RIS315928 Voortgangsrapportage proces aanpassingen tramlijnen 6 en 12 en uitvoering tramlijn 16

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Anne Mulder Wethouder van Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSO/10509141 RIS315928 Contactpersoon

Sanne Steyerberg Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Mobiliteit Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

27 juni 2023

sanne.steyerberg@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsrapportage proces aanpassingen tramlijnen 6 en 12 en uitvoering tramlijn 16

Geachte voorzitter, Eind 2020 heeft u het voorstel van het college inzake instroom nieuwe tram Haagse regio ontvangen (RIS307080). Hierin is een toelichting gegeven op het programma Instroom Nieuwe Tram Haagse Regio (INTHR) als opvolger van het programma netwerk RandstadRail (NRR). Er is ingegaan op het programma om de lijnen 1, 6, 12 en 16 geschikt te maken voor de komst van nieuwe trams die inmiddels door de HTM besteld zijn. Inpassing nieuwe trams in openbare ruimte De stad groeit, maar de ruimte neemt niet toe. Om de schaarse ruimte efficiënt te gebruiken zijn de nieuwe voertuigen ruimer en langer en hebben een lagere vloer dan de huidige GTL8-voertuigen. Hiervoor is aanpassing aan de infrastructuur voor de lijnen 1, 6, 12 en 16 vereist. Naast de aanpassing voor het ruimere voertuig worden tegelijkertijd de haltes toegankelijk gemaakt voor mensen met een rolstoel, rollator of kinderwagen. De instap van de trams wordt gelijkvloers met de perrons van de haltes. Daarom worden de perrons zo aangepast dat de trams hier goed op aansluiten. Het nieuwe materieel vereist dat er aanpassingen getroffen worden aan in- en uitrukroutes. Dit zijn de trajecten die gebruikt worden om trams snel vanuit de remises naar de beginpunten te krijgen (en bij einde dienst weer terug naar de remises) en die ook gebruikt worden als bijsturingsroutes.

Bij de lijnen die nu nog aangepast moeten worden (6 en 12) gaat het om de smalste straatjes van de route, wat een behoorlijke inpassingsopgave vraagt. Het is puzzelen op de kleine ruimte om een goede balans te vinden tussen bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid en om voetgangers, fietsers, tram (en bus) en de auto een plek te geven in de straten. Ook willen we in deze wijken meer groen hebben in het kader van de klimaatverandering en een leefbare stad. Keuze nieuwe tram Met het programma Instroom nieuwe tram Haagse regio (INTHR) wordt voortgebouwd op eerder behaalde resultaten en opgedane ervaringen bij de realisatie van RandstadRail en de invoering van de Avenio tram die een deel van de verouderde GTL-vloot van HTM heeft vervangen. MRDH heeft in haar brief van 18 december 2015 (RIS290210) de stappen beschreven om te komen tot een programma van eisen om het laatste deel van de GTL8-vloot te vervangen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

In deze nieuwe topeisen is wederom gekozen voor meer capaciteit door een voertuig met hogere capaciteit, waardoor ruimte efficiënt wordt gebruikt. Hierbij is ook gekeken naar de impact van de nieuwe voertuigen op de openbare ruimte. Over deze eisen bent u in november 2018 geïnformeerd (RIS300911). Eind 2021 bent u geïnformeerd over de voortgang op de lijnen 6 en 12 (RIS311069) met een terugblik op 2021 en een vooruitblik op 2022. In deze voorliggende voortgangsrapportage worden wederom een terugblik en een vooruitblik gegeven op de werkzaamheden rondom de aanpassingen en ontwerpprocessen van lijn 1, 6, 12 en 16. In deze brief komen achtereenvolgens de volgende onderwerpen aan bod: • Lessons learned en stand van zaken uitvoering lijn 1 en 16 • Stand van zaken lijn 6 en 12 (terugblik en vooruitblik werkzaamheden tweede helft 2023) • Financiën van het programma • Participatiestrategie • Planning • Raakvlakprojecten • Tot slot Lessons learned lijn 16 en stand van zaken uitvoering lijn 1 en 16 Van de uitvoering van lijn 16 is een hoop geleerd. Van deze geleerde lessen wordt nu gebruik gemaakt bij de voorbereidingen voor lijn 6 en 12. Enkele belangrijke lessen die meegenomen worden, zijn: Intensievere en preciezere communicatie in de uitvoeringsfase Communicatie met de omgeving moet intensiever en preciezer dan in de uitvoering van lijn 16 is gedaan.

