RIS314487 Bijlage

Organisaties worstelen met de plotselinge extra inzet van personeel. Naast de verschillende opvattingen over wat dakloosheid is, is er nog een obstakel voor samenwerking tussen ketenpartners: het grote verloop van het personeel en het tekort aan medewerkers in de huidige krappe arbeidsmarkt. Het snelle openen van de permanente winteropvang heeft zijn weerslag gehad op de reguliere werkzaamheden van de professionals. Eind oktober verzocht de gemeenteraad om opening van de permanente winteropvang en op 4 november opende de Lozerhof de deuren. De snel ingeschakelde professionals moesten hun andere activiteiten laten liggen.

“

“Het is als een soort cowboyding begonnen. Zo’n paniekverhaal van: we gaan dat doen. En er heeft heus wel iemand gevraagd: en wie regelt dat dan? En dan heeft iemand bij het beleid gezegd: dat doe ik wel. Nou ja, dat kan gewoon niet. Zo’n unit kan je gewoon niet van buitenaf met één of twee mensen besturen. Daar moet gewoon iemand bij zijn. We gingen natuurlijk 4 november open. Nou, dinsdag 2 november kregen wij opdracht om alles te laten vallen en dit te gaan doen. Dus dan heb je één dag voorbereidingstijd. Nou ja, heftig.” – Straatteam.

De korte tijdlijn voor de opening van de permanente winteropvang heeft ook gezorgd voor verplaatsing van menskracht van andere projecten naar de nieuwe voorziening. Zo gaven de meeste geïnterviewde medewerkers van het Leger des Heils aan dat zij vanuit hun vaste functie elders zijn ingezet op de permanente winteropvang.

“

“Mijn vaste locatie is de opvang in de Wagenstraat. Team herstart [van het Leger des Heils] is ingezet op de Lozerhof, vanwege ervaring met eerdere opvanglocaties zoals de Zilverstraat et cetera.” – Coördinator Leger des Heils.

Daarnaast is veel gewerkt met uitzendkrachten en zijn er veel personele wisselingen geweest. Die wisselingen bemoeilijkten het in beeld krijgen van de cliënten en hun behoeften. Kansen om cliënten van de permanente winteropvang zo goed mogelijk te helpen, bijvoorbeeld door het (vroeg)tijdig signaleren van medische problemen, bleven zo liggen. Nieuwe medewerkers waren niet altijd op de hoogte van de voorgeschiedenis van cliënten en hadden soms geen volledig beeld van het beschikbare aanbod aan spreekuren van de Straatverpleegkundigen en Straatdoktoren.

“

“Maar anderen, ja, ik vind dat er ook wel een flink verloop aan medewerkers is daar, waardoor je elke keer weer hetzelfde verhaal moet doen. Dus ja, dat is vatbaar voor verbetering.” – Straatverpleegkundige.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

25

Er is dus sprake van een verschuiving van menskracht, maar ook van een personeelstekort. Dat heeft effect op de keten. In de reguliere opvang zijn op het moment veel wachtlijsten. Dit wordt versterkt door de uitdagende werkpraktijk (bijvoorbeeld bij de DOMUS), waardoor er veel doorloop is in de begeleiding. Een manager van het Bureau Trajectmanagement geeft aan dat de wachtlijst niet alleen afhankelijk is van de doorstroom­ voorzieningen, maar ook van de personele bezetting. Corona lijkt geen effect te hebben gehad op de wachtlijsten. De wachtlijsten voor beschermd wonen, langdurige zorg (Wet langdurige zorg (Wlz in de GGZ)), of zelfstandig wonen zijn altijd al lang en intens geweest.

Er bleven kansen liggen doordat een schakel ontbrak tussen beleid en uitvoering. De laatste reden voor onbenutte kansen op ondersteuning en verwijzing van cliënten, is een ontbrekende schakel tussen enerzijds de gemeente en de beleidsmakers en anderzijds de uitvoering. De dienst Onderwijs, Cultuur en Welzijn (OCW) van de gemeente Den Haag had de regie over de permanente winteropvang. Volgens ingewijden voerde OCW deze regierol niet optimaal uit. De dienst had bij problemen kunnen escaleren naar (andere) beleidsmakers, maar dit bleef in werkelijkheid echter uit. Onder uitvoerders heerste het sentiment dat de praktijk het beleid moest volgen. De bijzonder korte voorbereidingstijd voor de permanente winteropvang is daar (ook) een illustratie van: professionals werden erdoor overvallen. Uit de interviews komt een beeld naar voren dat er ‘hogerop’ een besluit werd genomen en dat de uitvoering ter plekke hierin een weg moest vinden. Meerdere professionals benoemden dat de communicatie tussen beleid en uitvoering als eenrichtingsverkeer werd ervaren.

“

“Ik denk dat er vooraf op meerdere niveaus en in breder verband gesproken moet worden. Weet je, ik ben natuurlijk een uitvoerder, een politieman. En ik hou nooit van stuurgroepen en werkgroepen, maar dat mis ik hier wel. […] Want nu ging er een memo vanuit de Driehoek dat het allemaal fantastisch geregeld was. Ik liep heel hard te rennen om te zeggen van: ho, ho, ho. Dat is één kant van het verhaal hè. De ópvang is goed geregeld. Het zit vol. Ze zijn van de straat. Maar er is ook een ándere kant aan het verhaal.” – Teamchef Politie. “Ik heb er spijt van dat ik niet zelf meer contact heb gezocht om op het leidinggevende niveau ergens een counterpart te vinden met wie IK kan schakelen. Dát ga ik de volgende keer anders doen.” – Teamchef Politie.

