RIS315602 Voortgang Living Lab Scheveningen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Kavita Parbhudayal Wethouder van Werk Wijken en Dienstverlening

050

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DBV/10538498 RIS315602 Contactpersoon

Max van Meerten Dienst

Dienst Bedrijfsvoering Afdeling

Informatievoorziening Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

30 mei 2023

max.vanmeerten@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgang Living Lab Scheveningen

Geachte voorzitter, Het college informeert u elk jaar over het Living Lab Scheveningen. Het Living Lab Scheveningen is een unieke leeromgeving aan de kust van Scheveningen om te werken aan digitale innovaties in de buitenruimte en gecontroleerd en verantwoord kennis te maken met de kansen en aandachtspunten bij het inzetten van nieuwe technologie. Met deze brief informeert het college uw commissie over de ontwikkelingen in het Living Lab Scheveningen sinds de zomer van 2022. In de behandeling van het Programma Toekomst Scheveningen Badplaats 2022 in uw commissie op 5 april jl. zijn er specifieke vragen gesteld over het detecteren van lachgasgebruik. In deze brief wordt ook daar nader op ingegaan (onder de innovatie Detecteren gebruik lachgas, op pagina 2). Ontwikkeling innovaties De gemeente werkt met bedrijven, kennisinstellingen, inwoners en andere overheden aan verschillende digitale innovaties voor de maatschappelijke opgaven van de stad. Voor elke innovatie staat het maatschappelijk nut centraal, niet de techniek. De gemeente heeft daarom het afgelopen jaar een innovatieproces ontwikkeld. Met dit proces wordt een vraagstuk met kleine stapjes omgezet naar een innovatieve technische oplossing. Voor elke nieuwe innovatie, wordt geregistreerd welke maatschappelijke opgave wordt onderzocht, wie de belanghebbenden zijn en wat de leervragen zijn.

Dit wordt tijdens het innovatieproces steeds getoetst waarbij de ontwikkeling altijd tussentijds kan worden beëindigd als de innovatie niet meer aansluit op het vraagstuk. Hieronder volgt een overzicht van innovatieve toepassingen die momenteel in het Living Lab Scheveningen of op andere plekken in de stad worden ontwikkeld: Veiligheid en leefbaarheid Crowd Safety Manager: Met een digitale kaart krijgen de gemeente en de politie real-time informatie over hoe druk het is op Scheveningen. De Crowd Safety Manager combineert hiervoor verschillende anonieme databronnen. Met dit beeld kunnen de gemeente en de politie de juiste maatregelen nemen om de drukte in goede banen te leiden. Bijvoorbeeld door de inzet van verkeersregelaars, handhaving en politieagenten. De Crowd Safety Manager is in de zomer van 2022 getest in Scheveningen. De ervaringen waren positief. Het systeem wordt daarom ook in 2023 in Scheveningen gebruikt. Dit jaar wordt getest of op basis van

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

historische data drukte vooraf kan worden voorspeld met kunstmatige intelligentie. Zo kan het de gemeente ondersteunen bij het bepalen van de druktescenario’s. Ook is de Crowd Safety Manager getest tijdens Prinsjesdag en The Life I Live Koningsnacht 2023. Hiermee is onderzocht wat de Crowd Safety Manager bij kan dragen tijdens dit soort evenementen.