Bewoners & ondernemers die in de directe omgeving in contact komen met de werkzaamheden moeten tijdig op de hoogte gebracht worden van het wat, wanneer en hoe. Naast dat we dit vanuit de gemeente zelf aan moeten sturen, is het ook belangrijk om in de aannemerscontracten beter te omschrijven wat we daarin van de aannemers verwachten. En ook hoe de aannemer hierop aangesproken, dan wel beboet kan worden. Dit om te voorkomen dat hij beloftes aan de buurt afgeeft die hij niet waarmaakt. Vanuit de gemeente is één aanspreekpunt voor de buurt nodig, iemand die goed bereikbaar is en waarvan duidelijk gecommuniceerd wordt wie het is. Van het 2-wekelijks overleg met de buurt dat bij lijn 16 geïnitieerd is, wordt bekeken of dat ook wenselijk is bij de aankomende werkzaamheden. Waarbij we van de vertegenwoordigers van de achterban die daarbij aanwezig zijn verwachten dat zij goed afstemmen met hun achterban en verlangen dat ze aangeven hoe deze aangehaakt wordt. Robuuste uitvoeringsplanning Bij lijn 16 was er geen ruimte in de planning om wijzigingen of tegenslagen in het werk op te vangen. Voor de lijnen 6 en 12 is een realistische robuuste uitvoeringsplanning belangrijk, met voldoende tijd voor de aannemer ten aanzien van de besteltermijn van materialen en het kunnen opvangen van tegenvallers.

Daarnaast is het belangrijk dat indien de periode van uitvoering in de drukste winkelperiodes valt (sinterklaas en kerst) de winkels zo goed mogelijk bereikbaar gehouden worden. Het blijft natuurlijk niet altijd exact te voorspellen wat we in het werk tegen komen aan zaken die mogelijk extra tijd vragen. Mocht het bijstellen van de planning om wat voor reden dan toch moeten gebeuren, gaan we daar in ieder geval goed en tijdig over communiceren. Robuuster BVC-plan Door allerlei omstandigheden kwam er bij lijn 16 in het Zeeheldenkwartier toch in de uitvoering overlap van verschillende grote trajecten.

2/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

We zijn ons ervan bewust dat dit verre van wenselijk is voor de buurt en kijken hier vooraf goed naar. Het plan voor de bereikbaarheid, veiligheid en communicatie (BVC) dat bij deze projecten gemaakt dient te worden moet eerder en meer integraal worden gestart. In dit BVC-proces worden de verschillende faseringen van de uitvoering, inclusief productietijd van de aannemer, samen met de impact op de stad doorleeft. Door dit eerder op te starten (waarbij de directievoerder van lijn 16 al vroeg wordt betrokken) wordt een realistischer BVC-plan opgesteld, dat recht doet aan alle belangen in de stad, waardoor het moeten bijstellen van de planning tijdens het werk kan worden voorkomen. Wat we ook hebben geconstateerd is dat de bebording bij het uiteindelijke werk duidelijker kan. Uitvoering lijn 1 Lijn 1 is nagenoeg gerealiseerd binnen de gemeentegrenzen, in Scheveningen is er nog een restpunt op de realisatie, namelijk de rotonde Duinstraat. Deze wordt samen met de calamiteitenroute Duinstraat in 2024 gerealiseerd. Daarnaast wordt de halte Badhuiskade nog definitief gemaakt zodat deze voor de nieuwe trams geschikt is. Uitvoering lijn 16 Voor lijn 16 zijn de voorstellen met daarin de voorontwerpen op 14 juli 2021 in de raad vastgesteld (RIS307570, RIS307798 en RIS307975). Het grootste deel van lijn 16 is inmiddels uitgevoerd.

