RIS315997 Staat van de Stad - trendrapportage 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10556249 RIS315997 Contactpersoon

Richard Post Dienst

Bestuursdienst Afdeling

Strategie en Public Affairs Telefoonnummer

14 070 Datum

E-mailadres

27 juni 2023

richard.post@denhaag.nl

Onderwerp

Staat van de Stad - trendrapportage 2023

Geachte voorzitter, Om het gesprek met elkaar te kunnen voeren over de maatschappelijke ontwikkelingen en opgaven van onze stad, vinden we een brede kennisbasis over onze stad essentieel. Met de Staat van de stad 2020 en de Staat van de Stad 2022 hebben we inmiddels tweemaal onze analyse gepresenteerd van ‘hoe de stad ervoor staat’ aan de hand van feiten en cijfers over Den Haag. In een commissiebrief hebben we toegezegd om in 2023 te komen met een korte actualisatie van de editie uit 2022.1 Daarom ligt nu voor u deze raadsmededeling waarin we in beknopte vorm de belangrijkste opvallendheden in de literatuur c.q. de cijfermatige trends duiden ten opzichte van de vorige Staat van de Stad. In 2024 zullen we weer een nieuwe, volledige versie van het rapport aan u toesturen. Opzet De analyses zijn nog steeds volgens de “Staat van de Stad” formule opgesteld: een waarde- en beleidsvrije analyse, gebaseerd op feiten, cijfers én voorzien van enige duiding. Aan de hand van langjarige cijferreeksen maken we belangrijke trends zichtbaar. Door over de sectoren in samenhang te rapporteren, ontstaat een totaalbeeld van de situatie in onze stad. We hanteren hiervoor dezelfde thematische hoofdstukken als in de afgelopen editie. Tegelijkertijd zal de korte, tussentijdse update een minder volledig beeld schetsen dan de tweejaarlijkse editie van het rapport.

Niet voor alle sectoren is er in een jaar tijd veel veranderd, of is er nieuw (extern) bronmateriaal uitgebracht. Ook is voor bepaalde onderwerpen een uitgebreidere analyse nodig om het onderwerp goed te kunnen behandelen. Dergelijke thema’s kunnen uiteraard een plek krijgen in de editie van 2024. Context De vorige editie van de Staat van de Stad is gepubliceerd in maart 2022. Kort daarvoor viel Rusland Oekraïne binnen. Naast het leed wat dit dagelijks in Oekraïne veroorzaakt, zijn de (indirecte) gevolgen ervan wereldwijd merkbaar; ook hier in Den Haag. Denk aan de komst van vluchtelingen uit Oekraïne naar onze stad, maar ook aan de stijgende energieprijzen en inflatie. Verder valt op dat de nasleep én herstel van corona een stevig accent drukt op deze editie. 1

Commissiebrief Staat van de Stad; reflectie op werkbespreking en toekomstige edities, RIS314524.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Deze thema’s vinden op diverse gebieden al een weerslag in de trends en cijfers. Tegelijkertijd is dit nog niet overal waar dit te verwachten is het geval. Enerzijds omdat de gevolgen zich met enige vertraging pas manifesteren, anderzijds door de verschillende meet- en publicatiemomenten van onderliggend bronmateriaal. Hierdoor zal deze raadsmededeling – uitgebracht als tussentijdse editie in 2023 – in meerdere gevallen de trend weergeven tot aan 2021 of 2022. Dit verschilt per thema. Uiteraard zal in volgende edities van de Staat van de Stad verder blijken wat het effect op stad Den Haag is geweest, zowel op de korte als (middel)lange termijn. Bevolking2 Den Haag groeit verder door; slechts deels te verklaren door komst Oekraïners Op 1 januari 2023 stonden er 563.122 inwoners ingeschreven in Den Haag.3 Wat in 2022 in de bevolkingsmutaties het meest opviel, is de toename van het aantal migranten. Dat waren er in 2022 ongeveer 26.300, terwijl er in 2021 nog 20.400 mensen vanuit het buitenland naar Den Haag kwamen. Dat kan niet alleen verklaard worden door de oorlog in de Oekraïne: in 2022 zijn er ongeveer 3.300 Oekraïners naar Den Haag gekomen. Ook het aantal migranten met andere nationaliteiten is toegenomen in 2022. Het percentage Hagenaars met een andere nationaliteit is in 2022 toegenomen van 19,5% naar 21,1%. Dat is een toename in vergelijking met voorgaande jaren.

Dat komt vooral door de komst van de Oekraïners, maar ook het aantal inwoners uit andere Europese landen zien we per saldo in Den Haag toenemen. De grootste groepen vormen de Bulgaren, Grieken, Spanjaarden, Russen, Roemenen, Turken, Fransen en Italianen. Van buiten Europa is er een toename van de Indiase gemeenschap. Verder was het aantal geboorten in 2022 lager dan in de jaren daarvoor. In 2022 werden er 5.600 kinderen in Den Haag geboren, waar dat aantal in de jaren daarvoor rond de 6.200 – 6.300 kinderen lag. Het aantal geboortes laat al jaren een dalende trend zien, ook landelijk is dit het geval. Tot slot ligt het aantal sterfgevallen de laatste drie jaar (sinds corona) hoger dan de jaren daarvoor. In 2022 zijn er ruim 4.500 Hagenaars overleden, net als in 2020 en 2021. De jaren daarvoor lag dat aantal rond de 4.100. Wonen Druk op de Haagse woningmarkt blijft toenemen, ondanks groeiende woningvoorraad De Haagse woningvoorraad blijft groeien. Het aantal koopwoningen en corporatiewoningen is de laatste jaren beperkt gestegen. Wat opvalt, is dat het aantal koopwoningen in 2021 licht daalde. Dit valt te verklaren doordat panden worden opgekocht en vervolgens worden verhuurd (buy-to-let); het aantal particuliere huurwoningen is sinds 2017 constant gegroeid, zowel in aantal als in aandeel.

