Document · PDF

RIS315226 Bijlage gewaarmerkte Jaarrekening 2022

Gemeenteraad 8 juni 2023, gemeente Den HaagBij agendapunt: Voorstel van het college inzake zienswijze procedure begrotingen Bedrijvenschap HarnaschPolder en kennisname jaarrekening 2022 (RIS315226)11.204 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

JAARSTUKKEN 2022 BEDRIJVENSCHAP HARNASCHPOLDER

Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Inhoudsopgave Inhoudsopgave

Jaarverslag

1.1

Voorwoord

1.2

Programmaverantwoording

1.2.1 1.2.2

3 4

1.3

1.4

Programma Ontwikkeling HarnaschPolder Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat 2022

Paragrafen

1.3.1 1.3.2 1.3.3 1.3.4 1.3.5 1.3.6 1.3.7 1.3.8

4 4 5 5 6 6 6 8

Paragraaf lokale heffingen Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Financieringsparagraaf Paragraaf Bedrijfsvoering Paragraaf verbonden partijen Paragraaf grondbeleid Risicoparagraaf

Rechtmatigheid

Jaarrekening

2.1

Inleiding

2.2

Overzicht van baten en lasten over 2022

2.3

Balans per 31 december 2022

2.4

Toelichting algemeen

2.4.1 2.4.2

12 13

2.5

2.6

2.7

Baten en lasten Grondslagen voor de waardering en resultaatbepaling

Toelichting op het overzicht van baten en lasten over 2022

2.5.1 2.5.2 2.5.3 2.5.4

16 18 18 18

Lasten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Baten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Incidentele baten en lasten Wet Normering Topinkomens (WNT) tabel

Toelichting op de balans per 31 december 2022

2.6.1 2.6.2 2.6.3

20 22 23

Activa Passiva Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen

overzicht van de gerealiseerde baten en lasten per taakveld

Overige gegevens

3.1

Gebeurtenissen na balansdatum

3.2

Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Jaarverslag 1.1

Voorwoord

Voor u ligt het jaarverslag en de jaarrekening 2022 van het Bedrijvenschap HarnaschPolder. In 2022 hebben Ter Steeghe, CM Staal en Woltering de realisatie van hun bouwwerkzaamheden afgerond. Ty-Le is gestart met de bouwwerkzaamheden. De projectorganisatie van het Bedrijfschap heeft in 2022 de openbare ruimte van een aantal deelgebieden overgedragen. Daarnaast is er een inventarisatie gemaakt van de resterende werkzaamheden in de openbare ruimte en zijn deze werkzaamheden ingepland. Een plantplan voor de bomen is in de aanloop naar de liquidatie van het schap belangrijk om tijdig te bestellen en voor te bereiden. De kruising Vrij-Harnasch/Harnaschdreef zal in 2023 worden verbeterd. De voorbereidende werkzaamheden hiertoe zijn in 2022 afgerond. In afwachting van verschillende ruimtelijke procedures hebben de lopende reserveringen in 2022 nog niet tot koopovereenkomsten en leveringen van percelen geleid. Hiervoor zijn verschillende redenen, zoals het uitwerken van het bestemmingsplan op bepaalde percelen, het wijzigen een bestemmingsplan ten aanzien van de gebruiksfunctie en een complexe ruimtelijke inpassing van een kavel. Voor de verkoop van een aantal kavels aan de Harnaschdreef en de Sionsdreef heeft een belangstellingsregistratie plaatsgevonden. Met twee bedrijven zijn naar aanleiding hiervan vervolggesprekken gestart.

Een aantal geïnteresseerden is te kennen gegeven niet aan te sluiten op het gewenste bedrijfsprofiel. Werkgelegenheid en toegevoegde waarde is bijvoorbeeld een belangrijk aspect waarop getoetst wordt. Op de website www.bedrijvenschapharnaschpolder.nl is het afwegingskader en zijn de uitgiftevoorwaarden te vinden. Ook het actuele aanbod van kavels is op deze website te zien. Dit leidt tot regelmatige vragen van bedrijven. Van eerdere uitgiftes is samen met de nieuwe eigenaren na realisatie van hun plannen nagegaan, of is voldaan aan de afspraken over de inrichting, zoals de aanleg van groen en parkeervoorzieningen. Op enkele percelen heeft dit tot aanpassingen van de terreininrichting geleid. Het Bedrijvenschap is blij met de actieve rol van de parkmanagement vereniging. Dankzij de uitgiftevoorwaarden van het Bedrijvenschap is lidmaatschap verplicht. Met deze uitgangspositie heeft het bestuur van de parkmanagementvereniging een aantal zaken opgepakt zoals cameratoezicht, parkeren en afstemming met bedrijven over de openbare ruimte. Samengevat was 2022 vooral een voorbereidend jaar voor afronding van ruimtelijke procedures, de aanleg van openbare ruimte en de laatste uitgiftes die in 2023 en 2024 zullen plaatsvinden. Casper van der Feltz Directeur Bedrijvenschap HarnaschPolder

2 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

1.2

Programmaverantwoording

In de programmaverantwoording wordt de realisatie van het programma van het Bedrijvenschap uiteengezet. De programmaverantwoording biedt inzicht in de mate waarin de doelstellingen zijn gerealiseerd. Het Bedrijvenschap HarnaschPolder kent één programma, namelijk het programma ontwikkeling van het bedrijventerrein HarnaschPolder. Op grond van de indeling zoals opgenomen in het Besluit Begroting en verantwoording (BBV) behoort de grondexploitatie van het Bedrijvenschap tot het taakveld 3, Economie, 3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur.

1.2.1 Programma Ontwikkeling HarnaschPolder De Harnaschpolder wordt ontwikkeld tot bedrijventerrein met als doel de regionale economie en werkgelegenheid te versterken. Het Bedrijvenschap HarnaschPolder heeft tot doel bij te dragen aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven en het bevorderen van werkgelegenheid door middel van het aanleggen en exploiteren van bedrijventerreinen, waaronder het verrichten van alle taken die met deze doelstelling samenhangen. Om dit bedrijventerrein te realiseren zijn de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland een samenwerkingsverband in de vorm van een Gemeenschappelijke Regeling aangegaan (GR). De GR bestaat sinds 2004. Tot 2014 maakte ook de gemeente Delft onderdeel uit van de GR. Eind 2017 is door de gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders van beide gemeenten de 6e wijziging van de gemeenschappelijke regeling vastgesteld die noodzakelijk was geworden door een wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen. Op 21 december 2017 heeft de officiële publicatie plaatsgevonden, waarna de volgende dag de wijzigingen in werking zijn getreden. De GR is aangegaan voor onbepaalde tijd. Het Bedrijvenschap HarnaschPolder richt zich voor een belangrijk deel op de logistieke sector.

