RIS315436 Beantwoording SV Toename politiegeweld in Den Haag

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

4 juli 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op schriftelijke vragen van de raadsleden mevrouw Butt, mevrouw Faïd en meneer Sewtahal luidend: ‘Toename politiegeweld in Den Haag’

BSD/10550579 RIS315436

De raadsleden de dames Butt, Faïd en de heer Sewtahal hebben op 4 mei 2023 een brief met daarin eenentwintig vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Op de website van NOS is op 3 mei 2023 een artikel gepubliceerd met de titel ‘Politie gebruikte vorig jaar opnieuw meer geweld, ook vaker ten onrechte’. Hierin staat dat de politie in 2022 vaker geweld heeft gebruikt dan in 2021. In totaal werd 33 584 keer geweld gebruikt, waarvan 13% in strijd met de richtlijnen van de politie heeft plaatsgevonden. Net als in 2021 vonden de meeste geweldsincidenten weer in de eenheid Den Haag plaats, namelijk 3 174 geweldsincidenten. 1.

Heeft het college kennisgenomen van het NOS artikel van 3 mei 2023 ‘Politie gebruikte vorig jaar opnieuw meer geweld, ook vaker ten onrechte’?

Ja. Het college tekent hierbij aan dat het geen verantwoordelijkheid en/of bevoegdheid heeft ten aanzien van het gebruik van geweld door de politie. Dit valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Justitie en Veiligheid. 2.

Hoe reflecteert het college op dit artikel?

Het college ziet dat politiemedewerkers in hun werk regelmatig in complexe en risicovolle situaties terechtkomen. Van hen wordt verwacht dat ze in deze situaties een stap naar voren zetten. In sommige gevallen moet de politie - ter bescherming van (andere) burgers, het aanhouden van verdachten van strafbare feiten of in het kader van begrenzing - geweld gebruiken. Om die reden beschikt de politie over een wettelijk verankerde geweldsbevoegdheid. Dit brengt een belangrijke verantwoordelijkheid met zich en de politie wil zich hierover op een transparante wijze verantwoorden. Dat gebeurt onder meer door het publiceren van landelijke cijfers die inzicht geven in het aantal incidenten waarbij door de politie – in welke vorm dan ook – geweld is aangewend. De samenleving moet erop kunnen vertrouwen dat de politie professioneel met deze geweldsbevoegdheid omgaat. Om dit goed te borgen, zorgt de politie dat politiemensen goed getraind zijn, dat zij verantwoording afleggen over het aangewende geweld, het geweld wordt getoetst aan het wettelijk kader en de professionaliteitseisen en dat politiemensen leren van geweldsaanwending.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10550579

3.

Deelt het college de mening van GroenLinks, HSP en PvdA dat weer een plek voor Den Haag op nummer een in de top van meeste geweldsincidenten door de politie geen mooie prijs is? Deelt het college daarbij ook de mening van GroenLinks, HSP en PvdA dat politiegeweld te allen tijde maximaal moet worden voorkomen?

Het spreekt voor zich dat het college van mening is dat geweld zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Zie verder het antwoord op vraag 2. 4.

Welke conclusies trekt het college uit het aantal geweldsincidenten door de politie in Den Haag?

De recent gepubliceerde landelijke cijfers geven onder andere inzicht in het aantal incidenten en het aantal geweldsaanwendingen per regionale eenheid. In 2022 zijn in de Eenheid Den Haag 3174 incidenten geregistreerd waarbij de politie in enige vorm geweld heeft toegepast. Bij deze incidenten waren één of meerdere politiemedewerkers betrokken en is één of meerdere keren geweld gebruikt. In vergelijking met andere regionale eenheden vonden de meeste incidenten binnen de Eenheid Den Haag plaats. Met betrekking tot deze incidenten zijn in totaal 4803 geweldsaanwendingen geregistreerd; landelijk staat de Eenheid Den Haag hiermee op de tweede plaats. Onder andere de grootte van de eenheid en de hoeveelheid en aard van de incidenten dat zich hier voordoet, vormen hiervoor mogelijke verklaringen. Van belang in dit kader is dat de geweldsaanwending meerdere verschijningsvormen kent. Het kan zowel gaan om fysiek geweld als om het gebruik van geweldsmiddelen. Het varieert van een flinke duw tot het gebruik van het vuurwapen. Zo is het (enkel) ter hand nemen van een vuurwapen een vorm van geweldsaanwending, maar valt bijvoorbeeld ook het forceren van een (voor)deur of het intikken van een ruit - in verband met hulpverlening - onder de term geweldsaanwending. 5.