2

Alle cijfers over de bevolking in 2022 en 2023 zijn voorlopige cijfers, de definitieve cijfers zijn nog niet beschikbaar.

3

Den Haag in Cijfers/ Basisregistratie personen. Op 1 januari 2022 stonden er 554.148 personen ingeschreven in Den Haag.

2/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Tabel 1: Grootte woningvoorraad in Den Haag en verdeling in sectoren, per 1 januari 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Totaal aantal woningen4

248.624

251.337

253.494

256.170

259.419

262.527

Koopwoningen

111.080

112.412

112.724

113.033

112.773

113.576

Particuliere huurwoningen

54.365

54.573

58.601

60.302

63.962

65.786

Corporatiewoningen5

80.305

80.162

80.215

80.415

80.621

81.466

Eigendom niet bepaald

2.874

4.190

1.954

2.420

2.063

1.699

Koopwoningen

44,7%

44,7

44,5%

44,1%

43,5%

43,3%

Particuliere huurwoningen

21,9%

21,7%

23,1%

23,5%

24,7%

25,1%

Corporatiewoningen

32,3%

31,9%

31,6%

31,4%

31,1%

31,0%

Eigendom niet bepaald

1,2%

1,7%

0,8%

0,9%

0,8%

0,6%

Bron: Den Haag in Cijfers, woningen naar eigendom op grond van cijfers van de Gemeentelijke Belastingdienst (Onroerendezaakbelasting)

Ondanks de groeiende woningvoorraad is de druk op de Haagse woningmarkt groot. De huizenprijzen zijn verder gestegen; in Den Haag was de gemiddelde verkoopprijs van alle verkochte woningen in 2021 bijna € 441.000,-.6 Voor een eengezinswoning was de gemiddelde verkoopprijs in 2021 circa € 659.000,-. In 2021 zijn er ongeveer 7.000 woningen verkocht, ongeveer 100 minder dan het jaar ervoor. De cijfers zijn actueel tot en met 2021 en reflecteren daarom nog niet de ingezette prijsdaling van bestaande koopwoningen in 2022 en 2023. Ook in de particuliere huursector is de druk hoog, gezien de afnemende looptijd voordat een woning verhuurd is. In 2022 was de gemiddelde looptijd 41 dagen.7 De gemiddelde huurprijs per vierkante meter is in 2021 verder gestegen naar € 21/m2. In 2022 is dat gemiddelde zo gebleven.8 In 2021 is de jarenlange daling van het vrijkomende woningaanbod van sociale corporatiewoningen doorbroken. Dat jaar zijn er ruim 1.000 verhuringen meer geweest dan het jaar ervoor, in totaal circa 4.900 verhuringen. Ook in de regio Haaglanden nam het aantal verhuringen toe, onder andere door meer nieuwbouwopleveringen, weinig onttrekkingen aan de woningvoorraad en toevoegingen door corporaties aan het woningaanbod van Woonnet Haaglanden.9 Het aantal verhuringen nam in 2022 weer af tot ca. 4.200.

4

Het totaal aantal woningen in Den Haag op basis van de OZB is lager dan wanneer er naar het totaal aantal woningen in Den Haag wordt

gekeken vanuit de BAG. Dit heeft ermee te maken dat een woning die bijvoorbeeld kamergewijs wordt verhuurd voor de OZB als één object telt, terwijl de BAG de onzelfstandige woningen wel meetelt. Omdat in de BAG geen kenmerken naar eigendomsvorm zijn opgenomen en in de OZB wel, laten we hier de cijfers vanuit de OZB zien. 5

Dit zijn alle corporatiewoningen, dus ook van de corporaties die geen lid zijn van de SVH.

6

DHIC/Gemeente Den Haag/Gemeentelijke Belastingdienst

7

Den Haag in Cijfers/Pararius, bewerking door gemeente Den Haag/DSO/SEPO

8

Den Haag in Cijfers/Pararius, bewerking door gemeente Den Haag/DSO/SEPO

9

Sociale Verhuurders Haaglanden.