De politie benoemt dat het belangrijk is om van tevoren de consequenties van dit type opvang voor een wijk in beeld te brengen. Dan kan ook worden geïnventariseerd wat verschillende partijen nodig hebben om hiermee om te gaan en kunnen daar afspraken over gemaakt worden. Als er 160 à 180 dak- en thuislozen in een buurt komen wonen, dan valt te verwachten dat er meer overlast op straat komt. Er zijn voor de opening van de permanente winteropvang wel afspraken gemaakt tussen de politie en andere partners, maar die werden niet altijd nagekomen. Een veelgehoorde wens van de politie is een alcohol- en bedelverbod in het gebied rondom de permanente winteropvang. Elders in Escamp is zo’n verbod (al deels5) van kracht, maar in de buurt rondom de permanente winteropvang niet. De politie heeft meermaals aangegeven makkelijker te kunnen handhaven met zo’n verbod, maar het is er niet gekomen. Reden hiervoor is dat een BAB-verbod enkel ingesteld wordt naar aanleiding van een cijfermatige onderbouwing (in een bestuurlijke rapportage, inclusief cijfers van periode voor en na opening van de opvang). Vanwege de gelimiteerde duur van de permanente winteropvang (oorspronkelijk 5 maanden) was er na de eerste maanden – nodig voor een cijfermatige onderbouwing – nog weinig tijd over om het verbod door te voeren6.

5 Het exacte gebied rond bureau Beresteinlaan beslaat de volgende straten en de straten daartussenin: Meppelweg, Dedemsvaartweg, Erasmusweg, Beresteinlaan. [op basis van Gemeente Den Haag – gebieden met een alcohol, ­softdrugs- of bedelverbod. Online geraadpleegd op 17 juni 2022] 6 In september 2022 wordt het BAB-verbod geëvalueerd. Op basis van de ervaringen met de permanente winteropvang pleit de directie Veiligheid voor een preventief en tijdelijk BAB-verbod, in te stellen bij opening van een nieuwe permanente winteropvang of soortgelijke locatie.

26

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

De politie had ook graag de kans gehad meer menskracht in te zetten. Het wijkteam dat nu verantwoordelijk is voor de buurt waar de permanente winteropvang stond, is klein. Het moest wel in de maanden van de permanente winteropvang met hetzelfde aantal medewerkers omgaan met toenemende klachten en incidenten. De Teamchef Politie spreekt over een duidelijke politieke keuze voor de opvang en de te verwachten overlast. Dit terwijl hij in de praktijk ‘afgerekend’ wordt op het aantal meldingen in de wijk:

“

“Daar word ík op afgerekend. IK moet iedere maand vertellen waarom mijn inbraken stijgen, waarom mijn strafrechtzaken stijgen. En dan moet ik iedereen gaan vertellen: ja, dat komt omdat we van 10 boefjes die iets gestolen hebben naar 40 zijn gegaan. En dat is een toename van 30. En dat is een politieke keuze waar ík niks aan kan doen. Da’s vervelend hoor. Dat anderen dat niet snappen en dat ik dat iedere keer moet uitleggen.” – Teamchef Politie.

Kortom, de communicatie tussen beleid en uitvoering was niet optimaal – niet in de voorbereiding en ook niet ten tijde van de sluiting. Twee weken voor de geplande sluiting gingen al berichten rond dat de sluiting uitgesteld zou worden, zonder dat hierover officieel gecommuniceerd werd. Tot de week vóór sluiting was de officiële communicatie dat de permanente winteropvang dicht zou gaan. Pas in de laatste week werden betrokkenen geïnformeerd dat de opvang toch langer openbleef, omdat niet iedereen was uitgestroomd. Uitstroom van cliënten was voor een aantal ketenpartners dusdanig belangrijk dat zij zich hard hebben gemaakt voor het openhouden van de permanente winteropvang. Uiteindelijk is deze dus niet gesloten op het beoogde moment (eind maart), maar een maand later.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

27

4. Aanbevelingen: ontwikkel een visie, bepaal doelen en betrek daarbij professionals. Voor een toekomstige permanente winteropvang doen de onderzoekers (op grond van hun bevindingen) een aantal aanbevelingen. De belangrijkste is: ontwikkel als gemeente een visie op hoe de stad omgaat met dak- en thuisloze mensen. Krijgen ze alleen asiel of worden ze ook verder geholpen? Bij de visie hoort een plan voor de lange termijn, opgesteld samen met professionals. De laatste aanbeveling is: stel voor een nieuwe permanente winteropvang heldere doelen en maak ook hiervoor een plan.

Ontwikkel een visie op de Haagse omgang met dak- en thuisloze mensen. In deze evaluatie van de permanente winteropvang kwam al naar voren dat er een groter thema speelt. De discussie over of deze vorm van opvang (is het een succes of niet?), kan niet gevoerd worden zonder te kijken naar de bredere maatschappelijke discussie over dakloosheid. De onderzoekers adviseren de gemeente om, voordat ze anticiperen op een winteropvang voor 2022/2023, een visie te ontwikkelen op hoe een humaan leven in Den Haag eruit ziet. Hoe wil de gemeente7 omgaan met dak- en thuislozen? Krijgen ze alleen bed, bad en brood (voldoet de stad aan de asielfunctie) of worden ze verder geholpen (voorziet de stad in de herstel- en transitiefunctie)? Wanneer deze visie helder is, kan er constructief nagedacht worden over de functie van een (winter)opvang en over een optimale invulling ervan. De oorspronkelijke opzet van de permanente winteropvang was 24-uurs asiel bieden dus (alleen bed, bad, brood). Hoofdstuk 1 liet zien dat aan de asielfunctie werd voldaan, maar hoofdstuk 2 toonde dat die niet optimaal was. Een van de focuspunten van een asielfunctie is het bieden van bescherming en veiligheid. Door de grootte van de locatie was niet op iedereen zicht. Niet iedereen kreeg de medische zorg die nodig was en niet iedereen voelde zich veilig.

Omdat de deuren van de kamers niet op slot konden, wás ook niet alles en iedereen veilig. Zo zijn er spullen uit de kamers gestolen.

Asielfunctie: garandeer bescherming en veiligheid. Wat de Haagse visie op dakloosheid ook wordt, asiel bieden vanuit humanitair oogpunt zal er deel van uitmaken. Het advies is om opvangvoorzieningen hierop optimaal in te richten. Dit houdt allereerst in: adequate bescherming via een vaste slaapplek, voldoende eten en toegang tot sanitaire voorzieningen. De permanente winteropvang 2021/2022 is in dit opzicht geslaagd. De asielfunctie houdt echter ook in dat de veiligheid wordt gegarandeerd. Dit is niet voor iedereen even goed gelukt. Het is dus een verbeterpunt voor eventuele toekomstige opvangvoorzieningen.

