RIS315603 Bijlage Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

Datum

30 maart 2023 Versie

1.0 Auteur

DSO/MZ&W

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

Inhoudsopgave

1 Aanleiding

3

2 Evaluatie

4

2.1 2.2

Inleiding Ervaringen met de nota

4 4

2.2.1 Ervaringen in het dagelijks gebruik

5

2.2.2 Ervaringen van ambtenaren

5

2.2.3 Ervaringen van geïnterviewden

7

2.2.4 Benodigde actualisaties

9

3 Conclusies en aanbevelingen 3.1 3.2 3.3 3.4

Conclusies Aanbevelingen voor aanpassing Benodigde actualisaties Overige aanbevelingen

10 10 10 11 11

4 Vervolg

13

5 Bijlagen

14

5.1

14

Bijlage 1_Vragenlijst

2/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

1 Aanleiding

In de Welstandsnota Den Haag 2017 staat waaraan het uiterlijk en de plaatsing van een bouwwerk in Den Haag moet voldoen. De nota bestaat uit een drietal algemene criteria die altijd gelden en een reeks objectspecifieke en gebiedspecifieke criteria. Objectspecifieke criteria gelden voor specifieke (delen van) bouwwerken) en gebiedspecifieke gelden in een specifiek deel van de stad. De criteria beschrijven wat in Den Haag onder “redelijke eisen van welstand” wordt verstaan. Bij de beoordeling van een aanvraag om omgevingsvergunning voor de activiteit bouwen wordt getoetst of het uiterlijk en de plaatsing in strijd zijn met deze eisen. Bestaande of vergunningvrije bouwwerken mogen niet “in ernstige strijd” zijn met deze eisen. Bij de vaststelling van de Welstandsnota Den Haag 2017 door de raad op 25 januari 2018 (RIS 297760) is bepaald dat de nota na 3 jaar geëvalueerd wordt. In een brief aan de raad (RIS 298953) heeft het college aangegeven in die evaluatie in ieder geval in te gaan op de volgende punten. a. b. c. d. e. f. g. h. i.

Wat zijn de ervaringen met de opzet van de Welstandsnota, de vindbaarheid en de toepasbaarheid; Op welke punten en voor welke dossiers bleek de Welstandsnota niet toereikend; Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria voor beschermde stadsgezichten; Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria met betrekking tot duurzaamheidsmaatregelen; Wat zijn de ervaringen met de Welstandsnota in relatie tot de Agenda Ruimte voor de Stad, in het bijzonder transformatie en verdichting; Wat zijn de ervaringen met welstandsvrij bouwen; Hoe functioneert de welstandsviewer; Hoe functioneert het collegiale (voor)overleg; Bij welke bezwaar- en beroepszaken speelt de opzet van de Welstandsnota een hoofdrol.

Met de evaluatie is begonnen in de zomer van 2022, anderhalf jaar na de bij de vaststelling van de nota bepaalde 3 jaar. De reden van dit uitstel was de steeds verschuivende inwerkingtreding van de Omgevingswet. Er is gewacht om aanpassingen die samenhangen met de Omgevingswet, bijvoorbeeld voortkomend uit de Omgevingsvisie, mee te kunnen nemen in de evaluatie. Toen de wet in februari 2022 opnieuw werd uitgesteld, is alsnog begonnen.

3/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

2 Evaluatie

2.1

Inleiding

De evaluatie is samengesteld uit vier onderdelen. Allereerst zijn de ervaringen met de nota in het dagelijks gebruik verzameld. Van de vaststelling tot nu. Hierbij gaat het om formuleringen die niet altijd de lading dekken, onduidelijkheden in het gebruik van de nota, criteria die in de praktijk onvolledig of onduidelijk zijn en ontbrekende criteria. Er zijn gesprekken gevoerd met ambtenaren van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling over hun ervaringen met de nota. Onder meer met inhoudelijke adviseurs monumentenzorg, stedenbouw, bouwfysica en duurzaamheid. Ook is gesproken met projectinspecteurs die de vergunningaanvragen regisseren en met juristen die betrokken zijn bij bezwaar en beroep. Intensieve gebruikers van de nota zijn geïnterviewd. Deze gebruikers zijn verdeeld in drie focusgroepen: 1. 2. 3.

Belanghebbenden: buurtverenigingen en belangenverenigingen; Externe gebruikers: architecten en ontwerpers; Interne gebruikers: de welstands- en monumentencommissie (hierna: commissie) en de ambtelijke ondersteuning daarvan.