In de regio Den Haag zijn weinig grote kavels beschikbaar, terwijl de aanwezigheid hiervan belangrijk is voor het huisvesten van bestaande en nieuwe bedrijven. De gunstige ligging aan de A4, de ontsluitingen en de ruime kavels maken dit terrein uitermate geschikt voor deze sector. Naast grotere kavels biedt het Bedrijvenschap ook kleinere (lokale) ondernemers de ruimte om zich te vestigen. In 2021 is er veel interesse getoond voor zowel grote logistieke kavels en voor hele kleine kavels. Het aanbod grote kavels is echter beperkt omdat over bijna alle kavels gesprekken worden gevoerd. Op aanvragen voor hele kleine kavels (1.000-1.500 m2) wordt terughoudend gereageerd om versnippering van schaarse grote kavels te voorkomen en omdat andere bedrijventerreinen in de regio juist kleine kavels bieden. Onderstaand overzicht, ontleend aan de Herziene Grondexploitatie per 1 juli 2022, geeft de kerngegevens en voortgang van de uitgiften in hectaren weer. Ruimtegebruik

Plangebied - buiten exploitatie Exploitatiegebied - wegenstructuur - reservering OV tracé - groen/overig - water

1-7-2022 WoudHoogVrijHarnasch Harnasch Harnasch 332.060 268.986 300.404 49.835 21.888 278.516 11.877 3.900 51.990 19.544

826.027 56.758 10.000 120.731 57.793

- zelfrealisatie met anterieure ovk al uitgegeven - zelfrealisatie van Leeuwen

16.029 7.369

- wonen en woonwerkwoningen al uitgeven - wonen en woonwerkwoningen nog uit te geven

3.700 2.199

3.700 2.199 555.149 472.488

- bedrijven uitgeefbaar - al uitgegeven - koopovereenkomst - reserveringsovereenkomst, precontractueel verplicht - niet verplicht / nog uitgeefbaar

282.225 16.731 22.765 19.889

268.986 28.150 6.100 45.976 18.360

Totaal BHP 901.450 71.723

223.809 193.593

170.400 129.845

161.908 149.050

29.248

40.555 0

1.442 11.416

41.997 40.664

3 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

1.2.2 Ontwikkeling resultaat grondexploitatie en financieel resultaat 2022 De grondexploitatie per 1 juli 2022 is op 28 november 2022 door het Dagelijks bestuur vastgesteld en op 15 december 2022 door het Algemeen Bestuur. Op basis van het resultaat van deze nieuwe grondexploitatie, en rekening houdend met nadien bekend geworden informatie tot het moment van opstellen van de jaarrekening, is in het verslagjaar de verliesvoorziening verhoogd met € 3,96 miljoen tot € 11,45 miljoen. De bijdragen en verkopen die in 2022 zijn gerealiseerd, de verwerving van gronden, investeringen in bouwrijp maken, woonrijp maken, de plankosten en de financieringslasten, resulteren in een mutatie Onderhanden werk van € 4,42 miljoen (in 2022 zijn meer kosten dan opbrengsten gerealiseerd, waardoor het saldo Onderhanden werk op de balans toeneemt). In 2021 was sprake van een mutatie van € 18,47 miljoen negatief (meer opbrengsten dan kosten). 1.3

Paragrafen

Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft de vorm en de inhoud van de begroting en het jaarverslag voor. In dit besluit wordt een aantal paragrafen verplicht gesteld voor opname in zowel de begroting als in het jaarverslag. Onderstaande paragrafen zijn de paragrafen zoals deze in de begroting zijn opgenomen en bevatten derhalve de verantwoording over de realisatie in 2022. In het hiernavolgende worden de paragrafen benoemd en uitgewerkt, dan wel wordt gemotiveerd aangegeven waarom het Dagelijks bestuur de paragrafen niet van toepassing acht.

1.3.1 Paragraaf lokale heffingen De gemeenschappelijke regeling geniet net als in voorgaande jaren geen inkomsten uit lokale heffingen, aangezien het opleggen van lokale heffingen niet tot de taken van de gemeenschappelijke regeling behoort. Deze paragraaf is derhalve, net als in voorgaande jaren, ook voor het verslagjaar niet van toepassing. 1.3.2 Paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing Onder het weerstandsvermogen wordt verstaan de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is om financiële tegenvallers op te kunnen vangen zonder dat het beleid van de Gemeenschappelijke regeling hierop dient te worden aangepast. Het weerstandsvermogen is van belang voor de beoordeling van de gezondheid van de financiële positie van het Bedrijvenschap. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit (de middelen en mogelijkheden waarover het Bedrijvenschap beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken) en uit de risico’s waarvoor geen maatregelen zijn getroffen (risico’s van materiële betekenis in relatie tot de financiële positie). Op dit moment is de weerstandscapaciteit van het Bedrijvenschap niet op voldoende niveau. Het saldo van de grondexploitatieberekening is negatief en het Bedrijvenschap beschikt niet over een positief eigen vermogen. In de Gemeenschappelijke regeling participeren de deelnemende gemeenten risicodragend.

Uitgaande van ongewijzigde omstandigheden in de ontwikkeling van het verwachte planresultaat zullen de deelnemende gemeenten moeten bijdragen. Dit is bij de deelnemende gemeenten bekend. Hierop wordt in de paragraaf grondbeleid nader ingegaan. In de risicoparagraaf wordt de oorzaak hiervan nader toegelicht en wordt de relatie met en de gevolgen van de huidige marktontwikkelingen nader beschreven. Ook wordt daar beschreven op welke wijze risicobeheersing plaatsvindt. Deze beheersing uit zich met name in de wijze van ramen van inkomsten en uitgaven en de bandbreedte die als gevolg van de risico’s wordt gehanteerd. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is het verplicht een zestal kengetallen in de jaarrekening op te nemen:

4 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

Kengetallen Netto schuldenquote Netto schuldenquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen solvabiliteitsratio grondexploitatie structurele exploitatieruimte belastingcapaciteit

Rekening 2021 165% 165% 0% 131% n.v.t. n.v.t.

Begroting 2022 126% 126% 0% 85% n.v.t. n.v.t.

Rekening 2022 -1639% -1639% 0% -1172% n.v.t. n.v.t.

Toelichting bij de kengetallen: -

De netto schuldenquote geeft alle schulden (minus vorderingen) weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Het geeft een indicatie in welke mate rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betreft, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

De netto schuldenquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen geeft hetzelfde weer, maar de verstrekt geldleningen worden daarbij buiten beschouwing gelaten.

De solvabiliteitsratio geeft het eigen vermogen weer in verhouding tot alle passiva op de balans. Het geeft inzicht in de mate waarin het Bedrijvenschap in staat is aan zijn financiële verplichtingen te voldoen. Zo lang er geen (positief) eigen vermogen is gevormd zal dit percentage altijd 0% bedragen.

Het kengetal voor de grondexploitatie geeft de verhouding van de boekwaarde van de investeringen weer in een percentage van de jaarlijkse baten. Doordat de bate in 2022 een laag negatief bedrag betreft, is het kengetal voor 2022 fors negatief.

Door het ontbreken van andere inkomsten en de mogelijkheid om belastingen te heffen zijn de laatste twee genoemde kengetallen voor het Bedrijvenschap niet van toepassing.

1.3.3 Paragraaf onderhoud kapitaalgoederen Het Bedrijvenschap beschikt niet over kapitaalgoederen, aangezien de gronden in ontwikkeling en de investeringen worden opgenomen onder de balanspost Onderhanden werk. Deze investeringen staan niet duurzaam ten dienste van de bedrijfsuitoefening van het Bedrijvenschap. Zodra de uitgeefbare gronden volledig bouwrijp zijn opgeleverd en de openbare ruimte is overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland, wordt de Gemeenschappelijke regeling opgeheven. Openbare gronden worden in eigendom, beheer en onderhoud overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland. Met de gemeente Midden-Delfland is overeengekomen dat reeds aangelegde openbare gronden die nog niet zijn overgedragen aan de gemeente, door de gemeente Midden-Delfland onderhouden worden. Het budget voor dat toekomstige onderhoud tot aan de het einde van de gemeenschappelijke regeling is in 2016 aan de gemeente uitbetaald. Voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein zijn een aantal woningen aangekocht dan wel onteigend. Deze woningen zijn of worden gesloopt of in afwachting van de toekomstige sloop tijdelijk in gebruik gegeven. Uitzondering vormt één woning die voor de ontwikkeling van het bedrijventerrein niet gesloopt behoeft te worden en zal worden afgestoten.

1.3.4 Financieringsparagraaf Voor de financiering van de investeringen door het Bedrijvenschap en om tijdig te kunnen voldoen aan de financiële verplichtingen, dient het Bedrijvenschap te beschikken over voldoende geldmiddelen. Deze paragraaf richt zich op de treasuryfunctie, de wijze waarop het Bedrijvenschap omgaat met haar financiële geldstromen en vermogensposities. Het is relevant voor de bedrijfsvoering en voor de financieringsfunctie om inzicht te geven hoe het Bedrijvenschap omgaat met financiële risico’s, de mate waarin over voldoende geldmiddelen kan worden beschikt om op korte termijn aan haar verplichtingen te kunnen voldoen (liquiditeit) en de manier waarop op lange termijn de financiering is geregeld. In de toelichting op de balans zijn de huidige leningen gespecificeerd weergegeven naar omvang, looptijd en rentepercentage.