7 In acht nemende dat de gemeente wettelijke Wmo-taken moet uitvoeren.

28

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Ook moet van tevoren besloten worden wie de doelgroep is en hoe grootschalig een eventuele voorziening wordt. In het geval van de permanente winteropvang kwamen er – door de gehanteerde toelatingscriteria – veel mensen in aanmerking voor een verblijf. Voor een toekomstige bed-bad-brood-opvang is een verbeterpunt om de plekken te verdelen over verschillende locaties. Hierdoor wordt de opvang kleinschaliger en zijn mensen beter in zicht. Mogelijk zijn de vele subgroepen waaruit de brede doelgroep bestaat (zie hoofdstuk 2), te scheiden. Ze behoeven immers elk een andere aanpak en hebben een ander (toekomst) perspectief. De onderzoekers realiseren zich dat het niet makkelijk is om (kleinschalige) locaties voor dak- en thuislozen te vinden en dat verdeling over de stad gevolgen heeft voor het personeel en de kosten. Daar staat tegenover dat dit veel kan opleveren voor de cliënten – en daarmee uiteindelijk ook voor de stad.

Herstelfunctie: focus op rust en veiligheid, draag bij aan zelfredzaamheid van cliënten. Als de Haagse visie voor omgang met dak- en thuislozen uitkomt op méér bieden dan de ‘basics’, dan moet ook de opzet van een permanente winteropvang hiertoe bijdragen. Het gaat dan in de eerste plaats om de herstelfunctie van de opvang. Een herstelfunctie focust op rust en veiligheid en vergroot de zelfredzaamheid van cliënten. Rust bieden, bleek een succesfactor van de permanente winteropvang 2021/2022. Door de wetenschap dat er vijf maanden een plek voor ze was, konden veel cliënten even bijkomen. De langdurige aard van het verblijf droeg bij aan mentale rust en herstel. Wel ontbrak het aan goede medische zorg voor een optimale (fysieke) herstelfunctie. Zo waren er in de permanente winteropvang zeer gelimiteerde voorzieningen voor de verpleegkundige(n) en doctoren. De ruimte die werd gebruikt als spreekkamer, bevatte weinig en zou relatief makkelijk aangepast kunnen worden. Ook dit is een punt van aandacht voor toekomstige opvangvoorzieningen. Daarnaast signaleerden de medewerkers op de vloer niet alle medische klachten. Met goede communicatie en het delen van verwachtingen kan al veel gedaan worden. De herstelfunctie draagt idealiter ook bij aan zelfredzaamheid van cliënten. De permanente winteropvang 2021/2022 was hier niet op ingericht.

Als cliënten meer de regie krijgen en daarmee hun zelfredzaamheid vergroten, dan kan dat hun passiviteit (door professionals veel gezien in de permanentende winteropvang) verminderen. Wanneer de visie en dus de focus ligt op herstel, moet het stimuleren van de zelfredzaamheid van de cliënten onderdeel worden van de opzet van de opvang.

Transitie: help bij de overgang naar een zelfstandig en veilig bestaan. Tot slot is het mogelijk om een opvangvoorziening een transitiefunctie te geven. Hierbij helpt de opvang bij de overgang naar (bij voorkeur) zelfstandig wonen en een veilig bestaan. De betrokken ketenpartners en professionals hebben zich bij de permanente winteropvang 2021/2022 ingespannen om méér te maken van het verblijf. Zij hebben zich ingezet om cliënten, waar mogelijk, door te laten stromen en zo de permanente winteropvang een transitiefunctie te geven. Omdat de opvang in de basis geen transitiefunctie had, is de invulling van deze functie niet optimaal geweest. Krijgt een nieuwe opvang wel een transitiefunctie, dan zijn de volgende punten van belang. Een transitiefunctie is eigenlijk alleen een optie voor rechthebbenden. Zoals hoofdstuk 3 beschreef, is er weinig perspectief voor de niet-rechthebbenden. Een deel van deze laatste groep heeft wel de keuze terug te keren naar werk of land van herkomst, dat is ook op te vatten als een transitie. Desondanks is het belangrijk te bepalen voor wie een toekomstige opvang geopend wordt. Verschillende opvanglocaties kunnen zich richten op verschillende (sub)doelgroepen. Het kan ook een keuze zijn om alleen opvang te bieden aan de meest kwetsbare mensen, onafhankelijk of zij rechthebbend of niet-rechthebbend zijn.

Dit gebeurt in Amsterdam (zie kader), waar het jaar rond permanente opvang is voor deze groep.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

29

Structurele 24 uursopvang voor daklozen met een zorgvraag in Amsterdam. Na vele jaren waarin de gemeente Amsterdam verschillende vormen van permanente winteropvang hanteerde, koos deze gemeente voor een structurele opvang van dak- en thuislozen het hele jaar door. Deze is alleen beschikbaar voor daklozen met een zorgvraag. In de winter wordt deze voorziening nog wel aangevuld met een winterkouderegeling. Zorgaanbieders adviseerden deze structurele oplossing vanwege de continuïteit van zorg voor kwetsbare mensen, ongeacht of ze rechthebbend zijn of niet. Verwacht werd dat het model zou leiden tot minder druk op de crisisbedden in de GGZ (door nietrechthebbenden) en tot een minder grote verstoring van de openbare orde.

tot stand gekomen op basis van verschillende scenario’s en perspectieven. Bij het ontwikkelen van de nieuwe opvang zijn vier scenario’s ontwikkeld op basis van verschillende doelgroepen, behoeften en kosten. De scenario’s liepen uiteen van alleen nachtopvang in de wintermaanden tot het gehele jaar door 24 uursopvang voor alle daklozen. De ontwikkelaars gingen uit van verschillende vragen en keken onder andere naar opties voor langdurig herstel van cliënten en naar de kosten.