In elk van deze groepen zijn personen en organisaties benaderd voor een interview. In en na de zomer van 2022 zijn zij geïnterviewd aan de hand van een vragenlijst waarin de toegezegde evaluatiepunten zijn verbreed en aangevuld. Deze vragenlijst is als bijlage 1 bijgevoegd. De groep intensieve gebruikers wordt betrokken bij het verwerken van de resultaten van de evaluatie en wordt daarvoor verbreed. Het vierde onderdeel bestaat uit benodigde actualisaties, bijvoorbeeld als gevolg van nieuwe wetgeving, veranderende gemeentelijke procedures of technische ontwikkelingen.

2.2

Ervaringen met de nota

Uit de ervaringen, de gesprekken en de interviews zijn rode draden te destilleren. Een deel van die rode draden heeft niet direct betrekking op de nota, maar gaat over het functioneren van het welstandstoezicht, of breder over de ruimtelijke kwaliteit van Den Haag. Hoewel deze rode draden buiten de scope van de evaluatie vallen, zijn zij wel opgenomen om mee te kunnen nemen bij het opstellen en evalueren van ander ruimtelijk beleid, zoals de verordening voor de nieuwe Adviescommissie Omgevingskwaliteit of het integrale kwaliteitsstelsel omgevingskwaliteit en de rol/positie van het welstandstoezicht daarin.

4/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

2.2.1

Ervaringen in het dagelijks gebruik

Sinds de vaststelling van de nota in 2018 is bijgehouden – naar aanleiding van de beoordeling van bouwplannen, (voor)overleggen met initiatiefnemers en architecten, bezwaar en beroep – op welke punten de nota vragen oproept, duidelijker kan of onvolledig is. Ook zijn sinds 2018 veranderde inzichten die zouden kunnen leiden tot aanpassing van criteria verzameld. • •

•

• •

•

• •

• • • • • • • •

2.2.2

De eigen verantwoordelijkheid van een ontwerper de omgeving van een bouwwerk te analyseren en te ontwerpen in reactie op de omgeving kan benadrukt en verduidelijkt worden; Aan de nota kan een stappenplan worden toegevoegd. Hoe moet de nota gelezen worden, welke stappen moeten gevolgd worden om tot een ontwerp te komen dat voldoet aan de nota en welke stappen worden gevolgd bij de toetsing van een ontwerp aan de nota; In combinatie met een helder stappenplan kunnen de criteria ‘uitnodigender’ geformuleerd worden. Minder gebiedend of verbiedend, meer uitleggend en aansporend hoe tot een ontwerp te komen dat past in de omgeving. Een deel van de criteria is al geformuleerd in de vorm van aandachtspunten; Een omschrijving van de reikwijdte van de nota ontbreekt. Op welke (onder)delen van een ontwerp gaat de nota in en heeft de nota invloed; Andere wet- en regelgeving geeft ruimte die de nota niet mag en kan beperken, maar die architectonisch niet goed oplosbaar zijn. Bijvoorbeeld bestemmingsplanruimte voor uitbreiding.

Daar kan de nota helder of eerlijk over zijn; De relatie tussen de nota en de waarden van beschermde monumenten en beschermde stadsgezichten – die waarden zijn beschreven in toelichting bij de aanwijzing tot beschermd monument of stadsgezicht – kan benadrukt en verduidelijkt worden; De nota is goed toepasbaar zonder welstandsviewer, maar een goed werkende welstandsviewer die beleid verbindt en visualiseert, is waardevol; Het grootste deel van de objectgerichte criteria gaat in op onderdelen van een gebouw. Ieder onderdeel wordt genoemd, maar verspreid, waardoor een totaalbeeld niet meteen duidelijk is. Bijvoorbeeld een dakopbouw die kan bestaan uit gevels, dakvlakken, vensters, dakkapellen, dakranden; De criteria voor dakopbouwen kunnen verduidelijkt en verdiept worden, onder meer door de criteria voor alle relevante onderdelen van een dakopbouw samen te brengen; De criteria voor duurzaamheidsmaatregelen kunnen verduidelijkt en verdiept worden; De criteria voor duurzaamheidsmaatregelen vragen een update; De integratie van duurzaamheidsmaatregelen in een ontwerp – in plaats van een toevoeging aan een ontwerp – kan benadrukt worden; De criteria voor installaties kunnen verdiept en verbreed worden.

