RIS316263 Beantwoording SV Gewoon geld geven

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

29 september 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op vragen van het raadslid mevrouw Faïd, luidend: ‘Gewoon geld geven’

SZW/10579642 RIS316263

Het raadslid mevrouw Faïd heeft op 20 juli 2023 een brief met daarin elf vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. 1.

Hoe staat het college van Den Haag tegenover het initiatief van Kansfonds, waarbij de gemeentes Amsterdam, Zaanstad en Tilburg zich al hebben aangesloten en gezamenlijk streven naar een doorbraak in armoedebestrijding door middel van een pilot waarin gezinnen in armoede gedurende twee jaar maandelijks een toelage van €150 ontvangen, zonder verplichtingen of tegenprestaties? Overweegt het college om deel te nemen aan deze pilot en zo ja, welke stappen is het college van plan te nemen? En zo nee, waarom niet?

Met belangstelling heeft het college kennisgenomen van de pilot ‘Gewoon geld geven’ van het Kansfonds. De achterliggende gedachte van de pilot, dat extra ondersteuning zonder verplichtingen een positief effect kan hebben op mensen, zien we terug in de resultaten van eerdere (internationale) onderzoeken. Wat dat betreft is het college benieuwd of er nieuwe inzichten uit dit onderzoek zullen volgen. Voor veel huishoudens is de toelage van € 150,- per maand nog altijd niet toereikend. Het maandelijks tekort verdwijnt voor hen maar deels. De Commissie Sociaal minimum concludeerde eind juni 2023 dat mensen die afhankelijk zijn van het sociaal minimum niet genoeg geld hebben om in hun basisbehoeften te voorzien en dat het noodzakelijk is om het minimumloon en de bijstandsuitkering te verhogen. Deze conclusies komen overeen met het beeld dat wij zien in de stad. In april 2023 hebben we u hierover geïnformeerd in de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 - 2023 en de bijgevoegde Minima-effectrapportages (RIS315197).1 Navraag bij het Kansfonds leert dat deelname aan de pilot niet mogelijk is. Het Kansfonds heeft voor de onderzoeksdoeleinden van de pilot genoeg aan het huidige aantal deelnemers. 2.

Is het college bereid een onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheid van een vergelijkbaar initiatief in Den Haag, waarbij minimagezinnen de vrijheid krijgen om een jaarlijkse financiële bijdrage naar eigen inzicht te besteden? Zo ja, hoe gaat het college dit onderzoek aanpakken? Zo nee, waarom niet?

1 Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen 2022-2023 Gemeente Den Haag (raadsinformatie.nl)

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10579642

Het college zal geen vergelijkbaar initiatief in Den Haag opzetten maar kijkt uit naar de resultaten van de pilot van het Kansfonds. Daarnaast blijft het college, samen met de andere G4 steden, de VNG en Divosa, bij het Rijk aandringen op een toereikend bestaansminimum en een vereenvoudigd, voorspelbaarder en toegankelijker stelsel. 3.

De Participatiewet biedt de gemeente de mogelijkheid om giften vrij te laten en niet te verrekenen met de bijstandsuitkering. Is het college bereid de giften voor de gezinnen die deelnemen aan de pilot in Den Haag vrij te laten als ze besluiten deel te nemen aan het onderzoek van Kansfonds? Zo nee, waarom niet?

De Participatiewet biedt gemeenten inderdaad de mogelijkheid om giften vrij te laten en niet te verrekenen met de bijstandsuitkering. De gemeente Den Haag heeft in 2021 het giftenbeleid herzien en voor alle bijstandsgerechtigden verruimd: er geldt een vrijstelling van € 1.200,- voor alleenstaanden en €1.700,- voor gezinnen. Het college zal de mogelijkheden die de wet biedt om mensen meer financiële ademruimte te geven, ten volle benutten. Vooralsnog is er geen aanleiding om het giftenbeleid te herzien. De verschillende gemeenten die deelnemen aan deze pilot worden gefinancierd door externe organisaties, waardoor de gemeenten weinig tot geen eigen geld hoeven te investeren in dit initiatief, wat de deelname mogelijk maakt. 4.

Zijn er mogelijkheden voor Den Haag om financiering van externe bronnen te verkrijgen ter ondersteuning van een vergelijkbaar initiatief zoals bij de andere gemeentes? Zo ja, welke stappen onderneemt het college om deze mogelijkheden te onderzoeken? Zo nee, kan het college uitleggen hoe ze tot deze conclusie zijn gekomen?