situatie: daklozen beter in beeld maar capaciteit blijkt een probleem door ontbreken van doorstroom van niet-rechthebbenden en blijvende aanstroom van nieuwe cliënten . Amsterdam doet dubbele screenings. Dit brengt mensen beter in beeld en fungeert ook als een filter: de groep die verblijft in de opvang wordt daadwerkelijk beperkt tot kwetsbaren. Niettemin is er sprake van een capaciteitsprobleem doordat niet-rechthebbenden niet kunnen uitstromen. Voor hen is het maandenlange verblijf in de opvang uitzichtloos; er is geen alternatief en dus geen perspectief. Er blijven echter wel nieuwe EU-burgers en ongedocumenteerde mensen bijkomen die ook behoefte hebben aan opvang. Voor deze nieuwkomers is geen plek meer. Deze groep is dan alsnog aangewezen op de winterkouderegeling die nog altijd van kracht is. In de opvang in Amsterdam is bij de start ingezet op plek voor 250 mensen. Dit aantal is destijds bewust gekozen op basis van bezetting van de kwetsbare groep. Er is echter geen rekening gehouden met bovenstaande dynamiek.

“

“De capaciteit voor een groep die vrij ‘vast’ zit, is natuurlijk toch weer anders dan capaciteit voor een heel dynamische groep.” - Onderzoeker Amsterdam.

De redenatie om naar het nieuwe systeem over te gaan, was dat mensen beter geholpen kunnen worden wanneer je ze langer in beeld hebt. In de huidige situatie klopt dit: mensen zijn inderdaad meer in beeld en de meesten zijn beter te helpen. Een andere redenatie klopte echter niet, namelijk dat op termijn een winteropvang niet meer nodig zou zijn. Men ging ervan uit dat de groep die echt de opvang nodig zou hebben de rechthebbenden zouden zijn, maar hield te weinig rekening met de situatie van de niet-rechthebbenden. De eerste groep is daadwerkelijk beter geholpen en stroomt makkelijker uit. De niet-rechthebbenden (mensen zonder of met weinig perspectief) kunnen niet doorstromen en houden plekken langdurig bezet. En dus is er nog altijd een winterkoudeopvang nodig voor mensen die geen plek kunnen krijgen in de permanente opvang.

“ 30

“Dus weer een politiek issue: wil je zo’n voorziening speciaal voor de nietrechthebbenden in het leven blijven roepen?” – Onderzoeker Amsterdam.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Zoals beschreven in het kader, blijft in Amsterdam de permanente opvang vol zitten met niet-rechthebbenden. Rechthebbende kwetsbare mensen kunnen immers uiteindelijk doorstromen naar andere opvang­ voorzieningen of naar een eigen woning. Door de huidige wetgeving zijn er voor niet-rechthebbenden geen andere opties dan in de permanente opvang blijven. Zo raakt ook de permanente (winter)opvang een breder maatschappelijk probleem, dat buiten de macht van de gemeente Den Haag ligt. Er is met de huidige wetgeving simpelweg minder perspectief voor nietrechthebbenden. Daarbij is Europees vastgesteld dat er tegen 2030 niemand meer op straat hoeft te slapen.XI Om hier als gemeente aan te kunnen voldoen, is nationaal beleid nodig. Zo lang er nog sprake is van recht­ hebbende en niet-rechthebbende dak- en thuislozen, zijn de opties voor hulpverleners en opvanglocaties gelimiteerd als het gaat om de transitiefunctie.

Bepaal wat er op lange termijn nodig is om de visie te realiseren en betrek professionals. Niettemin is een gemeentelijke visie nodig op wat er binnen de huidige wettelijke kaders wel kan. Is deze visie tot stand gekomen, dan moet er nagedacht worden over wat er nodig is op de lange termijn om haar te realiseren. Een groot pluspunt van de permanente winteropvang in de Lozerhof was de gedrevenheid van de betrokken professionals. De professionals weten uit ervaring wat er nodig is om een permanente winteropvang te verbeteren en waar het dit keer aan ontbrak. Betrek dus ook de professionals, en daarmee hun kennis en praktijkervaring, bij het vormgeven van de visie en de realisatie ervan. Hét grote voordeel nu ten opzichte van het najaar 2021 is dat er voor de voorbereiding van een eventuele nieuwe opvangvoorziening tijd is. De komende maanden kunnen gebruikt worden om de visie te realiseren en stappen te zetten.

Beschrijf hoe dan ook helder doelen en aanpak van een nieuwe permanente winteropvang. Afsluitend geven de onderzoekers op basis van hun bevindingen enkele overwegen mee voor een nieuwe permanente winteropvang. Het voornaamste is dat er een helder doel moet komen. Bepaal wie de doelgroep is en wat je doel is met de opvang van deze groep. Wanneer dit doel bepaald is, moeten er heldere afspraken komen over het behalen ervan. Wie doet wat? Daarnaast adviseren de onderzoekers gedurende het hele proces heldere en open communicatie op alle niveaus. Dit kan door een regelmatig overleg met alle betrokken ketenpartners. Het kan ook door een duidelijke contactpersoon vanuit het beleid aan te wijzen voor de uitvoerende professionals. De asielfunctie is de meest ‘basic’ vorm van opvang en dus de minimale basis waaraan voldaan moet worden. Daarvoor moet in elk geval het volgende in orde zijn: garandeer bescherming en veiligheid voor iedereen die in de opvang verblijft én voor de betrokken professionals. Dat betekent bijvoorbeeld een slot op de deuren, een kleinere locatie en/ of eenpersoonskamers. Ook is het van belang om over voldoende en getraind personeel te beschikken. Om veiligheid voor buurtbewoners te garanderen en de politie tegemoet te komen, kan het verzoek tot een preventief alcohol- en drugsverbod rondom de locatie gehonoreerd worden.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

31

5. Achtergrond van dit onderzoek: niemand hoeft op straat te slapen. Een van de focuspunten in het coalitieakkoord van de gemeente Den Haag is dat in deze stad niemand op straat hoeft te slapen. De gemeente onderneemt meerdere stappen en initiatieven voor mensen die door diverse omstandigheden toch op straat terechtkomen. De permanente winteropvang in de Lozerhof was een van die stappen.

