RIS315393 bijlage

KPMG Advisory N.V. Health Postbus 74500 1070 DB Amsterdam

Laan van Langerhuize 1 1186 DS Amstelveen Telefoon (020) 656 7890 www.kpmg.nl

MEMO Onze referentie: A2200026921

Aan: Gemeente Den Haag

Amstelveen, 20 april 2023 Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

De jeugdhulp in gemeente Den Haag staat voor een aantal grote uitdagingen. In dat licht heeft de gemeenteraad op 25 november 2021 het Toekomstperspectief jeugd- en gezinshulp (RIS309034) besproken en vastgesteld. In de raadsvergadering van 30 juni 2022 heeft de raad het voorstel ‘Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp’ (RIS312349) geamendeerd vastgesteld. De gemeente is zich, onder andere vanuit ‘dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn’ en overigens samen met het college en de gemeenteraad, bewust van de zorgvuldigheid die nodig is voor het realiseren van het Haags Toekomstperspectief Jeugd- en Gezinshulp. Mede hierom bestaat intensief contact met betrokkenen, waaronder stelselpartners, cliëntvertegenwoordiging, samenwerkingsverbanden, medewerkers, zorgprofessionals en raadsleden. Op basis van dit intensieve contact, de uitgangspunten alsook de inzet van de projectorganisatie en verschillende externe adviseurs1 wordt een gestructureerd aanbestedingsproces doorlopen. Ook de rol en inbreng van geselecteerde gegadigden is tijdens de dialoogfase van grote waarde gebleken. In het voorstel ‘Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp’ (RIS312349), waarmee verdere concretisering duidelijk werd is besloten dat het college de gemeenteraad bij iedere fase van de doorontwikkeling betrekt. Tijdens de raadsvergadering van 21 december jl.

heeft het college gemeld dat de eerste selectiefase van de aanbesteding voorspoedig verliep. Op 22 december heeft de voorgenomen selectiebeslissing plaatsgevonden. Na verloop van de rechtsbeschermingstermijn heeft op 13 januari 2023 de definitieve beslissing plaatsgevonden voor de toelating van de geselecteerde gegadigden tot de dialoogfase (RIS314353). Deze dialoogfase is recent afgerond. De gemeente staat op het punt om op korte termijn de uitnodiging tot inschrijving te versturen door middel van het versturen van de gunningsleidraad met bijlagen2. Alvorens deze stukken te publiceren vindt eerst formele vaststelling plaats. Tijdens de voorbereiding van de gunningsleidraad en gedurende het dialoogproces heeft de gemeente Den Haag ook externe experts uitgenodigd om mee te denken. KPMG Health (KPMG Advisory N.V., hierna ‘KPMG’) is in de persoon van Arjan Ogink (partner) gevraagd deze 1 Waaronder juridisch adviseurs, aanbestedingsbegeleiding, risicospecialisten, adviseurs op bekostiging, etc. 2 De gunningsleidraad samen met a) het Programma van eisen, b) het Werkdocument Jeugd- en Gezinshulp en c) de

Overeenkomst Jeugdhulp - SAS Procedure.

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

Gemeente Den Haag Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

gesprekken met experts te leiden. Deze activiteit vond aansluiting bij de adviesopdracht waartoe KPMG reeds eerder opdracht had gekregen. Aan KPMG is eerder gevraagd om de realisatie van het Haags Toekomstperspectief Jeugd- en Gezinshulp op afstand te volgen en zo kritisch vermogen te organiseren waarbij kennis van en ervaring in het sociaal domein en met sturing & bekostiging wordt ingebracht. Wij benadrukken dat KPMG geen beslissingen neemt namens of participeert in enig besluitvormingsproces van de gemeente Den Haag. Deze memo beschrijft beknopt en globaal het proces en de uitkomsten van de reflectie op de ‘Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp’ in Den Haag georganiseerd met experts van buiten de gemeente. 1 Context 1.1 Aanvullende expertise om te reflecteren op de eerste inhoudelijke uitkomsten van de dialoogfase en aandachtspunten voor de gunningsleidraad mee te krijgen Met de ‘Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp’ neemt de gemeente Den Haag een grote en belangrijke stap. In de afgelopen periode is er door met name geselecteerde gegadigden tot de dialoogfase alsook ambtenaren hard gewerkt aan de uitwerking van nadere contouren en inhoud van de gunningsleidraad. Ook diverse stakeholders in de keten zijn hierbij betrokken.