Hoe verklaart het college het aantal geweldsincidenten van 3 174 in Den Haag? In welke wijken vonden deze geweldsincidenten in Den Haag plaats?

6.

Het aantal geweldsincidenten is sinds 2019 elk jaar toegenomen in de eenheid Den Haag. Ten opzichte van 2019 (2194) is er een toename van bijna 1000 geweldsincidenten in 2022 (3174).1 Hoe reflecteert het college op deze stijgende lijn? Wordt hier ook in G4 verband over gesproken en op gereflecteerd?

Ad 5 en 6: Voornoemd aantal incidenten heeft plaatsgevonden binnen het (gehele) werkgebied van de Eenheid Den Haag. Deze cijfers zijn niet uitgesplitst naar gemeente(n) of wijken. Zowel landelijk als voor de Eenheid Den Haag geldt dat het aantal incidenten over de afgelopen jaren een stijging laat zien. In vrijwel alle regionale eenheden is hiervan sprake. De belangrijkste verklaring voor de stijgende lijn die sinds 2019 is ingezet, ligt in het feit dat sinds 2019 een nieuwe wijze van vastleggen en beoordelen van geweld is ingevoerd (registratie-effect). Zoals in het landelijke rapport wordt aangegeven, vormt de toegenomen polarisering ook een mogelijke verklaring voor de toename. Een andere verklarende factor is de stijging van het aantal incidenten met personen met verward c.q. onbegrepen gedrag. Voor de Eenheid Den Haag is, zoals reeds aangegeven, de grootte van het werkgebied ook een factor van betekenis. Om de verschillen tussen de regionale eenheden goed te kunnen duiden, gaat de politie op landelijk niveau een nadere analyse uitvoeren. Indien daar aanleiding toe is, kan de uitkomst daarvan vervolgens worden besproken in het LOVP en/of in het G4 overleg.

1

Rapportage Politie ‘Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022’, versie 11 april 2023, p. 13.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10550579

7.

Hoe verklaart het college het feit dat Den Haag meer geweldsincidenten door de politie telt met een grotere stijging (in de afgelopen vier jaar) dan grotere steden in Nederland, zoals Amsterdam en Rotterdam?2

In de Eenheden Amsterdam en Rotterdam is het aantal incidenten gedurende de afgelopen jaren ook gestegen, zij het in mindere mate dan in de Eenheid Den Haag. Datzelfde geldt voor het aantal geweldsaanwendingen. Voornoemde landelijke analyse levert mogelijk nadere duiding op. 8.

Uit een onderzoek van Follow The Money blijkt dat jonge mannen van kleur en mensen met verward gedrag een bovengemiddeld risico lopen op politiegeweld. 3 Kan het college hierop reflecteren met betrekking tot Den Haag? Deelt het college de mening dat dit hogere risico onacceptabel, onveilig en contraproductief is? Wat doet het college om discriminatoir politiegeweld in Den Haag tegen te gaan?

Het college neemt afstand van de suggestie dat er sprake zou zijn van discriminatoir politiegeweld. Uit het genoemde onderzoek blijkt dat vooral jonge mannen van kleur, dronken uitgaanspubliek en verwarde personen te maken krijgen met geweld door de politie. Het college heeft vertrouwen dat de politie professioneel en uitsluitend op basis van gedrag handelt. 9.

Deelt het college daarnaast de mening van GroenLinks, HSP en PvdA dat dit veelvoudige geweldsgebruik onwenselijke negatieve gevolgen heeft voor zowel het veiligheidsgevoel (vooral bij mensen die volgens de statistieken een bovengemiddeld risico lopen op politiegeweld bijvoorbeeld jonge mannen van kleur en demonstranten), als het vertrouwen in de politie? Moet de politie niet juist zorgen voor meer subjectieve veiligheid voor alle mensen in Den Haag? Graag een toelichting.