Bijvoorbeeld glazenwasinstallaties en warmtepompen ontbreken; De integratie van installaties in een ontwerp – in plaats van een toevoeging aan een ontwerp – kan benadrukt worden; Het belang van de ‘landing’ van een gebouw, de overgang van een gebouw naar de (openbare) buitenruimte, ontbreekt; Specifieke aandacht voor de transformatie van bestaande gebouwen ontbreekt.

Ervaringen van ambtenaren

Tijdens een informatie- en ophaalsessies met ambtenaren van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling zijn aanbevelingen en verbeterpunten aangedragen. Ook hier geldt dat de input deels betrekking heeft op de inhoudelijke kant van de welstandsnota en deels op het proces waar de nota deel van uitmaakt.

5/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

Hieronder worden de belangrijkste aanbevelingen, overwegingen en aandachtspunten weergegeven die zijn gedeeld. a. Aanbevelingen en overwegingen Algemeen • De huidige nota is abstract, neutraal en biedt weinig houvast. Maak de nota meer ambitieus en specifiek Haags. Neem het gelaagde stadsbeeld en de Haagse identiteit op en geef inspiratie door de kenmerken van de stad te beschrijven; • Het stimuleren van duurzaamheidsmaatregelen zorgt voor een nieuw en specifiek type installaties. Men neemt vaak onterecht aan dat deze vergunningsvrij zijn te plaatsen. Wees hier duidelijk over door specifieke criteria op te nemen; • In het geval van cultuurhistorische waarde kijkt de commissie tevens naar stedenbouwkundige aspecten. Benoem duidelijk wanneer dit het geval is en waar dit afwijkt van de stedenbouwkundige advisering. Ook vraagt men meer duiding in het advies op dit punt. Hoe schrijf je het op? Begrijpelijkheid van de nota. • Gebruik beelden naast tekstuele opsommingen. Toon wat mogelijk is, niet hoe het per se moet. Dit kan bijvoorbeeld ook met geabstraheerde tekeningen; • Geef een handvat wat per adres specifiek en herkenbaar is aan de ruimtelijke uitstraling.

Wat maakt de samenhang van een buurt of wijk? Laat de mensen trots zijn op hun buurt; • De nota moet verwijzen naar de aanwijzingsbesluiten en waarderingen van beschermde stadsgezichten en beschermde monumenten; • Op een aantal onderdelen behoeft de nota verduidelijking, bijvoorbeeld de paragraaf over gebiedspecifieke criteria en het tekstdeel over de beeldkwaliteitsplannen. Beeldkwaliteitsplannen zijn geen formeel onderdeel van de nota, maar neem (als bijlage) wel de criteria op zodat deze verankerd zijn. Dakopbouwen • Neem een duidelijk stappenplan op. Van groot naar klein; inpassing in de ruimtelijke context, typologie in relatie tot de context, architectuur (compositie, schaal en maatverhouding) en detaillering (materiaal- en kleurgebruik); • Geef vooraf handvatten. Wat zijn de stedenbouwkundige uitgangspunten, welke typologie is passend; • Geef duidelijk aan dat de eerste opbouw op een architectonische eenheid of ensemble leidend is voor een volgende, mits deze naar vergunning is gebouwd. Benadruk wat samenhang inhoudt. Welke aspecten kunnen thematisch worden benaderd? Thematische aspecten in de nota. • Dakopbouwen; • Kunstwerken (infrastructuur); • Duurzaamheidsmaatregelen zoals daktuinen, groene daken, groene gevels, warmtepompen, solar carports etc. Maar ook het na-isoleren van gevels; • De aansluiting van een gebouw op maaiveld, de invulling van de begane grond. b.

Aandachtspunten Integraliteit van de nota. • Wat betekent de nieuwe Omgevingswet op de integraliteit van de nota en het overige beleid van de gemeente? Het beleid moet gekoppeld worden aan belangrijke landelijke doelstellingen en doelstellingen van het college;

6/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

• • • •

2.2.3

Het verbreden van de omgevingskwaliteit is goed, maar gooi wat je hebt niet weg. Zorg voor een goede borging van de ruimtelijke kwaliteit; Bepaal wat geregeld wordt in de welstandsnota en wat in gebiedskaders zoals beeldkwaliteitsplannen; Zorg in het proces voor nauwe samenwerking tussen de verschillende betrokken afdelingen: trek integraal op. En geef daarnaast aandachtspunten mee voor de uitvoeringsfase; Maak een afweging tussen adviezen van de verschillende afdelingen door meer de samenhang te beschouwen, bijvoorbeeld tussen het gebouw en de nabijgelegen elementen in de openbare ruimte. En heb oog voor toekomstige ontwikkelingen.