3/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

De druk op de sociale corporatievoorraad blijft groot. In 2022 stonden 175.721 huishoudens ingeschreven, waarvan 57.700 reagerende woningzoekenden voor een corporatiewoning in Den Haag. Ondanks het toegenomen woningaanbod, steeg de mediane wachttijd van alle op grond van woon/inschrijfduur geslaagde woningzoekenden in 2021 naar 74 maanden. In 2022 is deze wachttijd afgenomen naar 71 maanden en is daarmee weer op het niveau van 2020. Verband tussen kwaliteit van de woningvoorraad en locatie of woningtype De kwaliteit van onderhoud en het binnenklimaat verschilt afhankelijk van het woningtype (koop, particulier of sociaal) en de locatie in de stad. Uit het onderzoek naar de kwaliteit van de bestaande woningvoorraad blijkt namelijk dat er verschillen zijn tussen deze types als het gaat om de functionele gebreken zoals constructieve scheuren en afbladderend schilderwerk. Zo komen deze gebreken met 19% relatief vaak voor bij particuliere huur, ten opzichte van 12% bij koop en 11% bij corporatie huur.10,11 Gemeente Den Haag heeft ca. 260.000 woningen. Daarvan hebben ca. 100.000 woningen het energielabel E, F of G.12 De energetische kwaliteit van de woningvoorraad varieert afhankelijk van de locatie in de stad.

Dit in combinatie met het aandeel energiearmoede laat een aantal wijken in de stad zien die hierin duidelijk naar voren komen als gebieden met een kwalitatief mindere voorraad. Dit zijn de wijken met de hoogste percentages energiearmoede, volgens de definitie en het onderzoek van TNO. Een toenemend aandeel huishoudens in Den Haag leeft in energiearmoede In 2022 leefden 11,1% van de huishoudens in Den Haag in energiearmoede: ze hebben hoge energiekosten, wonen meestal in een huis dat niet goed geïsoleerd13 is en hebben een laag inkomen.14,15 In 2020 gold dit nog voor 9,8% van de Haagse huishoudens. Den Haag behoort hiermee tot één van de steden met het hoogste aantal huishoudens waar sprake is van energiearmoede. Binnen de G4 is dit aandeel alleen in Rotterdam groter (Rotterdam: 11,8%, Amsterdam: 10,7%, Utrecht: 5,7%).

10

Onderzoeksresultaten en acties kwaliteit van de Haagse woningvoorraad, RIS314780.

11

Meer informatie en beleidsmatige duiding kan gevonden worden in de eerste voortgangsrapportage Woonagenda 2020-2023

(RIS311824) en de tweede voortgangsrapportage Woonagenda 2020-2023 (RIS nog onbekend). 12

Hierover meer onder het kopje duurzaamheid en milieu op p. 9.

13

Energielabel E, F of G.

14

Gestandaardiseerd besteedbaar inkomen ten opzichte van de lage inkomensgrens van het CBS. Deze grens ligt onder de beleidsmatige

inkomensgrens zoals gehanteerd door de gemeente Den Haag (110% van het sociaal minimum). 15

TNO (2023), https://publications.tno.nl/publication/34640539/IPykXY/TNO-2023-Energiearmoedecijfers_wijk.xlsx en CBS (2023) Monitor

Energiearmoede in Nederland, 2019 en 2020.

4/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Figuur 1: Percentage energiearmoede op wijkniveau in 2022

Bron: TNO 2023, bewerking gemeente Den Haag

In Den Haag hebben de wijken Moerwijk (22,8%), Bouwlust en Vrederust (21,1%), Morgenstond (18,0%), Transvaalkwartier (18,0%) en Laakkwartier en Spoorwijk (17,4%) het grootste aandeel huishoudens met energiearmoede. In de Schildersbuurt steeg het percentage het hardst van alle wijken: van 12,1% in 2020 naar 16,4% in 2023.16 Wanneer een huishouden te maken krijgt met energiearmoede kan dit nadelige gevolgen hebben voor de hoogte van de zorgkosten. Huishoudens met een laag inkomen hebben hogere zorgkosten naarmate de energiekwaliteit van woningen slechter is. Dit geldt vooral voor huishoudens met kinderen onder de 18 jaar in woningen met de slechtste energielabels waar de verwarming laag of uit staat. Dit benadrukt dat energiearmoede meer dan alleen een financieel probleem is. 17 De financiële compensatiemaatregelen, die vanuit het rijk zijn verstrekt om de gevolgen van de energiecrisis te beperken, hebben de toename van energiearmoede sterk gedempt. 18 In Den Haag kregen tot op heden 50.772 huishoudens een energietoeslag, waarvan meer dan helft in de tien wijken met de hoogste percentages energiearmoede. Economie en werkgelegenheid De Haagse economie is hersteld van corona, maar koelde landelijk af De Haagse economie is hersteld van de coronacrisis en de positieve koers van pre-corona zet zich voort.

De economie van Den Haag is in 2021 met 3,5% gegroeid, tegenover een krimp tijdens het coronajaar 2020 (-3,3%). Hiermee zet de groei van pre-corona door (pre-coronajaar 2019: 3,1%). Het aantal banen bleef tijdens corona groeien met 2% (2020) en was met 3% in 2021 eveneens hoog. De historische achterstand in de economische groei van Den Haag ten opzichte van de andere grote steden wordt daarmee kleiner.

16

TNO (2023), https://publications.tno.nl/publication/34640539/IPykXY/TNO-2023-Energiearmoedecijfers_wijk.xlsx

17

Van Maurik, R. P. Mulder en P. Verstraten (2023). Gezondheidskosten en energiearmoede. Een empirische analyse voor Nederland.

