RIS315607 Preadvies initiatiefvoorstel Stuur op het Klimaat

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

DSB/10643197 RIS315607 Contactpersoon

Jody Milder Dienst

Stadsbeheer Afdeling

BAS Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

20 november 2023

jody.milder@denhaag.nl

Onderwerp

Preadvies Initiatiefvoorstel Stuur op het Klimaat RIS315607

Op 2 juni 2023 is het initiatiefvoorstel “Stuur op het Klimaat” (RIS315607) van de raadsleden de heren Assad en Barker aan de voorzitter van de gemeenteraad aangeboden. Hierbij biedt het college de raad het preadvies over het initiatiefvoorstel aan. Initiatiefvoorstel De Partij voor de Dieren en D66 hebben gezamenlijk in een het initiatiefvoorstel “Stuur op het Klimaat” een drietal concept besluiten voorgesteld. Er wordt voorgesteld: I. Dat de Routekaart Den Haag Klimaatneutraal moet worden opgesteld. II. Dat de Haagse Klimaatrapportage jaarlijks wordt opgesteld waarin het klimaatbeleid wordt gemonitord en geëvalueerd. III. De Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 te raadplegen ter inspiratie voor het opstellen van de Haagse versie. Naar aanleiding van dit initiatiefvoorstel deelt het college het volgende mee. Het college is van mening dat het voorstel aansluit bij de richting die het college heeft gekozen voor betere monitoring. Betere monitoring is alleen mogelijk met concrete en meetbare (tussen)doelen en een beter dashboard. Met smart opgestelde (tussen)doelen, in combinatie met een jaarlijkse klimaatrapportage, wordt het klimaatbeleid overzichtelijk, concreet en meetbaar en kan de raad zijn controlerende functie beter uitvoeren. Hieronder gaan wij in op de drie voorstellen uit het initiatiefvoorstel.

I.

Dat de Routekaart Den Haag Klimaatneutraal moet worden opgesteld 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.

een concreet stappenplan waarin de gemeente aangeeft hoe het de Parijse klimaatdoelstellingen en ambities uit het coalitieakkoord zal behalen; per werkagenda generieke en specifieke meetbare doelen; naast einddoelen ook jaarlijkse tussentijdse doelen; in welke mate de doelen door de gemeente te beïnvloeden zijn en in welke mate niet; een klimaatbegroting waarin per werkagenda inzicht wordt gegeven in de te nemen stappen en daarbij een raming van de CO2-ontwikkeling; wat de rol van de gemeente per maatregel zal zijn en de rol van de stakeholders, zoals burgers en bedrijven; per maatregel het verwachte effect (en specifiek in cijfers) uitdrukken welk effect maatregelen afzonderlijk naar verwachting zullen hebben op de geformuleerde doelen, zoals op de vermindering van de uitstoot van broeikasgassen;

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

8. 9.

een plan van aanpak voor bewonersparticipatie per werkagenda, op basis van het gemeentebreed kader voor bewonersparticipatie; indicatoren die niet in dit voorstel zijn genoemd, maar die het college wel van belang acht.

Advies dictum I over te nemen: Het college onderschrijft de analyse en oplossingsrichtingen uit het initiatiefvoorstel Stuur op het Klimaat. Het stelt terecht dat het klimaatbeleid vraagt om duidelijke bestuurlijke afspraken en verwachtingen over klimaatdoelen, vereiste maatregelen en effectmetingen hiervan. Het college wil net als de initiatiefnemers de raad beter in staat stellen om grip te houden op het Haagse klimaatbeleid. De uitgangspunten uit het initiatiefvoorstel Stuur op klimaat vormen daarvoor een goede basis. Het is noodzaak dat er beter inzichtelijk wordt gemaakt welke (tussentijdse) doelstellingen er worden geformuleerd. Ook is het van belang wanneer maatregelen worden uitgevoerd en wat voor effect dat heeft op de geformuleerde ambities. Het terugdringen van onze CO2-uitstoot en het nemen van adequate actie om CO2-reductie te bewerkstelligen is urgenter dan ooit. Het college stelt naar aanleiding van het initiatiefvoorstel een nieuwe werkwijze voor en komt zoals eerder aangekondigd in plaats van een programmabrief vier werkagenda’s op: voor energietransitie, leefomgeving, duurzame mobiliteit en circulaire economie. De werkagenda’s worden de basis om inzicht te geven in de route naar een klimaatneutrale stad die zichtbaar wordt gemaakt in het Haags Klimaatdashboard (zie dictum II) en beschrijft welke stappen we nemen op basis van de Parijs doelstellingen.

