RIS315281 2e stand van zaken opvang asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

OCW/10513432 RIS315281 Contactpersoon

Susan Potgieter Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14070 Faxnumer Datum

E-mailadres

18 april 2023

susan.potgieter@denhaag.nl

Onderwerp

2e stand van zaken opvang asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne

In deze 2e stand van zaken opvang asielzoekers en ontheemden uit Oekraïne nemen we u mee in de ontwikkelingen en gebeurtenissen in het eerste kwartaal van dit jaar. Zoals ook in de 1e stand van zaken (RIS313873) aangegeven zijn vraagstukken rondom (de opvang van) Oekraïense ontheemden, asielzoekers en soms ook andere nieuwkomers vaak direct aan elkaar gerelateerd. Om u een zo volledig mogelijk beeld te geven hebben we op uw verzoek besloten om u in deze stand van zaken en in het vervolg ook te informeren over de stand van zaken rond de huisvesting van statushouders. Ontwikkelingen en knelpunten die zowel Oekraïense ontheemden als asielzoekers en statushouders raken nemen we op onder het kopje ‘algemeen'. Over feiten en cijfers die specifiek gaan over asielzoekers, Oekraïense ontheemden of statushouders, rapporteren we onder aparte kopjes. 1. Algemeen Landelijke ontwikkelingen Het Rijk heeft aangegeven te verwachten dat in 2023 90.000 opvangplekken nodig zijn voor Oekraïense ontheemden. Voor gemeente Den Haag betekent dit een aanvullend verzoek van circa 275 opvangplekken, bovenop 1000 opvangplekken (taakstelling) en een eerder aanvullend verzoek van 500 opvangplekken.

Hoewel het nog steeds ons streven is om ook aan de extra opgave te voldoen, is het op dit moment vooral zorg om de huidige opvang kwantitatief op peil te houden en alternatieve ruimte te vinden voor locaties waarvan het gebruik binnenkort afloopt. Daarvoor zoeken we doorlopend naar nieuwe locaties (zie kopje 3). Deze prognose is niet los te zien van de vraag van andere vluchtelingen waar we opvang aan bieden. Het landelijke tekort aan opvangplekken voor asielzoekers blijft groot. De verwachting is dat er aan het einde van 2023 ca. 75.500 opvangplekken nodig zijn, ruim 20.000 meer dan de huidige capaciteit. Bovendien zijn veel opvanglocaties tijdelijk en komen op den duur te vervallen. Het COA wil een nieuwe humanitaire crisis zoals vorig jaar in Ter Apel voorkomen. Om deze reden kijken zij onder andere op welke van de bestaande opvanglocaties uitbreiding mogelijk is. Daarnaast zijn gemeenten gevraagd crisisnoodopvangplekken voor asielzoekers langer aan te houden (zie kopje 2).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Nieuwe wet- en regelgeving Voor het organiseren van opvang voor de langere termijn van zowel Oekraïense ontheemden (Tijdelijke wet Oekraïne) als asielzoekers (‘spreidingswet') is landelijke wet- en regelgeving in voorbereiding. Het is nog niet duidelijk wanneer deze wetten in werking zullen treden. Wij stellen vast dat er ook in de toekomst een groot beroep op de stad Den Haag gedaan zal worden om meer opvangplekken te realiseren. We willen met het Rijk in gesprek over de onhaalbaarheid van de taakstelling zoals beoogd in de spreidingswet en over de randvoorwaarden om als gemeente Den Haag een duurzame en structurele bijdrage te kunnen leveren aan de landelijke opvangopgave. Wij zullen u op de hoogte houden van de ontwikkelingen hieromtrent. Overzicht aantallen in opvang Soort

Aantal

Crisisnoodopvang asielzoekers

135

Noodopvang minderjarige asielzoekers

55

Noodopvang volwassen asielzoekers

600

Acute gemeentelijke opvang ontheemden Oekraïne

0

Gemeentelijke opvang ontheemden Oekraïne

1.250

Subtotaal

2.040

Particuliere opvang ontheemden Oekraïne

2.085

Totaal

4.125

In voorgaand overzicht worden de verschillende opvangmodaliteiten zoals op dit moment aangeboden weergegeven (peildatum: 13 maart 2023). Het merendeel van de huidige opvanglocaties is tijdelijk beschikbaar. Zonder nieuwe locaties in te zetten loopt de opvangcapaciteit terug van de huidige 2.040 bedden naar 655 opvangplekken in 2024 en 340 opvangplekken in 2025. De druk om vervangende opvangplekken te vinden blijft onverminderd hoog (zie ook ‘opvangcapaciteit’ onder kopje 3). Nieuwkomersonderwijs Sinds de laatste raadsmededeling (RIS314227) is de inzet van de gemeente op onderwijs als volgt geweest: • De gemeente Den Haag en de Haagse schoolbesturen zijn in januari gestart met het aanbieden van landingsplaatsen aan kinderen in het primaire onderwijs die op de wachtlijst staan. • Na intensief contact tussen gemeenten, schoolbesturen en het ministerie om tot een structurele oplossing te komen voor de nieuwkomerskinderen op de wachtlijst is een oplossing gevonden binnen de huidige wetgeving. Op 20 februari 2023 was de conclusie dat het onderwijsaanbod zoals uitgevoerd op de landingsplaatsen voldoet aan de Wet op het primair onderwijs (WPO) waarbij zowel de personele inzet als het onderwijsaanbod passen binnen de kaders.