5 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

De leningportefeuille ultimo boekjaar bedroeg in totaal € 42 miljoen. Hiervan is begin 2023 € 12 miljoen afgelost en het restant vervalt eind 2023. De aflossing is gefinancierd door het aantrekken van een tweetal nieuwe leningen voor in totaal € 12 miljoen: Eén kasgeldlening van € 10 miljoen voor drie maanden en één geldlening van € 2 miljoen die per 30 juni 2024 loopt. Op basis van de grondexploitatieberekening (grex) per 1-7-2022 is bovenop deze € 42 miljoen geen aanvullende financiering meer nodig maar zal een deel wel moeten worden verlengd. Alle betaalde rente wordt aan de grondexploitatie toegerekend. Het Bedrijvenschap belegt overtollige middelen alleen bij de BNG of overheidsorganisaties. Dit past bij het risicomijdend karakter van het Bedrijvenschap. Er wordt deelgenomen aan het zogenoemde Schatkistbankieren en overtollige liquide middelen worden uit dien hoofde tijdelijk gestald in Rijk’s schatkist.

1.3.5 Paragraaf Bedrijfsvoering De paragraaf betreffende de bedrijfsvoering behandelt de stand van zaken ten aanzien van de bedrijfsvoering van en binnen het Bedrijvenschap. Het Bedrijvenschap is georganiseerd als een projectorganisatie. Op bestuurlijk niveau heeft het Algemeen bestuur alle bevoegdheid die niet in of ingevolge de regeling aan het Dagelijks bestuur of de voorzitter is opgedragen (artikel 8 Gemeenschappelijke regeling Bedrijvenschap HarnaschPolder). Voor het Dagelijks bestuur zijn diverse taken opgedragen zoals beschreven in artikel 14 lid 1 van de Gemeenschappelijke regeling. De dagelijkse leiding van het Bedrijvenschap berust bij de algemeen directeur, ondersteund door een managementteam. De spelregels ten aanzien van het financiële beleid en beheer, de organisatie, de financiële administratie en het kasbeheer van het Bedrijvenschap zijn vastgelegd in de financiële verordening 2004. Een nadere invulling hiervan ligt vast in het Handboek Administratieve Organisatie, welke op 31 maart 2010 door het Dagelijks bestuur is vastgesteld en in de organisatie is geoperationaliseerd. Conform de financiële verordening en gemaakte afspraken in de (gewijzigde) Gemeenschappelijke regeling vinden gedurende de looptijd van het project geen tussentijdse onttrekkingen van positieve resultaten plaats.

Eveneens wordt van de deelnemende gemeenten geen bijdrage gevraagd bij een te verwachten negatief saldo gedurende de looptijd van het project. Verrekening van het resultaat vindt derhalve plaats bij afronding van het project dan wel bij beëindiging van de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap beschikt over een Functionaris Gegevensbescherming, een register van verwerkingen, een protocol datalekken, een logboek datalekken en een privacyverklaring ter uitvoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Het Bedrijvenschap heeft geen website waarop de privacyverklaring geplaatst kan worden. Belangstellenden en belanghebbenden kunnen de privacyverklaring daarom desgewenst per mail of per post toegezonden krijgen.

1.3.6 Paragraaf verbonden partijen Het Bedrijvenschap is een samenwerkingsverband in de vorm van een gemeenschappelijke regeling waaraan de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland deelnemen en waaraan tot en met september 2013 de gemeente Delft heeft deelgenomen. De deelnemende gemeenten Den Haag en MiddenDelfland participeren risicodragend. De gemeente Delft heeft haar risico bij de uittreding afgekocht. Het Bedrijvenschap heeft geen bestuurlijke relaties gecombineerd met financiële belangen in andere partijen. Wel wordt op uitvoerend niveau samengewerkt bij de afzet van bedrijfsgronden. 1.3.7 Paragraaf grondbeleid Het Bedrijvenschap voert een actief grondbeleid. Echter er zijn in het gebied van het Bedrijvenschap enkele bedrijven die zelf willen ontwikkelen en waarbij het Bedrijvenschap faciliterend optreedt. Met een tweetal bedrijven heeft het Bedrijvenschap daartoe exploitatie-overeenkomsten afgesloten. In maart 2016 heeft de Commissie BBV een notitie “Faciliterend grondbeleid” vastgesteld, welke met terugwerkende kracht vanaf 1-1-2016 in werking is getreden. Deze wijziging van de regelgeving betekende dat de baten en lasten van faciliterend grondbeleid niet meer als kosten en baten van de grondexploitatie verantwoord mogen worden. In 2019 is van één bedrijf de exploitatiebijdrage 6 Baker Tilly (Netherlands) N.V.

R.B.identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

ontvangen. Op grond van de overeenkomst met het andere bedrijf is nog een bedrag te ontvangen van € 920.280. Dit bedrag is als vordering op de balans opgenomen. Hieronder volgt een weergave van de door het Bedrijvenschap opgestelde kaders ter uitvoering van het grondbeleid. Het beleid heeft tot doel het realiseren van ruimtelijke plannen op het bedrijventerrein en is erop gericht om alle werkzaamheden uit te voeren die tot het traditionele grondproductieproces behoren, bestaande uit de voorbereiding, de (coördinatie van de) uitvoering en de afronding (c.q. overdracht).

Grondexploitatieberekening De grondexploitatieberekening wordt jaarlijks per 1 juli herzien. De looptijd van de per 1 juli 2022 herziene grondexploitatie is ten opzichte van de vorige Herziening met een halfjaar verlengd tot en met 30 juni 2024. Deze grondexploitatie is een opstelling die een zo getrouw mogelijk beeld geeft van de huidige verwachtingen, gebaseerd op ramingen en kengetallen. Voor de balanswaardering is niet de contante waarde van de Herziene grondexploitatie per 1-7-2022 bepalend maar die per 1-1-2023. Voor de waardering van de verliesvoorziening in de jaarrekening wordt om die reden ieder jaar de vastgestelde grondexploitatie per 1 juli geactualiseerd naar 31 december waarbij rekening wordt gehouden met omstandigheden die zich hebben voorgedaan na opstellen van de grondexploitatie en leiden tot een gewijzigde inschatting van het resultaat van de grondexploitatie. Vorenstaande heeft geleid tot een verslechtering van het per 31 december 2021 verwachte grondexploitatieresultaat van € 7,49 miljoen verlies (op netto contante waarde) met € 3,96 miljoen tot een verwacht verlies per 31 december 2022 van € 11,45 miljoen op netto contante waarde.

Bestemmingsplannen Binnen het bedrijventerrein HarnaschPolder worden drie deelgebieden onderscheiden: Vrij-Harnasch, Hoog-Harnasch en Woud-Harnasch. Aan deze gebieden liggen twee onherroepelijke bestemmingsplannen ten grondslag.

Beeldkwaliteitsplan Het beeldkwaliteitsplan dat wordt toegepast bij nieuwe uitgiftes is in 2019 geactualiseerd. Hierin is tevens een verdere uitwerking gemaakt voor de inrichting van de openbare ruimte. De gemeente Midden-Delfland is wil bij actualisatie van het bestemmingsplan het aangepaste beeldkwaliteitsplan hierin opnemen.