De concept gunningsdocumenten zijn bijvoorbeeld uitgezet bij de beide dialoogpartijen, Huisartsen, Onderwijs PO/VO, SBJH/H10, GI’s (JB West en Willem Schrikker groep), Jong doet mee / Ouderraad, Zorgverzekeraars CZ / Menzis, Breed intern naar betrokken diensten SZW en DPZ, KPMG Health en bij Aanbestedingsjuristen intern en extern. Er is ook besloten, mede op basis van de inspiratie en ideeën opgedaan in eerdere raadsbesprekingen, een aantal expertsessies te organiseren. De gemeente gaf er ook in de uitnodiging aan experts blijk van eraan te hechten om de dialoogfase, en het formuleren van de gunningsopdracht die daar het resultaat van is, zo zorgvuldig mogelijk te doorlopen. Hiermee wordt immers de basis gelegd voor het contract voor de komende acht jaar. Daarom is een aantal experts gedurende deze sessies gevraagd breed te reflecteren op de eerste inhoudelijke uitkomsten van de dialoogfase en aandachtspunten voor de gunningsleidraad mee te geven. 1.2 Twee expertsessies met een externe blik en ervaringen uit het land In de maanden februari en maart zijn er twee expertsessies georganiseerd. Elke sessie had een eigen doel, passend bij de fase waarin de ‘Doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp’ zich op dat moment bevond: - 21 februari: reflectie op proces en inhoud, kritieke inhoudelijke thema’s; - 23 maart: toetsing van de concept gunningsleidraad en vooruitblik implementatie.

Experts zijn gevraagd te reflecteren op de vragen van de gemeente en de voorliggende stappen en (concept) documenten. Niet op de reeds gemaakte principekeuzes, die hebben experts meegekregen als vertrekpunt. Deelnemers aan de sessies waren afgestemd op de specifieke expertise in relatie tot landelijke ontwikkelingen, ervaringen en voorbeelden in andere gemeenten. Beide overleggen hebben in vertrouwelijke sfeer plaatsgevonden.

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

2

Gemeente Den Haag Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

Het betrof deelname van de volgende experts: - Marian Dobbe (bestuurder KOOS Utrecht) - Hans Spigt (voorzitter Jeugdzorg Nederland (t/m jan. ’23), oud-wethouder, expert) - Jeroen Struijs (associate Professor LUMC - Campus Den Haag, Senior Onderzoeker RIVM)3 - Rob Gilsing (lector ‘Jeugdhulp in Transformatie’ Haagse Hogeschool) - Rutger Hageraats (bestuurder Nederlands Jeugdinstituut) - Arjan Ogink (partner KPMG Health) – voorzitter en gespreksleider Vanuit de gemeente zijn de ambtenaren aanwezig geweest met de volgende rollen: - De algemeen directeur dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn - Manager jeugdteams4 - Programmamanager - Projectleider inkoop Notulen zijn gemaakt door notulisten (gemeente Den Haag, sessie 1 / KPMG, sessie 2). De verslaglegging en precieze inhoud van de gesprekken blijft beperkt tot de deelnemers. Op deze manier is geprobeerd zo veel mogelijk vrijheid en openheid in de overleggen te borgen. Een aantal hoofdlijnen van de inhoud is in deze memo opgenomen. Hierbij is het belangrijk aan te geven dat de hoofdlijnen geen recht doen aan de rijkheid van de gesprekken, de nuances en uitleg bij gemeenschappelijke taal die te ontwikkelen is. Conclusies of citaten zijn niet zelfstandig en zonder uitdieping af te leiden (disclaimer). De input van de experts is veel omvangrijker dan we hier kort schetsen.