Utrecht: TNO 18

Mulder, P. A. Batenburg, F. Dallo Longa (2023). De feiten en figuren van de energiearmoede in Nederland 2022. Een actuele inschatting

op nationaal en lokaal niveau. Utrecht: TNO

5/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Als gevolg van stijgende energie-, materiaal- en voedselprijzen kromp de Nederlandse economie in het derde kwartaal van 2022 met -0,2%. Hoewel een recessie werd voorspeld, was er weer een bescheiden groei in het vierde kwartaal (0,6%). Er is veel onzekerheid, maar de landelijke verwachting is dat de groei op een lager niveau zal liggen in 2023.19 Positieve verhaal van Den Haag kent daarnaast ook aandachtspunten De arbeidsproductiviteit blijft al langer achter en is het laagst onder de G4. Met name de productiviteit in de bouw, industrie en logistiek blijft een punt van zorg. Daarnaast is de quartaire sector (overheid, zorg en onderwijs) relatief groot in Den Haag. Vanuit productiviteit bezien zijn dit geen stuwende, exporterende en daarmee hoogproductieve sectoren. Een ander punt van aandacht is dat het grootste deel van de banengroei voortkomt uit het stijgende aantal zzp’ers. In 2021 valt op dat het aantal banen bij Mkb’ers (exclusief eenmanszaken) per saldo niet groeide (-0,2%). Bij het grootbedrijf was er wel groei.20 De vraag naar kantoorruimte op centrale locaties (CID en Binckhorst) blijft groot, ondanks een dalend ruimtegebruik per werknemer als gevolg van het hybride werken.21 Dit geldt eveneens voor bedrijfsruimte: 99% van de ruimte op bedrijventerreinen is uitgegeven en er zijn weinig concrete uitbreidingslocaties vastgelegd.

Het realiseren van (extra) bedrijfsruimte binnen de bestaande gebiedsontwikkelingen is complex, duur en er is veel concurrentie van andere functies zoals wonen. Daarmee staat de beschikbaarheid en betaalbaarheid van ruimte voor werken onder druk. Krapte op de arbeidsmarkt én een lage arbeidsparticipatie De krapte op de arbeidsmarkt houdt aan. Bijna 45% van de ondernemers in Den Haag ervaart het vinden van passend personeel als een belemmering in het voortzetten van de onderneming, dit is hoger dan de andere drie grote steden (verschil is ongeveer 10%-punt met Rotterdam tot 4%-punt met Utrecht).22 Kenmerkend voor Den Haag is de lage arbeidsparticipatie, ondanks de krapte. Ondanks de krapte op de arbeidsmarkt ontvingen begin 2023 22.658 Hagenaars een bijstandsuitkering. In absolute zin is het bijstandsvolume gedaald tot het laagste niveau sinds 2014.23 De instroom in de bijstand is sinds 2015 gehalveerd. Het aandeel bijstandsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt nam toe, juist omdat de overige groep bijstandsgerechtigden vaker werk wist te vinden in een krappe arbeidsmarkt. Ook in absolute aantallen neemt deze groep echter toe. In 2018 ontvingen circa 11.000 mensen vijf jaar of langer een bijstandsuitkering. Begin 2023 zijn dat er 14.500, van wie ongeveer de helft langer dan tien jaar.

De groep bijstandsgerechtigden die naar werk wordt begeleid, heeft gemiddeld een grotere afstand tot de arbeidsmarkt gekregen. Dat is terug te zien in de halvering van het aantal re-integratietrajecten – van tegen de 7.000 trajecten in 2021 naar nog geen 3.700 in 2023 – en de toename van de gemiddelde duur van deze trajecten. Jeugd, zorg en welzijn Gebruik jeugdhulp opnieuw gestegen Het gebruik van jeugdhulp is opnieuw gestegen na een lichte daling in 2020. Het gaat om een stijging van 28% ten opzichte van 2015. Deze stijging past in een landelijke trend die al voor de decentralisatie van de jeugdzorg zichtbaar was.

19

Haagse Hogeschool (2023), De staat van de Haagse Economie 2022.

20

Gemeente Den Haag (2022), Werkgelegenheidsmonitor 2022.

21

Cushman & Wakefield (2022), Vastgoedmonitor Den Haag 2022.

22

Groot-Rijnmond = 35%, Groot-Amsterdam =38%, regio Utrecht = 41%; Arbeidsmarktinzicht.nl, Q3 en Q4 2022, o.b.v. van de CBS

Conjunctuurenquête (per kwartaal). 23

RIS315004, Bijlage 1, Beleidsplan Werk en Participatie Den Haag 2023-2026.