Gemeentelijke focus: niemand hoeft op straat te slapen. Een van de initiatieven die de gemeente neemt, is extra middelen inzetten om de wachtlijsten voor de nachtopvang aan te pakken. Ook wordt er sterk gelobbyd bij het Rijk voor meer steun voor de maatschappelijke opvang (MO).XII Het Tien Punten Plan Maatschappelijke Opvang van het vorige college wordt verder gerealiseerd.XIII Dit plan bevat onder andere plannen voor de omschakeling van grote (nacht)opvang­ voorzieningen naar kleinere, 24-uurs voorzieningen. Een voorbeeld van het laatste is de permanente winteropvang 2021/2022. Tussen november 2021 en april 2022 opende de gemeente Den Haag een permanente winteropvang waarin alle dak- en thuislozen dag en nacht opvang konden krijgen, zonder dat ze ervoor hoefden te betalen. Dit was een nieuw initiatief,8 dat is vormgegeven op basis van een motie uit de gemeenteraad van 7 oktober 2021. De motie stelde dat het onmenselijk is om daklozen gedurende de winterperiode steeds maar weer de straat op te sturen. Voorgesteld werd om een meer permanente oplossing voor de winterperiode te realiseren als alternatief voor de bestaande winterkouderegeling (opvang alleen ’s nachts in een periode met een verwachte gevoelstemperatuur van 0 ⁰C of lager). De motie werd aangenomen.

Er waren in de winter van 2021/2022 dus verschillende soorten opvang open, met elk eigen karakteristieken (zie tabel 2). Naast de reguliere nachtopvang en de genoemde winterkoudeopvang (WKO), was er in verband met de coronapandemie ook een tijd lang sprake van een ‘lockdown opvang’ in hotels. Tabel 2 Bestaande opvang in Den Haag en de bijbehorende karakteristieken. PWO Geopend tussen 18:00 en 8:00 24 uur per dag geopend

x

Rechthebbenden

x

Niet-rechthebbenden

x

Regiobinding

x

Eigen bijdrage Geen kosten voor cliënten

WKO

x

x

Lockdown opvang x

x

x

x

x

x

x

x

x x

Meerpersoonskamer Kleinschalig/ één- of tweepersoonskamers

Nachtopvang

x x

x

x

x x

8 In de winter van 2018/2019 is er in Den Haag ook een permanente winteropvang op twee locaties geweest. De locatie Wenckebach was 24-uurs opvang voor een kleine groep buitenslapers en/of kwetsbare zorgmijders. De locatie Zilverstraat had een grootschalig karakter (slaapzalen) en bood alleen opvang voor de nacht. Nieuw is dat de huidige permanente winteropvang kleinschalige 24-uurs opvang heeft voor een bredere doelgroep.

32

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

De opzet van de permanente winteropvang 2021/2022. De permanente winteropvang was gehuisvest in de Lozerhof, een voormalig verpleeghuis in de wijk Escamp. Er was plek voor 160 Haagse daklozen. De setting intern was kleinschalig met één- of tweepersoonskamers. De permanente winteropvang onderscheidde zich – zoals uit de tabel blijkt – van de winterkoudeopvang en/of reguliere nachtopvang door de volgende kenmerken: • 24-uursopvang: de cliënten hoefden ’s ochtends de locatie niet te verlaten (zoals wel het geval is bij de nachtopvang), maar mochten de hele dag bij de permanente winteropvang in de Lozerhof blijven • Toegankelijk voor zowel rechthebbenden als niet-rechthebbenden • Alleen toegankelijk voor cliënten met regiobinding. De permanente winteropvang was gericht op de populatie ‘feitelijk daklozen’ in Den Haag. Feitelijk daklozen zijn mensen zonder vaste verblijfplaats die: op straat of in een andere openbare ruimte leven; die kortdurend gebruikmaken van de nachtopvang of andere laagdrempelige opvang; of die op niet-structurele basis bij familie, vrienden of kennissen slapen.VI Of de feitelijk daklozen rechthebbend of niet-rechthebbend waren, was niet relevant. Niet-rechthebbenden zijn mensen die niet in aanmerking komen voor opvang volgens de Wet maatschappelijke opvang (Wmo), zoals sommige arbeidsmigranten of ongedocumenteerde vluchtelingen.

Deze personen vallen normaal buiten de doelgroep voor (kleinschalige) opvang van gemeenten. Wel relevant voor een plek in de permanente winteropvang in de Lozerhof was of men een regiobinding had met Den Haag. Cliënten met regiobinding zijn mensen die kunnen aantonen dat zij een duurzame relatie hebben met de gemeente. Dit houdt in dat mensen bij het Daklozenloket, cliëntenorganisaties, Barka, opvanginstellingen en/of handhavers bekend zijn.

Inrichting van de permanente winteropvang 2021/2022. Voormalig verpleeghuis Lozerhof heeft ruimte om veel mensen onderdak te bieden. Voor de opvang van dak- en thuislozen is gekozen voor een capaciteit van 160, verdeeld over vier verdiepingen. Elke verdieping heeft twee vleugels (met uitzondering van de begane grond die één vleugel heeft). Bij binnenkomst in de Lozerhof was er een ontvangstbalie en een grote open gezamenlijke ruimte. Elke verdieping had tweepersoonsslaapkamers. Er waren in het gebouw ook eenpersoonskamers (tien stuks) die vooral werden ingezet voor de opvang van cliënten met multiproblematiek die écht niet met een ander op een kamer konden verblijven. De vrouwelijke cliënten hadden een eigen vleugel op de begane grond, zodat ze zichtbaar waren voor medewerkers. De mannelijke en vrouwelijke cliënten werden dus apart van elkaar opgevangen. Men mocht niet bij elkaar op de kamer komen. Per vleugel was een zorgmedewerker van het Leger des Heils aanwezig. In totaal waren er zeven zorgmedewerkers aanwezig op de vloer, naast twee ‘lopers’ die door het gebouw liepen om facilitaire zaken in orde te maken. Daarnaast was er bezetting van de receptie. Onderling vond contact plaats via portofoons. Op de begane grond was ook een gang met aan weerszijden de kantoren van het Leger des Heils en de ketenpartners. Deze kantoren waren eenvoudig ingericht.