Gelet op het besluit van het college om niet deel te nemen aan deze pilot, zien we geen aanleiding om externe bronnen te benaderen. Zie ook het antwoord op de vragen 1, 5 en 6. Op 30 juni 2023 heeft de Commissie sociaal minimum een rapport uitgebracht waarin wordt geconcludeerd dat het noodzakelijk is om het minimumloon en de bijstandsuitkering te verhogen. Het rapport stelt dat veel mensen die afhankelijk zijn van het sociaal minimum niet genoeg geld hebben om in hun basisbehoeften te voorzien. Hierdoor komt de overheid haar grondwettelijke taak van het bieden van bestaanszekerheid niet volledig na, waardoor een heroverweging van het sociaal minimum noodzakelijk is. * * https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2023/06/30/een-zeker-bestaan-rapport-icommissie-sociaal-minimum 5.

Kan het college een uitgebreide reflectie en reactie geven op dit rapport?

De Commissie Sociaal minimum constateert dat de bestaanszekerheid tekortschiet. Het minimuminkomen is niet toereikend en de meest kwetsbare groep inwoners is afhankelijk van steeds complexer wordende wet- en regelgeving. Dat veroorzaakt onzekerheid. We onderschrijven daarom de aanbeveling van de Commissie Sociaal minimum dat 'alleen het verhogen van het besteedbaar inkomen in lijn met de nieuwe normen voor het sociaal minimum niet voldoende is. Het hele stelsel van het sociaal minimum moet voorspelbaarder en toegankelijker worden zodat huishoudens daadwerkelijk gebruik maken van de voorzieningen waar zij recht op hebben.'

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10579642

De gemeente Den Haag lobbyt al geruime tijd, samen met de andere G4 steden, maar ook met de VNG en Divosa, voor herstel van de bestaanszekerheid. Het rapport van de Commissie Sociaal minimum sluit aan op de gemeentelijke lobby en bevestigt ons pleidooi dat een lange termijnvisie nodig is voor het structureel versterken van de bestaanszekerheid van groepen die financieel kwetsbaar zijn, zodat we als overheden niet langer van crisis naar crisis en van ad hoc maatregel naar ad hoc maatregel struikelen. Om dit te bereiken is onder andere een fundamentele herziening van de Participatiewet nodig, in samenhang met het gehele stelstel van sociale zekerheid. Daarnaast is een fundamentele herziening van het toeslagen- en belastingstelsel essentieel, zodat inkomen voorspelbaarder wordt en (meer) werken voor mensen met een laag of middeninkomen echt gaat lonen. In de ideale situatie is het sociaal minimum toereikend om in het levensonderhoud te kunnen voorzien en is het aanvragen van extra toeslagen of regelingen over het algemeen niet nodig. In de gemeentelijke lobby vragen we tevens aandacht voor de uitvoerbaarheid van beleid en de spanning die er bestaat tussen enerzijds de wens voor differentiatie in beleid om recht te doen aan individuele situaties en anderzijds de wens voor eenvoudig en uitlegbaar beleid voor zowel de inwoner als voor de overheid.

Bij de presentatie van de Miljoenennota is gebleken dat de aanbevelingen van de Commissie Sociaal minimum met betrekking tot het verhogen van het sociaal minimum niet zijn verwerkt in de Rijksbegroting 2024 maar dat de Tweede Kamer wel voornemens is een aantal correcties toe te passen. Het tweede rapport van de Commissie is inmiddels eveneens gepresenteerd. Wij volgen dit nauwlettend. 6.

Is het college bereid om, overeenkomstig de toekomstige bevindingen van het onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam over de pilot 'gewoon geld geven', in gesprek te gaan met het Rijk over de toereikendheid van het wettelijk sociaal minimum en de behoefte aan structureel meer geld, zoals beschreven in het rapport "Een zeker bestaan" van de Commissie sociaal minimum?

Ja. Wij zijn al langer in gesprek met het Rijk over de toereikendheid van het wettelijk sociaal minimum en blijven gesprekken hierover voeren, onder andere in samenhang met gesprekken over de herziening van de Participatiewet en het armoede- en schuldenbeleid. Daarbij werken we ook samen met de VNG, die gesprekken met het Rijk voert op basis van het recent gepubliceerde essay ‘Bestaanszekerheid als belofte.’ 2 7.

Deelt het college de mening van de Haagse Stadspartij dat gemeentelijke armoedebestrijding geen structurele oplossing biedt, gezien het al lange tijd zeer hoge armoedecijfer in Den Haag? Zo nee, waarom niet?