6/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Tabel 2: Aantal jeugdigen in één of meerdere jeugdhulptrajecten 14.000 13.000 11.479

12.000 11.000

12.013

12.447

13.022 12.955

13.401

13.736

10.705

10.000 9.000 8.000 2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Bron: 2015-2020 Initi8 en 2021-2022 BA/OCW

Bij vier resultaatgebieden van de Wmo-maatwerkarrangementen lag het aantal indicaties in 2022 hoger dan in het voorgaande jaar. De licht dalende trend bij de overige resultaatgebieden wordt onder andere verklaard door de uitstroom naar de Wet langdurige zorg (Wlz), bijvoorbeeld door verhuizing naar een verpleeginstelling. Beschermd en begeleid wonen laat vanaf 2021 een daling zien. Dit heeft te maken met de openstelling van de Wet langdurige zorg voor mensen met een ernstige psychische aandoening. Tabel 3: Aantal inwoners dat gebruik maakt van individuele maatschappelijke ondersteuning 2019 2020 2021 2022 Voeren van een huishouden

13.575

14.515

15.740

16.186

Sociaal en persoonlijk functioneren

6.115

7.077

7.968

7.776

Zelfzorg en gezondheid

1.014

1.143

1.888

2.082

Dagbesteding

2.129

2.577

2.088

2.026

Financiën

1.031

1.121

476

334

376

467

434

Waakvlam Beschermd en begeleid wonen

1.850

1.765

1.481

1.458

Hulpmiddelen

3.596

3.516

3.414

4.213

Woningaanpassingen

2.600

1.194

1.291

615

Pashouders AV070

15.495

16.644

15.732

14.639

Scootmobiels, fietsen, gesloten buitenwagens

7.651

7.169

7.489

7.391

Financiële tegemoetkoming vervoerskosten

1.759

2.278

1.658

1.727

Bron: BA/OCW. NB1. Vanaf 2022 worden woonvoorzieningen zoals een douchestoel geregistreerd als hulpmiddel en niet meer onder woningaanpassingen. Dit geeft inhoudelijk een beter beeld omdat een woonvoorziening doorgaans eenvoudig in de woning is te plaatsen. In vergelijking met de cijfers uit de jaarrapportage van 2021 valt hierdoor het aantal hulpmiddelen hoger en het aantal woningaanpassingen lager uit. NB2. Het kan zijn dat de cijfers licht verschillen ten opzichte van eerdere rapportages. Dat komt door verwerking van beschikkingen met terugwerkende kracht.

7/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Onderwijs Spraaktaalachterstanden bij Haagse kinderen; met name in Escamp, Centrum en Laak Een verkennend onderzoek van de Jeugdgezondheidszorg samen met GGD Haaglanden bevestigt de ernst van spraaktaalachterstanden.24 Kinderen met spraaktaalproblemen vertonen vaker sociale, emotionele of gedragsproblemen. Het probleem is het grootst in de stadsdelen Escamp, Centrum en Laak. Voorschoolse educatie kan helpen spraaktaalachterstanden terug te dringen. Het bereik van doelgroepkinderen is echter gedaald van 62% in april 2022 naar 56% per april 2023. Factoren die meespelen zijn de complexe aanmeldprocedure, de inkomensafhankelijke bijdrage en wantrouwen tegen de overheid. Ook staat het aanbod van voorschoolse educatie vanwege personeelstekorten in toenemende mate onder druk. De gemeente en de sector werken samen om het aanbod en toegankelijkheid te vergroten.25 Figuur 2: Spraaktaalontwikkeling Nederlands bij peuters per stadsdeel, 2016-2019

Bron: Epidemiologisch Bulletin GGD Haaglanden, 2022/4

Wachtlijsten bij nieuwkomersklassen regulier onderwijs Post-corona is het aantal internationale leerlingen toegenomen. Internationale scholen geven aan de stijging aan te kunnen en nog voldoende plaatsen te hebben. Tegelijkertijd zijn er steeds meer internationals die ervoor kiezen hun kinderen in te laten stromen in het reguliere onderwijs, omdat dat goedkoper is of omdat ze langer in Nederland verwachten te blijven. De Haagse nieuwkomersklassen (po) en de Internationale Schakelklassen (vo) verzorgen de eerste opvang nieuwkomers in het onderwijs. De instroom van Oekraïense leerlingen in het nieuwkomersonderwijs heeft de druk op het nieuwkomersonderwijs verhoogd. In 2022 en 2023 zijn er wachtlijsten ontstaan. De lengte van deze wachtlijsten fluctueert dagelijks afhankelijk van de instroom, doorstroom van leerlingen naar reguliere klassen na afronding van het nieuwkomersprogramma en de mogelijkheid personeel te vinden om extra nieuwkomersklassen en internationale schakelklassen te kunnen openen. In het primair onderwijs is ruimte voor ongeveer 1.000 nieuwkomers en in het voortgezet onderwijs voor ongeveer 875.26

24

Spraaktaalachterstanden, én moeilijkheden met gedrag en het contact maken met anderen, Epidemiologisch Bulletin GGD Haaglanden,

2022/4. 25

RIS315633, Informatiebrief kinderopvang (inclusief voorschoolse educatie).

26

Stand per juni 2023.