Vertegenwoordigers van de gemeente Den Haag hebben bij experts hun dank uitgesproken en geven er blijk van dat hun input waardevol is gebleken. Zij zullen de input van de experts samen met overige input gebruiken voor het vormgeven van de vervolgfase. Dit is reeds voor een deel benut bij de documenten voor de gunningsfase. Enkele hoofdpunten blijven uitdagend en zijn een kenmerk van de door de gemeenten gekozen aanpak en route. Het is aan te bevelen om relevante aandachtspunten ook bij de implementatiefase te benutten om de kans op succes te vergroten. 2 Inhoud reflecties (niet uitputtend) 2.1 Scope opdracht is een kans en een risico tegelijk Dat de Gemeente Den Haag aan de vooravond van een omvangrijke en impactvolle stelselwijziging van de jeugdhulp staat is evident. De beweging wordt met interesse gevolgd en gegeven de historie en doelen wordt begrepen dat de gemeente een grote stap zet. De gekozen richting sluit daarbij ook aan bij het besef dat een 'taakgerichte uitvoeringsvariant5' een goede mogelijkheid biedt om daadwerkelijke vereenvoudiging van de uitvoering in het sociaal domein te realiseren. Het sluit tevens aan bij het organiseren van partnerschap dat binnen WOZO, IZA en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) wordt nagestreefd. De experts vragen om in de gekozen richting aandacht te blijven houden voor het cliëntperspectief.

3 Alleen sessie 1 4 Alleen sessie 2 5 Handreiking ‘Kiezen voor de taakgerichte uitvoeringsvariant’ · Ketenbureau i-Sociaal Domein

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

3

Gemeente Den Haag Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

Dat de scope van de opdracht ruim is heeft enerzijds grote voordelen voor bijvoorbeeld de kansen op substitutie en het bereiken van integraliteit. Tegelijkertijd komen daar ook risico’s uit voort die gemitigeerde moeten worden. Daarbij zijn een aantal noties vanuit de experts te delen: Basishulp en specialistische hulp in één opdracht vraagt onder meer om wijkprogrammering Het besluit om basishulp en specialistische hulp in één opdracht te combineren vraagt om sterke wijkprogrammering en veranderkundige aandacht. Lokale jeugdteams zijn in de regel bewust op zoek naar aansluiting met wijken, het voorveld en de sociale basis. Deze aansluiting gaat vaak niet vanzelf en vraagt aandacht. Juist om te voorkomen dat onnodig eerder de inzet van jeugdhulp plaatsvindt. Daarbij is de 18+/18- problematiek omgeven met veel risico’s voor kwetsbare jongeren waar domein overstijgende acties vereist zijn. In deze wijkprogrammering is het belangrijk om het voorliggend veld meer als hoofdveld te gaan zien. Ondanks de grote rol voor te gunnen consortia vraagt het van de gemeente regie te nemen om per wijk met relevante partijen een sociaalpedagogische visie op te stellen; een vertaalslag van de visie op de realiteit in de wijk. In het land wordt juist ingezet op een ontwikkeling van lokale (sterke) teams die zich als professie uitvinden, vaak met Jeugdgezondheidszorg als onderdeel.

De nu gekozen afbakening tussen Jeugdwet en sociale basis en preventie is een andere. De gekozen route om het nu echt anders te doen waarbij één partij overzicht over het geheel krijgt kan helpen als op de scheidslijn basiszorg en specialistische zorg veel te winnen is. Van belang is dat de samenwerkingsverbanden en stakeholders volop gaan/blijven samenwerken. Om elkaar te blijven begrijpen en het tempo van veranderen te bepalen, moet duidelijk zijn welke stappen eerst gezet moeten worden. Dit betekent dat aan de voorkant ook wel wat experimenteerruimte mogelijk moet zijn. Consistentie in kaders en documentatie Niet alleen de opdracht zelf is breed. Dit vertaalt zich ook in de documentatie en kaders die als concept zijn voorgelegd. Dit maakt het moeilijk om te bepalen waar met de consortia naartoe gewerkt wordt. Om elkaar te blijven begrijpen en het tempo van veranderen te bepalen, moet duidelijk zijn welke stappen eerst gezet moet worden. Dit gaat ook over de maatschappelijke beweging en de specificiteit van doelen en rollen voor de betrokkenen hierin. Als een maatschappelijk doel veerkracht en normaliseren is, ligt dit niet bij de consortia alleen. Schooluitval is een ander voorbeeld. De kern ligt daar bij de basisinteractie en scholen. Inzet van jeugdhulp is soms een noodgreep.