Verkoopvoorwaarden en uitgifteplan Het uitgifteproces van het Bedrijvenschap sluit aan op het in 2021 uitgesproken Didam arrest. Conform het arrest is het uitgangspunt dat kavels open en transparant worden aangeboden en het Bedrijvenschap benaderbaar is door geïnteresseerden. Om in staat te zijn actuele verkoopinformatie nog eenvoudiger te actualiseren, wordt informatie getoond op de website die in eigen beheer kan worden geactualiseerd. De website is www.bedrijvenschapharnaschpolder.nl. Vanuit de deelnemende gemeentes kan naar deze website worden verwezen. OP de website worden ook de voorwaarden en het uitgiftebeleid genoemd. Hiermee kunnen geïnteresseerde partijen kennisnemen van de voorwaarden waaraan moet worden voldaan om voor een kavel in aanmerking te komen. Nieuwe voorgenomen uitgiften worden gepubliceerd om bezwaren van andere gegadigden mogelijk te maken.

Samenwerking met de grondgebiedgemeente Midden-Delfland De grondgebiedgemeente is gelet op haar publiekrechtelijke taken en bevoegdheden onontbeerlijk voor de uitvoering van de taken van het Bedrijvenschap. De basis voor een goede samenwerking is gelegd in het Uitvoeringsconvenant en de Gemeenschappelijke regeling. Het Bedrijvenschap is op deze manier betrokken bij een aantal publiekrechtelijke taken in het werkingsgebied van het Bedrijvenschap.

7 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

1.3.8 Risicoparagraaf Aan het produceren en afzetten van bouwrijpe grond zijn financiële en beleidsmatige risico’s verbonden. De risico’s voor de grondexploitatie zijn voor rekening van het Bedrijvenschap. Om deze risico’s te actualiseren en beheersbaar te houden, wordt jaarlijks de grondexploitatie en risicoanalyse herzien. Met de grondexploitatie en de daarbij behorende planning wordt inzicht gegeven in de meerjarige ontwikkeling van het resultaat op de bouwgrondexploitatie. De grondexploitatie is als zodanig het belangrijkste inhoudelijke beheers- en sturingsinstrument van het Bedrijvenschap. Gelet op de financiële risico’s en de lange doorlooptijd is een jaarlijkse herziening van de grondexploitatie en planning een vereiste. In de jaarlijkse herziening worden de gerealiseerde kosten en opbrengsten meegenomen en de verwachte kosten en opbrengsten geraamd, rekening houdend met de invloed van rente- en prijswijzigingen. Bij de herziening van de grondexploitatie wordt een risicoanalyse samengesteld. In deze risicoanalyse en gevoeligheidsanalyse wordt inzichtelijk gemaakt welke kansen en bedreigingen zich kunnen voordoen, wat daarvan de financiële consequenties zijn en in hoeverre de diverse nog te beïnvloeden kosten- en opbrengstenposten kansen bieden tot optimalisatie dan wel bedreigingen in zich hebben om het saldo te verslechteren.

Om de (bestuurlijke) procedures rond begroting en jaarrekening soepeler te laten verlopen is er voor gekozen om vanaf 2018 de herzieningen van de grondexploitatie niet meer per 1 januari te actualiseren maar per 1 juli. Ten behoeve van de jaarrekening worden dit grondexploitatieresultaat en de risico’s wel geactualiseerd naar de stand per balansdatum. Volgens de tot en met 31 december 2022 geactualiseerde grondexploitatie wordt uitgegaan van een saldotekort van € 11,45 miljoen op netto contante waarde per 31 december 2022. Het Bedrijvenschap houdt met een risicobandbreedte rekening met een verwacht exploitatieresultaat tussen € 13,04 miljoen negatief en € 5,55 miljoen negatief. Met de deelnemende partijen zijn afspraken gemaakt over de verdeling van het nadelige saldo op einddatum. De gemeente Den Haag draagt 85% van het nadelig saldo en de gemeente Midden-Delfland 15%. Voor het Bedrijvenschap is het van belang dat de ontwikkeling van de werkzaamheden in de pas lopen met de in de grondexploitatieberekening opgenomen ramingen van kosten en opbrengsten en de daarbij behorende tijdsplanning. Afwijkingen hiervan kunnen belangrijke financiële consequenties hebben. Binnen haar doelstelling heeft het Bedrijvenschap tot taak het bedrijventerrein te ontwikkelen. Aan deze werkzaamheden zijn financiële en beleidsmatige risico’s verbonden.

Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico’s van grotere omvang: -

De vergoedingen voor enkele onteigende eigendommen vallen hoger uit dan verwacht; In de grondexploitatie opgenomen opbrengsten worden niet gehaald en de in de grondexploitatie opgenomen gronduitgifteprijzen vallen lager uit. Risico dat de bijdrage op grond van een exploitatie-overeenkomst niet ontvangen wordt binnen de looptijd van grondexploitatie en de GR. De einddatum van de grondexploitatie per 30-06-2024 wordt niet gehaald. Dat zou met name hogere plankosten tot gevolg hebben. De stijging van de kosten voor civieltechnische werken en plankosten is hoger dan waarmee in de grondexploitatie is rekening gehouden.

Voor de hierboven genoemde negatieve risico’s is in de risicoanalyse rekening gehouden tot een totaalbedrag van € 1,59 miljoen. Naast negatieve risico’s zijn er ook positieve risico’s van grotere omvang: -

De mogelijkheid dat het te ontvangen schadebedrag van TenneT TSO hoger wordt dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden en optimalisatie uitgeefbare m2.

In de risicoanalyse is met de positieve risico’s rekening gehouden tot een totaalbedrag van € 5,90 miljoen. Sinds de inval door Rusland van Oekraïne begin 2022 is de inflatie fors toegenomen. Verder heeft dit ook geleid tot forse rentestijgingen. Een mogelijk risico als gevolg van het vertraagd uitgeven van de 8 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

resterende kavels, is dat dit in de toekomst tot een verslechtering van de grondexploitatie kan leiden. Op basis van de huidige informatie is het de verwachting dat de indexatie van grondprijzen het effect van eventuele vertragingen neutraliseert. Ondanks de selectiecriteria die het Bedrijvenschap hanteert is de vraag naar kavels groot. Er is daarom geen aanleiding om de planning hierop aan te passen. Om die reden hebben de huidige hoge kosten van bouw- en woonrijpmaken en hoge rentelasten naar de mening van directie geen materiële impact op de opgenomen schattingen en waarderingen in de jaarrekening 2022. 1.4

Rechtmatigheid

Het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (hierna: BADO) schrijft voor dat de accountant bij de controle van het Bedrijvenschap moet vaststellen dat de baten, lasten en balansmutaties tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de begroting en met van toepassing zijnde wettelijke regelingen. Om de rechtmatigheidscontrole intern te kunnen voorbereiden en om de accountant op rechtmatigheid te kunnen laten controleren is een normenkader opgesteld. Het normenkader bestaat uit een overzicht van de geldende externe en eigen regelgeving met betrekking tot financiële beheershandelingen, bestaande uit relevante regelgeving van hogere overheden (externe regelgeving) en van de Gemeenschappelijke regeling zelf (interne regelgeving). Het normenkader voor de accountantscontrole 2022, welke tevens van toepassing is verklaard voor 2023, is vastgesteld in het Dagelijks bestuur van 28 november 2022 en ter kennis gebracht van het Algemeen bestuur. Het belang en ook de invloed van deze rechtmatigheidseis vindt weerslag in de controleverklaring waarin, naast het getrouwheidsaspect, ook een expliciet oordeel omtrent rechtmatigheid wordt gegeven. Bij voorgaande jaarrekeningen van het Bedrijvenschap is naast een goedkeurend oordeel over de getrouwheid ook ten aanzien van rechtmatigheid een goedkeurend oordeel afgegeven.

9 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B.identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

JAARREKENING 2022

10 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

Jaarrekening 2.1

Inleiding

In de volgende paragrafen worden de programmarekening en de balans nader toegelicht. Op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording worden programma’s toegerekend aan zogenoemde taakvelden. Het programma van het Bedrijvenschap valt volledig onder het taakveld “3.2 Fysieke bedrijfsinfrastructuur”. 2.2

Overzicht van baten en lasten over 2022 Rekening 2022

Rekening 2021

Begroting 2022 (voor wijz.)