De Crowd Safety Manager -

-

-

-

Druktemeting en groepsdetectie: Slimme privacy-vriendelijke camera’s die beelden met kunstmatige intelligentie omzetten in het aantal aanwezige mensen. Met deze informatie zou de Handhavingsorganisatie effectiever kunnen opereren. De proef is geëvalueerd. De signalen uit het systeem bleken alleen niet bruikbaar voor handhaving. Het project is daarom beëindigd. De gemeente heeft nog steeds behoefte aan informatie over drukte op de boulevard. Daarom wordt als vervolg onderzocht of met andere software privacyvriendelijk druktedata kan worden gegeneerd als extra databron voor de Crowd Safety Manager. Beleving geluidsoverlast: Het geven van inzicht in de beleving van geluidsoverlast met slimme geluidsensoren. Deze sensoren kunnen type geluiden en geluidsniveaus detecteren. De proef is na twee jaar beëindigd omdat de data op dit moment niet goed binnen gemeentelijke organisatie benut kan worden. De sensoren worden op korte termijn weggehaald. Registratiesysteem Scheveningen Haven: Een video-analysesysteem dat in- en uitvarend vaarverkeer in de haven van Scheveningen automatisch detecteert met behulp van kunstmatige intelligentie. Per vaarbeweging wordt de datum, tijd, het type schip en de vaarsnelheid geregistreerd. Deze informatie helpt het Havenbedrijf om het havenbeheer te versterken. Dit systeem is in december 2022 in gebruik genomen.

Als volgende stap wordt met de politie onderzocht of het systeem kan ondersteunen in de aanpak van ondermijning in de haven. Detectie gebruik lachgas: Het ontwikkelen van een camerasysteem dat met kunstmatige intelligentie detecteert of er sprake kan zijn van lachgasgebruik. Hiervoor herkent de kunstmatige intelligentie de aanwezigheid van een ballon bij een persoon. Als dit het geval is, geeft de camera een anoniem signaal aan handhaving waarbij de situatie ter plekke door een handhaver wordt beoordeeld. Het systeem maakt geen opnames en slaat geen beelden op. Personen (en gezichten) komen dus niet in beeld. Met de ontwikkeling van deze innovatie wordt onderzocht of hiermee de overlast van lachgasgebruik kan worden teruggebracht. De

2/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

werking van het systeem is in maart 2023 getest met acteurs. De camera is dus nog niet operationeel. De test wordt momenteel geëvalueerd, waarna wordt bekeken of er een vervolg komt. -

-

Dronedetectie: De politie en de gemeente onderzoeken of er een dronedetectiesysteem kan worden ontwikkeld om inzicht te krijgen in illegale dronevluchten boven Den Haag. Met deze informatie moet de urgentie van dit vraagstuk duidelijk worden. Ook helpt het de vraag te beantwoorden welke partijen een rol spelen bij handhaving en het autoriseren van dronevluchten waarvoor een vergunning is afgegeven. Zwemveiligheid: Met de Reddingsbrigade en de Veiligheidsregio Haaglanden wordt onderzocht hoe technologie kan bijdragen aan de zwemveiligheid op Scheveningen. Bijvoorbeeld door effectieve communicatie over gevaarlijke zee te ondersteunen.

Een aantal van bovenstaande projecten zijn ook onderdeel van het Actieplan Kust waarover uw raad in maart 2023 is geïnformeerd (RIS314965).

Het Registratiesysteem Scheveningen Haven Duurzaamheid Smart energy grid: Een slim energiesysteem om lokaal duurzaam opgewekte energie lokaal te verdelen op basis van vraag en aanbod. Dit kan een oplossing zijn om netverzwaring voor de energietransitie te verminderen. Voor het smart grid wordt nu met Stedin samengewerkt om te komen tot slimme monitoring, voorspelling en sturen van energiegebruik. Om energiegebruik te sturen, wordt een batterij geïnstalleerd. Ook wordt voor sturing gekeken naar uitwisseling met andere flexibele energiegebruikers, zoals walstroom en slimme laadpalen. Ook wordt het smart grid uitgebreid met nieuwe gebruikers, namelijk drie strandpaviljoens. Het evenemententerrein en de havenbediencentrale maken al gebruik van het grid. Om stroomdeling met private partijen mogelijk te maken, wordt er een energiecoöperatie opgericht. Dit is de uitkomst van een juridische analyse.