Het gebruik van passende kwaliteitsindicatoren kan helpen bij het structureren en kaderen van de gevraagde beweging. 2.2 Regionaal samenwerken blijft belangrijk Experts benoemen dat het jammer is dat de gemeente Den Haag de beweging niet met de regio weet te maken en dat het collectief van gemeenten hierin anders beweegt. Voor zowel regiogemeenten, het servicebureau H10 als voor aanbieders betekent de beweging van de gemeente Den Haag veel. En dat raakt ook inwoners. Bovendien wijkt de beweging af van de landelijke inzet op meer regionale samenhang (en deels van een wettelijke regeling in ontwikkeling, die rondom regionaal contracteren van een deel van het aanbod). Hoewel er met H10 over het toekomstperspectief wordt gesproken is een compleet beeld van de impact pas bekend na de gunning. We begrijpen wel dat ondertussen door de Gemeente Den Haag is besloten een deel van de eerdere scope, waaronder inkoop van KDC’s, in H10-verband te behouden en buiten de scope van de aanbesteding te plaatsen.

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

4

Gemeente Den Haag Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

Het is aannemelijk dat de gemeente Den Haag een rol kent die interesse wekt en actief gevolgd gaat worden, zo denken experts. Vanuit de kwaliteit van zorg redenerend verdient het de voorkeur dat de regio als geheel in beweging komt. Het helpt wanneer de dialoog open blijft en andere gemeenten in de H10 blijven leren van elkaars ontwikkelingen. Het bewaken van regionale afstemming en het inzetten op consistentie in de regio vragen doorlopend aandacht. 2.3 Monitoring en indicatoren voor maatschappelijke effecten helpen sturen op succes Monitoring en passende indicatoren vormen een uitdaging op zichzelf. In deze fase van de aanbesteding en uitwerking is het belangrijk al veel mee te geven op de sturingsfilosofie en beoogde doelen, effecten en indicatoren hierbij. Vanuit het gesprek over de concept gunningsleidraad is een belangrijk deel van de adviezen van experts erkend en meegenomen naar een nieuwe versie. Bijvoorbeeld over het benutten van indicatoren die proxies zijn voor de effecten op inzet van jeugdhulp. Het is niet alleen de data van zorgorganisaties zelf die deel uitmaakt van de monitoring, dus na de implementatie vraagt dit een bredere insteek. Er is hierbij oog nodig voor ‘dynamiek in de wijk’. En bij datadialogen lopen doelen snel door elkaar.

Met consortia wordt het wel overzichtelijker, het blijft belangrijk om vast te stellen welke data voor welk doel wordt gebruikt. Het is goed als de gegadigden / partijen tijdens de gunningsfase aangeven waar zij op gemonitord willen worden. Als zij dit aanreiken tijdens de aanbesteding geven zij inzicht in hoe zij zelf kijken naar vraagstukken als kwaliteit, aanbod of samenwerking. De set zou ook kunnen bestaan uit verschillende aspecten. Niet alleen de harde cijfers en het verhaal achter de cijfers. Daarom helpt het om in samenspraak te besluiten welke indicatoren gemonitord worden, met welk doel en hoe op de monitor gehandeld wordt. Het combineren van data met het SZW-domein is bovendien van belang voor de maatschappelijke indicatoren en aandacht voor de samenhang van vraagstukken, bijvoorbeeld rondom bestaanszekerheid. 2.4 Succesfactor in transformatietijd, ruimte en enthousiasme voor de nieuwe rol Experts herkennen dat er veel op de Gemeente af komt. Ondanks veel oog voor de rol van zorgcontinuïteit is er straks ook een grote verschuiving van aanbieders te bewaken. Dat is een extra veranderspoor waarop ook politieke steun nodig blijft. De veranderkundige aanpak is ook met partijen in de keten belangrijk. Voor samenwerkingspartners en specifiek ook de verwijzers.