Den Haag biedt hiermee géén landingsplaatsen of opvang meer aan kinderen in het primaire onderwijs maar onderwijs binnen de grenzen van de WPO en volgens het escalatiemodel beschreven in het “G5 noodplan Den Haag”. Schoolbesturen kunnen op basis daarvan de leerlingen inschrijven en ontvangen bijbehorende bekostiging vanuit het Rijk.

2/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Het aantal groepen waar onderwijs volgens het noodplan wordt gegeven zijn uitgebreid. Hierdoor kunnen alle kinderen van de huidige wachtlijst vanaf 8 mei (na de meivakantie) onderwijs volgen. Wekelijks blijven er kinderen binnenstromen. Met de schoolbesturen is inzichtelijk gemaakt welke scholen extra ruimte hebben gecreëerd voor uitbreiding van de nieuwkomersgroepen, niet alleen voor dit schooljaar maar ook voor het volgende schooljaar. Nieuwe nieuwkomerskinderen in Den Haag ontvangen vanaf mei binnen de wettelijke termijn van drie maanden onderwijs. In het voortgezet onderwijs zien we dat het steeds moeilijker wordt om kinderen te voorzien van internationale schakelklas onderwijs (ISK). In Den Haag wachten 105 kinderen (datum 17 april – deze aantallen variëren per dag) op ISK-onderwijs. Deze 105 kinderen vallen qua wachttijd binnen de Europese wetgeving van 3 maanden. Er is geen sprake van een wachtlijst. Het Vo heeft echter geen noodplan om op terug te vallen. De betrokken schoolbesturen en de gemeente zijn met elkaar in gesprek om net zoals in het primaire onderwijs te komen met een alternatief dat binnen de wetgeving zal vallen om wachtlijsten te voorkomen. Communicatie We monitoren online en offline berichten van bewoners en we leggen ook ons oor te luister naar de diverse opinies in de stadsdelen. Met de buurt en omgeving van een opvanglocatie zijn wij in gesprek.

Vanuit de hele stad ontvangen wij nog steeds weinig vragen of andere signalen. De bewoners die zich uitspreken over dit onderwerp doen dit voornamelijk over de informatievoorziening over de opvang: niet of te laat informeren over specifieke opvanglocaties en algemeen beleid over vluchtelingenhuisvesting en opvang. Ook over de woningnood in Den Haag en het gebrek aan ruimte in de stad wordt gesproken in relatie tot de opvang van vluchtelingen. In de Raadsvergadering van 30 maart j2023 is aandacht gevraagd voor de wijze waarop het college is vertegenwoordigd bij bewonersbijeenkomsten van nieuwe opvanglocaties. Tot op heden kiest het college voor de werkwijze om de bijeenkomsten vanuit de stadsdelen te organiseren. Op verzoek van uw raad wordt een afweging gemaakt of en hoe de werkwijze moet veranderen. Hier zal het college u voor de zomer nader over informeren. Opinies Den Haag en resultaten Flitspeiling Ongeveer één keer per vier maanden houdt Den Haag een flitspeiling onder bewoners zodat we weten wat de diverse opinies in onze stad zijn en daarop in kunnen spelen. In februari 2023 hebben precies 1000 respondenten (vorige meting augustus 2022; 730 respondenten) meegewerkt aan een peiling over vluchtelingen in Den Haag. De belangrijkste conclusies: ▪ ▪

▪ ▪

▪

Een ruime meerderheid van 81% vindt het positief tot zeer positief dat ontheemden uit Oekraïne in Den Haag worden opgevangen (nagenoeg hetzelfde als peiling in augustus 2022). 33% van de respondenten vindt het positief tot zeer positief als Oekraïense vluchtelingen besluiten te blijven, ook als de oorlog is afgelopen. Een iets kleinere groep (28%) staat hier negatief tegenover. De grootste groep (38%) is neutraal hierin. De groep die negatief staat tegenover vestiging van Oekraïners in Den Haag is ten opzichte van de flitspeiling uit augustus 2022 kleiner geworden. Net als bij eerdere metingen vindt meer dan de helft van de panelleden dat de gemeente hen onvoldoende informeert over de opvang van Oekraïners in de stad. De grootste groep panelleden (43%) vindt dat er opvanglocaties zouden moeten zijn waar zowel vluchtelingen uit Oekraïne als vluchtelingen/asielzoekers uit andere landen naartoe kunnen. De groep die dit niet vindt neemt toe en is met 37% nu bijna even groot. Een tweederde meerderheid van de panelleden vindt het positief dat de gemeente ook asielzoekers uit andere landen opvangt (en dit is gelijk aan het resultaat uit augustus). De