Begroting 2022 (na wijz.)

LASTEN Lasten Mutatie onderhanden werk Storting in de voorziening Totaal

1.966.998 3.115.076 2.986.183 5.797.940 0 18.466.168 21.288.295 12.573.734 3.960.000 0 0 0 5.926.998 21.581.244 24.274.478 18.371.674

BATEN Baten Mutatie onderhanden werk Vrijval van de voorziening Totaal

-2.451.969 21.581.244 24.274.478 18.371.674 4.418.967 0 0 0 0 1.280.000 0 0 1.966.998 22.861.244 24.274.478 18.371.674

Gerealiseerd totaal saldo baten en lasten Toevoeging/onttrekking reserves Gerealiseerd resultaat

-3.960.000 0 -3.960.000

1.280.000 0 1.280.000

0 0 0

Voor de toelichting op de programmarekening wordt verwezen naar paragraaf 2.5.

11 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

2.3

Balans per 31 december 2022

ACTIVA

2022

2021 PASSIVA

2022

2021

Vaste passiva Eigen vermogen Algemene reserve Resultaat boekjaar

-7.490.000 -8.770.000 -3.960.000 1.280.000

Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer Binnenlandse banken en overige 42.000.000 42.000.000 financiële instellingen Vlottende activa

Voorraad onderhanden werk bouwgrond in exploitatie Mutatie onderhanden werk Af : voorziening plantekorten

35.765.137 54.231.305 4.418.967 -18.466.168 -11.450.000 -7.490.000 Vlottende passiva Netto vlottende schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter

Uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter uitzettingen in ’s Rijks schatkist Overige vorderingen

824.262 11.281.157 204.107 48.097 Crediteuren Waarborgsommen 183.684 0 Banksaldi 994.993 920.280 Overlopende passiva Vooruitontvangen bedragen

Banksaldi Overlopende activa (Overige nog te ontvangen bedragen)

30.941.150 40.524.671

123.525 15.256 0 83.281 169.088

250.287 61.107 3.750.055 1.855.926 97.296

30.941.150 40.524.671

Voor de toelichting op de balans wordt verwezen naar paragraaf 2.6. 2.4

Toelichting algemeen

Het boekjaar van het Bedrijvenschap valt samen met het kalenderjaar. In dit jaarverslag wordt verslag uitgebracht over de periode 1 januari tot en met 31 december 2022. De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met het BBV zoals deze luidde bij de aanvang van het verslagjaar.

2.4.1 Baten en lasten In het overzicht van baten en lasten zijn alle aan 2022 toe te rekenen baten en lasten opgenomen. Onder de lasten is de mutatie opgenomen om de per saldo baten te passiveren onder het Onderhanden werk in de balans ten behoeve van de investeringen in bouwgronden in exploitatie. Het totaal van de lasten en baten tot en met 2022 zoals blijkt uit het saldo Onderhanden werk in de balans sluit aan met de boekwaarde van het plan per 31 december 2022. Voor een nadere toelichting op de baten en lasten wordt ook verwezen naar de toelichting op de programmarekening (paragraaf 2.5). Op grond van het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) mogen indirecte kosten (overhead en met een verdeelsleutel toegerekende rente) bij grondexploitaties wel toegerekend blijven worden, maar moeten deze tegelijkertijd in de begroting zichtbaar zijn. Directe kosten moeten zoveel mogelijk toegerekend blijven worden aan activiteiten/taakvelden. Het Bedrijvenschap kent geen indirecte kosten die over meerdere taakvelden verdeeld zouden moeten worden, maar alleen directe kosten. Bij de lasten zijn daardoor geen overheadkosten apart benoemd.

12 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

De SVLO (Samenwerking Vennootschapsbelasting Lokale Overheden) heeft een zogenoemde QuickScan uitgebracht die een indicatie geeft of een overheidsorganisatie belastingplichtig is voor de vennootschapsbelasting. Mede op basis van deze QuickScan is aangetoond dat het Bedrijvenschap HarnaschPolder voor de vennootschapsbelasting geen winst beoogt en derhalve niet belastingplichtig is. Het Bedrijvenschap is hierbij begeleid door de fiscaal adviseur van de gemeente Den Haag. Aangezien het Bedrijvenschap niet belastingplichtig wordt geacht zijn ook geen lasten voor de vennootschapsbelasting opgenomen bij de lasten.

2.4.2 Grondslagen voor de waardering en resultaatbepaling Algemeen De grondslagen die worden toegepast voor de waardering van activa en passiva en de resultaatbepaling zijn gebaseerd op historische kosten. Voor zover niet anders vermeld, worden activa en passiva opgenomen tegen nominale waarde. Vanwege het feit dat tekorten afgedekt worden door de aan de Gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten is de jaarrekening opgesteld op basis van continuïteit van het Bedrijvenschap. Het verloop van de boekwaarde van het onderhanden werk gedurende het verslagjaar is als volgt: Boekwaarde onderhanden werk begin begrotingsjaar Vermeerderingen (lasten) dit jaar Verminderingen (baten) dit jaar Boekwaarde onderhanden werk einde begrotingsjaar

35.765.137 2.451.969 1.966.998 40.184.104

Op basis van de grondexploitatieberekening per 1-7-2022 en actualisatie tot en met 31 december 2022 wordt een tekort op de grondexploitatie verwacht van € 11,45 miljoen contante waarde. In de per 31 december 2022 geactualiseerde grondexploitatieberekening is rekening gehouden met de volgende nog te realiseren uitgaven en inkomsten (vanaf 1 juli 2022): Nog te maken kosten verwervingen Nog te maken kosten civiele werken Nog te maken plankosten Nog te maken overige kosten Nog te maken rentekosten

0,98 miljoen 4,35 miljoen 1,94 miljoen 1,18 miljoen 0,58 miljoen 9,03 miljoen

Geraamde opbrengsten

36,87 miljoen

Nog te maken kosten verwervingen Dit bedrag heeft betrekking op aanvullende onteigeningsvergoedingen alsmede nog te maken advieskosten hiervoor. Nog te maken kosten civiele werken Van de nog te maken kosten voor civiele werken is € 1,05 miljoen geraamd voor slopen, saneren en voorbelasten, € 0,76 miljoen voor bouwrijp maken, € 2,26 miljoen voor woonrijp maken, en € 0,28 miljoen voor overige civiele kosten. De ramingen zijn gebaseerd op berekeningen van een extern bureau en de recente informatie over de nog uit te voeren werkzaamheden. In de post overige kosten is een raming begrepen voor het afwikkelen van het te verwachten grondoverschot. Nog te maken plankosten Voor de kosten van het door gemeenten gedetacheerde personeel en ingehuurd personeel zal naar verwachting nog een bedrag van € 0,95 miljoen benodigd zijn, voor overige plankosten een bedrag van € 0,47 miljoen en € 0,52 miljoen voor de voorbereiding, toezicht en uitvoering van de civiele werken (VTU). Nog te maken overige kosten Voor de bijdragen per uitgegeven m2 aan de Stichting Groenfonds zal naar verwachting nog een bedrag van € 0,38 miljoen benodigd zijn. Voor vergoeding van de overeengekomen canonderving voor DHG aan de gemeente Midden-Delfland is een budget opgenomen van € 0,28 miljoen. Voor diverse kleinere 13 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B.

Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

posten zoals belastingen, archeologie, de verplaatsing van een trafo, kosten van tijdelijk beheer en de afwikkeling van een vaststellingsovereenkomst met een grondafnemer is nog een bedrag benodigd van naar raming € 0,53 miljoen. Nog te maken rentekosten Het Bedrijvenschap heeft het renterisico over de verwachte financieringsbehoefte voor het grootste deel afgedekt via leningen. De grootste daarvan, groot € 30 miljoen met een rente van -0,31% loopt tot eind 2023. De verwachting nu is dat ten opzichte van de grondexploitatie de rentelasten € 0,12 miljoen lager zullen uitvallen. Geraamde opbrengsten Van het bedrijventerrein moet nog 8,3 ha uitgegeven worden (situatie per 1-7-2022). Hiervoor zijn per 1 juli 2022 nog geen koopovereenkomsten gesloten. Over 4,2 hectare zijn per 1 juli 2022 reserveringsovereenkomsten gesloten op basis van een eenzijdige verplichting vanuit het Bedrijvenschap om bouwrijpe kavels te leveren mits sprake is van een vergunde omgevingsvergunning. Verder zijn opbrengsten geraamd voor de verkoop van een bestaande woning, de uitgifte van één woon-werkkavel en een raming voor de geclaimde schadevergoeding van TenneT. Risico’s in de grondexploitatie Het Bedrijvenschap onderkent de volgende risico’s van grotere omvang: -

De mogelijkheid dat het te ontvangen schadebedrag van TenneT TSO hoger wordt dan waarmee vooralsnog in de grondexploitatie rekening is gehouden en optimalisatie uitgeefbare m2.

In de risicoanalyse is met de positieve risico’s rekening gehouden tot een totaalbedrag van € 5,90 miljoen. Met de indexering van het tekort naar de peildatum 1-1-2023 bedraagt het verwachte tekort per die datum € 11,45 miljoen. Met de hierboven genoemde risicobandbreedte zal het tekort tussen de € 5,55 en € 13,04 miljoen bedragen.

Waardering activa en passiva Onderhanden werk Onderhanden werk wordt gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs dan wel lagere marktwaarde. Het onderhanden werk is gewaardeerd tegen de daaraan bestede kosten. De verkrijgingsprijs omvat de inkoopprijs en de bijkomende kosten. De vervaardigingsprijs omvat de aanschaffingskosten en de overige kosten, welke rechtstreeks aan de vervaardiging kunnen worden toegerekend. De vervaardigingsprijs bevat mede de rentelasten in verband met de financiering van Onderhanden werk/gronden in ontwikkeling. Alle gemaakte kosten zijn geactiveerd onder de post Onderhanden werk. De op Onderhanden werk betrekking hebbende opbrengsten zijn in mindering gebracht op deze kosten. Aangezien er een negatief plansaldo bestaat, zijn de gronden in ontwikkeling gewaardeerd tegen de lagere marktwaarde.

14 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

De inbreng van gronden vindt plaats tegen verkrijgingsprijs. Behalve gronden en panden worden geen andere eigendommen ingebracht. Verworven eigendommen die niet (meer) voor de grondexploitatie benodigd zijn worden afgestoten. Het Bedrijvenschap beschikt derhalve niet over overige vaste activa. Vorderingen Vorderingen, overlopende activa en liquide middelen zijn gewaardeerd tegen verkrijgingsprijs, opgenomen tegen de nominale waarde. Indien van toepassing op vorderingen en overlopende activa onder aftrek van een voorziening voor mogelijke oninbaarheid. Eigen vermogen Het eigen vermogen bestaat uit reserves en het resultaat na bestemming volgend uit de programmarekening. De algemene reserve is de resultante van de met de grondexploitatie behaalde resultaten. Voorziening Bij een uit de grondexploitatie voortvloeiend verwacht positief plansaldo worden gronden in ontwikkeling gewaardeerd tegen de vervaardigingsprijs. Indien de grondexploitatie daartoe aanleiding geeft (verwacht negatief plansaldo) wordt een voorziening voor het Onderhanden werk gevormd. Bij het Bedrijvenschap is dit vanaf de start van toepassing. De omvang van de voorziening is gebaseerd op het geraamde tekort volgens de laatste grondexploitatieberekening en belangrijke afwijkingen daarop in het 2e halfjaar 2022.

Resultaatbepaling De opbrengsten en de kosten worden toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Lasten worden verantwoord in het jaar van prestatielevering. Grondverwervingen en gronduitgiften worden verantwoord op het moment dat het juridisch eigendom is overgedragen. Verliezen worden in aanmerking genomen in het jaar waarin deze voorzienbaar zijn. Het resultaat wordt bepaald met inachtneming van de hiervoor vermelde waarderingsgrondslagen. Winst wordt verantwoord bij afloop van de exploitatie of eventueel eerder, naar rato van de voortgang van de exploitatie en in overeenstemming met de hiervoor vigerende verslaggevingsregels.

15 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

2.5

Toelichting op het overzicht van baten en lasten over 2022 Rekening 2022

Rekening 2021

Begroting 2022 (voor wijz.)

Begroting 2022 (na wijz.)

Verwervingen Verwervingen

761.409

13.488

608.166

Civiele techniek Slopen, saneren en voorbelasten Bouwrijp maken Woonrijp maken CT diversen

84.836 54.638 7.563 70.115

268.353 93.022 261.173 126.208

330.426 198.545 825.177 0

1.104.308 660.401 1.465.503 50

Plankosten en VTU Planontwikkelingskosten Voorbereiding en toezicht op uitvoering

682.260 98.249

883.681 164.290

828.473 211.548

766.273 383.186

-121.416 0 329.344 3.960.000

557.065 330.952 416.844 0

93.000 239.551 259.463 0

-117.000 244.700 682.353 0

Lasten

Overige kosten Rentekosten Fondsvorming Overig Storting in de voorziening Mutatie onderhanden werk Totaal

0 18.466.168 21.288.295 12.573.734 5.926.998 21.581.244 24.274.478 18.371.674

BATEN Gronduitgiften Gronduitgiften

0 20.934.637 17.893.710 18.371.674

Overige opbrengsten Overig Vrijval van de voorziening

-2.451.969 0

646.607 1.280.000

6.380.768 0

0 0

Mutatie onderhanden werk

4.418.967

Totaal

1.966.998 22.861.244 24.274.478 18.371.674

Gerealiseerd totaal baten en lasten Toevoeging/onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

-3.960.000 0 -3.960.000

1.280.000 0 1.280.000

0 0 0

2.5.1 Lasten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Verwervingen De verwervingskosten betreffen de uitbetaling naar aanleiding van een onteigeningsvonnis, diverse planschadevergoedingen en hiermee gemoeide juridische kosten.

Civiele techniek Algemeen Zoals elk jaar is er ook dit jaar weer in de bestekken (en dus in de realisatie) ten opzichte van de begroting een bepaalde mate van vermenging van voorbelasten en bouwrijp maken. Dit heeft vooral te maken met het grondwerk. Grond wordt in eerste instantie gebruikt om voor te belasten, maar daarna wordt diezelfde grond ook gebruikt om aan te vullen in een bouwrijp maken bestek. 16 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Verder speelt de fasering van de kosten ook een grote rol. In de begrotingswijziging 2022 werd nog uitgegaan van een omvangrijke realisatie van civieltechnische kosten in 2022. Het grootste gedeelte hiervan is verschoven naar latere jaren, vanwege planologische procedures. Slopen, saneren, voorbelasten Vrijwel alle sloopactiviteiten zijn afgerond. Ten aanzien van grondverzet en voorbelasting zullen in 2023 de nog niet voorbelaste delen in Woud Harnasch langs de Harnaschdreef worden voorbelast. Hierna kan de grondbalans worden afgesloten. Bouwrijp maken Ten aanzien van het bouwrijp maken zijn vrijwel alle kosten verschoven naar de komende jaren. In woud Harnasch is dit het gevolg van vertraging ten aanzien van het afhaken van een potentiële afnemer met wie een precontractuele afspraak was gemaakt. In Hoog Harnasch en Vrij Harnasch worden nog stroken infrastructuur aangelegd, die deels ook weer in fasering volgend zijn op de bouwplanning van de resterende kavels. Woonrijp maken De bovengenoemde vertraging betekent ook dat woonrijp bestekken zijn doorgeschoven. In alle deelgebieden zijn er nog werkzaamheden voorzien, uiteenlopend van ontsluitingsbestekken tot de afronding met lichtmasten en bomen. CT diversen Onder de diverse kosten bevinden zich enkele investeringen die gedaan zijn om Woud Harnasch fase 3 verder civieltechnisch af te ronden.

