RIS314546 Vervolgaanpak binnentuinen woningcorporaties

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Martijn Balster Wethouder van Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10411206 RIS314546 Contactpersoon

Gert-Jan van der Panne Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Wonen Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

14 februari 2023

gertjan.vanderpanne@denhaag.nl

Onderwerp

Vervolgaanpak binnentuinen woningcorporaties

Geachte voorzitter, In december 2021 heeft de gemeenteraad unaniem het gewijzigde initiatiefvoorstel ‘Opknapbeurt voor Haagse binnentuinen “voor meer leefbaarheid en meer sociale cohesie”’ (RIS307243) aangenomen. Dit betreft een voorstel om binnentuinen van woningcorporaties op te knappen, met name in Zuidwest en Mariahoeve. Ook is de motie ‘geef bewoners een stem bij herinrichting binnentuinen’ (RIS311042) aangenomen, die het college onlangs heeft afgedaan met een toezegging die stem van bewoners daarin serieus te nemen. Met deze vervolgaanpak geeft het college aan hoe zij in samenwerking met bewoners, corporaties en maatschappelijke organisaties aan de slag gaat met het verbeteren van binnentuinen. De volgende punten komen aan de orde: • Wat er al gebeurt, gebeurd is en op de planning staat; • Extra wensen van bewoners, corporaties en gemeente; • Manieren om die wensen te realiseren. Wat er al gebeurt, gebeurd is en op de planning staat Binnentuinen hebben al enige tijd de aandacht van het college. Aangespoord door het initiatiefvoorstel en de motie is het college de afgelopen maanden intensiever het gesprek aangegaan rondom binnentuinen. In die gesprekken komt naar voren dat corporaties langzaam meer financiële en organisatorische ruimte krijgen om hun binnentuinen te verbeteren.

De voornaamste redenen om met binnentuinen aan de slag te gaan zijn wanneer er vanuit woningrenovatie een koppeling te maken is, wanneer er enthousiaste huurders met een haalbaar initiatief komen en/of wanneer er een impuls op leefbaarheid nodig is. Daarbij is het meenemen van de wensen van bewoners en aandacht voor ontmoeten vanzelfsprekend. Deels omdat de bewoners de belangrijkste gebruikers zijn van de binnentuin en deels ook omdat, bij afgesloten binnentuinen, ook 70% instemming van huurders nodig is om binnentuinen echt te verbeteren.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10411206

Voor thema’s als participatie, ontmoeting, klimaatadaptiviteit (bijvoorbeeld waterberging via wadi’s), ecologische waarde, biodiversiteit, recreëren, beweging, gezond wonen, moestuinen, hittestress, stadmaken, placemaking en stikstof is steeds meer aandacht. Enkele voorbeelden van recent verbeterde binnentuinen van Haagse woningcorporaties waar het college van onder de indruk is: • Klimaatadaptieve herinrichting tuin met bewoners in Laak door Staedion (Elboogstraat). • Moerwijk door Haag Wonen, 24 moestuinen Pieter Langendijkstraat en Erasmusweg. En een tekenwedstrijd voor kinderen, over herinrichting binnentuinen. • Zuidwest waar bewoners met de Groene Matties samenwerken in een Mengelmoestuin. • In Moerwijk heeft Haag Wonen 54 voortuinen en 4 binnentuinen opgeknapt op basis van wensen bewoners. • In Zuidwest heeft Staedion 16 moestuinen aangelegd waar 100 bewoners actief zijn, mede gefinancierd door Fonds1818. • In Zuidwest heeft Vestia 7 à 8 moestuinen op initiatief van bewoners mogelijk gemaakt, waaraan gemeente en Fonds1818 ook een bijdrage leverden. • Ook in Zuidwest, De Raden, heeft Vestia ca 20 stukjes binnentuin met bewoners ingericht als moestuin.