Voor de spreekuren van de Straatdokter en –verpleegkundigen was in een van de ruimtes een bed aanwezig. Vanuit de organisatie (het Leger des Heils) is er vooral in het begin gepoogd om een huiselijke sfeer te creëren. De eerste twee maanden van opening was er een kapper aanwezig die de cliënten knipbeurten gaf. Na twee maanden is dit initiatief echter gestopt, omdat de kapper niet meer is teruggekeerd (reden onbekend). Er was nog wel een kledingwinkel met gedoneerde kleding. De cliënten hebben deze winkel zelf opgericht; cliënten konden er iets uitzoeken.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

33

“

“Het doel van het Leger was om [op de permanente winteropvang] een huiselijke sfeer te creëren en dat is goed gelukt. Daar kunnen we heel erg trots op zijn.” – Coördinator, Leger des Heils. “Ik ben daar veel geweest. Ik denk dat ze het bij de Lozerhof best leuk hebben gedaan. Er komt heel veel negativiteit vanuit ambtenaren over die plek. Ik vind dat ze het leuk hebben gedaan. Ook de bejegening van het Leger; de manier waarop ze met mensen omgaan daar.” – Straatconsulaat.

Er waren vaste tijden voor het ontbijt, lunch en avondeten. De maaltijden werden uitgedeeld op de afdelingen. Elke vleugel had een gezamenlijke ruimte en daar konden mensen ook hun maaltijd nuttigen. In de praktijk aten mensen ook vaak op hun eigen kamer.

Bezetting van de permanente winteropvang 2021/2022. Onderstaande figuur toont de capaciteit en de bezetting (per dag) van de permanente winteropvang in de periode tussen 4 november en 30 april. De gemiddelde verblijfsduur is ruim 13 weken, zowel voor rechthebbenden als voor niet-rechthebbenden. Bezetting permanente winteropvang november 2021 - april 2022 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1 november 2021

1 december 2021

1 januari 2022

1 februari 2022

Bezetting per dag

1 maart 2022

1 april 2022

Capaciteit

Figuur 2 Bezetting en capaciteit van de permanente winteropvang.

Aantal rechthebbenden en niet-rechthebbenden per maand, deels of volledig aanwezig 250 200 150

92

73

56

55

47 40

100 50 0

126

128

126

125

117

november 2021

december 2021

januari 2022

februari 2022

maart 2022

rechthebbend

81 april 2022

niet rechthebbend

Figuur 3 Aantal rechthebbenden en niet-rechthebbenden in de permanente winteropvang, naar maand* * Ook alle rechthebbenden of niet-rechthebbenden die slechts een deel van de maand in de permanente winteropvang verbleven, zijn meegenomen in de aantallen. Om deze reden kan het aantal mensen dat er in een maand verbleef, boven de capaciteit van 160 uitkomen.

34

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Bijlage 1. Onderzoeksmethode. Onderzoeksvraag en -doelen. Onderzoeksdoel. Dit onderzoek had als doel om de permanente winteropvang in de winter van 21/22 te evalueren. Evaluatie van deze opvang geeft inzicht in de meerwaarde van permanente winteropvang versus het reguliere aanbod (winterkoudeopvang en reguliere nachtopvang). Wat levert permanente winteropvang op voor cliënten en voor de stad? Wat biedt het extra ten opzichte van de winterkoude regeling en is het een verrijking van de reguliere nachtopvang? Tevens biedt dit onderzoek handvatten voor de opzet en aard van eventuele nieuwe dergelijke opvangvoorzieningen in de toekomst. Dit onderzoek sluit daarnaast aan bij eerdere onderzoeken naar kleinschalige 24-uursopvang in Den Haag, zoals het HotelonderzoekIII en het Sportlaan onderzoek.IV De resultaten van de onderzoeken samen kunnen dienen ter onderbouwing voor de bredere aanpak richting kleinschalige, 24-uursopvang in Den Haag.

Onderzoeksvragen. Hoofdvraag: Wat is de meerwaarde van het toevoegen van de permanente winteropvang aan het reguliere aanbod? Om de meerwaarde van de permanente winteropvang te bepalen worden onderstaande deelvragen beantwoord: 1. Hoe is de permanente winteropvang ingericht? 2. Welke cliënten verblijven in deze opvang? 3. Hoe verhoudt de permanente winteropvang zich tot bestaande opvang? 4. Wat is het effect van het openstellen van de permanente winteropvang? a. Op overlast op straat: is er sprake van afname/toename/verplaatsing van overlast? b. Op het oplossen van zorgproblemen: Lost de permanente winteropvang zorgproblemen op en levert het zorgwinst op? Dit omvat zowel behandelingen als gezondheidszorg (inclusief medische zorg). Zijn er bepaalde (medische) complicaties voorkómen? c. Op doorstroom richting vervolgopvang, zelfstandig wonen, werk en duurzaam herstelperspectief: de rol van hersteltrajecten in doorstroom. Maatwerkarrangementen, ondersteuning en begeleiding vanuit het Leger des Heils. Tevens wordt er gekeken naar de effecten: • Op welzijn cliënten: geeft het verblijf de beoogde rust en verbetert het welzijn? • Op reguliere ketenaanbod • Op aanwezigheid doelgroep in Den Haag: aanzuigende werking/nieuwe instroom? • Op instroom uitkeringsvragers • Op aantal buitenslapers 5.

Zijn er betere alternatieven voor de permanente winteropvang? En hoe zien deze alternatieven er dan uit? 6. Wat zijn de ervaringen in Amsterdam met de permanente winteropvang?

