RIS315129 Burgerberaden – collegereactie en onderzoeksrapport

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

DSO/10502945 RIS315129 Contactpersoon

Lisa Franke Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Energietransitie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

4 april 2023

Lisa.Franke@denhaag.nl

Onderwerp

Burgerberaden – collegereactie en onderzoeksrapport

Op 14 juli 2021 heeft de gemeenteraad de motie ‘Laat onze bewoners zelf beslissen: organiseer een burgerberaad over de energietransitie in twee Haagse wijken’ (RIS309649) aangenomen. Deze motie roept het college op een burgerberaad te organiseren in twee wijken die van elkaar verschillen. Het college heeft hier invulling aan gegeven door burgerberaden te organiseren in het Statenkwartier en Laakkwartier & Spoorwijk over de energietransitie en het klimaat. In december en januari heeft u de adviesrapporten van beide burgerberaden (RIS313047 & 314384) ontvangen. De vraag die is gesteld aan de deelnemers aan de burgerberaden was als volgt: “U heeft vast gehoord dat ons klimaat verandert. Dat de zomers heter worden en de winters minder koud, dat er meer droogte is en meer plotselinge heftige regen. Dat komt onder andere door de energie die we gebruiken. Gas, kolen en olie geven CO2 uitstoot en daar wordt de wereld steeds warmer van. Help de gemeente door maatregelen te bedenken die helpen om klimaatverandering te verminderen.” U vroeg het college om een reactie te geven bij de adviesrapporten van de burgerberaden. Omdat het

instrument burgerberaden nieuw is voor Den Haag is het nog enigszins zoeken naar een goede manier van bespreken en opvolgen van de adviezen. Gezien het vele werk dat de deelnemende bewoners in de adviezen hebben gestoken, vinden we het belangrijk hen allereerst de mogelijkheid te bieden om meer te vertellen over hun inhoudelijke adviezen, de verwachtingen daarbij en hun ervaring met dit proces. Het college wil hen de ruimte geven om bedoelingen bij deze adviezen toe te lichten en te nuanceren. Hiervoor is gelegenheid tijdens de werkbespreking in de commissie leefomgeving op 12 april. Zoals verzocht wordt er in deze brief wel een eerste korte collegereactie gegeven bij de adviesrapporten, maar kiezen we ervoor op dit moment niet op alle afzonderlijke adviezen inhoudelijk te reageren. Deze eerste collegereactie geeft aan hoe de gemeente al uitvoering geeft aan een aantal adviezen, of het beleid kan verbeteren aan de hand van de behoeften en wensen die zijn opgenomen in de adviesrapporten. Er is ook een aantal adviezen dat nader onderzoek vraagt of niet aansluit bij huidig beleid. Hiervoor zijn vervolgstappen nodig. Er is nog geen haalbaarheidsonderzoek uitgevoerd. Dit laatste zou een vervolgstap kunnen zijn voor een aantal van de adviezen, als onderdeel van een uitvoeringsagenda bijvoorbeeld.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10502945

In alle gevallen is het belangrijk dat deelnemers aan de burgerberaden en andere inwoners van de stad weten welke vervolgstappen de gemeente zet naar aanleiding van deze adviezen. Collegereactie bij adviezen burgerberaden De burgerberaden zijn georganiseerd in twee heel verschillende wijken. Dat heeft geleid tot twee hele eigen adviesrapporten. De deelnemers hebben elkaars thema’s of adviezen tussentijds niet gezien, de inhoud is dus echt van de bewoners uit de betreffende wijk. De adviesrapporten zijn geschreven door deelnemers aan het beraad zelf, zonder tussenkomst van de gemeente. Het eigenaarschap over de precieze onderwerpen van de adviezen en het proces lag zo veel mogelijk bij de deelnemers. De gemeente had hierbij een faciliterende rol. Na afloop van de bijeenkomsten van het burgerberaad hebben kleinere groepen deelnemers met mandaat van de andere deelnemers zich ingezet voor het schrijven en opleveren van de uiteindelijke adviesrapporten. De adviesrapporten In het adviesrapport van Laakkwartier & Spoorwijk staan meerdere adviezen over de positie van zowel woningeigenaren als huurders bij het verduurzamen van hun woning.