• De Gaarden (Zuidwest, Vrederust): een interessante aanpak van Haag Wonen onder de noemer van ‘Living Lab Vrederust’ waar binnentuinen en voortuinen met bewoners worden ontworpen vanuit de insteek van een democratisch proces voor ruimtelijke rechtvaardigheid. In deze lijst is te zien dat binnentuinen in Zuidwest (inclusief Moerwijk) veel aandacht krijgen. Dat wil het college vasthouden. In de prioritering van zaken waar het college in Zuidwest, en met de Alliantie Zuidwest, mee aan de slag wil gaan is het creëren en verbeteren van ontmoetingsruimte één van de belangrijkste. Binnentuinen kunnen die ontmoetingsruimten worden waar dat deel van de stad behoefte aan heeft. Een zorg die corporaties uiten is dat groen bij herstructurering nog te vaak een sluitpost is die bij stijgende bouwkosten nog wel eens in het gedrang kan komen. Daarbovenop geven corporaties aan dat zij vanwege grote drukte in het algemeen ook moeite hebben voldoende tijd voor het onderwerp vrij te maken. Vooral ook bij de medewerkers die in de wijk actief zijn. In de vervolgaanpak is daarom voor het college van groot belang vooraf duidelijke afspraken te maken over budgetten en rolverdeling. Daarmee anticipeert het college op deze ervaringen uit het verleden om tot een scherpe vervolgaanpak te komen.

Een kans hierbij, waar onder andere Staedion aan de Elboogstraat al ervaring mee heeft opgedaan, is de samenwerking met lokaal en regionaal praktijkonderwijs. Dan kunnen de hoveniers en groenonderhouders van de toekomst al tijdens hun opleiding in Den Haag ervaring opdoen. Extra wensen: meer binnentuinen op initiatief bewoners, meer samenwerking, meer aandacht bij herstructurering Corporaties hebben veel ervaring met manieren om samen met bewoners tot mooie plannen te komen, vaak ook door dit aspect mee te nemen bij het inkopen van hoveniersdiensten. Een zorgpunt daarbij is dat het in de praktijk vaak lastig is voldoende betrokken bewoners te vinden. Bij de inspraak, en ook bij de betrokkenheid op de langere termijn. Een tekenend voorbeeld is een opkomst van twee personen bij een informatieavond voor een binnentuin waar 75 huishoudens aan wonen. Gelukkig zijn er ook goede voorbeelden, zoals bij moestuinen in Zuidwest waar 100 bewoners actief zijn.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10411206

Dit is in de praktijk alleen mogelijk met de inzet van professionals die begeleiding bieden. De ervaring leert dat dit soort initiatieven zonder die begeleiding niet de beste kans van slagen hebben op langere termijn. Bij bewoners is er namelijk niet altijd voldoende draagkracht om initiatieven over langere periodes voort te zetten en om de nodige zaken ook organisatorisch goed te regelen. In de vervolgaanpak wil het college zich vooral inzetten op projecten waar deze valkuil voorkomen wordt met ondersteuning op langere termijn en inzet van welzijnspartijen en de stadsdelen. In het algemeen zouden corporaties en bewoners meer willen en kunnen doen met binnentuinen op initiatief van huurders. Corporaties geven daarnaast aan meer kansen in gezamenlijkheid met gemeente en andere corporaties te willen pakken, bijvoorbeeld met vergroening van daken, gevels, tuinen en de openbare ruimte op een manier die past bij de bewoners. Vooral in versteende wijken liggen kansen in gezamenlijkheid. Het college neemt dit mee in de verdere aanpak. Ook een meewerkende rol van de gemeente in experimenten, bijvoorbeeld via tijdelijke vergunningen voor tiny houses in binnentuinen, zou kunnen helpen.

Het voorbeeld van het tiny house in hier niet toevallig gekozen: één van de corporaties heeft een plan om een huurder als tuinmeester te laten verblijven in het tiny house, om zo de betreffende binnentuin een impuls te geven. Manieren om die wensen te realiseren: gezamenlijk plan van aanpak, financiële bijdrage gemeenten Ondanks genoemde inspanningen en de mooie zaken die op de planning staan, is er nog genoeg te wensen over. Bewoners en corporaties geven aan graag meer ruimte te hebben, bijvoorbeeld via een bijdrage vanuit de gemeente, om binnentuinen te verbeteren vanuit bewonersinitiatieven. Het blijkt vaak goed mogelijk de jaarlijkse onderhoudskosten beheersbaar te houden, maar de initiële investeringen zijn fors en daarmee soms een te grote hobbel. Daarbij zijn ook de kosten voor nodige begeleiding van bewoners en initiatieven vaak een barrière. Begeleiden en betrekken van bewoners tijd en geld. In het recente verleden hebben middelen vanuit de Regiodeal Zuidwest daar een rol in kunnen spelen. Daar zijn goede ervaringen mee. Kortom: een samenwerking waarbij ook tijd en financiële middelen van de gemeente kunnen worden besteed zou het aantal te verbeteren binnentuinen op initiatief van bewoners kunnen vergroten.

