RIS315252 Eindrapportage Regiodeal den Haag Zuidwest

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Martijn Balster Wethouder van Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

DSO/10512154 RIS315252 Contactpersoon Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling Telefoonnummer

14070 Datum

18 april 2023 Onderwerp

Eindrapportage Regiodeal den Haag Zuidwest

Geachte voorzitter, Dit is het laatste jaar van de eerste Regiodeal Den Haag Zuidwest (2019-2023). Tijd om de balans op te maken. Zijn de ambities gerealiseerd waarmee Rijk en regio vier jaar geleden samen startten? Met welke projecten is de meeste impact gemaakt? Welke lessen hebben we geleerd de afgelopen jaren en hoe ziet het vervolg van de Regiodeal eruit? Over deze onderwerpen gaat deze eindrapportage. Ik presenteer de rapportage met trots. Trots op wat we de afgelopen vier jaar hebben bereikt, maar boven alles trots op en dankbaar voor de samenwerking met bewoners en professionals uit de wijken zelf. Want de goede resultaten van deze eerste Regiodeal zijn vooral bereikt door de grote betrokkenheid van al die Zuidwesters, die samen met de gemeente hebben willen bouwen aan het herstel van Zuidwest. Dit geeft vertrouwen in de weg omhoog. En daarvoor ben ik hen zeer dankbaar. Terugblik Aanleiding voor de Regiodeal was de slechte leefsituatie in Zuidwest. Meer dan andere inwoners van Den Haag hebben de bewoners van Bouwlust, Vrederust, Moerwijk en Morgenstond te maken met een stapeling van problemen: armoede, slechte woningen, (jeugd)criminaliteit, ziekte, schooluitval, werkloosheid. Om de neerwaartse spiraal in deze wijken te doorbreken, stelde het Rijk begin 2019 € 7,5 miljoen beschikbaar voor een periode van vier jaar via de Regiodeal Den Haag Zuidwest.

Vanuit de partners en de gemeente is ruim € 12,5 miljoen aan cofinanciering toegevoegd (bijna 65%). Daarmee hebben Rijk en regio samen zo’n € 20 miljoen kunnen inzetten voor de Regiodeal Zuidwest. Dit komt neer op gemiddeld € 5 miljoen per jaar. Hiermee kon een start worden gemaakt met het verbeteren van de leefbaarheid in Zuidwest.

Ambities Regiodeal

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10512154

De Regiodeal was bedoeld om de leefbaarheid in Zuidwest te verbeteren. Dit hebben we vertaald in drie ambities, die elkaar opeenvolgend versterken: A. Realiseren van een krachtig maatschappelijk fundament (meer sociale cohesie en ontmoeting) B. Stimuleren en faciliteren van (mentale) gezondheid en persoonlijke ontwikkeling C. Creëren van en begeleiden naar werk, en het stimuleren van de (wijk)economie Bij de start zijn hiervoor enkele ambitieuze succesindicatoren geformuleerd: de sociale cohesie gaat met 0,5 punt omhoog, het veiligheidsgevoel stijgt met 10%, we activeren 500 mensen en begeleiden 500 mensen naar werk. Ook hebben minder huishoudens problematische schulden en wordt er 5.000 m² kleinschalige bedrijfsruimte gerealiseerd. In hoeverre is het gelukt om resultaten te boeken op deze grote ambities? • Bij de diverse Regiodealprojecten zijn meer dan 2.000 bewoners actief geworden als vrijwilliger of deelnemer. Dat is flink meer dan de beoogde 500. • De ambitie om mensen naar werk toe te leiden bleek moeilijker te realiseren. Via de

• •

verschillende projecten van de Regiodeal, zoals Talentstart Honk1, Allekanten, Made in Moerwijk en het Wijkleerbedrijf Zorg zijn mensen werkfit gemaakt en aan werk geholpen. Veel mensen bleken om verschillende redenen een grotere afstand tot de arbeidsmarkt te hebben dan vooraf was gedacht. Dit is vergelijkbaar met de conclusies van het Werkoffensief +500 dat gemeentebreed is uitgevoerd. Daarnaast liep de instroom in de verschillende trajecten vertraging op als gevolg van de coronapandemie. Het activeren en waar mogelijk ontmoeten van bewoners had hier minder onder te lijden. Dit verklaart voor een deel waarom de realisatie bij uitstroom naar werk is achtergebleven en de resultaten ten aanzien van activering juist heel positief zijn. De verwachting is dat er na afloop van de Regiodeal circa 6.500 m² extra kleinschalige bedrijfsruimte is gerealiseerd in Zuidwest. Dat is meer dan de beoogde 5.000 m². Het percentage huishoudens met problematische schulden is tussen 2019 en 2021 afgenomen van 22% naar 20%. Het ligt nu dichter bij het Haags gemiddelde.