3/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

▪

▪

▪

▪

▪

▪

▪

positieve houding hierover is wel minder hoog dan wanneer het specifiek om vluchtelingen uit Oekraïne gaat (81%). De grootste groep panelleden (43%) vindt dat er opvanglocaties zouden moeten zijn waar zowel vluchtelingen uit Oekraïne als vluchtelingen/asielzoekers uit andere landen naartoe kunnen. De groep die dit niet vindt neemt toe en is met 37% nu bijna even groot. Bijna alle panelleden noemen minimaal één zorg als het gaat om de opvang van vluchtelingen. Veruit de meest genoemde zorg ligt, net als in augustus vorig jaar, op het vlak van woningnood in de stad. Op de vraag of asielzoekers net als vluchtelingen uit Oekraïne mogen werken in afwachting van de uitkomst van asielprocedure, antwoordt 62% van de respondenten hier (zeer)positief op. Een minderheid van 24% staat hier neutraal in of is het er (zeer) mee oneens. 56% van de respondenten vindt dat asielzoekers die in Den Haag hun asielprocedure moeten afwachten, ook in onze stad zouden mogen blijven als ze een verblijfsvergunning krijgen. 48% van de respondenten weet het niet, is neutraal of is het hiermee (zeer)oneens. Meer dan de helft van de panelleden vindt dat de gemeente onvoldoende informeert over de opvang van asielzoekers uit andere landen. Dit is in lijn met hoe men de informatie over Oekraïense vluchtelingen ervaart.

Voor veruit de meeste panelleden die ontevreden zijn over de informatievoorziening ligt dit aan het niet krijgen van informatie, niet zozeer aan foutieve of onduidelijke informatie. Het bereiken van de doelgroep is dus de belangrijkste uitdaging. De top-3 informatiebehoefte is (1) hoeveel vluchtelingen (2) waar in Den Haag worden opgevangen en (3) hoe de gemeente de vluchtelingen begeleidt.

2. (Crisis)noodopvang voor asielzoekers Noodopvang voor asielzoekers Er verblijven de komende periode ca. 655 asielzoekers in Haagse noodopvanglocaties in de Binckhorst: 600 plekken voor volwassen asielzoekers aan de Regulusweg (t/m 31 december 2023) 55 plekken voor minderjarige asielzoekers aan de Jupiterkade (t/m 31 maart 2024) Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) heeft verzocht om de noodopvang voor asielzoekers aan de Regulusweg uit te breiden van 400 naar 600 plekken. Het college heeft besloten hieraan gehoor te geven (RIS315003). Het COA verwacht dat het ongeveer een maand duurt om de locatie gereed te maken voor de uitbreiding (inclusief de verplaatsing van de sanitaire voorzieningen). De uitbreiding zal naar verwachting begin mei plaatsvinden. De einddatum van de noodopvang blijft vooralsnog staan op 31 december 2023. Crisisnoodopvang Momenteel worden ca. 135 asielzoekers opgevangen op Haagse crisisnoodopvanglocaties: 40 in het Parkhotel (Centrum) 35 in het Pink Flamingo Hostel (Centrum) 60 in Jorplace (Scheveningen) Het Parkhotel en het Pink Flamingo Hostel worden tot eind 2023 verlengd (RIS314781). De crisisnoodopvang in het Teleport hotel is per 1 april 2023 beëindigd. De capaciteit op deze locatie is 75 plekken, maar het aantal personen is met het oog op de beëindiging teruggelopen naar 60.

Deze 60 personen worden vanaf 1 april opgevangen in Jorplace (Scheveningen) (RIS314781). Daar kunnen zij tot het einde van 2023 worden opgevangen.

4/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Crisisnoodopvang valt onder regie van de gemeente, in tegenstelling tot noodopvang of reguliere opvang van asielzoekers, waarvoor het COA verantwoordelijk is. Het streven is dat uiteindelijk alle opvangplekken weer onder regie van het COA komen. Op dit moment is nog niet duidelijk op welke termijn dit haalbaar is. Momenteel wordt verkend of hiervoor één of meerdere (semi-)permanente opvanglocaties ingezet kunnen worden. 3. Opvang voor Oekraïense ontheemden Aanmeldcentrum Eind december is het regionale aanmeldcentrum in Rijswijk overgegaan in het regionale coördinatiecentrum vluchtelingen spreiding (RCVS). Aanmeldingen voor een opvangplek van Oekraïense ontheemden komen binnen via een van de aangewezen landelijke coördinatiecentra voor vluchtelingenspreiding (LCVS) in Amsterdam en Utrecht. Het RCVS coördineert plaatsingen van Oekraïense ontheemden binnen regio Haaglanden. Momenteel zijn de opvanglocaties maximaal bezet. Voor aanvragen van het plaatsen van familieleden van Oekraïners die al in de regio verblijven wordt maatwerk geleverd. De sluiting van het aanmeldcentrum in Rijswijk – sinds maart 2022 operationeel – is breed gecommuniceerd. Via posters op opvanglocaties, de gemeentelijke website en via (Oekraïense) sociale mediapagina’s zijn mensen op de hoogte gesteld.