Ervaringen van geïnterviewden

De ervaringen van de geïnterviewden zijn per evaluatiepunt als volgt samen te vatten. a.

Wat zijn de ervaringen met de opzet van de Welstandsnota, de vindbaarheid en de toepasbaarheid? • Alle geïnterviewden geven aan dat de nota goed vindbaar is via een zoekopdracht in een browser en via de pagina van de commissie op de gemeentelijke website (denhaag.nl > wonen en bouwen > welstandscommissie). Hier staat een link naar de nota. • Het uitgangspunt van de nota in samenhang van het ontwerp in zichzelf en in de omgeving. Dit is niet vastomlijnd, de nota schrijft geen oplossingen voor, om recht te doen aan de diversiteit van de stad en ruimte te laten voor maatwerk en creativiteit. Alle geïnterviewden geven aan dat deze nota ten opzichte van de vorige versie (2004) beknopt is. Externe gebruikers vinden deze vrijheid bevrijdend, de vorige nota werd als te strikt en gebonden ervaren. Wel geven zij aan dat het missen van strikte kaders ook frustrerend kan werken in discussies met de commissie. De interpretatie van de commissie in een bepaald dossier of een bepaalde context is bepalend voor het welstandsadvies. De belanghebbenden ervaren de nieuwe nota echter als te summier. De aanvrager heeft in hun ogen te weinig houvast. En de commissie kan de schijn wekken willekeurig te werk te gaan. In de praktijk is de ervaring van de interne gebruikers dat de ruimte in de nota goed kan werken, maar ook verwarrend kan zijn. Dit hangt samen met het type aanvrager.

Een architect kan beter met de geboden ruimte omgaan dan andere aanvragers die meer houvast willen. De commissie raadt met betrekking tot dakopbouwen aan meer handvatten op te nemen, bijvoorbeeld de volgorde van de te nemen stappen om tot een goed resultaat te komen; • Qua toepasbaarheid hebben de belanghebbenden behoefte aan inzichtelijke kaarten en analyses (zoals in de welstandsnota van 2004). Ook wordt aangegeven dat een consistent dakopbouwenbeleid, met uitgangspunten per wijk en blok, mist. Dakopbouwen vragen meer uniformiteit en samenhang. Dit laatste punt wordt herkend door de interne gebruikers.

b. Op welke punten en voor welke dossiers bleek de Welstandsnota niet toereikend? • Dat de analyseplicht bij de architect ligt, is niet altijd duidelijk en kan beter benadrukt worden. Ook bij kleine plannen is dit een belangrijk onderdeel van het ontwerp. Uit de analyse worden conclusies getrokken, waarover van mening kan worden verschild. Het verhaal moet de commissie overtuigen; • De commissie ervaart spanning tussen de bestemmingsplannen en het toestaan van afwijkingen daarvan en wat esthetisch oplosbaar is binnen de (al dan niet beschermde) context.

7/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

c. Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria voor beschermde stadsgezichten? • De interne gebruikers geven aan dat dit goed werkt. Het gaat om maatwerk en het totale plan wordt bekeken. Door de commissie wordt ook hier het punt van de spanning met de bestemmingsplannen genoemd. De commissie bevindt zich in een spanningsveld met enerzijds belanghebbenden en anderzijds aanvragers in een praktijk met druk op de markt en het toenemende belang van duurzaamheid (doelen van de gemeente); • De externe gebruikers geven aan in beschermde stadsgezichten behoudender te werk te gaan; • De belanghebbenden willen meer duiding bij de term cultuurhistorische waarden. Zij zijn van mening dat de commissie het uitgangspunt behoud en/of versterking van die waarden niet altijd eenduidig opvat. Zij zijn van mening dat de beschermde stadsgezichten en monumenten soms onvoldoende worden beschermd. d. Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria met betrekking tot duurzaamheidsmaatregelen? • Aangegeven wordt dat er geen pure duurzaamheidscriteria in de nota staan en de nota ook niet (voldoende) stimuleert. Oftewel, de criteria worden niet opgemerkt, of worden te summier gevonden; • De ontwikkeling van een visie op duurzaamheid in relatie tot behoud en onderhoud is wenselijk.