Plankosten en VTU Planontwikkelingskosten Onder de plankosten zijn opgenomen de kosten voor gedetacheerde medewerkers van de deelnemende gemeenten. De inzet vindt plaats op grond van afspraken met de deelnemers in de Gemeenschappelijke regeling. Daarnaast zijn onder de plankosten ook opgenomen de inhuur van externen ten behoeve van de projectorganisatie en de kosten voor PR en communicatie, noodzakelijke onderzoeken, en algemene kosten, zoals kosten huisvesting en ondersteuning. Ten aanzien van de plankosten is er een lagere realisatie dan oorspronkelijk was begroot. Dit heeft vooral te maken met een lager dan voorziene inzet op het punt van civieltechnische voorbereiding en begeleiding. Voorbereiding en toezicht op uitvoering Hieronder vallen kosten voor bestekvoorbereiding, toezicht en directie voor bouwrijp maken en woonrijp maken. Het betreft de werkzaamheden voor bovengenoemde civiele werkzaamheden. Deze zijn lager uitgevallen vanwege het doorschuiven van civieltechnische werkzaamheden.

Overige kosten Rentekosten De financieringslasten bestaan uit de aan 2022 toegerekende rentelasten van de leningportefeuille. De leningportefeuille is beschreven in paragraaf 2.6.2. Ten opzichte van de begroting zijn de rentekosten lager uitgevallen. Fondsvorming Overeenkomstig de afspraken bij de vorming van de gemeenschappelijke regeling wordt aan de Stichting Groenfonds Midden-Delfland een bedrag van € 4,54 per uitgegeven m2 uitgekeerd. Over het verslagjaar zijn geen gronden uitgegeven. Overig Naast een beperkt bedrag voor de tijdelijke exploitatie van enkele woningen en belastingaanslagen voor de eigendommen van het Bedrijvenschap betroffen de overige kosten in 2022 voor het grootste deel (€ 0,22 miljoen) een vergoeding aan de gemeente Midden-Delfland voor de canonderving Storting in de voorziening Op basis van de gerealiseerde kosten en opbrengsten in het verslagjaar, alsmede de bijgestelde verwachtingen omtrent nog te realiseren kosten en opbrengsten, is in het verslagjaar € 3,96 miljoen toegevoegd aan de voorziening. 17 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Mutatie Onderhanden werk De mutatie Onderhanden werk betreft een sluitpost in de programmarekening. Zolang het Bedrijvenschap grond ontwikkelt wordt het saldo van alle opbrengsten en kosten geactiveerd als Onderhanden werk.

2.5.2 Baten (inclusief analyse begrotingsafwijkingen) Opbrengst gronduitgiften Onder deze post worden de opbrengsten verantwoord uit hoofde van de uitgifte van bouwrijpe kavels. In 2022 zijn geen bouwrijpe kavels uitgegeven. In de begroting 2022, die was gebaseerd op de jaarschijf 2022 in de grondexploitatie per 1 juli 2021, was rekening gehouden met een opbrengst van € 18,4 miljoen inzake drie reserveringsovereenkomsten. Deze zijn vanwege planologische redenen verschoven naar 2023. Verder is sprake van één lead die niet tot uitgifte heeft geleid. Overig De overige ontvangsten (per saldo negatief) betreft vooral de terugbetaling van een eerder ontvangen tegemoetkoming in geleden planschade (€ 2,58 miljoen) naar aanleiding van een herroeping van haar eerdere besluit door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. Daarnaast bevat deze post een ontvangen reserveringsvergoeding (€ 97.296), de opbrengst van de uitgifte van een reststrook (€ 29.460), de opbrengst van de levering van openbare ruimte aan de gemeente (€ 2) en de huuropbrengst van de enige nog aanwezig woning (€ 4.829).

Resultaat Het resultaat over het boekjaar 2022 komt uit op € 3,96 miljoen negatief. Dit bedrag is gelijk aan de verwachte toename van het tekort van de per 31 december 2022 geactualiseerde grondexploitatie.

2.5.3 Incidentele baten en lasten In het Overzicht baten en lasten 2022 zijn geen incidentele baten en lasten begrepen. Alle verantwoorde baten en lasten zijn eigen aan hert voeren van een grondexploitatie. 2.5.4 Wet Normering Topinkomens (WNT) tabel Per 1 januari 2013 is de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) ingegaan. Deze verantwoording is opgesteld op basis van de op het Bedrijvenschap Harnaschpolder van toepassing zijnde regelgeving.

18 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Gegevens 2022 bedragen x € 1 Functiegegevens Aanvang en einde functievervulling in 2022 Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte) Aantal kalendermaanden functievervulling in het kalenderjaar Omvang van het dienstverband in uren per kalenderjaar Dienstbetrekking? Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum Maximum uurtarief in het kalenderjaar Maxima op basis van de normbedragen per maand Individueel toepasselijke maximum gehele periode kalendermaand 1 t/m 12 Bezoldiging Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen Beloningen betaalbaar op termijn Sub totaal

C.Boele directeur 1-1-22 - 31-3-22 0,127

C. van der Feltz directeur 1-8-22 - 31-12-22 5

nee

146,67 nee € 206 € 143.000 € 30.213

€0 n.v.t. €0

€ 17.600 n.v.t. € 17.600

Individueel toepasselijke bezoldigingsmaximum

€ 6.858

€ 30.213

-/- Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag

n.v.t.

Bezoldiging

€0

€ 17.600

n.v.t.

Het bedrag van de overschrijding en de reden waarom de overschrijding al dan niet is toegestaan Toelichting op de vordering wegens onverschuldigde betaling

De per 1-1-2016 aangestelde directeur, de heer C. Boele, is in dienst van de gemeente Den Haag en wordt vanuit die gemeente parttime gedetacheerd bij het Bedrijvenschap. De heer Boele is per 31 maart 2022 afgetreden en per 28 juni 2022 is zijn opvolger, de heer C. van der Feltz, tevens in dienst bij de gemeente Den Haag, aangesteld als nieuwe directeur met ingang van 1 augustus 2022. De in de tabel genoemde bezoldigingen is het bedrag dat voor het werk van de directeuren aan de gemeente Den Haag is verschuldigd over 2022.

19 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

1d. Topfunctionarissen in 2022 met een bezoldiging van € 1.700 of minder NAAM TOPFUNCTIONARIS

FUNCTIE PER 31 DECEMBER 2022

S. Bruines Voorzitter DB / AB F.J.M. ten Have Lid DB / AB A. Mulder Lid DB tot 21-10-2022/ AB tot 21-10-2022 K. Parbhudayal Lid DB sinds 18-11-2022 / AB sinds 21-10-2022 S. Smit Lid AB tot 7-7-2022 M. Oderwald – Ruijsbroek Lid AB sinds 7-7-2022 W. Renzen – van Leeuwen Lid AB A. Kapteijns Lid AB P.A. van de Heuvel Plaatsvervangend directeur De opgenomen topfunctionarissen betreffen de leden van het dagelijks bestuur en het algemeen bestuur van het Bedrijvenschap HarnaschPolder, alsmede de plaatsvervangend directeur. De bestuursleden waren in het verslagjaar wethouders van de gemeenten Den Haag en Midden-Delfland en ontvingen generlei vergoeding voor hun werkzaamheden. Ook de plaatsvervangend directeur ontving geen vergoeding. 2.6

Toelichting op de balans per 31 december 2022

2.6.1 Activa Voorraad Onderhanden werk Bouwgrond in exploitatie Het saldo van de post onderhanden werk geeft de totaal gerealiseerde investeringen tot en met 31 december 2022 weer van het totale project. De balanspost Onderhanden werk (gronden in exploitatie) bedraagt per einde boekjaar afgerond circa € 40,2 miljoen, exclusief de afwaardering voor het verwachte plantekort. De waardering van de in exploitatie genomen gronden is gebaseerd op de inzichten ten tijde van het opstellen van de jaarrekening, uitgaande van de Herziene grondexploitatie per 1 juli 2022 en de daarbij behorende inschatting van uitgangspunten, parameters en risico’s, en rekening houdend met nadien bekend geworden informatie tot het moment van opstellen van de jaarrekening. Uiteraard betreft dit een inschatting die omgeven is door onzekerheden die periodiek worden herzien en waarbij de waardering in volgende jaren zowel positief als negatief uit kan vallen. Het bestuur is van mening dat op basis van de informatie en inzichten de beste schatting is gemaakt voor de waardering van de in exploitatie genomen gronden. De risico’s zijn nader beschreven in de paragraaf grondbeleid, de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing en de risicoparagraaf in het jaarverslag.