Nee, deze mening deelt het college niet. Het armoedecijfer in Den Haag geeft aan hoeveel minimahuishoudens een laag inkomen en weinig vermogen hebben. Dit inkomen wordt uitgedrukt in een percentage van het sociaal minimum. Als dit sociaal minimum stijgt dan neemt het aantal minimahuishoudens niet af, terwijl deze huishoudens wel meer geld hebben. Het effect van het minimabeleid kan beter worden gemeten met een minima-effect rapportage van het Nibud. Daaruit blijkt dat de gemeentelijke minimavoorzieningen een wezenlijke bijdrage leveren aan de financiële positie van minimahuishoudens. Aanvullend op het onderzoek van het Nibud doet het CBS (Urban Data Centre) onderzoek naar de effecten van de Haagse minimaregelingen. Over de uitkomsten van de minima-effectrapportage en het onderzoek van het CBS bent u in april 2023 geïnformeerd in de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 – 2023 (RIS315197). 2 Bestaanszekerheid als belofte (vng.nl)

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10579642

In deze aanpak heeft u eveneens kunnen lezen dat het Haagse minimabeleid erop gericht is om mensen die moeten rondkomen van een laag inkomen en hun kinderen in staat te stellen om te participeren zonder dat hun financiën daarin een belemmering vormen. Daarmee verlagen we het armoedecijfer niet, maar zorgen we wel dat de negatieve effecten van armoede verminderd worden. 8.

Is het college het eens dat de focus van armoedebestrijding moet liggen op bestaanszekerheid en vertrouwen in elkaar, zoals het initiatief van Kansfonds beoogt? Zo ja, is deelname aan de pilot van het Kansenfonds dan niet een ideale kans? Zo nee, waarom niet?

Bestaanszekerheid en een betrouwbare overheid die haar inwoners vertrouwt staan centraal in de aanpak van armoede en schulden. In april 2023 hebben we u hierover geïnformeerd in de Aanpak Geldzorgen en Geldproblemen Den Haag 2022 – 2023 (RIS315197). Zoals in de beantwoording van vraag 1 aangegeven is deelname niet mogelijk en wordt er, omdat het om een onderzoek gaat, slechts een klein aantal huishoudens ondersteund. De resultaten van het onderzoek kunnen natuurlijk wel bijdragen aan het maatschappelijk debat rondom bestaanszekerheid. Zie ook het antwoord op de vragen 1, 5 en 6. 9.

Deelt het college de mening van de Commissie sociaal minimum, zoals vermeld in het rapport ‘Een zeker bestaan’, en de Haagse Stadspartij, dat het gebrek aan geld de grootste rol speelt bij gezinnen in armoede? Zo ja, is het college het ook eens met de Haagse Stadspartij dat het de moeite waard is om te onderzoeken of het geven van geld aan gezinnen met een laag inkomen iets verandert in hun situatie?

Gebrek aan geld speelt inderdaad de grootste rol bij armoede. Mensen leven in armoede wanneer ze gedurende langere tijd niet de middelen hebben om te kunnen beschikken over de goederen en voorzieningen die in hun samenleving als minimaal noodzakelijk gelden. Dit is de definitie van armoede die het SCP hanteert en wat het college betreft de kern van armoede goed verwoordt. Het geven van geld zal zeker iets kunnen veranderen in de situaties van betrokken huishoudens, maar zoals aangegeven in het antwoord op de vragen 1, 5 en 6 zal de gemeente Den Haag niet aan het initiatief deelnemen. 10. Ziet de gemeente mogelijkheden om werkende armen te betrekken bij deze pilot, aangezien zij de grootste groep mensen in armoede vormen? Zo ja, op welke manier is de gemeente van plan dit te doen? Zo nee, waarom niet? Aangezien de gemeente niet zal deelnemen aan de pilot ziet de gemeente geen mogelijkheden om werkende armen bij deze pilot te betrekken. Overigens zijn werkenden niet de grootste groep mensen die in armoede leven in Den Haag. Uit de armoedemonitor 2022 blijkt dat het merendeel van de minimahuishoudens (35-43 procent) een inkomen uit een uitkering ontvangt en ongeveer een kwart leeft van een pensioen. Minimahuishoudens met inkomen uit werk of een eigen bedrijf vormen samen 14 tot 20 procent van de minima (bij een inkomen van 110 tot 130 procent van het sociaal minimum). 11.

Is het college het met de Haagse Stadspartij eens dat gezien de mogelijkheid van externe financiering en de kleine groep mensen in deze pilot, dit onderzoek als een uitstekende aanvulling kan worden beschouwd op het bestaande beleid en daarom geen grote verandering hoeft te zijn? Zo nee, waarom niet?

4/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10579642

Nee dit is het college niet met u eens. Juist het feit dat het om een kleine groep mensen gaat die extra ondersteuning krijgt maakt dat het geen aanvulling is op beleid. Uiteraard kunnen de resultaten van een dergelijk onderzoek wel van invloed zijn op beleidskeuzes. Het college is derhalve ook zeer geïnteresseerd in de resultaten van het onderzoek. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

5/4