Het college is van mening dat het veiligheidsgevoel en het vertrouwen in de politie brede begrippen zijn die zich niet enkel laten meten door de indicator geweldsgebruik door de politie. De politie past geweld toe in situaties waar dit noodzakelijk is en het geweld wordt getoetst aan de ambtsinstructie en de eisen van proportionaliteit en subsidiariteit. Dat de politie cijfers openbaar maakt over haar geweldsgebruik, inzicht geeft in de zaken waarin het geweldgebruik als niet-professioneel is beoordeeld en dat er van wordt geleerd, kan juist bijdragen aan het vertrouwen in de politie. 10. Kan het college aangeven in hoeveel gevallen mensen in Den Haag klachten indienden of aangifte deden als gevolg van ervaren politiegeweld? In hoeveel gevallen leidde dit daadwerkelijk tot een klachtenprocedure of een juridische procedure? In 2022 zijn bij de Eenheid Den Haag 99 klachten geregistreerd waarbij minimaal één klachtrubriek betrekking had op geweldgebruik. Alle toepasselijke klachten zijn in de eerste fase in behandeling genomen. Vier klachten zijn nog in behandeling. Twintig klachten zijn opgeschort in afwachting van een bezwaarprocedure of een lopend opsporingsonderzoek. In twee klachten is om een oordeel van de politiechef gevraagd. 2

Rapportage Politie ‘Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022’, versie 11 april 2023, p. 13.

3

Artikel van Follow The Money van 18 februari 2023, ‘Interne documenten politie: mannen van kleur het vaakst slachtoffer van

politiegeweld’ (https://www.ftm.nl/artikelen/inventarisatie-politiegeweldverwarde-mensenenallochtonen?share=GYkc6iI9T72mQYV6WLAIKvmuKXMeNC2%2FWFZXIQA%2Fd5KnF6JVmUgN HrEx5GKw%26utm_medium=social&utm_campaign=sharebuttonleden&utm_source=linkbutton). En een artikel van Controle Alt Delete ‘Interne documenten politie: mannen van kleur het vaakst slachtoffer van politiegeweld’ (https://controlealtdelete.nl/articles/internedocumenten-geweld-doorpolitie#gsc.tab=0).

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10550579

11.

Een mogelijke verklaring voor de geweldsincidenten is volgens de politie de verdere polarisatie in de samenleving. En het grotere aantal protesten dat daarvan een gevolg is leidt tot meer geweldsaanwendingen, aldus de politie. Is dit volgens het college een verklaring voor (een deel van) het aantal geweldsincidenten door politie in Den Haag? Zo ja, waar ligt dit aan? Om hoeveel geweldsincidenten in Den Haag gaat het die te herleiden zijn naar de verdere polarisatie van de samenleving? En wat verstaat het college onder de verdere polarisatie in de samenleving? Om hoeveel geweldsincidenten gaat het in Den Haag die te herleiden zijn naar protesten?

Zie het antwoord op vragen 5, 6 en 7. Deze (algemene) cijfers met betrekking tot het aantal incidenten en het aantal geweldsaanwendingen geven geen inzicht in de daadwerkelijke context waarbinnen één en ander heeft plaatsgevonden. De toegenomen polarisering en het groter aantal protesten dat hier het gevolg van is, wordt op landelijk niveau wel als één van de algemene, verklarende, factoren beschouwd. Dat in de stad Den Haag de meeste demonstraties op jaarbasis plaatsvinden – en dit aantal gedurende de afgelopen jaren ook nog eens fors is toegenomen - maakt dat dit ook voor de Eenheid Den Haag een factor van betekenis zou kunnen zijn. 12. Een andere mogelijke verklaring van de toegenomen geweldsincidenten is volgens de politie de toename van het aantal geweldsincidenten bij mensen met verward gedrag. Is dat volgens het college een verklaring voor (een deel van) het aantal geweldsincidenten in Den Haag? Hoeveel geweldsincidenten zijn te herleiden naar mensen met verward gedrag? In hoeverre wordt hier (eerst) deëscalerend opgetreden? En hoe wordt de afweging gemaakt: inzet van hulpverlening en/of inzet van politie(geweld)? Zie het antwoord op vraag 11. Bij incidenten met personen met verward of onbegrepen gedrag is het vaak de politie die - bijvoorbeeld door familie of medewerkers van een instelling - wordt gebeld omdat men zich onveilig voelt en/of sprake is van mishandeling.