Op het regionaal aanmeldcentrum hingen posters met QR-codes om Oekraïners aldaar naar de juiste weg te helpen. De afgelopen maanden was de aanloop op het regio aanmeldcentrum minimaal en de sluiting is dan ook zonder problemen verlopen. Na de sluitingsdatum heeft bijna geen ontheemde zich nog gemeld in Rijswijk. Het RCVS is net als het regionale aanmeldcentrum van 07:00 – 23.00 uur telefonisch bereikbaar. Opvangcapaciteit Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn in Den Haag, verspreid over 16 locaties, ca. 1.325 bedden gerealiseerd voor de langdurige opvang van Oekraïense ontheemden. Een deel van de overeenkomsten voor het gebruik van de bestaande locaties loopt in de komende maanden af. Concreet vallen er hierdoor tot juli ca. 515 bedden weg. Daarnaast wordt op dit moment nog onderhandeld over het verlengen van een aantal bestaande overeenkomsten met andere opvanglocaties. Van die ca. 500 bedden is het onzeker is of ze beschikbaar blijven. Door frictieleegstand is op dit moment sprake van een beperkte overcapaciteit van 75 bedden. Deze plekken gaan we niet direct inzetten omdat deze capaciteit nodig is om doorstroom bij verhuizingen mogelijk te maken. De urgentie om de komende tijd alternatieve locaties te realiseren voor de langdurige opvang van Oekraïense ontheemden is dus hoog.

We willen immers voorkomen dat mensen die op dit moment al in Den Haag worden opgevangen op straat komen te staan. Met de inzet van de Zandvoortselaan (100 opvangplekken, RIS313728) en de ANWB (220 opvangplekken, RIS314080) voorzien we reeds in 320 vervangende opvangvlekken. Dit is echter niet afdoende om te compenseren voor de hierboven genoemde terugval in opvangplekken. De noodzaak om de komende maanden vervangende opvangplekken te realiseren blijft onverminderd hoog. Beheer en veiligheid Voor al onze locaties geldt dat er tot op heden weinig signalen van overlast zijn. Het college blijft inzetten op locatiebeheer. Zo is er voor iedere locatie vanuit de gemeente Den Haag een verantwoordelijk locatiemanager. Daarnaast worden op al onze locaties sociaal beheerders ingezet. De sociaal beheerder is verantwoordelijk voor de dagelijkse gang van zaken en zorgt ervoor dat het schoon, heel en veilig is op en om de opvanglocaties.

5/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Opvang bij particulieren In het kader van de oproepactie voor leefgeld (zie de toelichting bij kopje leefgeld) is bij Oekraïense ontheemden geïnformeerd naar hun opvangsituatie en toekomstperspectief. Op basis van 400 van de 2.085 Oekraïners in de particuliere opvang (POO) krijgen we beter beeld van de verschillende opvangsituaties die binnen deze categorie bestaan. Bijna 30 procent verblijft bij een gastgezin; 30 procent woont bij familie in; bijna 15 procent verblijft bij andere bekenden en bijna 30 procent woont zelfstandig (waarvan ongeveer 10 procent kosteloos woont). Op de vraag hoe ze hun verblijf in de toekomst zien zijn de volgende antwoorden gegeven: Categorie

Wil in NL blijven

Wil terug naar Oekraïne

Weet het nog niet

Bij gastgezin

67,2%

17,4%

15,4%

Bij familie

50%

20,3%

29,7%

Bij vrienden

65,6%

13,2%

21,2%

Zelfstandig*

68,7%

16,7%

14,3%

De registratie van ontheemden Momenteel zijn bijna 3.300 Oekraïense vluchtelingen in Den Haag ingeschreven, waarvan ruim 1.200 in de gemeentelijke en bijna 2.100 in de particuliere opvang (deze getallen fluctueren in verband met verhuizingen). Elke maand worden nog ca. 100 Oekraïners ingeschreven. Uit de leefgeldcontroles komen ook signalen over verhuizingen, vertrek en het leggen van familierelaties in de BRP. Terugkeer van derdelanders De tijdelijke bescherming voor derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne die tot 4 maart zou gelden, is met 6 maanden verlengd. Derdelanders kunnen nu tot 4 september 2023 in de gemeentelijke of particuliere opvang verblijven voor vluchtelingen uit Oekraïne. Ook houden zij recht op leefgeld, onderwijs, medische zorg en de mogelijkheid om te werken. In Den Haag verblijven er 96 derdelanders, waarvan 53 in de gemeentelijke opvang en 43 in de particuliere opvang. De helft hiervan heeft een tijdelijke verblijfsvergunning en komt vanaf 4 september 2023 niet langer in aanmerking voor tijdelijke bescherming. De IND start de komende periode met de afhandeling van de asielaanvragen, te beginnen met aanvragen van derdelanders uit veilige herkomstlanden, zoals Jemen en Syrië. Andere derdelanders worden niet eerder behandeld dan andere asielzoekers die al lang op een beslissing wachten.