Op deze manier geven we ook invulling aan sub dictum 1 met een stappenplan waarin we aangeven hoe we Parijse klimaatdoelstellingen en ambities uit het coalitieakkoord gaan behalen. In de werkagenda’s zullen meer (jaarlijkse) tussentijdse, meetbare doelstellingen en tussendoelstellingen worden geformuleerd om zo beter grip te krijgen op de effectiviteit van ons beleid in lijn met sub dictum 2. Hierin komen zowel generieke doelen, zoals reductie van uitstoot broeikasgassen, als specifieke meetbare doelen. Daarnaast zullen de werkagenda’s de maatregelen en acties bevatten om de doelstellingen te behalen, inclusief een planning t/m 2026 (sub dictum 3). De gemeente opereert niet alleen. Europese en nationale regelgeving en financiering zijn medebepalend voor de inhoud, haalbaarheid, snelheid en intensiteit van het behalen van een klimaatneutraal Den Haag. Het college heeft aandacht voor in hoeverre de doelen door de gemeente te beïnvloeden zijn en in welke mate niet (sub dictum 4). De rol van de gemeente, burgers en bedrijven komt aan bod in de werkagenda’s. In de werkagenda’s worden de doelen vertaald naar concrete projecten, instrumenten en andere acties inclusief bijbehorende resultaten en planningen. Uiteindelijk wordt voor alle acties inzichtelijk wat de verwachte CO2-besparing is en waartoe de stappen dus leiden (sub dictum 5).

De verwachte besparing komt ook terug in het Haags Klimaatdashboard De werkagenda’s vormen op deze manier voor de komende jaren de basis voor de Routekaart die inzichtelijk wordt in het Haagse Klimaatdashboard. Vanwege de duidelijke link tussen de werkagenda’s en het initiatiefvoorstel, wordt deze beantwoording gelijktijdig met de werkagenda Energietransitie naar uw raad gestuurd. De werkagenda’s vormen de inhoudelijke basis om de stad te betrekken bij de uitvoering daarvan. Via de Haagse Klimaattafels worden bedrijven, organisaties, ondernemers en inwoners betrokken. De gemaakte afspraken zullen vervolgens worden vastgelegd in het Haags Klimaatakkoord inclusief de gesloten klimaat deals, waarmee concreet invulling wordt gegeven aan sub dictum 6. In het Haags Klimaatakkoord worden afspraken gemaakt hoe Den Haag versneld klimaatneutraal te maken. Aan de stichting Duurzaam Den Haag is gevraagd bewonerstafels te organiseren. De relevante opbrengsten worden geagendeerd voor het klimaatakkoord. De bedoeling is dat de afspraken in het Haags klimaatakkoord op doorlopende basis worden beoordeeld door een nog in te richten klimaatraad die zal bestaan uit inwoners, ondernemers en andere relevante belanghebbenden in de stad.

In aansluiting op sub dictum 8 waar om een plan voor bewonersparticipatie per werkagenda wordt gevraagd op basis van een gemeentebreed kader voor bewonersparticipatie is dit voor de werkagenda energietransitie het verst ontwikkeld. Deze werkagenda wordt inmiddels ondersteund met een gerichte participatieaanpak die focust op het ondersteunen van bewonersinitiatieven, VvE's en ondernemers in de verschillende wijken. Deze wijze van bewonersparticipatie is opmaat voor de inrichting hiervan bij de werkagenda’s over duurzame mobiliteit, duurzame leefomgeving en circulaire economie. De energietransitie is een al langer lopende transitie. Daardoor is het mogelijk om een aantal operationele doelen te formuleren.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