De werkzaamheden in Moerwijk aan deel 16M, op het gedeelte 16S Gravenstraat en op het gedeelte 16 X Waldeck Pyrmontkade - Koningin Emmakade tot en met het Kunstmuseum zijn gereed. Bij de uitvoering van de werkzaamheden op het gedeelte 16 Z Torenstraat - Vondelstraat Zoutmanstraat waren diverse problemen zoals het niet op tijd geleverd krijgen van materialen, menskracht en miscommunicatie met de omgeving. Er is daarom een nieuwe planning opgesteld voor de werkzaamheden waarvoor de oorspronkelijke buitendienststelling in overleg met de HTM is verlengd. Daarnaast is er een wekelijks overleg ingevoerd met de omgeving. Hierdoor is de miscommunicatie met de omgeving hersteld en het werk in goede afstemming met de buurt afgehandeld. Op dit gedeelte en op het gedeelte 16 S Eisenhowerlaan en verder kon het test- en proefrijden starten conform de Wet Lokaal Spoor (WLS) procedure om te komen tot een indienststellingsvergunning door bevoegd gezag MRDH. Lijn 16 (inmiddels is dit lijn 17) zal vanaf start zomerdienstregeling (8 juli 2023) weer gaan rijden. Stand van zaken lijn 6 en 12 (terugblik en vooruitblik werkzaamheden tweede helft 2023) Lijn 6 en 12 zijn opgedeeld in deeltracés. Op deze deeltracés wordt gewerkt aan de ontwerpen. In de tabel verderop volgen een terugblik en een vooruitblik op de voortgang per tracé.

Het gaat om de volgende delen: • Lijn 6 deel Transvaal (6A) • Lijn 6 deel Schilderswijk (6B) • Lijn 6 deel Hobbemaplein en – straat (6B) • Lijn 6 Bezuidenhout en Mariahoeve (6C) • Lijn 12 Markenseplein - Laan van Meerdervoort (12A) • Lijn 12 Laan van Meerdervoort - Paul Krugerplein (12B) Zoals eerder in dit stuk is aangegeven, is het een grote uitdaging om in de smalle straatjes waar aanpassingen voor de tram gedaan moeten worden alle wensen en eisen in te passen. Er is te weinig ruimte om daadwerkelijk alles in te passen. Parkeerruimte zal op meerdere plekken plaats moeten maken voor de wandelaar, fietsers, toegankelijke tram en doorgaande auto.

3/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

Er wordt onderzocht wat voor maatregelen er ingezet kunnen worden om de impact hiervan te verlagen bijvoorbeeld door de aanpassing van het vergunningenplafond, beter benutten van de parkeergarage Haagse Markt, en de inzet van deelmobiliteit. Conform de opgave van de lijndelen van lijn 6 en 12 treft u hieronder per lijndeel het gereserveerde budget, een terugblik vanaf 2022 en stand van zaken van de werkzaamheden in 2023. De komende periode worden de projecten verder voorbereid en staan enkele bestuurlijke besluiten gepland. Voor de meeste projecten geldt dat deze plaatsvinden in een complexe omgeving met veel verschillende belangen, hierdoor kennen de projecten een lange voorbereidingstijd. Een project kent een schetsontwerpfase (kansrijke oplossingen en komen tot een voorkeursvariant), gevolgd door een voorontwerpfase (uitwerking voorkeursvariant in een voorontwerp). Het voorontwerp (VO) wordt ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. Als het VO is vastgesteld wordt er een definitief ontwerp gemaakt en start de aanbesteding gevolgd door de uitvoering. In- en uitrukroutes De in-/uitrukroutes voor de tram zijn normaal gesproken werkzaamheden in voorbereiding en uitvoering onder verantwoordelijkheid van de HTM.

Vanwege de aard en omvang van de werkzaamheden, omgevingsmanagement en overleg in de buurt, is er in goed overleg voor gekozen om dit door de gemeente op te laten pakken. In de afspraken was nog geen reservering opgenomen over deze programmaonderdelen, maar ze worden 100% door de MRDH bekostigd. Voor het slagen van het totale programma horen deze onderdelen wel deel van de planning uit te maken, dus worden ze opgenomen in deze rapportage. Daarnaast wordt door werk met werk maken (bijvoorbeeld de werkzaamheden combineren met rioleringswerkzaamheden of verbeteren verkeersveiligheid) en wijzigingen aan de openbare ruimte ook door de gemeente geïnvesteerd. Ook deze ontwerpen (het VO) worden ter vaststelling aan de raad voorgelegd. Projectdeel & gereserveerd budget INTHR incl. voorbereidingskosten tot en met voorontwerp Lijn 6 deel Transvaal (6A) € 15 mln. gereserveerd