De IND hoopt dat er minder dan de huidige (totaal aantal) 4.660 derdelanders uit Oekraïne naar opvang van de COA doorstromen na 4 september. Het remigratiebeleid van DT&V om derdelanders vrijwillig te laten vertrekken wordt voortgezet. IND-stickers De IND heeft in februari bijna 100.000 brieven gestuurd naar Oekraïense vluchtelingen als bewijs van verlenging van het verblijfsrecht op grond van de tijdelijke bescherming tot 4 maart 2024. Derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning in Oekraïne hebben een bewijs van verlenging gekregen tot 4 september 2023. Bijna alle Oekraïense vluchtelingen in Den Haag hebben een bewijs van verblijf in Nederland in de vorm van een sticker of document. Bij 32 Oekraïners in Den Haag heeft de IND besloten dat geen aanspraak kan worden gemaakt op de tijdelijke bescherming en daaraan verbonden rechten en voorzieningen. Twee Oekraïners hebben vrijwillig de gemeentelijke opvang verlaten en zijn naar een ander land vertrokken. Bij de overige 30 Oekraïners is het leefgeld stopgezet en controleren we via adresonderzoeken of ze nog in Den Haag aanwezig zijn.

6/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

De IND controleert of iemand aan de voorwaarden voldoet tijdens het ophalen van het bewijs van verblijf. Als gevolg kan de Oekraïner tegen de IND in bezwaar gaan, vertrekken uit Nederland of asiel aanvragen in Ter Apel. Bij bezwaar behoudt de Oekraïner de rechten op opvang en voorzieningen niet. Dit gaat primair om een groep Oekraïners die al vóór de spanningen opliepen buiten Oekraïne in een veilig land verbleef, vaak Polen. De Oekraïner is daarmee niet ontheemd geraakt door de invasie. Werk Inmiddels hebben 230 Oekraïners een baan gevonden na bemiddeling door de gemeente, waarvan 115 uiteindelijk zelfstandig een baan vonden. Ca. 280 Oekraïense ontheemden zijn nog in bemiddeling. Omdat de aantallen Oekraïense ontheemden die zich melden voor bemiddeling sterk zijn teruggelopen, wordt de bemiddeling vanaf januari 2023 vanuit de reguliere dienstverlening van Den Haag Werkt verzorgd. Eerder waren steeds landelijk en per arbeidsmarktregio gegevens over het aantal werkmeldingen van werkgevers van Oekraïners bekend via het UWV. Doordat mensen over de tijd meerdere banen gehad kunnen hebben gaf dit een vertekend beeld. Recent heeft het CBS landelijke gegevens gepubliceerd op basis van de BRP en de polisadministratie van de belastingdienst, wat meer zicht geeft op de werkende Oekraïense ontheemden.

Op 1 november 2o22 had 46% van de 65.000 Oekraïense ontheemden tussen 15-65 jaar die in Nederland verblijven betaald werk. Dit is uitgesplitst naar 44% van de vluchtelingen met de Oekraïense nationaliteit (waarbij een even groot aandeel mannen als vrouwen) en 68% van de derdelanders (71% man en 57% vrouw). 58% werkte minder dan 25 uur waarvan ruim de helft minder dan 20 uur werkte. 7% van de werkenden had twee of meer banen en 16% werkte minder dan 12 uur per week. Leefgeld Wijziging leefgeldregeling Op 13 maart zijn ruim 1.200 leefgeld uitkeringen actief. Dit is leefgeld voor ruim 2.400 personen. Het aantal leefgeld verstrekkingen neemt iets af, door de hoge mobiliteit van deze groep mensen en het hoge aandeel Oekraïense ontheemden dat werk heeft en geen leefgeld meer nodig heeft. Als gevolg van de gewijzigde Regeling opvang ontheemden Oekraïne (RooO) veranderen definities, de normen van het leefgeld en de regels voor rechthebbenden per 1 april 2023. Zo vervalt het recht op leefgeld wanneer een gezinslid werkt en/of als een ontheemde een zelfstandige woning huurt of heeft gekocht. Als een gezin door deze veranderingen in de (financiële) problemen komt, bekijken we of er individueel maatwerk nodig en mogelijk is. Oproepactie Alle Oekraïense ontheemden die leefgeld ontvangen zijn inmiddels opgeroepen voor de controle van gegevens en de aanvraag van de nieuwe leefgeldregeling.

De ontheemden vanuit de particuliere opvang (POO) is gevraagd langs te komen op het stadhuis en de medewerkers van de gemeente zijn langsgegaan op de diverse gemeentelijke opvang locaties (GOO) om de aanvragen in werk te stellen. Begin maart is 70% van de opgeroepen ontheemden uit de POO gesproken en 80% van de ontheemden uit de GOO. Wie niet gereageerd heeft, heeft een herinneringsbrief ontvangen. Op basis van de oproepactie of al eerder bekende informatie (over inkomsten uit arbeid) zijn/worden vooralsnog ca. 300 leefgeldregelingen beëindigd, waarvan een deel op basis van de tot en met maart geldende RooO en een deel per ingang van de nieuwe RooO. Bij de beëindigingen zijn per abuis ook (ca. 100) leefgeldregelingen met terugwerkende kracht beëindigd en daarmee betaalverzoeken aan Oekraïense ontheemden verstuurd. Aangezien er geen grondslag is voor terugvorderen, hebben al deze mensen op 11 maart een excuusbrief ontvangen. In de brief is naast de excuses vermeld dat er geen sprake is van een schuld en dat er niets hoeft te worden terugbetaald. De bedragen die al betaald zijn, worden zo snel mogelijk teruggestort.