Het optreden is in dat geval, net als in andere situaties, gericht op de-escalatie. Toeleiding naar de juiste vorm van zorg, indien van toepassing, is meestal het uitgangspunt. Desondanks kan het nodig zijn, bijvoorbeeld ter bescherming van de betrokken persoon zelf of anderen, een bepaalde vorm van geweld toe te passen. Politiemedewerkers zijn getraind om met deze complexe situaties om te gaan, rekening houdend met de kwetsbaarheid van deze personen. 13. In het artikel van NOS staat dat de politie steeds vaker geweld gebruikt maar ook steeds vaker ten onrechte (in 13% van de gevallen is het geweld als niet-professioneel beoordeeld en in strijd met de richtlijnen bevonden). Hoe vaak heeft de politie (voor zover geregistreerd) ten onrechte geweld gebruikt in Den Haag? Waar lag dit aan? Waar bestond dat geweld uit? Waar in Den Haag vond dit plaats? En tegen wie was dit geweld gericht? Wat waren de consequenties voor de betrokken politieagenten, bijvoorbeeld in de vorm van disciplinaire sancties? Voor hoeveel van de betrokken politieagenten geldt dit? Wanneer door de politie bij een incident geweld is aangewend, wordt dit gemeld en vastgelegd in de vorm van een geweldsmutatie of een geweldsregistratie.

Een geweldsregistratie wordt opgemaakt indien (1) een vuurwapen is gericht, een waarschuwingsschot is gelost of gericht is geschoten, (2) als er letsel van meer dan geringe betekenis is ontstaan en (3) als de geweldsaanwending naar het oordeel van de hulpofficier van justitie daartoe aanleiding geeft omdat er mogelijk leerpunten op het gebied van rechtmatigheid en vakmanschap zijn. In alle overige gevallen wordt volstaan met een geweldsmutatie waarmee de geweldsaanwending feitelijk als professioneel is beoordeeld.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10550579

In 2022 zijn door de Eenheid Den Haag 233 geweldsregistraties (in 2021: 347) en 4570 geweldsmutaties opgemaakt (in 2021: 4317). De geweldsregistraties zijn, voorzien van een advies van zowel de districtschef als de onafhankelijke Adviescommissie Geweldsaanwending, beoordeeld door de politiechef. In totaal zijn 74,3% van de geweldregistraties als “professioneel” beoordeeld en 25,7% van de registraties als “niet-professioneel” beoordeeld. Dit betekent dat er in 1,7% van het totale aantal geweldsaanwendingen binnen de Eenheid Den Haag leerpunten zijn geformuleerd voor de betrokken medewerkers. In deze gevallen is bijvoorbeeld voorafgaand aan het geweldgebruik niet voldoende duidelijk gewaarschuwd, is het vuurwapen gericht terwijl het slechts ter hand had mogen worden genomen, waren er andere mogelijkheden voor de-escalatie of was er onvoldoende oog voor de eigen veiligheid. 14. In meer dan de helft van de geweldsincidenten vorig jaar gebruikte een politieagent fysiek geweld, zonder andere geweldsmiddelen. Daarna is het vuurwapen het meest gebruikt en de uitschuifbare wapenstok.4 Politieagenten in basisteams hebben sinds 2022 stroomstootwapens. Heeft de invoering van het stroomstootwapen geleid tot minder gebruik van het vuurwapen in Den Haag? Een dergelijke conclusie kan vooralsnog niet worden getrokken.

