RIS315518 Bijlage 1

Management samenvatting Herijking afsprakenkader Omgeving Den haag Centraal tussen Rijksvastgoedbedrijf en Gemeente Den Haag Het Rijk en de gemeente Den Haag hebben op 6 juni 2019 een overkoepelende bestuursovereenkomst (BO) met bijbehorende aanvullende afsprakenbrief (package deal) gesloten onder de titel “Samen aan het werk om een grote en duurzame kwaliteitsimpuls te geven aan de Gebiedsontwikkelingen en Projecten in Den Haag”. In deze bestuursovereenkomst zijn de rijks- en gemeentelijke doelen beschreven en zijn afspraken opgenomen over de samenwerking tussen het Rijk en de gemeente bij de diverse projecten in Den Haag. De voornaamste uitgangspunten zijn daarbij geweest: - De gemeentelijke ambities om te voorzien in de aanhoudende groei van de stad; - De rijksambities m.b.t. de grote huisvestings- en verduurzamingsopgave van de kantorenportefeuille van het Rijk; - De gezamenlijke ambities tot kwalitatieve verbetering van het gebied rond Den Haag Centraal. In de aanvullende afsprakenbrief (vertrouwelijk) is daarop een indicatieve programmatische verdeling gemaakt van een aantal deellocaties in het gebied Den Haag Centraal, bestaande uit Den Haag CS Oost en de Campusboulevard. De uitvoering van de Bestuursovereenkomst en de afsprakenbrief is inmiddels ruim twee jaar in volle gang. Deze afsprakenbrief is vertrouwelijk ivm marktgevoelige informatie.

Herijking bestaande afsprakenbrief Na vier jaar intensief samenwerken is nu het evaluatiemoment aangebroken, waarbij partijen de aanvullende afsprakenbrief uit 2019 (package deal) willen herijken. De herijking heeft als doel om de onderzoeksresultaten vanuit o.a. de stedenbouwkundige verkenning en de gewijzigde omstandigheden ten opzichte van 2019 te verwerken, de balans te behouden in de programma’s zoals partijen deze bij aanvang hadden voorzien en vervolgafspraken te maken voor de volgende fase van de planvorming. Tenzij anders benoemd blijven de afspraken uit de afsprakenbrief van 2019 onveranderd van kracht. De herijking dient dan ook te worden beschouwd als een actualisering en aanvulling van het reeds bestaande. Disclaimer Dit document heeft als doel u te informeren op hoofdlijnen van de gemaakte afspraken. Het vertrouwelijke Herijking Afsprakenkader van 2 maart 2023 is echter leidend als het gaat om de precieze inhoud van de gemaakte afspraken. De hiernavolgende tekst vervangt deze niet. De herijking bestaat uit (aanvullende) afspraken op gebiedsniveau, gericht op: A. Ruimtelijke ambitie B. De programmatische behoefte C. Samenwerking en procesmatige afspraken D. Participatie en RO E. Financiën Daarnaast bestaat de herijking uit een aantal aanvullende afspraken per locatie. Van bovenvermelde opsomming worden hieronder de belangrijkste punten en gemaakte

afspraken benoemd. Ad A. Ruimtelijke ambitie Het Rijk en de gemeente hebben afgesproken dat zij een ontwikkelvisie voor het gebied rondom Den Haag CS maken en een onderzoek naar de leefbaarheid uit laten voeren. Ook is afgesproken dat de Rijksbouwmeester een rol krijgt in het Kwaliteitsteam Central Innovation District. De in de bestuursovereenkomst beschreven gebiedsdoelen voor het gebied rondom Den Haag CS en het programmatische afsprakenkader zijn gezamenlijk onderzocht. Hierbij is bekeken op welke wijze de programmatische opgave optimaal kan worden gefaciliteerd in een samenhangend en integraal verhaal met de gebiedsdoelen: • Vergroenen (benutten bestaand landschap, beplantingen in de publieke ruimte) • Verplaatsen (mobiliteit/voetgangersstad, logistiek en parkeren) • Verdichten (functiemix, voorzieningen, gastvrijheid, bestaande waarden, plinten) • Verduurzamen (ondergronds-bovengrondse infra, klimaatadaptatie, gebouw gebonden maatregelen, hergebruik, energie & warmte). In de volgende fase is het belangrijk om de gebiedsdoelen in samenspraak met de omgeving nader uit te werken in een ontwikkelvisie waarbij de samenhangende en integrale gebiedsontwikkeling centraal staat. Belangrijke componenten om in ieder geval gezamenlijk op te verdiepen zijn de bovengenoemde 4 V’s (vergroenen, verplaatsen, verdichten en verduurzamen).