De belangen staan op gespannen voet met elkaar en kunnen niet altijd in een welstandsadvies gewogen worden; • In beschermde stadsgezichten probeert de commissie zoveel mogelijk mee te kijken naar oplossingen. Dit leidt soms tot nieuwe oplossingen. Meer uitleg en goede voorbeelden van verduurzaming kunnen helpen; • Het welstandsbeleid mag behoudender zijn om een wildgroei aan duurzaamheidsmaatregelen te voorkomen, is de mening van de externe gebruikers. e. Wat zijn de ervaringen met de Welstandsnota in relatie tot de Agenda Ruimte voor de Stad, in het bijzonder transformatie en verdichting? • De Agenda is vrij algemeen. Wel wordt het huidige (verdichtings)beleid als conservatiever ervaren dan eerder; • Verdichten in beschermde stadsgezichten betekent bijvoorbeeld het toevoegen van een extra bouwlaag. De belanghebbenden geven aan dat de toepassing van de zgn. kruimelregeling om af te wijken van het bestemmingsplan hierbij als te ruim wordt ervaren. Ook als in het bestemmingsplan geen dakopbouwen mogelijk zijn, kan toch worden afgeweken; • De welstandstoets is de laatste stap in een keten; • De discussie met de burger in deze keten wordt gemist; • De wens van de commissie is meer betrokkenheid bij de totstandkoming van beeldkwaliteitsplannen. f.

Wat zijn de ervaringen met welstandsvrij bouwen? • De geïnterviewden hebben geen of weinig ervaring met welstandsvrij bouwen; • In dit kader wordt door de externe gebruikers benoemd dat aanpassingen aan de achtergevel vergunningsvrij zijn. Klanten willen vrijheid. In de praktijk zien de interne gebruikers dat aandacht besteed wordt aan de achtergevel van een dakopbouw, maar dat bij de uitvoering daarvan afgeweken wordt en aanpassingen aan de achtergevel zijn vergunningsvrij.

8/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

g. Hoe functioneert de welstandsviewer? • De welstandsviewer is om technische redenen nooit goed werkend gekregen. De geïnterviewden geven aan dat er behoefte is aan een dergelijk instrument. h. Hoe functioneert het collegiale (voor)overleg? • Aangegeven wordt dat het weinig gebeurt. De gemeente adviseert een beginselplan in te dienen, maar volgens de externe gebruikers duurt dat traject voor een opdrachtgever te lang; • Het is lastig dat bij een vooroverleg alleen welstand aan tafel zit en het plan niet integraal aan een aantal partijen tegelijk kan worden voorgelegd; • De suggestie wordt gegeven het resultaat openbaar te maken zodat de burger inzicht heeft; • De discussie tijdens een collegiaal wordt soms als te academisch ervaren. i. Bij welke bezwaar- en beroepszaken speelt de opzet van de Welstandsnota een hoofdrol? • Door de belanghebbenden en de externe gebruikers wordt een aantal bezwaar- en beroepzaken genoemd. De ruimte (voor interpretatie) die de nota biedt, lijkt daarbij het voornaamste punt te zijn. Welstand is geen exacte wetenschap.

2.2.4

Benodigde actualisaties

De benodigde actualisaties zijn voor het grootste deel constateringen. Soms vraagt de inhoud van de nota of de relatie met ander ruimtelijk beleid een actualisatie. •

• • • •

•

De nota verwijst naar wet- en regelgeving die gold bij de vaststelling van de nota in 2018, bijvoorbeeld de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), de Woningwet, de Monumentenwet en de Monumentenverordening. Deze juridische kaders zijn sinds 2018 gewijzigd en/of vervallen met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024. Bruidsschat; De (toon van) de inleiding van de nota (hoofdstuk 1) weerspiegelt het moment van vaststellen, bijvoorbeeld de nadruk op deregulering; De beschrijving van beeldkwaliteitsplannen als door het college vastgestelde documenten (hoofdstuk 2.3) komt niet overeen met de huidige praktijk; Naast beeldkwaliteitsplannen zijn er inmiddels meer documenten met daarin, of die raken aan beleid ten aanzien van ruimtelijke kwaliteit; Het grootste deel van de in het kader van het project ‘Kleinschalig Opdrachtgeverschap’ welstandsvrij verklaarde gebieden (hoofdstuk 3.2) is inmiddels gerealiseerd. Van nieuwbouwkavels is geen sprake meer; De begrippenlijst (hoofdstuk 7) vraagt aanpassing en uitbreiding, waar nodig.