Zij geven het signaal af dat er duidelijke routes moeten zijn voor het verduurzamen van de woning, dat collectieve acties gesteund moeten worden om verduurzamen gemakkelijker en betaalbaar moet maken en dat er rekening moet worden gehouden met de portemonnee en diversiteit van verschillende bewoners in de wijk. Zij geven aan dat goede informatie hierover en acties in de wijk cruciaal zijn. Daarnaast is er aandacht voor het vergroenen van de wijk. In Statenkwartier werd het belangrijk gevonden dat er meer ruimte komt voor groen, voetgangers en fietsers in de wijk. En in het algemeen voor betere ‘groen-blauw structuren’ in de stad. Er is gedacht over deelvervoer en beter openbaar vervoer als oplossing om dit voor elkaar te krijgen. Ook in het adviesrapport van het Statenkwartier staan adviezen over het verduurzamen van huizen. Hier ligt de nadruk op wetgeving en financiële regelingen, maar ook op goed advies. Beide burgerberaden geven in hun adviesstuk aan dat zij nog niet een duidelijk genoeg pad teruglezen voor de overstap naar schone energie in hun wijk. Hier werkt de gemeente aan In de adviesrapporten staat een aantal adviezen waar wij als gemeente al werk van maken of die aansluiten bij het huidige beleid. Dat is een fijne constatering, omdat het bevestigt dat we dezelfde soort vraagstukken en oplossingen zien als bewoners in deze wijken.

Een aantal voorbeelden daarvan zijn: - Er bestaan verschillende programma’s en communicatiecampagnes om bewoners te ondersteunen en stimuleren om hun huis te verduurzamen. Aanvullend vervult de stichting Duurzaam Den Haag een rol in de wijken door bijvoorbeeld hun buurtteams en door gerichte acties te organiseren in de wijk. - Er wordt momenteel gewerkt aan een nieuwe invulling van de gemeentelijke subsidieregelingen voor de verduurzaming van woningen (RIS314544). Naast stadsbrede subsidies, zoals de subsidies van het Rijk en andere subsidies waar het Rijk niet in voorziet, komen er aanvullende subsidies in bepaalde gebieden. Deze gebiedsgerichte subsidies worden ingezet om huiseigenaren met de minst energiezuinige woningen (label E, F of G) en een lage leencapaciteit en weinig spaargeld te helpen hun woning te verduurzamen.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10502945

-

-

-

In Laak Centraal loopt momenteel al een pilot gericht op mensen met een ooievaarspas en een woning met een E, F of G label. Zij krijgen hulp bij het verduurzamen van hun woning. Energiecoaches gaan op aanvraag op bezoek bij bewoners om een maatwerkadvies te geven. Daarbij is er een subsidie om maatregelen gedeeltelijk kosteloos uit te voeren. Om de positie van huurders te versterken, heeft de gemeente sinds 2021 naast de VvEbalie ook een Huurbalie (RIS:311562). Het initiatiefrecht is één van de instrumenten om het tempo van verduurzaming van de particuliere huurwoningen te verhogen. Ook de wensen om de wijken te vergroenen en het primaat te leggen bij fietsers en voetgangers ligt in lijn met waar als gemeente aan gewerkt wordt. Dit laatste past bijvoorbeeld in het mobiliteitsbeleid (RIS310664).

Ut een aantal adviezen blijkt dat de inspanningen van de gemeente nog onvoldoende aansluiten bij de wensen en behoeften van de deelnemers aan de burgerberaden. Denk bijvoorbeeld aan de informatie over het verduurzamen van huizen. De informatie lijkt soms onvoldoende de verschillende doelgroepen te bereiken. In dat geval vormen de adviezen een goede basis voor verbetering. De volgende adviezen vragen om een vervolg Er is ook een aantal adviezen dat om nader onderzoek vraagt of om een aanpassing/inpassing van het huidige beleid. Voorbeelden daarvan zijn het aanleggen van een nieuwe tramlijn voor bezoekers aan het strand, het autovrij maken van de Frederik Hendriklaan of het openen van nieuwe fysieke informatiepunten voor het verduurzamen van het huis. Voor deze adviezen kan het waar mogelijk waardevol zijn om deelnemers aan het beraad te verbinden aan ontwikkelingen in de wijk en/of vervolggesprekken in de wijk te organiseren over deze onderwerpen zodat de wensen en behoeften plek krijgen in (nog te vormen) beleid, of een uitvoeringsagenda. De bedoeling bij de adviezen is dan mogelijk goed aan te sluiten bij de manier waarop de gemeente er werk van maakt. De deelnemers van beide burgerberaden geven ook aan het belangrijk te vinden om bij beslissingen die (grote) invloed hebben op de belevingswereld van bewoners betrokken te worden.

In het adviesrapport van het Statenkwartier wordt bijvoorbeeld aangegeven dat zij inspraak willen bij aanpassingen in de wijk en dat er op het gebied van energietransitie en klimaatadaptatie een passende aanpak per wijk nodig is. In het adviesrapport van het Laakkwartier & Spoorwijk wordt heel direct gevraagd om het behoud van burgerberaden bij besluiten die een grotere impact hebben op de levenssfeer van de meerderheid van bewoners.