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

35

Onderzoeksopzet. Voor het beantwoorden van de onderzoeksvragen zijn zowel kwalitatieve als kwantitatieve onderzoeksmethoden gebruikt. Door in gesprek te gaan met zowel professionals betrokken bij de opvang als met cliëntorganisaties is getracht een compleet beeld te schetsen van de mogelijke meerwaarde van deze vorm van opvang. Specifiek zijn de volgende onderzoeksactiviteiten uitgevoerd: 1. Interviews met professionals en cliëntorganisaties 2. Analyse van registratiedata: Deze data zijn afkomstig van het Daklozenloket, Barka, en het Straatteam. Voorafgaand aan dit onderzoek en ten tijde van de start van de permanente winteropvang is in samenwerking met genoemde partijen nagegaan welke gegevens verzameld (kunnen) worden. 3. Documentonderzoek.

Uitvoering onderzoek. Kwalitatieve gegevens – interviews met professionals. Er zijn interviews gehouden met professionals betrokken bij de permanente winteropvang over hun ervaringen. Hierbij werd een semigestructureerde vragenlijst gebruikt. De individuele interviews werden online afgenomen door een onderzoeker van de afdeling Epidemiologie van de GGD Haaglanden. Er zijn 16 interviews gehouden waarbij gesproken is met 19 professionals uit 11 verschillende organisaties: • Leger des Heils • Hoogleraar maatschappelijke zorg Judith Wolf • Haagse Wijk- en Woonzorg • Straatconsulaat • Haagse Beveiligingsdienst • GGD Amsterdam • Straatteam [onderdeel van het Daklozenloket] • Straat pastoraat • Stichting Barka • Kessler stichting • Politie locatie Beresteinlaan De interviews hebben informatie opgeleverd over: • Inrichting/opzet van de permanente winteropvang: inrichting, toelating, ondersteuning, overlast • Cliënten in de opvang: kenmerken, welzijn, zorgvraag, door- en uitstroom, aantal buitenslapers • Betrokken partijen en samenwerking in de keten • Permanente winteropvang in de toekomst/alternatieven

Kwantitatieve gegevens – registratiegegevens Daklozenloket, Stichting Barka. Via bovengenoemde partijen is ook kwantitatieve informatie verkregen over het verblijf van de cliënten in de permanente winteropvang. Het gaat hierbij om informatie over de doelgroep binnen, de lengte van het verblijf, en de door- en uitstroom. Het Daklozenloket leverde de volgende geanonimiseerde gegevens aan: • Bezetting en verblijfsduur • Aantal unieke personen • Doelgroep binnen: geslacht, leeftijd, reden dakloosheid, woonsituatie, reden van uitstroom, rechthebbenden/niet-rechthebbenden, bekend/niet-bekend, regiobinding • Maatwerkarrangementen Daarnaast zijn er nog gegevens opgenomen over de kosten van de permanente winteropvang aan de Lozerhof. Deze zijn opgenomen in bijlage 3.

36

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Analyses . De digitale interviewgesprekken zijn opgenomen via Microsoft Teams en zijn vervolgens volledig getranscribeerd. De analyse van deze interviews werd uitgevoerd middels een analyseschema in Excel. Aan de hand van de deelvragen is een lijst van de topics en subtopics gevormd, die als basis diende voor dit analyseschema. De geanonimiseerde kwantitatieve gegevens van het Daklozenloket zijn met de programma’s Excel en SPSS (versie 25.0) geanalyseerd. De documentanalyse vond plaats op basis van de topics in de verschillende deelvragen.

Privacy . De respondenten van de interviews hebben voorafgaand aan het interview toestemming gegeven voor deelname aan het onderzoek, het opnemen van het interview en het anoniem verwerken van uitspraken in de rapportage. Namen van medewerkers betrokken bij het onderzoek zijn geanonimiseerd; het gaat om de instelling, niet om de persoon. Transcripten van de interviews zijn anoniem opgeslagen op een beveiligde server in een map waartoe alleen de betrokken onderzoekers toegang hebben. De aangeleverde informatie van de gemeente Den Haag en Stichting Barka is in zoverre geanonimiseerd dat de data niet tot personen herleidbaar zijn. Ook deze gegevens zijn opgeslagen op een beveiligde server in een map alleen toegankelijk voor de betrokken onderzoekers.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

37

Bijlage 2. Beschrijving cliënten in de opvang. Door de laagdrempelige aard van de opvang - iedereen met aantoonbare binding met Den Haag kwam in principe in aanmerking om bij de permanente winteropvang te verblijven - is de cliëntengroep niet eenduidig en daarom lastig te beschrijven. Om toch een beeld te krijgen van de cliënten die verbleven is gevraagd of er subgroepen in de populatie te onderscheiden zijn. Het is echter lastig gebleken om duidelijke subgroepen te definiëren binnen de grote groep dak- en thuislozen in de opvang. Via de registratiegegevens van het Daklozenloket is het mogelijk zicht te krijgen op specifieke kenmerken van de groep dak- en thuisloze mensen (in totaal 294 personen) die in de permanente winteropvang verbleven. De meest voor de hand liggende verdeling is mannen versus vrouwen.

man (n= 254) μ 43 jaar

vrouw (n= 40) μ 42 jaar

De gemiddelde leeftijd van de mannen is 43 jaar, bij vrouwen is deze iets lager, 42 jaar. De leeftijd varieert van 21 jaar tot 92 jaar (6 personen zijn 65 jaar of ouder). De helft van de personen is tussen de 36 en 54 jaar oud, bijna een derde van de personen is tussen de 21 en 35 jaar oud en de rest van de personen is 55 jaar of ouder. Qua nationaliteit heeft 32% een Nederlandse achtergrond. Personen met een Poolse nationaliteit zijn daarna het meest vertegenwoordigd (15%). Ook de reden waarom men dakloos is geworden is moeilijk in categorieën in te delen. In de meeste gevallen gaat het om huisuitzetting of dakloosheid na een periode van detentie. Bij 51% is de reden een ‘andere’. Tabel 3 Reden dakloosheid (N=294) Percentage (%) Gedwongen verkoop eigen woning Beëindiging verblijf detentie Beëindiging verblijf maatschappelijke opvang Beëindiging verblijf zorginstelling Echtscheiding Remigratie Uithuiszetting door huisgenoten Uithuiszetting door verhuurder Vrijwillige beëindiging huurcontract Onbekend/niet geregistreerd Anders

n<7* 8 4 5 n<7* 3 10 9 n<7* 6 51

* Om herleidbaarheid van individuele personen te voorkomen worden enkel percentages weergegeven die aantallen van 7 of meer vertegenwoordigen