9/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

3 Conclusies en aanbevelingen

3.1

Conclusies

Uit de verzamelde ervaringen met de nota zijn de volgende conclusies te trekken. o o o o o o o o o o o o o o o o

3.2

De nota is op onderdelen te abstract, wat onvoldoende houvast biedt en tot (discussie over) interpretatie kan leiden; De nota kan Haagser, door de gelaagdheid die de stad als kenmerk en als uitgangspunt te benoemen; Het beleid in beschermde stadsgezichten vraagt meer duiding. Duiding van de cultuurhistorische waarden en wat behoud en/of versterking van die waarden betekent; Het beleid ten aanzien van dakopbouwen is te summier. Deze Haags opgave vraagt meer (integrale) sturing en handvatten; De “feitelijke informatie” die als achtergrondinformatie bij de nota beschikbaar is en ontsloten had moeten worden via de welstandsviewer is onvoldoende zichtbaar; Duurzaamheidsmaatregelen worden in de nota mogelijk gemaakt, maar niet gestimuleerd of afgedwongen; Duurzaamheidsmaatregelen kunnen op gespannen voet staan met behoud van waarden; Het beleid ten aanzien van (later toegevoegde) technische voorzieningen zoals klimaatinstallaties en glazenwasinstallaties is te summier en onvoldoende integraal; Transformatie als specifieke ontwerpopgave ontbreekt; Het belang van een goede reactie van een ontwerp op de omgeving wordt onvoldoende benadrukt; De relatie met beeldkwaliteitsplannen en het gebruik daarvan als onderdeel van de nota is onvoldoende duidelijk; De verantwoordelijkheid van de architect/ontwerper om de omgeving te analyseren en op basis daarvan tot een passend ontwerp te komen is

onvoldoende duidelijk; Ander gemeentelijke beleid, in het bijzonder bestemmingsplannen en de mogelijkheid daarvan af te wijken, kan niet altijd architectonisch/esthetisch goed opgelost worden; Integraal beleid en een integrale beoordeling van bouwplannen is onvoldoende aanwezig; De informele collegiale (voor)overleggen kunnen transparanter; De betrokkenheid van omwonenden kan groter.

Aanbevelingen voor aanpassing

Van de conclusies hebben de laatste vier betrekking op het brede ruimtelijke kwaliteitsbeleid en de rol van het welstandstoezicht of de rol van architectuur daarin. Hierop wordt onder ‘Overige aanbevelingen’ ingegaan. De geconcludeerde tekortkomingen en verbeterpunten in (het gebruik van) de Welstandsnota Den Haag 2017 kunnen in een nieuwe nota als volgt worden opgelost. • •

Een bruikbare welstandsviewer, waarin het welstandsbeleid samen met ander relevant beleid en feitelijke informatie toegankelijk is en verbeeld wordt; Benadrukken van de gelaagdheid van Den Haag als uitgangspunt;

10/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

• • • •

• • • • • • • • • •

3.3

Benadrukken en duiden van de te beschermen cultuurhistorische waarden per beschermd stadsgezicht; Introduceren van thematisch beleid, naast objectgericht en gebiedsgericht beleid; Uitbreiden van dakopbouwenbeleid als thematisch beleid; Tegen het licht houden van criteria voor duurzaamheidsmaatregelen en opnemen als thematisch beleid, met als uitgangspunt “hoe doe ik het goed” in plaats van “wat mag ik niet”, bijvoorbeeld zonnepanelen in rijksbeschermd stadsgezicht; Toevoegen van criteria voor transformatie als thematisch beleid; Benadrukken van het ‘stappenplan’: hoe tot een ontwerp te komen dat samenhang vertoont in zichzelf en met de omgeving; Uitbreiden en verduidelijken van criteria waar nodig; Specifieker en gedetailleerder maken van criteria, waar nodig; Herformuleren van criteria die dwingender kunnen, bijvoorbeeld bij voortbouwen of aansluiten op bestaande architectuur; Herformuleren van criteria vanuit dienstverlening gezien, van “wat mag ik niet” naar “hoe doe ik het goed” waar nodig en mogelijk; Benadrukken en duiden van de relatie met beeldkwaliteitsdocumenten; Benadrukken en duiden van de nota als een dynamisch document, waaraan toegevoegd kan worden.