3/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

Evenementenstroompunt van het Smart Energy Grid -

Energierechtvaardigheid in de Energietransitie: Kunnen inkomsten van zonnepanelen voor sociale doelen worden ingezet, zodat iedereen kan profiteren van de energietransitie? Hiervoor heeft een startup software ontwikkeld die energiecoöperaties gemakkelijk kan ondersteunen om dit op te nemen in de bedrijfsvoering. Dit vraagstuk was als competitie uitgezet bij programma Startup in Residence. Startup in Residence verbindt startups aan dit soort vraagstukken. De uitkomst wordt momenteel geëvalueerd. Er zijn drie mogelijke scenario’s opgesteld om inkomsten uit zonnepanelen voor een sociaal doel in te zetten. Eén daarvan is het opnemen van sociale doelen in de energiecoöperatie van het Smart Energy Grid van het Living Lab Scheveningen. Andere scenario’s zijn een noodknop waarmee de gemeente haar panelen in tijden van crisis een sociaal doel kan geven of het automatiseren van het oprichten van energiecoöperatie voor Vereniging van Eigenaren. De resultaten van dit project worden meegenomen in het beleid voor de inzet van daken in de stad. Bijvoorbeeld het koppelen van sociale doelen aan dakgebruik.

-

Open Source Circulaire Zonnepanelen: Hoe kan de gemeente in de drukke buitenruimte van het Noordelijk Havenhoofd meer energie opwekken voor het Smart Energy Grid? Dit is als vraagstuk uitgezet bij het programma Startup in Residence. Er is gekozen voor een startup die als eerste in de wereld ‘open source circulaire zonnepanelen’ wil ontwikkelen. De panelen zijn circulair omdat ze makkelijk te repareren zijn met duurzame materialen. De panelen zijn open source doordat het ontwerp vrijelijk is in te zien met open beschikbare hardware. Zo kan iedereen de panelen nabouwen. Ook zijn de panelen transparanter, waardoor ze te combineren zijn met bijvoorbeeld groene daken. Op dit moment is het vinden van een locatie voor deze nieuwe panelen de grootste uitdaging.

4/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

Monitoring energieopwekking en -gebruik in het Smart Energy Grid Mobiliteit Modellering fietsdata: Data over het aantal fietsers en hoe lang fietsers moeten wachten bij een verkeerslicht. Dit wordt weergegeven op een 3D-model van de stad. De gegevens worden verzameld door fietslussen. De gemeente kan de data gebruiken voor mobiliteitsdoeleinden. De proef is hiermee afgerond. Verbeteren duurzaam vervoer naar het strand: Het doel is om de trip met duurzaam vervoer naar het strand van Scheveningen te verbeteren. Dit vraagstuk is als competitie uitgezet bij Raptor, een Europees platform dat innovatieve startups aan dit soort vraagstukken verbindt. Het doel is dat op drukke dagen het duurzame vervoer naar Scheveningen toeneemt. Het project gaat in augustus van start. Natuur en milieu Slimme afvalbak: Op de Noorboulevard zijn zeven slimme afvalbakken geplaatst. De gemeente onderzoekt of met de slimme afvalbak het zwerfafval vermindert en of ook het afvalbeheer efficiënter kan worden ingeregeld. De slimme afvalbak beschikt over sensoren om op afstand de restcapaciteit van de afvalbak te bekijken. Zo weet de gemeente wanneer de bak geleegd moet worden. De slimme afvalbak werkt volledig op zonne-energie. De proef wordt in het eerste kwartaal van 2024 geëvalueerd. -