Nader onderzoek over een langere periode zal moeten uitwijzen welke verschuivingen in het gebruik van geweldsmiddelen sinds de invoering van het stroomstootwapen zijn opgetreden. Voor wat betreft de Eenheid Den Haag is de eerste indruk wel dat het vuurwapengebruik terugloopt. Daarnaast blijkt dreiging met het stroomstootwapen in de praktijk een effectieve manier om bepaalde situaties onder controle te krijgen. 15.

Kan het college aangeven hoe vaak er bij geweldsincidenten in Den Haag in 2022 inzet is geweest van: nekklemmen, vuurwapen, stroomstootwapen, (uitschuifbare) wapenstok, waterkanon en geweld door middel van de inzet van politiehonden? Hoe verhouden die aantallen zich tot eerdere jaren?

De cijfers met betrekking tot inzet van specifieke geweldsmiddelen binnen het werkgebied van de Eenheid Den Haag in 2022: - Vuurwapen: 238 (2021: 352) - Stroomstootwapen: 160 (2021: 0) - Wapenstok: 514 (2021: 468) - Waterwerper: 0 (2021: 3 (in de gemeente Den Haag)) - Diensthond: 27 (2021: 29) 16. Uit het rapport van de politie blijkt dat de politie 86 keer gericht heeft geschoten in 2022. 5 Dat is meer dan het jaar daarvoor. Hoe vaak is in Den Haag gericht geschoten? Is er een stijging? In 2022 vonden in de stad Den Haag 2 incidenten plaats waarbij de politie in totaal 3 keer gericht heeft geschoten. In 2021 is bij 4 incidenten in totaal 6 keer gericht geschoten en in 2020 is bij 3 incidenten in totaal 3 keer gericht geschoten. Van een stijging is derhalve geen sprake.

4

Rapportage Politie ‘Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022’, versie 11 april 2023, p. 13- 14.

5

Rapportage Politie ‘Geweldsaanwendingen door politieambtenaren 2022’, versie 11 april 2023, p. 11.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10550579

17.

Zijn er gesprekken gevoerd in de driehoek over het aantal geweldsincidenten en de stijging daarvan? Zo ja, hoe is dit daar besproken en wat kwam daaruit? Hoe vaak komt politiegeweld langs als onderwerp in de driehoek? Zo nee, waarom niet?

18. Heeft het college een gesprek gevoerd over het aantal geweldsincidenten met de politiechef van Den Haag? Zo ja, wat kwam daaruit en blijft het college in gesprek met de politiechef hierover? Zo nee, waarom niet? Ad 17 en 18: Geweldgebruik door de politie is een onderwerp dat regelmatig in de driehoek aan de orde komt, bijvoorbeeld in relatie tot specifieke incidenten. 19. Heeft het college gesprekken over politiegeweld en de stijging hiervan in G4-verband? Zo ja, wat kwam daaruit en blijft het college in gesprek hierover in G4-verband? Zo nee, waarom niet? Zie het antwoord op de vragen 5 en 6. 20. Hoeveel training krijgt de politie (eenheid Den Haag) (eventueel op de Politieacademie) over inzet van geweld en het voorkomen van geweldsinzet? Zijn deze trainingen verplicht? Politiemedewerkers die over de standaarduitrusting beschikken, trainen in beginsel 32 uur per jaar op het gebied van gebruikmaking van geweld. In de trainingen wordt onder andere geoefend met de inzet van geweldsmiddelen en de-escalatie binnen geweldssituaties. 21. Politiechef Amsterdam vindt dat de politie zorgvuldiger moet omgaan met het gebruik van geweld.6 Deelt het college deze mening wat betreft Den Haag? Zo ja, waarom en wat verstaat het college onder zorgvuldiger omgaan met het gebruik van geweld? Zo nee, waarom niet? Het college deelt de mening van de Politiechef van Amsterdam.

Voor wat betreft de Eenheid Den Haag geldt dat geweldsaanwending door de politie sinds enkele jaren nadrukkelijker de aandacht heeft gekregen. Er wordt dan ook veel aandacht besteed aan nabespreking, beoordeling en eventuele leerpunten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

6

Jan van Zanen

NOS artikel ‘Politie gebruikte vorig jaar opnieuw meer geweld, ook vaker ten onrechte’, d.d. 3 mei 2023.

6/6