Het realiseren van een reductie in het gebruik van fossiele brandstoffen leidt direct tot CO2-reductie. Hier hebben we ook zicht op. We hebben bijvoorbeeld in beeld hoeveel aardgas er in Den Haag wordt gebruikt, hoe de energielabels verdeeld zijn over de stad en hoe deze zich ontwikkelen. We kennen het aantal fossiele voertuigen in de stad, we weten hoeveel kilogram huishoudelijk afval wordt verbrand en wat het warmte en stroomverbruik is van grootverbruikers (bedrijven, instellingen, kantoren). Ook zijn er op projectniveau vaak tussentijdse doelen geformuleerd in de werkagenda, bijvoorbeeld het aantal woningen dat jaarlijks met de EFG-label aanpak verduurzaamd zal worden. Hierdoor hebben we een groot deel van de besparingspotentie in beeld. Dit sluit aan bij sub dictum 7 dat gaat over de per maatregelen te verwachten effecten in relatie tot de gestelde doelen zoals CO2 reductie. Zowel in de Klimaatrapportage als het Klimaatdashboard komt dit terug. De grondstoffentransitie, of transitie naar een circulaire economie, is een transitie die veel jonger is en complexer om in beeld te brengen. Daarom is het hier nog lastig om vergelijkbare doelen en tussendoelen als van de energietransitie op te stellen, zoals CO2 besparing. Ook in Amsterdam valt de circulaire economie buiten de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050.

In Den Haag gaat het de komende jaren vooral om te leren in de vorm van pilots om te onderzoeken wat werkt, dit om te zetten in beleid en tegelijkertijd stappen te zetten om circulair breder normaal te maken. Dit om zodoende grip te krijgen op de opgave per 2050 een geheel circulaire economie te hebben. Hierbij werken we samen met andere gemeenten, Provincie en het Rijk om zodoende de transitie te versnellen. Hoe bewoners en bedrijven zich verplaatsen is zeer relevant voor het behalen van een klimaatneutrale stad en een gezonde leefomgeving. Bij duurzame mobiliteit zijn er daarom ook verschillende doelstellingen geformuleerd. In de werkagenda verdeeld over de verschillende thema’s, zoals het invoeren van Zero emissie (ZE)zones, duurzame stadslogistiek, een werkgeversaanpak, overige zaken m.b.t. het verduurzamen van de mobiliteit. En tot slot het verduurzamen van de eigen organisatie. Zo werkt de gemeente Den Haag bijvoorbeeld samen met de MRDH-regio om de CO2-uitstoot van mobiliteit met 30% te verlagen in 2025. Het verduurzamen van de leefomgeving leent zich eveneens voor het stellen van doelen. Hierbij zijn met name milieufactoren van belang. Het terugdringen van stikstof, fijnstof, ultrafijnstof en geluidsoverlast. Belangrijke factoren die een grote invloed hebben op het welzijn en gezondheid van inwoners van de stad.

Voorbeelden hiervan zijn het terugbrengen van gezondheidsschade door luchtvervuiling met 50% door te voldoen aan de advieswaarden van het WHO in 2030, of op het gebied van het vergroenen van pleinen, daken en wegen. De werkagenda leefomgeving brengt de ambitie van het college op deze onderdelen in beeld. Op deze manier zijn de werkagenda’s een goed middel om doelen te formuleren en om te zetten naar beleid, projecten en bijbehorende resultaten. Het zijn deze doelen die terecht komen in het Haags klimaatdashboard (zie dictum II). De inschatting is dat het college en uw raad hierbij een goede basis hebben om meer grip op de voortgang krijgen. Het stellen van doelen en het uitvoeren van acties die bijdragen aan deze doelen zijn niet in beton gegoten. Het voorstel om te komen tot een Routekaart Den Haag Klimaatneutraal is hiermee, weliswaar in een andere vorm namelijk de werkagenda’s, ingezet. II.