-

Pientere Tuinen: 75 inwoners van Den Haag gaan met Pientere Tuinen de komende drie jaar hitte en bodemvocht meten in hun achtertuin. Pientere Tuinen is een landelijk participatieproject. Het doel is om landelijk met 5000 meetpunten in privétuinen van bestaande en nieuwe woningen data te verzamelen. Met deze data kunnen tuinbezitters gericht worden voorzien van tips en voorlichting. In Den Haag worden actief bijeenkomsten georganiseerd om de impact van vergroening en andere vragen rondom klimaatadaptatie te onderzoeken. Invloed licht op flora en fauna: Den Haag is aangesloten bij een consortium dat wil onderzoeken wat de invloed is van de kleur van de verlichting op flora en fauna. Zo kan de verlichting geschikt zijn voor voorbijgangers én de natuur. De gemeente steunt onderzoekers die de impact van licht op planten en vleermuizen onderzoeken. De kennis uit dit onderzoek kan de gemeente mogelijk later inzetten in Den Haag.

5/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

-

Immersive tech & natuurbeleving: In een studentenproject met de Hogeschool Rotterdam en Provincie Zuid-Holland onderzoekt de gemeente de kansen van immersive tech (virtual reality, augmented reality, mixed reality, etc.) voor natuurbeleving. Immersive tech biedt kansen voor de natuurbeleving. Bijvoorbeeld door de flora en fauna die in de stad leeft, maar relatief onzichtbaar is, zichtbaar te maken. Eind juni leveren de studenten een concept op hoe de technologie ingezet kan worden voor natuurbeleving.

De Slimme Afvalbak Economie en recreatie Bieden van connectiviteit: Nabij de haven zijn vijf glasvezelaansluitpunten aangelegd. Hiermee kunnen evenementen worden voorzien van razendsnelle connectiviteit. Deze zomer gaan in elk geval de Ocean Race en het WK Zeilen gebruik maken van dit glasvezelnetwerk. Digitaal Informatiebord Strandopgang: Op de Noordboulevard staat ter hoogte van het Carlton Beach Hotel een digitaal bord. Het bord vervangt in de proef het traditionele blauwe informatiebord dat langs elke strandopgang langs de Nederlandse kust staat. Samen met de provincie Zuid-Holland en de Reddingsbrigade wordt onderzocht of het digitale bord met real-time informatie de attentiewaarde voor strandbezoekers verhoogt. Dit moet bijdragen aan de strand- en zwemveiligheid voor bezoekers. In het strandseizoen 2023 wordt een attentiewaardeonderzoek uitgevoerd. Bij een positieve evaluatie worden er meer borden geplaatst. Slim sporten: Er is getest of een sculptuur met verlichting kan helpen om sporten op het strand te bevorderen. Het beeld lichtte op als er iemand langs loopt en gaf met licht instructies voor sportoefeningen. Dit zou sporters ook een veiliger gevoel moeten geven. Het sculptuur bleek niet bestand tegen de elementen op Scheveningen. De proef is daarom beëindigd. Participatie -

Databewustwording: Een app die met Augmented Reality informatie toont over het Living Lab Scheveningen aan de bezoekers op de boulevard. Bijvoorbeeld informatie over een sensor of een nieuwe innovatie na het scannen van een QR-code. Een eerste versie van deze applicatie werd tijdens het evenement Smart@Sea in 2022 getest. Dit jaar wordt tijdens

6/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

Smart@Sea een vernieuwde versie getest waarbij het mogelijk is om als bezoeker van de boulevard zelfstandig een rondleiding door het Living Lab te volgen.