Lessen van de eerste burgerberaden over energietransitie en klimaat Het burgerberaad is een vernieuwende en intensieve participatiemethode, die nu voor een eerste keer is toegepast op het vraagstuk van energietransitie en klimaatverandering. De gemeente vindt het belangrijk om hiervan te leren, zodat in de toekomst deze methode nog beter ingezet kan worden bij een passend vraagstuk. De Haagse Hogeschool is gevraagd om het proces te volgen en hun bevindingen te presenteren in een onderzoeksrapport. Hieronder wordt een aantal opvallende uitkomsten en verbeterpunten gedeeld. Het volledige rapport vindt u in de bijlage. Opvallende uitkomsten uit het onderzoek: - De deelnemers geven dit participatieproces gemiddeld een hoog cijfer: een 7,3 in Statenkwartier en een 8,2 in Laakkwartier & Spoorwijk. Deelnemers voelden zich welkom, beleefd behandeld en serieus genomen in zowel hun wensen over het proces als

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10502945

-

-

op de inhoud. Er was ruimte voor iedereen om zich te laten horen, ook de deelnemers die wat stiller zijn. Niet-Nederlands sprekende deelnemers waren blij met de mogelijkheid van een fluistertolk waardoor zij toch deel konden nemen aan het proces. De meeste deelnemers van beide burgerberaden deden niet eerder mee aan een participatieproces of gesprek met de gemeente. Dat betekent dat we grotendeels een nieuwe groep hebben gesproken. Ook opvallend was dat er in met name Laakkwartier & Spoorwijk veel aanmeldingen waren in de leeftijdscategorie 16 – 35. Vaak is deze leeftijdsgroep bij participatieprocessen ondervertegenwoordigd. Door twee burgerberaden kort op elkaar te organiseren was er ruimte om direct verbeteringen toe te passen. Deze verbeterpunten worden genoemd, maar konden niet uitgebreid onderzocht worden in verband met de beslissing het onderzoek in Laakkwartier & Spoorwijk anders in te richten.

Belangrijke lessen voor verbetering: Het onderzoek geeft een aantal belangrijke conclusies en aandachtspunten voor het organiseren van burgerberaden in de toekomst: - Uit het onderzoek blijkt dat de methode van selecteren van deelnemers verbeterd kan worden. De deelnemersgroep kan representatiever worden door extra selectiecriteria te hanteren, zoals bijvoorbeeld opleidingsniveau en inkomen. Daarnaast kan er bij het samenstellen van de groep gekeken worden naar iemands perspectief op het vraagstuk, waardoor er van tevoren al duidelijk is dat meerdere gezichtspunten goed vertegenwoordigd zijn. Op verschillende manieren uitnodigen of toevoegen van andere vormen van interactie tijdens de bijeenkomsten kan ook bijdragen aan een diversere deelnemersgroep. - De vraagstelling en opzet van het beraad kunnen beter op elkaar aansluiten. De brede vraagstelling en relatief geringe tijd voor beantwoording ervan, maakte dat er soms onvoldoende tijd was om dieper in te gaan op onderwerpen waarop deelnemers van mening verschilden. - Het was voor de deelnemers onvoldoende helder hoe het vervolgproces eruit zou zien, wat er precies zou gebeuren met hun adviezen en wat de kaders zijn waarbinnen zij de gemeente kunnen adviseren. Dit is een belangrijke les en houdt ook verband met de breedte van de vraagstelling voor het burgerberaad.

Een scherpe vraagstelling met heldere kaders en duidelijke afspraken over wat er met de adviezen gebeurt, kan in het vervolg deze onduidelijkheid wegnemen. In het onderzoeksrapport staan meer lessen met uitgebreide toelichting. Aanbevelingen voor vervolg Op basis van het onderzoeksrapport en de ervaring van het organisatieteam wordt er gewerkt aan een set aanbevelingen voor hoe Haagse burgerberaden in de toekomst georganiseerd kunnen worden. Deze eerste ervaring biedt veel kans om deze methode een volgende keer op een nog betere manier in te zetten. Het wordt geen blauwdruk voor een burgerberaad, omdat júist voor een burgerberaad maatwerk nodig is, zodat er een proces ontworpen kan worden dat past bij de gestelde doelen en de vraagstelling. De aanbevelingen geven wél richting in wat er minimaal gedaan zou moeten worden om een goed burgerberaad te organiseren. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4