Terugblik en vooruitblik werkzaamheden tweede helft 2023

In de eerste helft van 2022 is het schetsontwerp opgesteld. Op basis van de participatiestrategie Transvaal-Schilderswijk zijn diverse bijeenkomsten gehouden (9 en 12 maart, 20 april, 29 juni). Vervolgens is het schetsontwerp voorgelegd aan interne adviesorganen als de ACOR en VOV. In Q3 2022 is gestart met de verdere uitwerking van het schetsontwerp naar een voorontwerp. Twee wijkwerkplaatsen (24 oktober en 20 februari 2023) hebben plaatsgevonden en online zijn reacties verzameld. Op basis van alle reacties is het voorontwerp verder uitgewerkt en aangepast. Veel reacties gingen over vergroening, verbeteren van de (verkeers)veiligheid het opheffen van parkeerplaatsen om ruimte te maken voor alle ambities voor een leefbare stad. Het voorontwerp is opgesteld en het voorstel voor vrijgave inspraak is in voorbereiding. Hierbij heeft een scopewijziging plaatsgevonden: het ontwerp voor de Delftselaan is toegevoegd aan het project Hobbemaplein. Vanwege de samenhang tussen de aanwezige tramhaltes is hiervoor gekozen.

Lijn 6 deel Schilderswijk (6B)

Bij de halte Om en Bij wordt i.v.m. de inpasbaarheid een halte met een middenperron ontworpen.

4/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

Hobbemastraat vanaf de Vaillantlaan richting om en Bij, Brouwersgracht € 4,5 mln. gereserveerd

Lijn 6 Hobbemaplein en -straat tot aan Vaillantlaan € 6,5 mln. gereserveerd

In september 2022 is het schetsontwerp afgerond en aan interne adviesorganen voorgelegd. We hebben in de voorbereidende fase wat meer tijd genomen voor de uitwerking vanwege de complexiteit van het ontwerp hier. Het contact met de omgeving, behalve het contact met de twee vergunninghouders van de invalideparkeerplaatsen op het Om en Bij, is daardoor wat later gestart. Op 3 april heeft een bijeenkomst plaatsgevonden die goed bezocht is en waar veel belangstelling was voor de plannen. In de zomer van 2022 zijn aan de bewoners en ondernemers in de 2e wijkwerkplaatsbijeenkomst (6 juli) varianten op het basisontwerp Hobbemaplein (halte op het plein) voorgelegd. Ondernemers waren tegen het basisontwerp met ontsluiting van de Schilderswijk enkel vanaf de Hobbemastraat richting de Heemstraat omdat hiermee de bereikbaarheid van hun zaken in de Hobbemastraat/Hobbemaplein sterk zou verslechteren. Na een aantal overleggen hierover met het ondernemersberaad Haags Veen i.o. (vertegenwoordiging van de ondernemers van de Schilderswijk/Transvaal) heeft de gemeente een alternatief op het basisontwerp gemaakt dat hieraan tegemoetkomt met een gecombineerde halte centraal bij de bibliotheek. Omdat de keuze over alleen de halte (INTHR) niet los gezien kan worden van de integrale herinrichting van het Hobbemaplein (alleen gemeente) is de opdracht hiervoor aangepast.

De eerste helft van 2023 staat in het teken van het maken van een keuze tussen de 2 overgebleven varianten zodat een integraal ontwerp voor het Hobbemaplein inclusief halte (in de tweede helft van 2023) tot VO uitgewerkt kan worden en aangeboden kan worden voor vrijgave inspraak. Omdat de ligging van de halte op het Hobbemaplein invloed heeft op de halte aan de Delftselaan, is deze halte zoals eerder al aangegeven aan de scope toegevoegd.

Lijn 6 Bezuidenhout (6C) Laan van NOI tot aan de grens met Leidschendam Voorburg € 15,8 mln. gereserveerd Lijn 12 Markenseplein – Laan van Meerdervoort (12A)

In juni 2022 is gestart met de fase van het schetsontwerp. In de afgelopen periode is gewerkt aan het opstellen van het schetsontwerp. Het participatietraject voor de halte Stuyvesantplein heeft plaatsgevonden (diverse klankbordgroepen en een inloopbijeenkomst op 12 oktober 2022). Het huidige schetsontwerp is daarop zoveel mogelijk aangepast. Bijzonder aandachtspunt is dat een deel van het traject (haltes Mariahoeve en Essesteijn) in gemeente Leidschendam-Voorburg ligt. Werkafspraken ten behoeve van het INTHR-ontwerp zijn gemaakt. In het najaar van 2022 is dit projectonderdeel opnieuw opgestart. Momenteel wordt gewerkt aan het schetsontwerp.