Sensorenregister Living Lab Scheveningen Privacy en publieke waarden Verantwoord innoveren is een harde randvoorwaarde voor de gemeente. Het maatschappelijk nut staat centraal. Ook zijn vraagstukken over ethisch datagebruik en privacy een vast onderdeel van het innovatieproces. Hierbij worden impactanalyses opgesteld die in kaart brengen welke maatregelen noodzakelijk zijn voor het borgen van de privacy en cyberveiligheid. Het verantwoord gebruik van nieuwe technologie is een vraagstuk waar meer gemeenten voor staan. De gemeente Den Haag heeft daarom in 2022 met de VNG en een aantal andere gemeenten gewerkt aan het opstellen van nieuwe principes voor de digitale samenleving. Deze principes geven gemeenten in Nederland richting voor hoe om te gaan met het gebruik van technologie. Het resultaat, de Principes voor de digitale samenleving 2022, zijn eind 2022 tijdens de Algemene Ledenvergadering van de VNG unaniem door alle gemeenten aangenomen. Publieke waarden, zoals democratische besluitvorming, maatschappelijk nut en transparantie, staan in de principes centraal. Voor het gebruik van data en algoritmes gelden de publieke waarden die in de Haagse datastrategie (RIS305091) zijn vastgesteld. Voor algoritmes die een groter risico met zich meebrengen, wordt een ‘Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes’ (IAMA) uitgevoerd.

Dit is gedaan bij het onderzoek naar de detectie van lachgasgebruik. Samenwerkingen De toepassingen in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld in opdracht van of in samenwerking met de inhoudelijk betrokken onderdelen van de gemeente (zoals het regieteam Kust, team Energietransitie en het Havenbedrijf), maar ook met andere partijen zoals de provincie, politie en de Reddingsbrigade. Innoveren is altijd een samenspel tussen bedrijven, kennisinstellingen, inwoners/ondernemers en de overheid.

7/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

De gemeente betrekt kennisinstellingen en studenten actief bij het Living Lab Scheveningen. Onder meer de Haagsche Hogeschool, TU Delft, Hogeschool Inholland, het Maris College en de Universiteit Leiden zijn in het Living Lab actief. Stedin Eind 2022 zijn Stedin en de gemeente een samenwerking gestart voor de verdere ontwikkeling van het Smart Energy Grid (zie de paragraaf met innovaties). Door deze samenwerking kan Stedin het Smart Energy Grid met de gemeente Den Haag verder ontwikkelen. Ook geeft dit Stedin de mogelijkheid om dingen te testen die Stedin op het publieke net niet kan testen. Zo kan Stedin onderzoeken hoe en in welke mate een slim lokaal elektriciteitsnet het publieke net kan ontlasten. En hoe dit een model kan zijn voor de energienetten van de toekomst. Voor de samenwerking is een gezamenlijk programma opgesteld met een samenwerkingsovereenkomst die loopt tot en met 2024. Om dit programma mede te financieren loopt er op dit moment een gezamenlijke subsidieaanvraag.

Samenwerking met Stedin Impact Coalitie Safety & Security Voor het thema veiligheid is op initiatief van de gemeente Den Haag en de Nationale Politie in 2020 de Impact Coalitie Safety & Security gestart. Dit is een landelijke samenwerking met Amsterdam, Apeldoorn, Almere, Eindhoven, de VNG en Security Delta. Geslaagde digitale innovaties die bijdragen aan een veilige stad worden via die Impact Coalitie met andere Nederlandse steden en politieeenheden gedeeld. SHIELD De politie en de gemeente hebben in februari de fysieke samenwerkingslocatie SHIELD geopend. De gemeente en de politie werken op SHIELD onder één dak aan innovaties die de veiligheid in de stad moeten verbeteren. SHIELD bevindt zich op de campus van Security Delta. Er is voor de naam SHIELD gekozen omdat er een mooie invulling aan de afkorting kon worden gegeven, namelijk: ‘Samenwerking Hub voor Innovatie Experimenten en Leren van Digitaliseren’. City Deal Een slimme stad, zo doe je dat Den Haag neemt deel aan de City Deal ‘Een Slimme Stad, zo doe je dat’. Dit samenwerkingsverband tussen gemeenten, andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties ontwikkelt en deelt instrumenten voor digitale innovatie in steden. De samenwerking is begin 2023 verlengd.