Op basis van de vooraf bepaalde succesindicatoren, zijnniet alle resultaten inzichtelijk te maken. Bepaalde resultaten zijn eenvoudigweg niet (goed) of pas op langere termijn uit de beschikbare CBScijfers te halen. Bovendien worden deze indicatoren sterk beïnvloed door externe factoren als de coronacrisis, de energiecrisis, inflatie en dergelijke. We kunnen bijvoorbeeld niet vaststellen of de sociale cohesie en het veiligheidsgevoel zijn verbeterd door de Regiodeal, omdat er geen vergelijkbare data over de jaren heen beschikbaar zijn. Om meer te kunnen zeggen over de impact van de Regiodeal, hebben we een uitgebreide impactanalyse gemaakt (‘bloemrijk verantwoorden’) en een onafhankelijk extern onderzoek laten uitvoeren door bureau Regioplan. Uit beide analyses blijkt dat er veel impact is gemaakt op buurtniveau (op zogenaamde ‘buggy- en rollatorafstand’). Ook is duidelijk geworden dat het grootste deel van de beoogde concrete doelen ruimschoots is gehaald. Zeker op het terrein van ontmoeten, persoonlijke ontwikkeling en duurzame activatie van bewoners. Concrete resultaten Samen met inwoners en ondernemers zijn 40 projecten opgezet om een bijdrage te leveren aan de drie grote ambities. De meeste projecten hebben impact gegenereerd op buurtniveau. Veel projecten groeiden uit tot prachtige parels met zichtbare meerwaarde in de wijk.

Denk aan de Participatiekeuken van Ben Lachhab, waar tientallen buurtbewoners inmiddels permanent actief zijn als vrijwilliger bij de organisatie van de ‘Aanschuiftafels’, waar wekelijks honderden mensen elkaar ontmoeten.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10512154

Of de MengelMoestuin op de Pachtersdreef, waar de buurtmoeders geregeld tientallen inwoners uit de hele wijk betrekken bij het onderhouden van de tuin, en tegelijk de oren en ogen van de wijk vormen voor een leefbare en veilige omgeving. De Pop-upbieb in Moerwijk is een echte aanwinst voor de buurt en de omliggende basisscholen gebleken, en met Pand Zuidwest is in de voormalige V&D op de Leyweg een ondernemersHub van 1.8oo m² gecreëerd voor startende ondernemers. En zo zijn er vele schitterende initiatieven terug te vinden in deze rapportage. Sommige projecten bleken minder succesvol, maar leverden wel waardevolle inzichten op in wat werkt, en vooral ook in wat niet werkt in deze wijken. Zoals de Werkfit-trajecten, waarbij bleek dat de afstand tot de arbeidsmarkt voor de deelnemers groter was dan vooraf verwacht. Hierdoor vielen de deelnemers uit bij dit traject, maar de pilot Instapeconomie leidde voor hen wel tot duurzame participatie. Zowel de succesvolle als de minder succesvolle projecten leverden waardevolle lessen op voor de vervolgaanpak in Zuidwest (zie hoofdstuk 6). Daarbij zijn we van begin tot eind zakelijk geweest: wat niet werkt eindigt en wat succesvol is proberen we te versterken en te borgen. Samen met inwoners Boven alles is duidelijk dat de samenwerking met bewoners en partners in de wijk essentieel was voor de Regiodeal.

Een goede samenwerking heeft grote toegevoegde waarde voor het draagvlak van een project en de effectiviteit ervan. Bewoners van Zuidwest hebben dan ook vanaf de start van de Regiodeal meegedacht en meegedaan. We zijn er trots op dat deze samenwerking op 6 oktober 2022 heeft geleid tot de officiële installatie van de Partnerraad Zuidwest, die het Haagse stadsbestuur gevraagd en ongevraagd adviseert over Zuidwest. Ook maakt de voorzitter van de Partnerraad deel uit van de Alliantieraad Zuidwest. Zo is de stem van bewoners permanent en direct te horen aan de tafels waar de plannen worden gemaakt en medebepalend bij belangrijke beslissingen. Ook op projectniveau bleek de inbreng van bewoners essentieel. De meest succesvolle Regiodealprojecten zijn de projecten die de behoeften en het perspectief van bewoners centraal zetten, en erin slagen duurzaam in contact te blijven met bewoners die we niet goed bereiken met de reguliere gemeentelijk dienstverlening. Het gaat daarbij vooral om de ‘projecten met buurtimpact’ – met name ontmoetingsplekken – op het snijvlak van verschillende beleidsterreinen (taal, persoonlijke ontwikkeling, (mentale) gezondheid, participatie en werk, armoedebestrijding, veiligheid en leefbaarheid). Een goed voorbeeld hiervan is wijkbedrijf Allekanten, een ontmoetingsplek voor vele honderden bewoners per week in de wijk Bouwlust.