€ 19,5 mln. Gereserveerd

Er worden klankbordgroepen opgericht voor de verschillende deelgebieden waarmee de ontwerpen en alle bijkomende knel- en aandachtspunten worden besproken. Verwachting is dat we voor de zomer met hen in gesprek gaan.

Lijn 12 Laan van Meerdervoort – Paul Krugerplein (12B)

Het schetsontwerp is afgerond en op 20 oktober 2022 is er een laatste bijeenkomst met de omgeving geweest. Daar waren wat zorgen over trillingen van de tram en de invloed op de omgeving.

5/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

€ 11,3 mln. Gereserveerd

Integraal wordt door INTHR op dit punt in deze periode een onderzoek gedaan en dat zal ter onderbouwing worden gebruikt. Het voorontwerp van dit traject wordt voor de zomer afgerond en komt na de inspraakperiode richting de raad voor besluitvorming.

Projectdeel & gereserveerd budget INTHR In-/uitrukroute Duinstraat

Terugblik en vooruitblik werkzaamheden tweede helft 2023

€ 6,180 mln, waarvan € 0,740 mln. Werk met werk In-/uitrukroute Eisenhowerlaan Geen reservering en nog geen prognose bekend

In oktober 2022 is het VO vastgesteld door de raad (RIS312975). Momenteel vindt verdere uitwerking van het ontwerp plaats. Uitvoering wordt voorzien in 2024 samen met de Rotonde Duinstraat (onderdeel van tramlijn 1).

Het blijft, gezien de beperkte ruimte, een uitdaging om alle wensen op deze locatie ingevuld te krijgen. De afgelopen periode zijn twee varianten verder uitgewerkt tot schetsontwerp. Nu wordt gewerkt aan het komen tot een voorkeursvariant. Die variant wordt vervolgens uitgewerkt in de tweede helft van 2023.

Financiën van het programma Voor dit programma is in april 2021 een samenwerkingsovereenkomst (SOK) ondertekend tussen Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH), HTM en de gemeente Den Haag. Voor de gezamenlijke opgave van het wijzigen van de infrastructuur is toen in totaal € 192,7 mln. vrijgemaakt. De dekking van dit bedrag komt deels bij de gemeente Den Haag vandaan, een deel bij HTM uit vervangingswerken en het grootste deel bij MRDH (RIS307080). Gedurende de looptijd van het programma wordt in deze projecten, los van de werk met werk gerelateerde activiteiten, totaal ongeveer € 35,3 mln. exclusief BTW geïnvesteerd als gemeentelijk deel op het programma INTHR. Dekking hiervoor komt uit de middelen Duurzame Mobiliteit (RIS307106). Door de gemeente wordt niet geïndexeerd. Realisatie van geschikte infrastructuur en haltes voor de nieuwe tram biedt tevens kansen voor de stad op het gebied van de openbare ruimte en werk met werk maken. Dit wordt meegenomen in de projecten. Daar waar voor INTHR de infrastructuur niet aangepast hoeft te worden, kunnen eventuele meekoppelkansen (kans om aanpassingen in de openbare ruimte toe te voegen, omdat de tram buiten dienst gaat) ook meegenomen worden waarbij het benodigde budget door de gemeente gedekt moet kunnen worden. Tekort Het INTHR-programma heeft een totale omvang van € 462,7 mln. excl. BTW, waarvan € 192,7 mln.

voor het wijzigen van de infrastructuur en wordt gefinancierd door verschillende partijen. Bij het destijds vrijgegeven budget was prijspeil 2019 gebruikt en dat zal bij het betreffende VO op het moment van besluitvorming moeten worden aangepast. Daarnaast is de door MRDH destijds gehanteerde onzekerheidsmarge laag; 25% waar dat doorgaans in de voorfase 40% is. Voor lijn 1 en 16 zijn de ontwerpen vastgesteld en is de dekking geregeld. Voor lijn 6 en 12 wordt momenteel gewerkt aan de ontwerpen. Het budget dat in 2020 is vastgelegd (RIS307080) voor lijnen 6 en 12 was al beperkt, terwijl de inpassing steeds ingewikkelder wordt, er een tekort aan personeel is en we overal de prijzen en bouwkosten zien stijgen.