8/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

EU Missie 100 Klimaatneutrale en Slimme Steden Den Haag is in 2022 door de Europese Commissie is geselecteerd als een van de steden die deelnemen aan de EU-Missie '100 Climate-Neutral and Smart Cities 2030’. De 100 CNSC missie gaan de komende jaren aan de slag om de transitie naar klimaatneutraliteit te versnellen door systemische barrières te identificeren en weg te nemen. In Den Haag vullen we dit in door een Haags Klimaatakkoord op te stellen. Met dit akkoord spreken we met partijen in de stad af om bij te dragen aan de ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn. De kennis die wordt opgedaan bij de ontwikkeling van het Smart Energy Grid (zie onder innovaties) sluit hier goed op aan. In Nederland doen naast Den Haag ook Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Groningen en Eindhoven/Helmond mee. Communicatie en betrokkenheid inwoners Smart@Sea Smart@Sea is een terugkerend kleinschalig participatiefestival van het Living Lab Scheveningen. Dit jaar wordt het festival van 31 mei tot en met 4 juni georganiseerd. Ook deze keer heeft de gemeente in samenwerking met de provincie Zuid-Holland een gevarieerd programma opgezet waarin vooral met jongeren, studenten en young professionals de kansen en grenzen van een slimme stad worden verkend. Voor de opening op 31 mei is samen een The Digital Child Rights Foundation een eerste Child Rights Walk georganiseerd.

Dit is een interactieve wandeling voor kinderen tussen de 12-15 jaar. Ook is voor het Maris College Belgisch Park een programma op maat gemaakt voor derdejaarsleerlingen (Technasium – Onderzoek & Ontwerp). De ideeën van deze leerlingen worden verwerkt in een podium dat tijdens Smart@Sea wordt gebruikt. Andere leerlingen van het Maris College (Technasium – Woord & Beeld) presenteren tijdens Smart@Sea de resultaten van de opdracht om hun visie op een Slim Den Haag in verschillende vormen van woord en beeld te duiden.

Smart@Sea 2022 Daarnaast zijn er twee programmaonderdelen voor verschillende landelijke traineegroepen en jongerennetwerken. In het eerste programmaonderdeel gaan de deelnemers op expeditie om de rol van

9/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

technologie in de beleving van natuur te verkennen. Dit wordt georganiseerd samen met Nationaal Park Hollandse Duinen. Het tweede programmaonderdeel bestaat uit een route langs verschillende pop-up-locaties waar met creatieve en kunstzinnige werkvormen de kansen en grenzen van een slimme stad worden verkend. In het weekend is het programma gericht op een breder publiek. Dan worden de verschillende innovatieve toepassingen gepresenteerd die op het Living Lab zijn ontwikkeld. Bezoekers kunnen via een parcours kennis maken met deze toepassingen en in gesprek gaan met de gemeente. Op zondag 4 juni tijdens Nationale Opa en Oma dag nemen kleinkinderen hun opa en oma mee naar de digitale toekomst. Via (social)media-kanalen worden jongeren en andere geïnteresseerden ook online bij het festival en de inhoudelijke programmering betrokken. Meer informatie over het festival is te vinden op smartatsea.denhaag.nl. Uiteraard bent u van harte welkom om een kijkje te nemen. Innovatietafel op Scheveningen Buurtbewoners worden sinds de start van het Living Lab Scheveningen betrokken bij de ontwikkelingen. Onder andere via de Innovatietafel op Scheveningen. Het afgelopen jaar is samen met deelnemers van de Innovatietafel een start gemaakt met een nieuwe opzet om bewoners actief te betrekken bij de activiteiten van het Living Lab Scheveningen.