Het helpt volgens experts bijvoorbeeld wanneer huisartsen de beweging stimuleren en dat vraagt goede afstemming/communicatie. Rondom de ‘overgang van onderneming’ komen bij implementatie snel vraagstukken op. Verschillen in cao/voorwaarden geven een direct en indirect effect om bij de start scherp te maken. Waar mogelijk is het van belang HR-specialisten snel samen te brengen, ook om duidelijkheid voor collega’s van de verschillende organisaties te scheppen. Daarnaast bevelen experts aan om na de gunning aan professionals ruimte te geven voor transformatie. Er is tijd en ruimte nodig om elkaar en de werkwijze te leren kennen, ondanks de verleiding om wachtlijsten en instroom direct effectief te verdelen. Belangrijk is dat er professionals zijn die in de beweging geloven. Pioniers zijn helpend, dit wijst succes elders uit. Dit geldt voor het leiderschap van de consortia alsook voor de professionals. Op dit moment wordt onderscheid gemaakt tussen bevoegd, bekwaam en deskundig personeel. Voor alle formele jeugdwethandelingen moet de professional geregistreerd zijn. Afhankelijk van de visie van de gemeente Den Haag kan ook anders gekwalificeerd personeel ingezet worden voor bijvoorbeeld een eerste contact. Een professioneel statuut per niveau (0e, 1e, 2e lijn) kan

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

5

Gemeente Den Haag Betreft: Reflectie experts doorontwikkeling jeugd- en gezinshulp

hierbij houvast bieden voor zowel de gemeente als de professional. Het helpt ook wanneer de consortia aansprekende kwartiermakers aanstellen die deze functie minimaal een bepaalde tijd (drie jaar o.i.d.) uitvoeren. “Wie wordt de chef, wie borgt de onderlinge samenwerking van de organisaties in het consortium”. 2.5 Bekostiging en verdeelmodel ontwikkelen naar pure populatiebekostiging De gemeente Den Haag kiest voor een gefaseerde invoering voor de bekostiging van het taakgerichte model. De eerste twee jaar wordt vanuit historisch oogpunt bekostigd en vanaf jaar drie worden hier de normatieve componenten aan toegevoegd. Experts hadden het waardevol gevonden als reeds eerder met populatiebekostiging kon worden gestart. Nu is de prikkel op gebruik deels nog bepaald vanuit het verleden, hoewel er aandacht is om gemiddeld passend te bekostigen met een mix van wijken met krimp- of groeimogelijkheden en een schuif tussen percelen bestaat bij afwijkingen. Experts noemen het nut van open verwijzingen (geen vorm en aanbieder voorschrijven) en het stimuleren van ruimte, zowel voor matched care als voor het inzetten op het beantwoorden van andere vragen. Dit kan soms ook een andere geldstroom zijn. Door meer de lange ontwikkeling te zien (preventief) in plaats van snel een zorgvraag in te vullen kan er veel positiefs ontstaan. Populatiegebonden bekostigen stimuleert dat ook.

Door de monitoring van effecten (zie eerder) te combineren kan er nieuw inzicht ontstaan en is het mogelijk eerder dan nu beoogd ook populatiegebonden te bekostigen.

© 2023 KPMG Advisory N.V., een naamloze vennootschap en lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited, een Engelse entiteit. Alle rechten voorbehouden. Deze memo is opgesteld door KPMG Advisory N.V. De naam KPMG en het logo zijn geregistreerde merken die onder licentie worden gebruikt door de zelfstandige ondernemingen die lid zijn van de wereldwijde KPMG organisatie KPMG aanvaardt geen aansprakelijkheid voor het gebruik van dit memo anders dan waarvoor het is opgesteld en aanvaardt geen aansprakelijkheid jegens andere partijen dan de gemeente Den Haag, dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn als formeel opdrachtgever.

Document classification: KPMG Confidential KPMG Advisory N.V., ingeschreven bij het handelsregister in Nederland onder nummer 33263683, lid van het KPMG-netwerk van zelfstandige ondernemingen die verbonden zijn aan KPMG International Limited (‘KPMG International’), een Engelse entiteit.

6