8/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Gezondheid Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma neemt verder af In Nederland krijgen alle kinderen en jongeren tot 18 jaar de mogelijkheid om gevaccineerd te worden via het Rijksvaccinatieprogramma (RVP). Sinds 2016 is een dalende trend zichtbaar. Dit past binnen de landelijke trend. De vaccinatiegraad is in Den Haag echter lager dan het landelijk gemiddelde, dit geldt voor alle afzonderlijke vaccinaties die in het kader van het RVP worden gegeven. De verschillen in de stad zijn groot. De stadsdelen Centrum, Escamp en Laak hebben in Den Haag de laagste vaccinatiegraad. Figuur 3: Vaccinatiegraad Rijksvaccinatieprogramma Den Haag, 2016-2022

Bron: Gezondheidsgids GGD Haaglanden

Mentale gezondheid van jongeren in Haaglanden: vooral meisjes ervaren klachten De GGD Haaglanden heeft in het najaar van 2021 een extra meting uitgevoerd om het effect van de coronacrisis op de gezondheid en het welzijn bij scholieren in het Haagse voortgezet onderwijs te monitoren.27 Uit deze meting blijkt dat in de regio Haaglanden de mentale gezondheid onder meisjes slechter is dan de mentale gezondheid onder jongens. In Haaglanden had 40% van de meisjes tegenover 18% van de jongens psychische klachten. Dit komt overeen met de landelijke trend. Sport Minder dan helft Haagse sportverenigingen is vitaal, situatie wel beter dan landelijk gemiddelde Recent is door het Mulier Instituut het Haagse vitaliteitsonderzoek afgerond dat heeft plaatsgevonden onder Haagse sportorganisaties.28 De belangrijkste conclusies uit dat onderzoek zijn dat 41% van de Haagse verenigingen ‘vitaal’29 is. Dit is twee keer zoveel als het landelijk gemiddelde. Ook waren er in de periode van medio 2020 tot medio 2022 in totaal meer aanmeldingen bij sportclubs dan dat er afmeldingen waren. Ondanks de lockdowns en coronabeperkingen is er dus geen sprake van een algehele ledendaling.

27

Corona gezondheidsmonitor jeugd 2021, GGD Haaglanden.

28

Van Kalmthout, J. en Geurink, N. (2023) Verenigingsmonitor Den Haag 2022, Mulier Instituut.

29

Het door het Mulier Instituut ontwikkelde meetsysteem voor de vitaliteit van sportverenigingen bestaat uit de volgende twee dimensies:

(1) organisatiekracht, de mate waarin verenigingen nu en in de toekomst in staat zijn om hun sport aan te bieden aan de huidige en potentiële leden en (2) maatschappelijke oriëntatie, de mate waarin de vereniging zich op maatschappelijke activiteiten of taken richt.

9/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Cultuur Cultuursector herstelt langzaam van effecten coronacrisis In de periode 2020-2022 heeft de coronacrisis zijn weerslag gehad op de cultuursector. Tot en met januari 2022 waren er beperkingen op cultuurbezoek opgelegd door de rijksoverheid vanwege corona. Toen de maatregelen werden opgeheven, bleek dat deze ongewone twee jaar veranderingen in het publieksgedrag hebben veroorzaakt. Het kostte culturele organisaties dan ook even om het publiek weer te verleiden. Een belangrijke ontwikkeling is verder dat in het derde kwartaal van 2021 het nieuwe cultuurgebouw Amare is geopend. Het Zuiderstrandtheater, dat was gebouwd als tijdelijk theater tijdens de bouw van Amare, is in juli 2021 gesloten. Daardoor waren de bezoekersaantallen in 2021 – boven op de coronaeffecten – tijdelijk lager. Op de lange termijn is het de verwachting dat de opening van Amare de bezoekcijfers doet stijgen vanwege de hogere capaciteit van dit gebouw.

Duurzaamheid en milieu Den Haag kent groot aandeel E, F, G woningen, ondanks afname De energetische kwaliteit van de woningen in Den Haag loopt achter ten opzichte van het landelijke gemiddelde. Landelijk had 15,5% van de woningen per 1 januari 2022 een energielabel van E, F of G. In Den Haag gaat het om 40% van de woningvoorraad per 1 januari 2022 met een energielabel van E of lager. Dit zijn de woningen waar de meeste vooruitgang kan worden geboekt op het gebied van isolatie, het verminderen van energieverbruik en daarmee CO2-uitstoot, en het bestrijden van energiearmoede. Het aandeel E, F en G woningen in de stad neemt echter wel af, met name in de corporatiesector. In de particuliere voorraad is het aandeel woningen met een slecht label groter en gaat de afname minder hard. Van de 100.000 EFG-label woningen in Den Haag is 56% een koopwoning, 31% particuliere huur en 13% sociale huur.30 Figuur 4: Energielabels woningen naar eigendom in Den Haag, 2019-2022

Bron: RVO, Kadaster/ Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG)

Vergroening van de stad Om de effecten van hitte, droogte en wateroverlast tegen te gaan worden verschillende maatregelen getroffen. Bomen worden geplant, extra groenbakken geplaatst, infiltratie gerealiseerd en blinde muren worden voorzien van klimplanten en geveltuintjes. Via het programma Steenbreek worden bewoners gestimuleerd om hun tuinen te ontstenen en worden scholen ondersteund met het vergroenen van hun schoolpleinen. Over heel 2022 werden 407.412 tegels verwijderd in de gemeente; dat is 36.667 m2 of 3,67 hectare. In 2021 waren circa 209.000 tegels in de gemeente verwijderd. In 2021 en 2022 was Den Haag winnaar van het NK tegelwippen.

30

Den Haag in Cijfers/ CBS.