Hier krijgt ieders talent een plek in ‘werk van waarde’ of via de pilot Instapeconomie - of het nu gaat om gecombineerde naai- taallessen, buddywerk voor eenzame buren, de buurt schoonhouden als buurtconciërge, of een opstap naar betaald werk maken. Succesvol, maar (nog) lastig te borgen We hebben met de Regiodeal dus goed inzicht gekregen in wat wel en niet werkt in Zuidwest. De opzet van een zogenaamde ‘inspanning-impact matrix’ heeft ons hiermee geholpen. Hierin zijn de inspanningen (met name de kosten) afgezet tegen de impact (zichtbaarheid in de buurt, aantallen deelnemers e.d.). De projecten met relatief lage kosten en grote impact op de buurt, zijn uiteraard de projecten die we duurzaam willen borgen in Zuidwest. Tegelijkertijd blijkt het juist voor deze projecten lastig om structurele vervolgfinanciering te vinden. Enerzijds omdat het belang van ontmoeten geen stevige plek (meer) heeft in het reguliere beleid. Anderzijds zijn de resultaten van projecten op het snijvlak van beleidsterreinen lastig financieel te verantwoorden in termen van doelmatigheid en rechtmatigheid. Hier ligt een belangrijke opgave voor toekomstig beleid, zowel lokaal als landelijk. Wie immers iets wil doen aan vroegtijdig schoolverlaten, zal ook wat moeten doen aan de verlokkingen van het snelle criminele geld.

Als mentale gezondheid afhankelijk is van bestaanszekerheid, dan is het verstandig om te investeren in schuldhulp, opleiding en werk.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10512154

Bij gebiedsgericht werken ontstaan vaak initiatieven vanuit de logica van de leefwereld, op het snijvlak van beleidsterreinen. Dat laat deze Regiodeal ook duidelijk zien. Sterker nog: de meest succesvolle Regiodealprojecten liggen juist op het snijvlak van verschillende beleidsterreinen. Want als je vanuit de leefomgeving van bewoners redeneert, ontstaan oplossingen vanuit de specifieke situatie in een gebied, vanuit de reële behoefte van bewoners. En die oplossingen laten zich niet opknippen in jaarrekeningen, beleidsterreinen van ministeries of gemeentelijke afdelingen. Lessen en aanbevelingen vanuit de wijken Na vier jaar Regiodeal is er veel geleerd. Van de projecten, succesvol of minder succesvol. Maar daarnaast heeft Regiodeal geleid tot meer interactie tussen bewoners, beleid en bestuur, waardoor over en weer nieuwe inzichten ontstaan over hoe we verder willen met Zuidwest. Willen we serieus de weg omhoog blijven bewandelen met Zuidwest, dan moeten we ook serieus werk maken van continuïteit van beleid en financiering. En daarin ook focus durven aanbrengen. Groot dromen biedt het nodige perspectief, maar om resultaat te boeken kan je beter klein beginnen en gestaag uitbouwen wat werkt. Sociaal weefsel heeft tijd nodig om te groeien. En ‘werk van waarde’ zou een veel steviger plek in onze opvattingen over arbeidsparticipatie kunnen krijgen.

Zodat iedereen die wil, waardig mee kan blijven doen in onze samenleving. In de eindrapportage zijn deze en andere belangrijke lessen opgenomen. Lessen die we meenemen in de uitvoering van de volgende Regiodeal en het Nationaal Programma Zuidwest. Communicatie Communicatie heeft de afgelopen vier jaar een belangrijke rol gespeeld bij de Regiodeal Zuidwest. In het voorjaar van 2020 is bijvoorbeeld de campagne Zuidwest op z’n best! van start gegaan met onder andere de lancering van de website zuidwestopznbest.nl en online advertising op sociale media. Centraal in de communicatie en de campagne staan de bewoners van Zuidwest. Zij komen aan het woord en zijn (letterlijk) in beeld. Los van de campagne zijn er structurele communicatie-activiteiten. Sinds 2021 reikt de gemeente zo’n vier keer per jaar speciale Zuidwest-speldjes uit aan bewoners die zich vrijwillig inzetten voor hun buurt. Minimaal een keer per jaar organiseren we een groot event voor en met betrokken bewoners en (potentiële) partners van Zuidwest. Ook hebben we een actieve benadering van bestuurders, landelijke politici en Rijksambtenaren om Zuidwest te bezoeken en zo de aandacht op Zuidwest te blijven vestigen (lobby). Afgelopen jaar waren er o.a. bezoeken van premier Rutte, de ministers De Jonge, Hoekstra, Bruins Slot, diverse kamerleden, en ambtenaren van diverse ministeries.