De uitwerking van deze gebiedsdoelen landt daarbij in het stedenbouwkundig en buitenruimteplan als onderdeel van de ontwikkelvisie. Er is al een algemeen Kwaliteitsplan Central Innovation District (CID) in de maak. Deze is begin 2023 afgerond. Voor Den Haag CS en omgeving wordt tegelijkertijd met de ontwikkelvisie ook een beeldkwaliteitsplan gemaakt. In de uitwerking is het belangrijk om daarbij rekening te houden met de programmatische onzekerheden en wijzigende omstandigheden in de markt- en rijksportefeuille en daarmee een zekere mate van flexibiliteit te behouden in de planvorming. In de uitwerking van het stedenbouwkundig raamwerk naar de ontwikkelvisie voor het gebied rondom Den Haag CS zal dan ook rekening moeten worden gehouden met deze behoefte aan flexibiliteit. Partijen spreken af: • Begin 2023 de daadwerkelijke inhoud van de ontwikkelvisie, het uitwerkingsniveau en de scope met elkaar te definiëren, waarbij deze in lijn wordt gebracht met de andere gemeentelijke ontwikkelvisies (voorbeeld Laakhaven). • Het opstellen van deze ontwikkelvisie zal parallel lopen aan het publieke participatietraject dat getrokken zal worden door de gemeente.

De gemeente betrekt het Rijk bij dit participatietraject en wil het participatieplan in het eerste kwartaal van 2023 gereed hebben en deze aanpak overleggen met de omgeving, waarna de participatie na de zomer van start kan (reeds gereed en gestart). • De ontwikkelvisie voor het gebied rondom Den Haag CS ter besluitvorming aan de gemeenteraad en de minister voor te leggen. Partijen beseffen dat de gemeente en het Rijk een eigen rol in het planproces vervullen. Ambtelijk zal het hier een gezamenlijk product (visie) betreffen, echter het zal uiteindelijk aan de gemeenteraad zijn, nu zij hier een zelfstandige bevoegdheid heeft om de ontwikkelvisie vast te stellen.

•

•

•

De ontwikkelvisie voor het gebied rondom Den Haag CS het kader te laten zijn voor de verdere uitwerking op (deel)gebied en plotniveau en het opstellen van NvU’s en PUK’s (of vergelijkbare producten passend bij de Omgevingswet). Het leefbaarheidsonderzoek voortvarend met elkaar op te pakken en in de eerste helft 2023 af te ronden parallel aan het opstellen van de ontwikkelvisie en het participatietraject. (reeds gereed) De relevante aspecten van het leefbaarheidsonderzoek te verankeren in de ontwikkelvisie en het beeldkwaliteitsplan Den Haag CS en omgeving.

Ad B. De programmatische behoefte Onderzocht is welk deel van het door de gemeente en het Rijk gewenste additionele programma, zoals benoemd in de bestuursovereenkomst en het afsprakenkader, kan landen in dit gebied. Naast de ruimtelijke uitwerking zijn ook de ontwikkelingen in het gebied meegenomen die leiden tot een gewijzigde omvang en/of gewijzigde programmatische verdeling per plot. Ook is onderzocht of er aanvullende mogelijkheden zijn om programma toe te voegen binnen het gebied rondom Den Haag CS. Dit is echter, buiten hetgeen in het afsprakenkader uit 2019 al voorzienbaar was, zeer beperkt gebleken. Partijen realiseren zich dat de volumes zoals in de herijking zijn opgenomen en programmatische verdeling door plan- en marktonzekerheden in de verdere uitwerking en door participatie in enige mate kunnen afwijken. Partijen spreken af: • Dat op gebiedsniveau de opgave van partijen wordt gemonitord en dat partijen sturen op een evenwichtige balans. • Partijen naar elkaar toe geen compensatieclaims zullen neerleggen, indien plannen door bovengenoemde onzekerheden zullen veranderen. Ad C. Samenwerking en procesmatige afspraken De voorliggende gezamenlijke opgave is wat betreft omvang, dichtheid, uitvoering en tijdshorizon buitengewoon complex. Toekomstige onzekerheden en wijzigende omstandigheden zijn daarmee meteen een gegeven.

De wijze waarop we met deze toekomstige onzekerheden en wijzigingen om zullen gaan en daarmee flexibiliteit in het afsprakenkader houden, zal daarbij nu al aandacht behoeven. Het voorstel is daarom om als vast onderdeel van het gezamenlijke proces om de twee jaar een vast toetsmoment te hebben en om de 4 jaar het afsprakenkader te herijken. Zodra belangrijke wijzigingen of onzekerheden zich (tussentijds) al enigszins openbaren zal dit verder via het reguliere afstemmingskader worden gemeld en geadresseerd. De rode draad hierbij is: ‘Alleen gezamenlijk krijgen we de opgave voor elkaar’.