Dat de Haagse Klimaatrapportage jaarlijks wordt opgesteld waarin het klimaatbeleid wordt gemonitord en geëvalueerd

Advies dictum II over te nemen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

wat bereikt is met de afzonderlijke maatregelen; per (tussentijds)doel generiek en specifiek in hoeverre deze zijn behaald; hoe de maatregelen afzonderlijk hebben bijgedragen aan de klimaatdoelstellingen van Den Haag; wat de oorzaken zijn van het (niet) behalen van (tussentijdse)doelstellingen; wat geleerd is van het voorgaande jaar; welke aanpassingen mogelijk zijn in het aankomende jaar en waarom.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

7. 8. 9.

een stand van zaken en een evaluatie van de bewonersparticipatietrajecten, zoals voorgenomen in de Routekaart Den Haag Klimaatneutraal, met daarnaast een vooruitblik hoe de aandachtspunten uit de evaluatie worden meegenomen in de verdere uitvoering. een doelgroepenanalyse, waaruit naar voren komt welke bewoners, wijken en organisaties meer of minder zijn betrokken, welke oorzaken hier ten grondslag liggen, wat dit betekent voor een rechtvaardige transitie en welke vervolgacties ingezet gaan worden. indicatoren die niet in dit voorstel zijn genoemd, maar die het college wel van belang acht.

Het college en de raad hebben zowel operationele doelstellingen, zoals het verduurzamen van woningen, het terugdringen van energieverbruik, alsmede strategische doelstellingen, zoals het reduceren van CO2-uitstoot en het stimuleren van de circulaire economie. In het verleden werd gerapporteerd aan de raad via de Voortgangsbrief Duurzaamheid en de jaarlijkse programmarekening. De indicatoren die werden gebruikt geven een beeld van hoe Den Haag verduurzaamd, maar geven geen directe link weer tussen het behalen van operationele doelstellingen en het effect daarvan op CO2-uitstoot. Met de combinatie van de Haagse Klimaatrapportage en het Klimaatdashboard wil het college meer inzicht bieden in de punten uit het dictum. Den Haag is sinds ruim een jaar onderdeel van de Europese missie 100 Climate Neutral en Smart Cities. Binnen dit kader is het belangrijke element uit het initiatiefvoorstel voor betere monitoring opgepakt samen met de zeven Nederlandse steden en het Rijk. Mede op advies van het Rijk heeft de gemeente samen met Eindhoven en Helmond een basis dashboard ingekocht. Hiermee ontwikkelen we het Haags Klimaatdashboard. Punten uit het initiatiefvoorstel zijn belangrijk input voor versnelling van de ontwikkeling en het vormgeven van het Haags Klimaatdashboard.

Dit is een klimaatdashboard dat alle data van de verschillende duurzame beleidsterreinen op één centrale plek bundelt en inzicht toont in hoe gemeentelijk beleid en projecten de CO2-uitstoot kan beïnvloeden. Hierdoor wordt dus een indicatie gegeven van het effect van operationele doelen op de CO2-uitstoot. Een exact verband hiertussen zal echter nooit kunnen worden aangetoond, omdat er veel externe factoren meespelen. Het terugdringen van uitstoot heeft in belangrijke mate te maken met gedrag en investeringsvermogen van inwoners waar wij als gemeente beperkt invloed op kunnen uitoefenen. De stijging van energieprijzen door de oorlog in Oekraïne heeft bijvoorbeeld tot een reductie in gasverbruik geleid. Ook geeft het klimaatdashboard inzicht in de gerealiseerde vermindering van de CO2—uitstoot ten opzichte van de verwachte vermindering en de (tussen) doelen. Het dashboard zal de komende tijd worden geïmplementeerd. Hiervoor wordt data die al beschikbaar is verzameld als input voor het dashboard. Daarnaast wordt gekeken of er bepaalde data mist en hoe we die data kunnen achterhalen. Hierbij zijn belangrijke beperkende factoren de actualiteit en de kwaliteit van de data. Het volledig implementeren en verder ontwikkelen van het Haags Dashboard neemt dan ook tijd in beslag. We zetten in om uiterlijk begin 2025 de eerste volledig werkende dashboard te delen met de raad.