Financiën In 2019 is € 7,5 miljoen toegekend vanuit het Rijk. Met veel toewijding van partners en gemeentelijke beleidsafdelingen heeft Den Haag destijds gezorgd voor ruim 65% cofinanciering boven op de Rijksbijdrage. Hierdoor is er ruim € 20 miljoen aan investeringsruimte gecreëerd voor 4 jaar. Eind 2022 is hiervan € 15,8 miljoen feitelijk besteed (bijna 80%). Het resterende bedrag is begroot voor projecten die doorlopen in 2023, zoals de ontmoetingsplekken, wijkbedrijven, een drietal vastgoed gerelateerde projecten en de Partnerraad Zuidwest. Conclusies Al met al is deze eerste Regiodeal een belangrijk vliegwiel geweest voor het herstel van Zuidwest. Met beperkte middelen zijn hele belangrijke eerste stappen gezet richting het herstel van Zuidwest. Via de Regiodealprojecten komen en blijven we in contact met bewoners die vaak niet worden bereikt door gemeentelijk beleid.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10512154

Kenmerkend voor de succesvolle Regiodealprojecten is dat zij de behoeften en perspectief van bewoners centraal stellen, en de (financiële) grenzen van de gemeentelijke beleidsdomeinen overstijgen. Daarbij komt dat de Regiodealprojecten en de oprichting van de Partnerraad Zuidwest hebben geleid tot meer interactie tussen bewoners, beleid en bestuur. Zo is een voorzichtig begin gemaakt met het herstel van vertrouwen. Dit is een belangrijk, maar nog kwetsbaar succes in een gebied waar het vertrouwen van bewoners in de overheid schrikbarend laag is. Die sociale basis en het broze herstel van vertrouwen willen we koesteren en uitbouwen. Met de Regiodeal is ook veel bijgedragen aan de drie grote ambities en de diverse doelen waarmee Rijk en regio vier jaar geleden samen startten. Het grootste deel van deze doelen is ruimschoots gehaald. Zeker op terrein van ontmoeting, persoonlijke ontwikkeling en duurzame activatie van bewoners. Over het toeleiden van bewoners naar betaald werk, waren we bij de start te optimistisch. Met de daarbij geleerde lessen op zak, zullen we hier in het vervolg opnieuw werk van maken. Ook vier jaar geleden was al duidelijk dat we met de Regiodeal niet alle problemen in Zuidwest konden aanpakken. Daarvoor was de looptijd te kort en de investeringsruimte te beperkt.

De Regiodeal was dan ook bedoeld als vliegwiel, als belangrijke aanjager voor meer aandacht en energie richting Zuidwest en commitment op een meerjarig vervolg. Dat doel is zeker bereikt. Tweede Regiodeal en Nationaal Programma Zuidwest Zoals al vaker gezegd, is voor het herstel van Zuidwest een lange adem, commitment en een duurzame inzet van middelen nodig. Daarom is het ook zo ontzettend belangrijk dat we voor Den Haag Zuidwest ook een volgende Regiodeal – van € 18 miljoen – kunnen sluiten met het Rijk. Met cofinanciering van gemeente en partners erbij kan dit komende jaren tot wel € 40 miljoen aan investeringen voor Zuidwest opleveren. Met deze tweede Regiodeal bouwen we nadrukkelijk voort op de lessen en resultaten van de eerste. We tuigen daarom geen nieuwe tijdelijke projecten op, maar we versterken vooral wat we met elkaar al goed doen, en breiden dat uit. We zetten daarbij in ieder geval in op het behouden en bestendigen van de sociale basis. En we investeren in een betere aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, om zo te bouwen aan perspectief op bestaanszekerheid, met name voor de jeugd. Op deze manier verbinden we de plannen expliciet aan het langjarige Nationaal Programma Zuidwest. En borgen zo de ambities van de Regiodeal op langere termijn. We verwachten de tweede Regiodeal deze zomer definitief te kunnen maken.

Uw raad zal daar tegen die tijd uiteraard over worden geïnformeerd. Kortom: we kijken we terug op een bijzonder leerzame periode, waarin veel mooie resultaten zijn geboekt. Hiermee is een solide basis gelegd voor het vervolg van de Regiodeal. Nu is het zaak om door te pakken. En vol te houden. Totdat bewoners van Zuidwest, met de jeugd voorop, verbetering ervaren in hun wijken en weer hoop en perspectief hebben. Met vriendelijke groet, de wethouder van Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest Martijn Balster

5/5