Partijen spreken af om als terugkerend onderdeel van het gezamenlijke proces om de twee jaar een vast toetsmoment te hebben, waarbij vierjaarlijks – en bij substantiële wijzigingen (in overleg eerder) een herijking plaats zal vinden. Zodra belangrijke wijzigingen of onzekerheden zich al enigszins openbaren zal dit via het reguliere afstemmingskader worden gemeld en geadresseerd. Ad D. Participatie en RO Afgesproken is dat de omgeving zal worden betrokken en kan participeren in de plannen. Het Rijk zal daarbij zorgen voor een goede onderbouwing van de huisvestingsbehoefte in het kader van de RO-procedure. De gemeente en het Rijk voeren halfjaarlijks overleg om zicht te houden op ontwikkelingen in de vastgoedportefeuille van het Rijk. Zowel het Rijk als de gemeente onderschrijven het belang dat bovenvermelde participatie voortvarend en zorgvuldig wordt opgepakt met alle betrokkenen. Partijen spreken af dat afstemming plaatsvindt tussen gemeente en Rijk over de producten en stappen in de participatie, waarbij de wijze waarop de participatie plaatsvindt past binnen het gemeentelijk beleid. Ad E. Financiën Partijen rekenen op basis van de herijking de businesscase door, zodat er naast een stedenbouwkundig raamwerk tevens een beeld is over een globaal financieel raamwerk op gebiedsniveau.

Partijen spreken af: Het Rijk zal de wettelijk verplichte vergoeding van de gemeentelijke kosten voor de verdere planvorming en realisatie van de plannen te zijner tijd beoordelen aan de hand van een concreet voorstel en de voorgestelde verdeelsleutel naar kosten op stad, deelgebied en plotniveau en de eigendomsverhouding tussen partijen. Indien het Rijk deze vergoeding afwijst zal de planontwikkeling geen vervolg krijgen. Aanvullende herijkingsafspraken per locatie De wijzigingen en herijking op de (deel)locaties zijn voor zover van toepassing voor de desbetreffende locaties verder in de herijking uiteengezet. Voorbehoud op herijkingsafspraken Naast de aangegeven kaders voor ontwikkeling, ruimtelijke ambitie, programma, samenwerking (proces), participatie, ruimtelijke ordening en financiën zijn er drie voorbehouden gemaakt die gelden bij de hiervoor benoemde herijkingsafspraken. Het betreft:

1. RO-procedures en vergunningen De metrages zoals in de herijking zijn opgenomen zijn indicatief en zowel het recht van de gemeente als het recht van het Rijk om hierin andere (publiek- en privaatrechtelijke) besluiten te nemen worden niet ingeperkt. 2. Verplichting bieden mededingingsruimte De uitwerking van het Didam-arrest (ECLI:NL:HR:2021:1778) is nog niet volledig in te schatten. De precieze reikwijdte van het arrest zal zich naar verwachting verder uitkristalliseren in de jurisprudentie. Een eventueel effect op de betrokken projecten zal dan ook nog gezamenlijk onderzocht dienen te worden en kan mogelijk nog voor aanpassingen zorgen. 3. Bouwvolumes, planning en programmatische verdeling De herijkingsafspraken zijn bedoeld als afspraken gericht op de procesactiviteiten die de gemeente en het Rijk samen gaan uitvoeren. De metrages zoals in de vertrouwelijke herijking zijn opgenomen en herijkingsafspraken kunnen expliciet niet worden gezien als een verplichting voor zowel het Rijk als de gemeente om dergelijke bouwvolumes, planning en programmatische verdeling als onderdeel van een (integrale) businesscase mogelijk te maken en daar wordt dan ook een uitdrukkelijk voorbehoud voor gemaakt. De daadwerkelijke realisatie zal altijd onderhevig zijn aan besluitvorming in daarvoor ingerichte gremia, zowel bij het Rijk als bij de gemeente.

Zowel de gemeente als het Rijk begrijpen dat zij daarbij in het bijzonder zowel op gebieds- als op plotniveau nog gebonden zullen zijn aan een politiek en bestuurlijk traject en de diverse (waaronder financiële) interne goedkeuringsprocedures om ontwikkelingen in gang te kunnen zetten. Resultaat Door middel van de herijking van het Afsprakenkader is er voldoende basis gelegd om gezamenlijk verder te werken aan de realisatie van de gezamenlijke opgaven in het gebied rondom station Den Haag Centraal.