7/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Ooievaarspassen Voor Oekraïense ontheemden worden de Ooievaarspassen automatisch verlengd als er nog sprake is van recht op de leefgeldregeling en zij in Den Haag staan ingeschreven. Anderen zullen net als andere inwoners met een inkomen onder de 130% van de bijstandsnorm een reguliere aanvraag moeten indienen, die in 2023 overigens wel vergemakkelijkt is. Andere vluchtelingen (dan Oekraïense ontheemden) of ongedocumenteerden staan niet ingeschreven en hebben daardoor geen mogelijkheid om een Ooievaarspas aan te vragen, met uitzondering van AMV’ers. Taal Vanwege de tijdelijke bescherming volgen Oekraïense ontheemden geen inburgeringstraject. Wel kunnen zij op vrijwillige basis gebruik maken van Nederlandse taallessen die door de gemeente vanuit het regulier aanbod volwasseneneducatie worden gefinancierd. In 2022 maakten ca. 230 Oekraïense ontheemden hiervan gebruik en volgden een taaltraject Nederlands (alfabetisering of niveauverhoging). Momenteel volgen ca. 320 ontheemden een dergelijk taaltraject, op centrale leslocaties en in de wijk. Ook kunnen Oekraïense ontheemden gebruikmaken van taalinitiatieven zoals inloop-taalles bij bibliotheken/het Taalhuis. Daarnaast worden taalactiviteiten georganiseerd op de opvanglocaties en Servicepunten XL.

Het Rijk heeft aangekondigd €15 miljoen aan gemeenten beschikbaar te stellen voor het aanbieden van laagdrempelige taalles aan Oekraïense ontheemden. Gezien de druk op het huidige taalaanbod (dat wachtlijsten kent) wachten we nadere informatie van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid af om te bepalen of en hoe dit meer ruimte biedt voor taalaanbod in Den Haag. 4. Huisvesting statushouders De gemeente heeft een wettelijke taak voor het huisvesten van statushouders. Statushouders worden gehuisvest in sociale huurwoningen. Hiertoe hebben we afspraken gemaakt met de Haagse woningcorporaties; niet meer dan 30% van de vrijkomende woningen kunnen toegewezen worden aan niet-reguliere doelgroepen zoals statushouders. Ongeveer 10% van de vrijkomende woningen in Den Haag worden toegewezen aan statushouders. Voor statushouders geldt een gemiddelde woonbezetting van 2,4 statushouder per woning. Voor een taakstelling van 662 statushouders zijn dus ongeveer 276 woningen nodig. Gemeenten krijgen elk half jaar een taakstelling opgelegd voor de huisvesting van statushouders. Voor de gemeente Den Haag gaat het voor de eerste helft van 2023 om 662 te huisvesten statushouders (dus ongeveer 276 woningen). Dit is fors hoger in vergelijking tot voorgaande jaren. Zie onderstaande tabel.

Taakstelling 1e helft Taakstelling 2e helft Voorsprong (-) of achterstand (+) voorgaande periode Totaal te huisvesten Extra ambitie Realisatie taakstelling * Stand van zaken 12 april 2024

2017 393 301

2018 394 332

2019 181 181

2020 166 199

2021 418 340

2022 309 419

2023 662 ntb

+448

-40

+132

-24

0

+108

-150

1142

686

494

341

758

ntb

1182

554

518

341

650

836 +204 986

290*

In het kader van het asielakkoord is ons in de zomer van 2022 gevraagd om in 2022 204 statushouders extra te huisvesten als voorsprong op 2023 (zie ook RIS313088 Asielakkoord en invulling Den Haag). We zijn er in 2022 in geslaagd om 150 extra statushouders te huisvesten. Dit aantal wordt in mindering gebracht op de taakstelling van 2023.

8/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

De taakstelling voor de tweede helft van 2023 is nog niet bekend. Gezien de druk op de asielketen gaan we voor de tweede helft van het jaar uit van een soortgelijk aantal als in de eerste helft van het jaar. Dit maakt dat in we in 2023 naar verwachting ongeveer 1.200 statushouders moeten huisvesten ((662 * 2) - 150 = 1.174). We verwachten dat we in 2023 binnen de afspraken met de woningcorporaties aan de taakstelling kunnen voldoen. Daarnaast verwachten we dat er in het kader van het doorbraakplan in 2023 extra woonplekken voor statushouders zullen worden gerealiseerd in het kader van het doorbraakplan (RIS310115 Doorbraakplan huisvesting zorgdoelgroepen en statushouders en RIS311879 Tweede tranche projecten doorbraakplan). Dit betekent dat er minder reguliere sociale huurwoningen nodig zijn om aan de taakstelling te voldoen. Op peildatum 12 april 2023 hebben we ongeveer 290 statushouders gehuisvest. Daarmee lopen we op schema om de taakstelling te behalen. 5. Communicatie en informatievoorziening Bewonerscommunicatie In het vierde kwartaal van 2022 en de eerste maanden van 2023 zijn een aantal opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen geopend en gesloten, of is de opvangperiode van de locaties verlengd.