Bijvoorbeeld criteria die voortkomen uit een beeldkwaliteitsdocument; Aanpassen en eventueel uitbreiden van de welstandsvrije (deze term moet worden aangepast) gebieden; Eventueel introduceren van welstandsvrije bouwwerken, dat wil zeggen objecten of typologieën waarvoor geen criteria gelden.

Benodigde actualisaties

Een deel van de actualisaties betreft de aanpassing van bijvoorbeeld verwijzingen naar wetteksten. De inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 en het verdwijnen van de term ‘welstand’ daarbij, vraagt een nieuwe nota zonder citaten uit of verwijzingen naar andere wet- en regelgeving en onder de term ‘welstand’. Een ander deel van de actualisaties vraagt een inhoudelijke discussie of een bredere afweging. • •

•

3.4

De inleiding van de nota kan neutraler; De relatie tussen de nota en andere beeldkwaliteitsdocumenten, bijvoorbeeld beeldkwaliteitsplannen, moet naar aanleiding van het integrale kwaliteitsstelsel omgevingskwaliteit opnieuw gedefinieerd worden; De term ‘welstandsvrij’ moet aangepast en opnieuw gedefinieerd worden.

Overige aanbevelingen

De conclusies van de evaluatie die niet direct betrekking hebben of de inhoud van de welstandsnota, maar op het brede ruimtelijke kwaliteitsbeleid en de rol van het welstandstoezicht of de rol van architectuur daarin, zijn vertaald in de volgende aanbevelingen. •

Waar spanning tussen wat in bestemmingsplannen wordt mogelijk gemaakt en cultuurhistorische waarden of een goed ontwerp wordt geconstateerd, moet dit breed besproken en opgelost worden;

11/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

•

•

• •

(Het integreren van) duurzaamheidsmaatregelen als onderdeel van een bouwwerk – nieuwbouw, transformatie of aanpassing/uitbreiding van een bestaand gebouw – kan gestimuleerd/voorgeschreven worden. Uitgezocht moet worden in welk beleidsdocument dit het beste kan worden opgenomen; Bij de verdere ontwikkeling van het integrale kwaliteitsstelsel omgevingskwaliteit zijn afgestemd en (waar mogelijk) integraal beleid en een afgestemde en (waar mogelijk) integrale beoordeling van een bouwwerk belangrijk; Informele overleggen, collegiale overleggen en de beoordeling van beginselplannen door de commissie kunnen (waar mogelijk) openbaar; Participatie kan een grotere rol spelen in het integrale kwaliteitsstelsel omgevingskwaliteit.

12/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

4 Vervolg

Om een nieuwe nota, waarin de aanbevelingen voor aanpassing en de benodigde actualisaties zijn verwerkt, op te stellen en vast te stellen, zijn de volgende stappen nodig: i. ii. iii. iv. v. vi.

bespreken van de evaluatie en ophalen van wensen en suggesties in de raadscommissie Ruimte (Q2/Q3 2023); uitwerken van de aanpassingen en de benodigde actualisaties tot een nieuwe nota (Q2/Q3 2023); bespreken van de nieuwe nota met de bij de evaluatie betrokken personen en organisaties, aangevuld met gesprekspartners in de stad zoals het Haags Monumenten Platform (Q3 2023); vrijgave van de nieuwe nota voor participatie (eind Q3 2023); verwerken van de resultaten van de participatie (eind Q3/Q4 2023); vaststelling aangepaste nota door de raad (Q4 2023).

13/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

5 Bijlagen

5.1

Bijlage 1_Vragenlijst

In de concept-Welstandsnota Den Haag 2017 en in het raadsvoorstel voor de vaststelling van deze nota is opgenomen dat de nota na drie jaar geëvalueerd wordt. In deze evaluatie zouden in ieder geval de volgende punten meegenomen moeten worden: a. b. c. d. e. f. g. h. i.

Wat zijn de ervaringen met de opzet van de Welstandsnota, de vindbaarheid en de toepasbaarheid; Op welke punten en voor welke dossiers bleek de Welstandsnota niet toereikend; Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria voor beschermde stadsgezichten; Wat zijn de ervaringen met de nieuwe criteria met betrekking tot duurzaamheidsmaatregelen; Wat zijn de ervaringen met de Welstandsnota in relatie tot de Agenda Ruimte voor de Stad, in het bijzonder transformatie en verdichting; Wat zijn de ervaringen met welstandsvrij bouwen; Hoe functioneert de welstandsviewer; Hoe functioneert het collegiale (voor)overleg; Bij welke bezwaar- en beroepszaken speelt de opzet van de Welstandsnota een hoofdrol.