6/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

De impact hiervan op INTHR is moeilijk exact in te schatten, maar uit een eerste verkenning daarnaar bij de betreffende lijndelen is gebleken dat het budget niet voldoende is en tot een tekort van minimaal € 14,5 mln. leidt met een bandbreedte van 20-30% naar boven. Op dit moment wordt gezocht naar verdere dekking van het benodigde budget, deels binnen de gemeente en deels binnen MRDH. Voor dit tekort is de afspraak dat we op zoek gaan naar aanvullende dekking in de afgesproken verhouding gemeente 25% - MRDH 75%. Voor het aanvullende deel van de gemeente van min. € 3,6 mln. (25% van € 14,5 mln.) wordt een voorstel voorbereid. Over het aanvullende deel van de MRDH van min € 10,9 mln. (75% van € 14,5 mln.) wordt voor de zomer door de MRDH een besluit genomen. Indien er niet voldoende aanvullend budget toegevoegd kan worden, zal in overleg met de partners gekeken worden naar versoberingen of wordt de omvang van de scope verkleind. Vertraging en/of uitstel van de projecten voor aanpassing van de railinfra is geen optie gezien de instroom van de nieuwe trams. Daar waar voor de nieuwe trams de infrastructuur wordt aangepast is ook afgesproken met MRDH dat de meevallers c.q. tegenvallers (bijv. prijsstijgingen) t.o.v. het uiteindelijke beschikbare budget worden verdeeld volgens dezelfde verhouding MRDH/Gemeente 75%/25%.

Participatiestrategie Begin 2022 is een participatiestrategie voor de Mobiliteitsvisie Transvaal en Schilderswijk (RIS311778) opgesteld naar aanleiding van twee moties (RIS308500 en RIS308496) die zijn ingediend na afronding van de Verkenning Mobiliteit Transvaal Schilderswijk West (RIS307261). De hoofdlijnen van de strategie zijn gebaseerd op: Vertrouwen scheppen De mate van invloed duidelijk maken en zo vroeg mogelijk communiceren Maximale betrokkenheid binnen vooraf gestelde kaders met mix van instrumenten Transparante en continue communicatie Om de geplande ontwikkelingen in de betreffende buurten zo goed mogelijk aan te laten sluiten op de behoeften en de leefwereld van bewoners, ondernemers en andere stakeholders in Transvaal en Schilderswijk, zijn de middelen die worden voorgesteld steeds gericht op maximale betrokkenheid van en ruimte voor bewoners om mee te denken over de toekomst van hun eigen wijk. In het afgelopen jaar zijn en ook in het komende jaar worden de diverse projecten door bureau Graswortel ondersteund bij het implementeren van deze strategie. Een panel van bewoners, ondernemers en stakeholders in de wijken ziet toe op de juiste uitvoering, maar ook op eventuele bijstelling van de strategie. Binnen de projecten van INTHR wordt op lijn 6 deze strategie ook toegepast.

Daarnaast kunnen bewoners en ondernemers via werkaandewijk.denhaag.nl meningen en ideeën aandragen voor lijn 6 en 12 en het Hobbemaplein. Ten aanzien van bredere communicatie en voor de participatie wordt gewerkt aan een overkoepelend strategisch communicatieplan met een heldere kernboodschap. Planning Voor de lijnen 6 en 12 staat het jaar 2023 vooral in het teken van het afronden van het ontwerpproces voor (het schetsontwerp en) het voorontwerp. De geplande behandelingen in de raad van een deel van de voorontwerpen vinden naar verwachting plaats begin 2024 voor wat betreft de lijndelen 6A, 6B, 6C en 12B. Besluitvorming over het Hobbemaplein komt in Q2 2024 aan bod en lijndeel 12A in de tweede helft van 2024. De complexiteit van regelgeving en inpassing en de uitgebreide participatie leiden tot meer voorbereidingskosten en langere voorbereiding én leiden buiten tot meer werkzaamheden en aanpassingen.