Verliesvoorziening Volgens de tot en met 31 december 2022 geactualiseerde grondexploitatie wordt uitgegaan van een saldotekort van € 11,45 miljoen op netto contante waarde per 31 december 2022. Indien bij afronding van het project met een verlies zal worden afgesloten, dan zullen de deelnemende gemeenten dit exploitatietekort moeten aanvullen. Op dit moment is volstaan met het creëren van een administratieve voorziening. De voorziening is gepresenteerd onder de kosten teneinde een goed beeld te geven omtrent de waardering van de voorraad Onderhanden werk. De gemeenten Den Haag en Midden-Delfland participeren met een risicoverhouding van 85%-15% in de Gemeenschappelijke regeling.

20 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 24 maart 2023

Uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter De uitzettingen met een rentetypische looptijd van 1 jaar of korter bestaan uit uitzettingen in ’s Rijks schatkist, overige vorderingen, banksaldi en uit de overlopende activa. Uitzettingen in ’s Rijks schatkist Het Bedrijvenschap maakte over het verslagjaar gebruik van het zogenoemde Schatkistbankieren. Het Bedrijvenschap is verplicht te rapporteren over de onderschrijding of overschrijding van de drempel die bij het Schatkistbankieren wordt gehanteerd. De rapportage over 2022 staat hieronder. Berekening benutting drempelbedrag schatkistbankieren (bedragen x € 1000) Verslagjaar (1)

Drempelbedrag

1.000 Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kw artaal 3 Kwartaal 4

(3a) = (1) > (2)

Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Ruimte onder het drempelbedrag

(3b) = (2) > (1)

Overschrijding van het drempelbedrag

(2)

122

130

878

903

870

908

(1) Berekening drempelbedrag Verslagjaar (4a) (4b) (4c)

Begrotingstotaal verslagjaar Het deel van het begrotingstotaal dat kleiner of gelijk is aan € 500 miljoen Het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat Drempelbedrag (1) = (4b)*0,02 + (4c)*0,002 met een minimum van €1.000.000 als het begrotingstotaal kleiner of gelijk is aan 500 mln. En als begrotingstotaal groter dan € 500 miljoen is is het drempelbedrag gelijk aan € 10 miljoen, vermeerderd met 0,2% van het deel van het begrotingstotaal dat de € 500 miljoen te boven gaat.

24.274 24.274 -

1.000

(2) Berekening kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kw artaal 3 Kwartaal 4 (5a) (5b) (2) - (5a) / (5b)

Som van de per dag buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen (negatieve bedragen tellen als nihil) Dagen in het kwartaal Kwartaalcijfer op dagbasis buiten 's Rijks schatkist aangehouden middelen

11.006

8.794

11.986

8.427

122

130

Overige vorderingen Er was per 31-12-2022 sprake van één openstaande debiteurenvordering (€ 204.107) inzake een reserveringsvergoeding. Banksaldi Het saldo van € 183.684 vertegenwoordigt het positieve saldo op de BNG-rekening in het kader van de rekening-courant faciliteit. Bij de rekening-courant van de BNG is een kredietfaciliteit beschikbaar van € 6 miljoen waarover zo nodig beschikt kan worden voor de financiering van de uitgaven van het Bedrijvenschap. Overlopende activa In 2006 is een overeenkomst gesloten met G.A.M. van Leeuwen Harnasch B.V. waarin de betaling van een exploitatiebijdrage is opgenomen. In 2012 is met deze B.V. een aanvullende overeenkomst gesloten met een groter oppervlak van het gebied waarvoor een exploitatiebijdrage wordt betaald. In totaal bedraagt de exploitatiebijdrage van dit bedrijf € 920.280. De bijdrage moet betaald worden nadat een 21 Baker Tilly (Netherlands) N.V. R.B.identificatiedoeleinden Gewaarmerkt voor Den Haag Datum: 24 maart 2023

omgevingsvergunning voor de betrokken grond is afgegeven. Indien na afwikkeling van de grondexploitatie de exploitatiebijdrage nog niet is verschuldigd, zal de vordering worden overgedragen aan de gemeente Midden-Delfland. Verder is onder deze post de te vorderen omzetbelasting over het vierde kwartaal 2022 verantwoord (€ 47.528), alsmede de te ontvangen rente over de lening van € 12 miljoen (€ 24.000) en rente over het saldo aangehouden bij het Rijk (Schatkistbankieren, € 3.185).

2.6.2 Passiva Vaste passiva Eigen vermogen – resultaat na bestemming Het Bedrijvenschap kent slechts één programma en alle kosten en opbrengsten worden direct in het Onderhanden werk gemuteerd. Het resultaat van de programmarekening wordt derhalve verwerkt in het eigen vermogen. Dit resulteert ultimo 2022 in een negatief resultaat van € 0,26 miljoen en een negatief eigen vermogen van € 7,75 miljoen. Het verloop van het Eigen vermogen kan als volgt worden weergegeven: Jaar In € 1.000 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022

Mutatie Voorziening voorziening ultimo

1.494 3.233 -1.757 1.630 500 3.734 -220 1.061 5.952 0 420 -1.287 3.480 575 -1.281 -5.904 -2.860 -1.280 3.960

1.494 4.727 2.970 4.600 5.100 8.834 8.614 9.675 15.627 15.627 16.047 14.760 18.240 18.815 17.534 11.630 8.770 7.490 11.450

Resultaat

Vermogen ultimo

-1.494 -3.233 1.757 -1.630 -500 -3.734 220 -1.061 -5.952 0 -420 1.287 -3.480 -575 1.281 5.904 2.860 1.280 -3.960

-1.494 -4.727 -2.970 -4.600 -5.100 -8.834 -8.614 -9.675 -15.627 -15.627 -16.047 -14.760 -18.240 -18.815 -17.534 -11.630 -8.770 -7.490 -11.450

Uitgaande van ongewijzigde omstandigheden in de ontwikkeling van het verwachte planresultaat, zullen de deelnemende gemeenten het bedrag ter grootte van € 11,45 miljoen (op contante waarde per 3112-2022) in totaal moeten bijdragen (inclusief de correctie zoals genoemd bij storting in de voorziening). Dit is volgens de afspraken zoals gemaakt in het convenant en de Gemeenschappelijke regeling tussen de deelnemende partijen. Er is geen sprake van mogelijke discontinuïteit van de Gemeenschappelijke regeling. Vaste schulden met een rentetypische looptijd van 1 jaar of langer Onder de post vaste schulden met een rente typische looptijd van 1 jaar of langer worden de langlopende schulden verantwoord die met de BNG en anderen zijn aangegaan ten behoeve van de financiering van de grex voor een rente typische looptijd langer dan 1 jaar. De specificatie per balansdatum van de hieronder verantwoorde leningen is als volgt:

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12645595/1