Aanpak en vervolg Het college gaat daarom in de 1e helft van 2023 met bewoners, corporaties en maatschappelijke organisaties pilots identificeren die in 2023 opgepakt kunnen worden. Deze pilots worden onderdeel van een breder programma van stadmakersinitiatieven dat in ontwikkeling is. Ook haken de pilots aan op het participatieprogramma van de gemeente. De nadruk bij de gezamenlijke aanpak binnentuinen ligt op initiatieven vanuit bewoners. Er zijn ook plekken waar verbetering nodig en mogelijk is, maar waar bewoners niet tot een initiatief komen. In die gevallen overweegt het college met partners in de wijk het initiatief te nemen. Bij verbetering van binnentuinen als onderdeel van een renovatie ziet het college vooral een trekkende rol bij de corporaties. Daarbij zal extra aandacht zijn voor de genoemde thema’s participatie, placemaking, ontmoeting, klimaatadaptatie (bijvoorbeeld waterberging via wadi’s), ecologische waarde, biodiversiteit, recreëren, beweging, gezond wonen, moestuinen en hittestress.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10411206

Dat zijn forse ambities, en toch realistisch. Als een bewonersinitiatief bijvoorbeeld geholpen wordt met het realiseren van moestuinen, kan dat bijdragen aan beweging, gezondheid, tegen gaan van eenzaamheid en stimulering biodiversiteit. Bij het stimuleren van die biodiversiteit aandacht voor ecologisch beheer van groot belang: rekening houden met inheemse flora en fauna, geen bestrijdingsmiddelen en slim maaien. Die pilots worden in 2023 uitgevoerd, waarbij parallel gewerkt wordt aan het uitbreiden van de samenwerking in een programma binnentuinen dat in 2024 zou kunnen gaan starten. Corporaties geven aan dat een langjarige samenwerking van minimaal 3 à 4 jaar daarbij de voorkeur heeft. Daarin kijkt het college, zoals ook benoemd in de motie ‘zet een boom op met de woningcorporaties’ (RIS314256), naar het toevoegen van bomen in binnentuinen op die plekken waar bewoners aangeven dat te willen. Een ontwikkeling die het college in de gaten houdt is het ontstaan van binnentuinen in gemengd eigendom. Binnentuinen van een Vereniging van Eigenaren (VvE) waar ook corporatiewoningen onderdeel van zijn. In de verdere uitwerking van de vervolgaanpak heeft het college hier aandacht voor, en kijkt met hulp van wijkmanagers en VvE-adviseurs van de gemeente welke goede voorbeelden er in de stad al zijn op dit vlak en welke lessen daarvan geleerd kunnen worden.

Het college wil bestaande budgetten inzetten om de kansen die er liggen te kunnen realiseren. Dekking komt van verschillende werkbudgetten van de gemeentelijke begroting die gericht zijn op opgaves die in de binnentuinen van corporaties kunnen worden aangegaan, zoals participatie, energietransitie, klimaat, stadmaken, leefbaarheid, vergroening, buitenruimte, etc. Bij dat laatste punt ziet het college mogelijkheden voor verdere verbetering van de samenwerking tussen college en corporaties op het gebied van inrichting en onderhoud van de buitenruimte. Idealiter sluiten de openbare ruimte en de binnentuinen van corporaties goed op elkaar aan. Het college zoekt daarbij altijd naar betrokkenheid en een bijdrage van de corporaties zelf en van mogelijke andere partners zoals huurdersorganisaties, Fonds1818 en het Hoogheemraadschap Delfland. Ook kijkt het college naar de mogelijke inzet van nationale en Europese fondsen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Volkshuisvesting, Welzijn en Zuidwest Martijn Balster

4/4