7/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

Er is aan de voorkant meer tijd ingeruimd omdat deze intensieve processen veel tijd vragen en een langere doorlooptijd kennen. De inpassing vraagt een zorgvuldig proces, een goede afstemming met de omwonenden en een goede voorbereiding van de besluitvorming. Daarnaast zijn de lessons learned van lijn 16 opgenomen waardoor de planning langer doorloopt dan oorspronkelijk gedacht. Hierover moeten we met de samenwerkingspartners HTM en MRDH aanvullende afspraken maken. Met hen wordt gekeken wat dit betekent voor de instroom van de nieuwe tram. Raakvlakprojecten Warmtelinq De werkzaamheden voor de tram kunnen pas starten nadat ‘de Leiding door het Midden’ (Warmtelinq) is uitgevoerd. De eerste werkzaamheden staan op dit moment (onder voorbehoud) gepland voor de tweede helft van 2025. Dan wordt gestart met de werkzaamheden aan lijn 6, later volgt lijn 12. De werkzaamheden van Warmtelinq zijn dan afgerond, mocht daar iets in wijzigen dan heeft dat mogelijk invloed op de uitvoering van lijn 6. Tramremises Harstenhoekplein en Ypenburg Het slagen van het totale programma INTHR en daarmee de kwaliteit van het Haagse OV-netwerk hangt één op één samen met de voortgang bij de HTM voor de levering van de nieuwe trams, en ook met de (voorbereiding van de) (ver)bouw van de benodigde tramremises.

De aanbesteding van de nieuwe trams is inmiddels afgerond en de gunning heeft in 2022 plaatsgevonden aan Stadler. De eerste 27 trams worden gestald aan de Harstenhoekweg in Scheveningen, in de remise Harstenhoekplein. Om dit mogelijk te maken wordt deze remise door de HTM gerenoveerd. Voor het deel van de GAVI-Kavel waar de tramremise Ypenburg geprojecteerd is, heeft de gemeenteraad een NvU vastgesteld (RIS312403). Samen met MRDH en HTM zet de gemeente Den Haag in op tijdige realisatie van de tramremise in 2027 zodat de stallingscapaciteit voor de nieuwe tramstellen vanaf dan geborgd is. De te nemen stappen daartoe, de financiering en de wijze van samenwerken, worden verder uitgewerkt in nadere afspraken tussen de drie partijen. Hobbemaplein Dit plein kan een parel worden op de grens van Schilderswijk en Transvaal: met de Haagse Markt als economische motor en waar bijna de helft van alle verkeersbewegingen bestaat uit wandelen. Dit plein verdient veel beter dan de huidige inrichting. Er is veel inspanning verricht om tot de varianten voor het voorkeursscenario te komen voor de integrale herinrichting van het Hobbemaplein tot een subcentrum met een OV-knooppunt. Het voorkeursscenario vergroot de leefbaarheid en de verkeersveiligheid van het plein en er is meer ruimte voor ontmoetingen.

Het schept bovendien de voorwaarden om het subcentrum te ontwikkelen en te voorzien van de benodigde economische impuls met meer kwaliteit, samenhang en synergie in de commerciële activiteiten van de winkelstraten, horeca en de Haagse markt. De herinrichting van het Hobbemaplein in combinatie met de aanpassing van de halte worden in een voorontwerp aan de raad voorgelegd ter vaststelling in 2024. Tot slot Het jaar 2023 staat in het teken van afronding van de aanpassingen op lijn 16, en van de verdere voorbereiding van lijnen 6 en 12. De ontwerpen worden verder uitgewerkt en de nodige knelpunten zullen worden opgelost. Onderdeel daarvan zal zijn, zoals hierboven aangegeven, het opheffen van parkeerplaatsen. Er wordt onderzocht of hier met genoemde ingezette maatregelen een afdoende oplossing voor wordt gecreëerd.

8/9

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10509141

Er wordt pas tot realisatie overgegaan nadat over de concrete en financieel gedekte uitvoeringsvoorstellen is besloten door de gemeenteraad van Den Haag en de Bestuurscommissie Vervoersautoriteit van MRDH. Voorafgaand aan deze besluitvorming blijven wij u informeren over de voortgang van de maatregelen die we in opdracht van en samen met onze partners realiseren. Indien er versoberingsvoorstellen komen, of wensen vanuit participatie niet ingevuld kunnen worden, zal dit in ieder geval bij de vrijgave inspraak/vaststellingen van de VO’s worden beschreven. Dat betekent dat wij begin 2024 met voorstellen komen voor de VO’s van 6A, 6B, 6C, 12B en Hobbemaplein. Graag organiseren wij voor deze delen in 2023 een aantal technische sessies voor u om u mee te nemen in het proces dat is doorlopen, de keuzes die daarin zijn gemaakt en om het ontwerp toe te lichten. Graag hoor ik van u of deze sessies gewenst zijn. Met vriendelijke groet, de wethouder van Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen Anne Mulder

9/9