Bij zowel opening als sluiting worden omwonenden, ondernemers en andere belanghebbenden zo volledig mogelijk geïnformeerd en (bij sluiting/verhuizing/voortzetting) bedankt voor hun betrokkenheid. Bij opening van nieuwe locaties wordt standaard een bewonersbijeenkomst georganiseerd (zie ook kopje 1). De afgelopen periode ging het om bewoners- en omgevingscommunicatie over de volgende locaties: ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

Uitbreiding van het Gulden Huis (Escamp) Opening van het SoZa gebouw (Haagse Hout) Sluiting voormalig Koninklijk Conservatorium (Haagse Hout) Voortzetting opvanglocatie De Schakel (Loosduinen) Opening van de B-vleugel van het ANWB-gebouw (Haagse Hout) Sluiting Empirehotel en Jorplace voor Oekraïners (Scheveningen) Opening Zandvoortselaan (Loosduinen) Opening Hennegras (Leidschenveen-Ypenburg) Sluiting Koolwitjestraat (Leidschenveen-Ypenburg)

Stadskrant In de Stadskrant laten we de vluchtelingen aan het woord. Hoe vinden zij hun plek in de Haagse samenleving? Wat betekent aan het werk kunnen voor ze? Ook zijn de afgelopen periode verhalen gepubliceerd over initiatieven in de stad voor hulp en ondersteuning aan vluchtelingen en over gezinnen die vluchtelingen thuis opvangen. Website en telefonie In de communicatie over de opvang van Oekraïense vluchtelingen verwijzen we naast de beknopte Oekraïne-pagina op denhaag.nl vaker naar de algemene pagina over vluchtelingen op denhaag.nl. Hier kunnen bewoners meer te weten komen over de verschillende soorten opvang voor alle vluchtelingengroepen, en de opgave voor de stad. De Oekraïne telefoonlijn wordt nog altijd door vluchtelingen, begeleiders en gastgezinnen gebeld. In totaal is de Oekraïne telefoonlijn meer dan 13.000 keer gebeld. Oekraïners kunnen ook terecht bij de Servicepunten XL.

9/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

Vrijwilligers De inzet van vrijwilligers uit de buurt voor hulp en ondersteuning aan de vluchtelingen is belangrijk voor zowel de vluchtelingen als steun vanuit de wijk. De burgemeester heeft bijna 200 vrijwilligers via een brief en een kleine attentie bedankt. Werkbezoek wethouder Op woensdag 22 februari 2023 bezocht Vavier, wethouder Armoede, Inclusie en Volksgezondheid, de opvanglocatie voor Oekraïense vluchtelingen aan het Hennegras in Leidschenveen-Ypenburg. Zij ontmoette een aantal Oekraïense gezinnen die op dat moment vanuit de Koolwitjelaan waren verhuisd naar deze locatie. Ook sprak zij met de sociaal beheerders, bewonersorganisatie De Bras en het maatschappelijke initiatief HECHT dat hulp en ondersteuning biedt aan Oekraïense vluchtelingen in het stadsdeel. Herdenking 1 jaar oorlog in Oekraïne 24 februari 2023: De dag dat de oorlog begon, precies een jaar geleden. Wethouder Vavier ging samen met een aantal gevluchte Oekraïense vrouwen uit Den Haag naar de landelijke herdenkingsbijeenkomst Remember Together in Utrecht. Er werd gesproken over hun ervaringen, hoe zij de toekomst zien en welke rol Den Haag zou kunnen vervullen als internationale stad van vrede en recht. Ook werd de Oekraïense vlag bij het Haagse stadhuis en aan De Hofvijver gehesen, en het stadhuis in blauw en geel - de kleuren van de Oekraïense vlag - verlicht.

Financiën Het Rijk vergoedt de kosten voor opvang van vluchtelingen uit Oekraïne op basis van een ministeriële regeling, de Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraïne. Deze Bekostigingsregeling kende een bestedingstijdvak tot en met uiterlijk 28 februari 2023. Om de continuïteit van de bekostiging richting gemeenten te borgen is de Bekostigingsregeling tot nader order verlengd. Lessen opvang Oekraïense vluchtelingen (acute) crisisfase 2022 In de vergadering van de Commissie Samenleving d.d. 12 oktober 2022 heeft de Partij voor de Dieren vragen gesteld over de spreiding van de opvang van Oekraïense vluchtelingen in de stad, hoe de opvang zo snel is gerealiseerd en wat van de opvang van Oekraïense vluchtelingen geleerd kan worden. Door het College is aangegeven dat het streeft naar een goede spreiding, maar dat dit niet altijd mogelijk is. Er is toegezegd te evalueren om lessen te trekken, daarbij ingaand op de spreiding van opvanglocaties over de stad. Zoals ook blijkt uit deze 2e stand van zaken is de gemeente in samenwerking met haar partners nog iedere dag bezig om de in onze stad verblijvende Oekraïense vluchtelingen de benodigde opvang en begeleiding te bieden. Van een afsluitende evaluatie kan dan ook geen sprake zijn.