10/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Milieuzone zorgt voor minder uitstoot Voor aanscherping van de milieuzone voor vrachtauto’s had 22% van de in de milieuzone waargenomen dieselvrachtauto’s een emissieklasse 5 of lager. Na de aanscherping per 1 januari 2022 is dat gedaald naar 9%. Dit laatste percentage betreft voornamelijk voertuigen met een vrijstelling of een ontheffing. Voor invoering van de milieuzone voor personen- en bestelauto’s die op diesel rijden had 4% van de waargenomen voertuigen in de milieuzone een emissieklasse van 3 of lager. Na invoering van de milieuzone is dat 0,5%. Eenzelfde effect is te zien op de centrumring, die niet tot de milieuzone behoort, maar waar het verkeer na aanscherping of invoering van de milieuzone ook schoner wordt. Zo zorgt dit uitstralingseffect van de milieuzone in de hele stad voor minder uitstoot en daarmee een verbetering van de luchtkwaliteit. Mobiliteit Aantal OV-reizigers weer gestegen, maar nog niet op niveau van pre-corona Het aantal instappers op een gemiddelde werkdag op de zes NS-stations van Den Haag daalde vanwege de coronamaatregelen van 160.034 per dag in 2019 naar respectievelijk 65.059 en 66.000 per dag in 2020 en 2021. Hiermee kwam een eind aan de sinds 2013 ingezette trend van een groeiend aantal treinreizigers. De cijfers van de NS over 2022 en 2023 zijn momenteel nog niet beschikbaar, maar de verwachting is dat dit weer zal toenemen.

Het CBS signaleerde in 2022 namelijk landelijk een stijging van het aantal keer dat werd ingecheckt in het openbaar vervoer; dit lag 40% hoger ten opzichte van 2021. Dit is nog altijd 27% lager in vergelijking met 2019.31 Ook in het aantal tramreizigers is de impact van de coronabeperkingen goed zichtbaar. Het aantal instappers (op een gemiddelde werkdag in november) bij de HTM daalde van 310.000 per dag in 2019 naar slechts 137.000 in 2020. Na een dip in het aantal reizigers in de coronajaren 2020 en 2021, is het aantal reizigers in 2022 weer gestegen. Tegelijkertijd is dit nog niet op het niveau van 2019; thuis- en hybride werken is sinds de coronacrisis gangbaar gebleven. HTM rapporteert in 2022 reizigersaantallen die zitten op ca. 80% van het niveau in 2019.32 Stijging aantal dodelijke verkeersslachtoffers in 2021 In 2021 valt met name het aantal dodelijke verkeersslachtoffers op. Dit aantal fluctueert jaarlijks, maar het aantal slachtoffers in 2021 is gestegen ten opzichte van eerdere jaren. Tabel 4: Verkeersslachtoffers in Den Haag, 2017-2021 2017 2018

2019

2020

2021

Dodelijk

11

8

8

9

14

Letsel

1.025

1.091

1.154

1.307

1.173

Uitsluitend materiële schade

3.155

3.458

3.768

3.164

3.328

Bron: Den Haag in cijfers/ Bestand geregistreerde Ongevallen in Nederland (BRON), Politie, Min. V. V&J, Min. V. I&M Beheer en onderhoud Toename aantal laadpalen, al zijn er ook obstakels Het aantal laadpalen in de gemeente is de afgelopen jaren gestegen van 1.500 in 2020 naar 2.385 in 2022. Wel wordt gemerkt dat de realisatie een deel van de in opdracht gegeven laadpalen langer duurt dan voorgaande jaren. De vertraging is soms langer dan een jaar met uitschieters tot 2-3 jaren.

31

CBS, Translink, https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2023/12/in-2022-27-procent-minder-ingecheckt-in-openbaar-vervoer-dan-voor-corona

32

Dashboard HTM, gemeten juli 2022 ten opzichte van juli 2019.

11/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Belangrijkste reden van de vertraging ligt in de realisatie van de benodigde netuitbreidingen door Stedin. Veiligheid Aantal prioriteitsdelicten neemt af; wel stijging totaal aantal misdrijven In 2022 is het totaal aantal misdrijven gestegen met 6%, van 35.200 naar circa 37.350.33 Daarbij is een opvallende ontwikkeling te zien: de hoeveelheid prioriteitsdelicten34 daalt (nog steeds), maar de veelvoorkomende criminaliteit stijgt. Van de veelvoorkomende criminaliteit, is het aandeel diefstal van (brom- en snor)fietsen en diefstal uit/vanaf/van motorfietsen het grootste. Ook is een duidelijke toename te zien van het aantal verkeersfeiten, onder andere rijden onder invloed. Op G4-niveau blijkt dat er sprake is van een stijging van 13%; in Amsterdam is het aantal geregistreerde misdrijven gestegen met 20%, in Rotterdam en Utrecht met circa 10%. De daling van het aantal prioriteitsdelicten wordt veroorzaakt door een daling van het aantal woninginbraken (-20%). In 2022 zijn rond de 800 woninginbraken geregistreerd, een laagterecord. Een ander opvallende ontwikkeling is de afname (-30%) van horizontale fraudegevallen35, een type misdrijf dat in 2020 een hoogtepunt kende. Tot slot, is in 2022 het aantal overlastmeldingen weer gedaald (-9%).36 De cijfers zijn echter nog niet rond het niveau van pre-corona.