Thema 1 (a, b, f, g, i) Opzet, gedetailleerdheid, bruikbaarheid, geschikt voor alle typen gebruikers •

Hoe vindbaar is de Welstandsnota Den Haag 2017?

De Welstandsnota Den Haag 2017 schrijft geen oplossingen voor een goede inpassing van een bouwwerk in de omgeving. De criteria zijn doelstellingen en aandachtspunten voor een goede inpassing. •

Hoe functioneert dit?

In de Welstandsnota Den Haag 2017 is het zgn. ABC de basis. A > een bouwwerk moet samenhang vertonen met de omgeving, B > een bouwwerk moet een beschermd stadsgezicht behouden of versterken, C > een bouwwerk moet een beschermd monument behouden of versterken. Voor kleinere aanpassingen/toevoegingen aan bestaande bouwwerken zijn daarnaast specifieke criteria opgesteld. •

Voor nieuwbouwplannen zijn geen specifieke criteria opgenomen, voor kleinere aanpassingen/toevoegingen wel. Hoe functioneert dit?

De Welstandsnota Den Haag 2017 legt de verantwoordelijkheid voor een analyse van de omgeving bij de architect en vraagt de architect te bewijzen dat het ontwerp in die omgeving past? •

Hoe functioneert dit? En functioneert dit voor iedere architect en voor ieder type bouwwerk?

14/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

•

In welke gevallen kon de Welstandsnota Den Haag 2017 een bouwwerk dat niet past in de omgeving niet tegenhouden? En in welke gevallen kon op basis van de nota een goed ontwerp niet geaccordeerd worden?

Thema 2 (b, c, e) Ruimte voor creativiteit, bescherming bestaande kwaliteiten, ruimte versus bescherming In de Welstandsnota Den Haag 2017 zijn criteria voor bouwwerken in beschermde stadsgezichten en voor bouwwerken in, aan of bij een beschermd monument opgenomen. De bij de aanwijzing van de beschermde gezichten en monumenten vastgelegde waarden zijn daarbij leidend. •

Hoe functioneren de criteria voor beschermde stadsgezichten en beschermde monumenten?

De Welstandsnota Den Haag 2017 schrijft geen oplossingen voor. Het is aan de architect te bewijzen dat het ontwerp voldoet aan alle relevante criteria? • • • •

Hoe wordt de ruimte die de architect krijgt ervaren? Hoe wordt de bescherming van de bestaande kwaliteiten (al dan niet formeel beschermd) van de stad ervaren? Welke discussies over een ontwerp ontstaan er tussen de architect, de welstandscommissie en belanghebbenden? In welke gevallen heeft de Welstandsnota Den Haag 2017 geleid tot het toevoegen van nieuwe kwaliteiten aan de stad? En in welke gevallen zijn er als gevolg van de nota kwaliteiten verloren gegaan?

Thema 3 (d, e) Aanpasbaarheid, actualiteit, beeldkwaliteitsplannen, duurzaamheid De Welstandsnota Den Haag 2017 neemt de bestaande omgeving als uitgangspunt. Een bouwwerk moet daarin passen. Hiermee is beoogd het beleid en de daadwerkelijke situatie ter plaatse op elkaar aan te laten sluiten. • •

Hoe wordt dit ervaren? In welke gevallen liep de Welstandsnota Den Haag 2017 achter bij de actualiteit?

De Welstandsnota Den Haag 2017 beschrijft beeldkwaliteitsplannen als “de toekomstige omgeving” en verbindt de beeldkwaliteitsplannen zo aan het welstandsbeleid. •

Hoe functioneert dit?

Voor kleinere aanpassingen/toevoegingen aan bestaande bouwwerken zijn specifieke criteria opgesteld, maar ook het ABC geldt voor deze categorie bouwwerken. Hiermee is – naast de bescherming van beschermde stadsgezichten en beschermde monumenten – beoogd nieuwe ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, niet uit te sluiten. • •

Hoe functioneer dit? In welke gevallen heeft de Welstandsnota Den Haag 2017 innovatie, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid, tegengehouden?

Thema 4

15/16

Evaluatie Welstandsnota Den Haag 2017

Actualisatie, suggesties voor verbeteringen, wat is er niet en hoe moet het wel • • •

Wat ontbreekt er in de Welstandsnota Den Haag 2017 Wat kan er beter? Wat moet er anders?

16/16