In de nieuwe opzet wordt samen deelnemers van de Innovatietafel twee tot vier keer per jaar een themasessie georganiseerd waarvoor bewoners zich gericht kunnen aanmelden. Vanuit deze betrokkenheid wordt gezamenlijk ook meer verdieping in gesprekthema's gebracht. De eerste bijeenkomst wordt voor de zomer georganiseerd. Slim burgerschap De gemeente onderzoekt hoe inwoners in de hele stad structureler kunnen worden betrokken bij de innovatieve ontwikkelingen in de stad. De inzet van nieuwe technologie beperkt zich namelijk niet alleen tot Scheveningen. Een goed voorbeeld is het project Pientere Tuinen (zie paragraaf met innovaties), waarbij inwoners zelf sensoren kunnen plaatsen in hun tuin. Daarnaast is het belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van de invloed van techniek op het leven in de stad. Den Haag wil zo ‘slim burgerschap’ ondersteunen op een manier die bijdraagt aan de maatschappelijke opgaven in de stad. Communicatierichtlijn voor sensoren De gemeente werkt in een consortium aan een landelijke communicatierichtlijn voor sensoren in de buitenruimten. Hiermee kan de gemeente op het Living Lab Scheveningen duidelijker communiceren over slimme toepassingen met technologie in de buitenruimte. Ook de andere G4-steden, de provincie Noord-Brabant en de VNG nemen deel aan het consortium.

Innovaties met slimme technologie spelen een steeds grotere, binnen en buiten het Living Lab Scheveningen. De sensoren en slimme camera’s die hiervoor data verzamelen, zijn alleen niet altijd even zichtbaar. Het is belangrijk dat inwoners zich bewust zijn van deze systemen en wat ze doen in een stad. Dit is ook een randvoorwaarde als een gemeente met inwoners het gesprek wil aangaan over de toepassing van nieuw technologie in een stad. Om dit te bereiken, zijn transparantie en controleerbaarheid essentieel. De gemeente en de andere leden van het consortium zien hierbij een belangrijke rol voor zichzelf weggelegd. Infopunt Scheveningen Naast de Pier bevindt zich het Infopunt Scheveningen. Hier krijgen bezoekers informatie over het programma De Kust Gezond en andere ontwikkelingen in de badplaats. Afgelopen jaar is meer informatie beschikbaar gesteld over het Living Lab Scheveningen. Ook zijn vanuit het Infopunt weer tientallen rondleidingen gegeven aan belangstellenden door het Living Lab Scheveningen.

10/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10538498

Aanleg digitale infrastructuur De innovatieve toepassingen die in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld en getest, maken gebruik van een digitale infrastructuur die hiervoor speciaal aan de kust van Scheveningen is en wordt aangelegd. Deze infrastructuur bestaat onder meer uit ondergrondse glasvezelverbindingen en lichtmasten en kiosken die op dat glasvezelnetwerk zijn aangesloten. Daarmee geven de lichtmasten niet alleen licht, maar kunnen ze eenvoudig worden uitgerust met bijvoorbeeld sensoren of camera’s. De aanleg van de digitale infrastructuur wordt grotendeels bekostigd door de Ruimtelijk-Economische Investeringsstrategie (t/m 2024).

Digitale Infrastructuur op de Noordboulevard Rondom de haven zijn in april 2023 vijf glasvezelaansluitingen gerealiseerd die evenementen kunnen voorzien van connectiviteit. Ook is bij de haven een glasvezelverbinding aangelegd om camera’s aan te sluiten die de politie gebruikt voor cameratoezicht. Bij de herontwikkeling van de Zwolsestraat is de ondergrond voorbereid op de aanleg van glasvezel. De ontwikkeling van de Middenboulevard wordt aangegrepen om tijdens de werkzaamheden digitale infrastructuur op dit deel van de boulevard aan te leggen. Net zoals dit eerder op de Noordboulevard is gedaan. De herontwikkeling van de Middenboulevard zou in 2022 starten, maar is vanwege de stikstofregelgeving vertraagd. De verwachting is dat het werk in het najaar van 2023 van start gaat. Met vriendelijke groet, de wethouder van Werk, Wijken en Dienstverlening Kavita Parbhudayal de wethouder van Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen Anne Mulder Afdruk aan

11/11