Hoewel overlast in algemene zin daalt, blijft het aantal registraties van overlast door personen toenemen (13%). Daling overlast in alle stadsdelen, wisselend beeld in ontwikkeling aantal misdrijven In 2022 is een stijging te zien van de misdrijfcijfers in de meeste stadsdelen.37 Alleen Laak (-8%) en Leidschenveen-Ypenburg (-6%) gaan tegen deze tendens in. Op wijkniveau kent een aantal wijken substantiële toenames, waaronder Centrum (24%), Bezuidenhout (22%) en de Stationsbuurt (15%). Ook zijn er verschillende wijken waar het aantal misdrijven juist gedaald is, waaronder in Benoordenhout (-20%), het Laakkwartier en Spoorwijk (-11%) en het Zeeheldenkwartier (-13%). Toch is in 21 wijken het aantal misdrijven gestegen met 5% of meer. Het aantal overlastmeldingen is gedaald, ook op stadsdeelniveau, met afnames van tussen de -10% en -20%. Alleen in Centrum en Loosduinen daalt het aantal overlastmeldingen minder snel (-1% en -3% resp.).38 Gemeentelijke organisatie en bestuur Geen trendbreuken in de publieke dienstverlening; digitalisering zet verder door Er hebben zich het afgelopen jaar geen trendbreuken voorgedaan rondom klantcontacten en (publieks)dienstverlening in Den Haag. De gemiddelde tevredenheid waarmee inwoners de Haagse dienstverlening beoordelen is in 2022 gelijk gebleven.

Deze was net als in 2021 een 7,7.39 In de Stadsenquête (2022) geeft 70% van de Haagse inwoners aan dat zij gebruik hebben gemaakt van de gemeentelijke dienstverlening, iets meer dan in 2021 (66%). Dat gebeurt steeds meer online; 66% gebruikte de gemeentelijke website denhaag.nl in 2022 t.o.v. 54% in 2018. Ongeveer vier op de tien inwoners (42%) maakte gebruik van MijnDenHaag, de persoonlijke digitale omgeving.

33

Data.politie.nl.

34

Een categorie bestaande uit High Impact Crimes (HIC) zoals woninginbraak, straatroven én enkele geweldsdelicten.

35

Dit betreft fraude die gericht is tegen burgers, bedrijven en financiële instellingen. Concrete vormen van horizontale fraude zijn o.a.

Whatsapp- of marktplaats fraude. 36

Data.politie.nl.

37

Tabellenboek Politie-eenheid Den Haag.

38

Data.politie.nl.

39

Gemeente Den Haag, Inwonersonderzoek 2022, Publiekszaken.

12/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Ondanks dat er geen sterke trendbreuken waren, deden zich er in 2022 wel opvallende ontwikkelingen voor. Met het opheffen van de coronamaatregelen groeide de vraag naar dienstverlening sterk, met name in de aanloop naar de zomer voor het aanvragen van reisdocumenten (paspoort en Nederlandse Identiteitskaart). Dit zorgde tijdelijk voor langere wachttijden (in de piek tot 3 maanden), en maakte het noodzakelijk om extra personeel aan te nemen. Ook was er flexibele dienstverlening nodig rondom de opvang van Oekraïense vluchtelingen en het ondersteunen van inwoners tijdens de stijging van de energieprijzen. In 2022 waren zes op de tien Hagenaars (59%) van mening dat ze konden meepraten over plannen in hun wijk of hun buurt, dat is gestegen ten opzichte van 2021 (43%). Hierbij zijn verschillen per stadsdeel; in Haagse Hout zijn inwoners hiervan het meest overtuigd (70%) en in Escamp het minst (48%). Ook vertaalt dit zich niet naar de stad als geheel; ruim een derde (36%) van de Hagenaars is van mening dat men kan meedenken over Den Haag als geheel. Lagere opkomst bij verkiezingen De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 was 43,0%. Hiermee is de opkomst met 5 procentpunt gedaald ten opzichte van de gemeenteraadsverkiezingen in 2018. De sinds 2010 ingezette dalende trend zet zich daarmee voort.

Ook landelijk en in de overige G4 steden daalde de opkomst in 2022, al zijn de onderlinge verschillen groot. In Utrecht lag de opkomst met 56,3% boven het landelijke gemiddelde, terwijl Rotterdam met 38,9% de laagste opkomst kende.

Figuur 5: Opkomstpercentages gemeenteraadsverkiezingen G4, 2010-2022 70,0% 65,0% 60,0% 55,0% 50,0% 45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 2010

2014

Nederland Rotterdam

2018

Den Haag Utrecht

2022

Amsterdam

Bron: Den Haag in cijfers, Kiesraad

Bij de provinciale statenverkiezingen van 2023 lag de opkomst in Den Haag (48,0%) eveneens lager ten opzichte van de afgelopen verkiezingen, al is de daling hierbij minder groot. Ook Amsterdam en Rotterdam hadden een lagere opkomst ten opzichte van 2019, waar in Utrecht deze juist licht was gestegen.

13/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10556249

Figuur 6: Opkomstpercentages provinciale statenverkiezingen G4, 2011-2023 70,0% 65,0% 60,0% 55,0% 50,0% 45,0% 40,0% 35,0% 30,0% 25,0% 2011

2015

2019

Nederland

Den Haag

Rotterdam

Utrecht

2023

Amsterdam

Bron: Den Haag in cijfers, Kiesraad

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Robert van Asten

14/14