Voor de zomer van 2024 zullen we ook een tussenstand geven op basis waarvan we uw raad verder bij het Klimaatdashboard kunnen betrekken. Afbeelding 1 laat zien hoe het dashboard eruit kan komen te zien. Links staan de uitstoot van verschillende onderdelen en rechts is in een grafiek te zien hoe verwacht wordt dat deze uitstoot de komende jaren daalt. Zodra we de data op orde hebben biedt het dashboard de mogelijkheid om analyses uit te voeren. De doelen en acties uit de werkagenda’s kunnen worden ingevoerd, waardoor we een beeld krijgen van de effecten van onze acties. Op basis hiervan kunnen we tijdig bijsturen om zo de transitie te versnellen en onze doelen te halen. Het dashboard wordt al door meer steden gebruikt om klimaatdoelen te monitoren en op stedelijk niveau beleid bij te sturen. Bristol, Mannheim, Nottingham, Malmö, Dortmund en Madrid, zijn voorbeelden waar dit dashboard al wordt gebruikt. Van deze steden weten we dat het dashboard heeft geholpen met inzicht krijgen hoe effectief beleid is. Daarnaast helpt het deze steden om doelstellingen aan te scherpen en is het dashboard een communicatiemiddel richting partners en voor sommige steden ook de bewoners. De Rijksoverheid kent de systematiek en adviseert Nederlandse steden om dit dashboard te gebruiken. Tijdens de inkoop van dit dashboard hebben we nauw samengewerkt met Eindhoven en Helmond.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

Ook tijdens de implementatie wisselen we kennis uit met deze steden, waardoor we toewerken naar een Nederlandse standaard op het gebied van klimaatmonitoring op gemeentelijk niveau in Nederland. De implementatie van dit dashboard draagt bij aan de doelstellingen uit de gemeentelijke datastrategie, zoals het stimuleren van kennis- en datagedreven werken. De transitie naar een circulaire economie staat nog aan de start. Dat betekent dat voor deze opgave nog weinig data beschikbaar is en er nog indicatoren moeten worden opgesteld. Dit sluit aan bij sub dictum 9 waar mogelijk nu nog onbekende indicatoren uit voortkomen. Daarom wordt in de klimaatrapportage in eerste instantie gerapporteerd op de doelen uit de werkagenda en nog niet in relatie tot CO2 uitstoot. Dit is onderdeel van de ontwikkeling van het Haags Klimaatdashboard. Het dashboard kan hiermee de komende jaren worden uitgediept voor thema’s of doelen waar nadere aandacht voor nodig is. Op basis van het dashboard en de operationele doelstellingen uit de werkagenda’s zal jaarlijks een Haagse Klimaatrapportage worden opgesteld waarin de resultaten van de acties uit de werkagenda’s worden weergegeven.

Het initiatiefvoorstel stelt voor een doelgroepenanalyse op te nemen, waaruit naar voren komt welke bewoners, wijken en organisaties meer of minder zijn betrokken, welke oorzaken hier ten grondslag aan liggen, wat dit betekent voor een rechtvaardige transitie en welke vervolgacties ingezet gaan worden. Het college onderschrijft het belang van betrokkenheid van de hele stad en hiermee en een rechtvaardige klimaattransitie. In de uitvoering van de werkagenda’s staan deze doelen voorop. Het voorstel om het beleid hierin jaarlijks te evalueren neemt het college graag over, nu het college de juiste instrumenten in handen heeft. Het dashboard geeft feitelijke informatie weer, waar in de klimaatrapportage altijd duiding aan wordt gegeven. In de klimaatrapportage zal het college ingaan op afzonderlijke maatregelen en doelen, doelgroepen, leerpunten en achterliggende oorzaken als we dingen niet hebben gehaald. Als (tussen)doelen niet gehaald worden kunnen het college en de raad bijsturen door extra maatregelen op te nemen in een actualisatie van de werkagenda’s. Op deze manier geven we invulling aan sub dictum 1, 2, 3, omdat we via het dashboard inzicht hebben in de CO2 uitstoot per maatregel, (tussen)doelen en op welke wijze deze maatregelen bijdragen aan de klimaatdoelstelling van de gemeente Den Haag.