Wel is de afgelopen periode met bij de opvang betrokken management en medewerkers intern teruggekeken naar de wijze waarop de opvang in de beginfase (maart – juni 2022) door de gemeente is georganiseerd en welke lessen we daaruit kunnen trekken die bruikbaar zijn voor de opvangopgave van de gemeente in de toekomst. Als meest bepalende factoren kwam naar voren dat: •

er sprake was van een acute en uitzonderlijke crisissituatie, die maximale urgentie binnen de gemeentelijke organisatie creëerde: reeds in de eerste dagen meldden zich rechtstreeks Oekraïense vluchtelingen bij de gemeente, die per direct opgevangen moesten worden. Hierop zijn, naast de reguliere lijnorganisatie, de Taakorganisatie Publieke Zorg en Gemeentelijk Team Incidenten (GTI) van de gemeente ingezet, die met de aanwezige kennis van en ervaring met crisismanagement en vanuit een bestaand netwerk en met mandaat kon voorzien in de primaire levensbehoeften van de Oekraïense vluchtelingen. Met de (projectmanagement)capaciteit die na de coronacrisis was vrijgevallen bij de gemeente en de GGD kon relatief snel een projectorganisatie met voldoende ‘doe-capaciteit’ opgezet worden.

10/11

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10513432

•

•

er veel draagvlak was voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen in de stad: er is veelvuldig gebruik gemaakt van (deels om niet) aangeboden opvanglocaties en (vrijwilligers)initiatieven binnen Den Haag. Hier speelde in positieve zin mee dat in de beginfase werd uitgegaan van tijdelijke opvang en dat er als gevolg van Corona en het laagseizoen relatief veel leegstand c.q. capaciteit beschikbaar was in respectievelijk (bedrijfs)panden en hotels. Door de gemeente werd zo breed mogelijk gezocht naar (ook de minder voor de hand liggende) locaties, ongeacht de ligging in de stad, en werden zowel kleinschalige als grootschalige opvanglocaties toegestaan. Vanwege de urgentie lag hier noodgedwongen een beperkt afwegings- en/of toetsingskader aan ten grondslag. financiering door het Rijk werd toegezegd: hoewel de financiële (beleids)kaders in de beginfase nog niet bepaald waren1, was er de toezegging van het rijk dat de benodigde middelen en (transitie)kosten volledig vergoed zouden worden, hetgeen de gemeente de financiële (regel)ruimte gaf om zo snel mogelijk opvanglocaties te realiseren.

Bovengenoemde factoren hebben in belangrijke mate bijgedragen aan de relatief snelle realisatie van opvangplekken in de stad. De lessen zien vooral op de interne organisatie en het primair organiseren van opvangplekken. Uit de vele en uitgebreide raadsmededelingen met de stand van zaken blijkt dat het sociale voorzieningengebruik altijd een belangrijk onderdeel is geweest van de aanpak. Genoemde lessen hebben dan ook tegelijk betrekking op het draagvlak en de deuren die voor deze crisis zijn opengegaan. Wij nemen in het bijzonder het belang om de benodigde betrokkenheid, capaciteit, kennis en kunde mee naarmate de organisatie van de opvang voortduurt. Evenzo hopen wij deze ook bij anderen terug te zien in onze gesprekken met partners in de stad, regio en het Rijk waar het andere opgaven betreft, zoals de opvang van een bredere groep nieuwkomers. Wij hebben als stad, regio en land laten zien dat als het echt nodig is, deuren opengaan om een crisis het hoofd te bieden. De borging van genoemde aspecten en de ontwikkelde (werk)processen om de opvang in te richten, zal dan ook worden meegenomen in de doorontwikkeling van de opvangopgave voor de stad. 6. Ten slotte In 2023 (en verder) wordt er veel van de gemeente gevraagd wat betreft de opvang van asielzoekers en Oekraïense ontheemden.

De opgave is groot en dit brengt zowel ruimtelijke als sociaalmaatschappelijke vraagstukken met zich mee. Het college is zich hiervan bewust en verkent wat de gemeente Den Haag kan betekenen in het opvangvraagstuk en onder welke voorwaarden. Denk hierbij aan uitgangspunten op het gebied van opvanglocaties en locatiebeheer, inspraakmogelijkheden voor vluchtelingen (naar aanleiding van de motie ‘Laagdrempelige belangenbehartiging voor vluchtelingen en asielzoekers’, RIS313531), sociale voorzieningen, werk en integratie en het gesprek met de stad. Zodra deze uitgangspunten verder uitgewerkt zijn, wordt uw raad daarover geïnformeerd. Een volgende integrale stand van zaken over opvang van asielzoekers en Oekraïense ontheemden kan uw raad rond de zomer verwachten.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

1

Jan van Zanen

De Specifieke Uitkering bekostigingsbesluit (SPUK) opvang ontheemden Oekraïne werd pas in mei vastgesteld.

11/11