Vervolgens moeten we lering trekking van wat de oorzaken zijn van het eventueel niet behalen van (tussen)doelstellingen (sub dictum 4 en 5) en welke aanpassen nodig zijn om de doelen wel te behalen (sub dictum 6). Voor wat betreft sub dictum 7 en 8 maken deze analyses en evaluaties al deel uit van de huidige processen in de projecten en stelt het dashboard ons in staat hier een verdere slag in te maken. Ten slot is het goed voor te stellen dat in het verlengde van sub dictum 9 er vanuit bijvoorbeeld circulaire economie nieuwe indicatoren naar voren komen die we nog niet in beeld hebben. In 2024 zal de klimaatrapportage bestaan uit de voortgang van de ontwikkeling van het dashboard en een rapportage over de operationele doelen uit de werkagenda´s

Afbeelding 1. Klimaatdashboard van Dundee, Schotland (150.000 inwoners)

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

Afbeelding 2. Het dashboard geeft per maatregel aan hoeveel CO2-wordt bespaard, in dit voorbeeld door isoleren van woningen. III.

De Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 te raadplegen ter inspiratie voor het opstellen van de Haagse versie.

Advies Dictum III over te nemen: Het college heeft de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 geraadpleegd en ter inspiratie gebruikt voor de werkagenda’s en de input voor de monitoring van het Haags Klimaatdashboard. In de Routekaart van Amsterdam zien we denkrichtingen om verbeteringen aan te brengen in de communicatie. In Amsterdam wordt gesproken over vier transitiepaden; de gebouwde omgeving, mobiliteit, elektriciteit en haven & industrie, waar wij het hebben over werkagenda’s. Hierin zijn veel paralellen aan te brengen, maar vanwege specifieke karakteristieken van Amsterdam ook een aantal verschillen zoals de aandacht voor de grote haven en industrie. Een punt waar de gemeente Den Haag met name inspiratie uit kan halen zijn de pijlers en het benoemen hiervan. Binnen deze pijlers wordt beschreven wat er gedaan wordt om te komen tot CO2-reductie. Daarnaast beschrijven ze ook een aantal pijlers met maatregelen die weliswaar niet direct tot CO2-reductie leiden, maar wel essentieel zijn voor de energietransitie, zoals samenwerking, klimaatrechtvaardigheid, innovatie, ruimte en energie infrastructuur. Door te spreken over pijlers wordt de communicatie intern en extern eenvoudiger, tastbaarder en coherenter, want iedereen weet dan dat pijler 5 bijvoorbeeld gaat over het energiezuinig maken van de zakelijke markt.

Het brengt samenhang en extra structuur aan in onze route naar een CO2 neutraal Den Haag. Daarnaast is een van de sterkste kanten van de Amsterdamse routekaart de visuele presentatie (zie afbeelding 2). In één opslag heb je direct inzicht in het verbruikt en CO2 uitstoot van een sector incl. verdeling, ontwikkeling, etc. Dit biedt inspiratie voor de jaarlijkse Haagse Klimaatrapportage.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10643197

Afbeelding 2: Visual uit de “Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050” Het college geeft zo met de werkagenda’s, de Routekaart Amsterdam Klimaatneutraal 2050 als inspiratie om concrete punten over te nemen in de werkagenda’s, de ontwikkeling van het nieuwe Haags Klimaatdashboard en de Haagse klimaatrapportage invulling aan het initiatiefvoorstel. Hiermee is de raad en het college beter in staat het Haagse klimaatbeleid te volgen en kunnen we samen gerichter vaart maken met de stad te verduurzamen. Het college van burgemeester en wethouders, de locosecretaris, de burgemeester, Ronald Nomes

Jan van Zanen

7/7