38

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Wanneer je kijkt naar de doelgroep ter plekke is er ook onderscheid te maken naar eventuele (psychische) problematiek en hulpvraag. Zo kun je een groep identificeren die kampt met verslaving, waarbinnen de groep ‘drinkers’ en drugsgebruikers te onderscheiden zijn. Echter zijn er ook mensen die lijden aan psychoses, of andere psychische stoornissen. Tijdens onze gesprekken hebben we signalen ontvangen dat bijvoorbeeld Oost-Europeanen in de opvang, vaak arbeidsmigranten (rechthebbend en niet-rechthebbend), vrijwel allemaal kampen met een vorm van verslaving of psychiatrische problematiek. Dat is in deze groep de voornaamste reden voor dakloosheid. Daarnaast is er een groep die zeer moeilijk te begeleiden is. Deze moeilijk begeleidbare groep, samen met de groep echte zorgmijders, zijn diegenen die vaak op straat verblijven. Dit zijn de zogenaamde ‘buitenslapers’. Deze groep is over het algemeen goed in beeld bij de hulpverleners, al zijn de meningen hierover verdeeld. Een deel van deze groep is vanwege de langere duur van de opvang en het behoud van de eigen regie (geen specifieke voorwaarden aan de opvang) toch bereid gevonden binnen in de opvang te verblijven. Het Straatteam van de gemeente Den Haag brengt de buitenslapers in de stad in kaart en biedt hen onder­ steuning. Het gaat hierbij echter enkel om rechthebbende buitenslapers en enkele uitgeprocedeerde mensen.

Uit hun gegevens blijkt dat het aantal buitenslapers in de permanente winteropvang rond de jaarwisseling op z’n hoogtepunt was: 30 van de gemiddeld 40 buitenslapers in de stad verbleven toen in de permanente winteropvang. In de maanden erna is dit aantal afgenomen. Tabel 4 Aantal unieke rechthebbende buitenslapers per maand* November 2021

December 2021

Januari 2022

Februari 2022

Maart 2022

April (eind maart) 2022

Aantal unieke buitenslapers in Den Haag

40

40

40

40

40

40

Aantal unieke buitenslapers in de permanente winteropvang

10

30

30

20

10

<7**

* Het gaat hier om gemiddelden ** Om herleidbaarheid van individuele personen te voorkomen worden aantallen onder de 7 weergegeven als ‘<7’

Bij Stichting Barka, die zich richt op Oost-Europese migranten, zijn er gemiddeld 65-85 buitenslapers per maand bekend. Dit aantal betreft enkel arbeidsmigranten. Daarvan verbleven er ten tijde van het interview (maart 2022) 29 personen in de permanente winteropvang. Wanneer de winterkoudeopvang geopend is overnachten er hier zo’n 35 mensen van de geschatte totale groep Oost-Europese arbeidsmigranten. De overige ±20 mensen waren op het moment van spreken onbekend bij de organisatie. Kortom, op basis van het totale gemiddelde aantal buitenslapers per maand kan gesteld worden dat er gemiddeld 30-50 arbeidsmigranten op straat verbleven (wanneer de winterkoudeopvang niet geopend was) en een kleine 30 in de permanente winteropvang.

“

“Dus meer of minder. Moeilijk om te zeggen, want nu deze mensen zitten hier en morgen gaan ze naar Rotterdam of naar Leiden.” – Stichting Barka. “Nou, ik denk dat er hooguit een groepje van 10 mensen is die echt zorgmijdend zijn en op straat zit. Voor de rest hebben mensen wel de mogelijkheid gehad om binnen te komen” – Manager Leger des Heils. “Dan denk ik: Ammehoela! Dan kijk je weer alleen naar die rechthebbenden die jij in beeld hebt vanuit jouw rol. Dan kijk je niet naar die ongedocumenteerden. Er zitten nog steeds 12 die weer op de straat gaan belanden. Dan kijk je niet naar die arbeidsmigranten die weer in een tentje belanden bij Madurodam. Want die zitten er! 100%. En als je voor de rechthebbenden niet genoeg vervolgplekken regelt, dan groeit die groep” – Straatconsulaat.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

39

Een andere voor de hand liggende verdeling is ‘rechthebbenden’ versus ‘niet-rechthebbenden’. ­ Niet-rechthebbenden hebben (buiten de lockdown opvang tijdens corona) geen recht op een plekje in de maatschappelijke opvang. De permanente winteropvang in de Lozerhof was hier een uitzondering op.

Rechthebbend (n= 191)

Niet-rechthebbend (n= 103)

Op basis van de interviews is getracht een nog specifieker onderscheid in de cliëntenpopulatie aan te brengen. De niet-rechthebbenden zijn verder onder te verdelen in: • Ongedocumenteerde mensen: een deel van de groep ongedocumenteerde mensen in Den Haag is via de permanente winteropvang in beeld gekomen bij de gemeente. Eer verbleven zeven ongedocumenteerde mensen in de permanente winteropvang. Zij waren allemaal eerder nog niet in beeld (d.w.z. geclassificeerd als ‘nieuw’ in de registratie bij het Daklozenloket). Uit signalen blijkt dat het voor deze doelgroep in de praktijk lastig is geweest om op de beddenlijst van de permanente winteropvang terecht te komen. Voorheen bleef deze groep in hun eigen netwerk. Zij hebben nu de kans gegrepen (tijdelijk) uit dit netwerk te stappen om deze zodoende minder te belasten. Dit was tot dusverre een vrij onzichtbaar deel van de populatie waar toch een opvangbehoefte leeft.

“

“Bij de ongedocumenteerden zie je eigenlijk dat een klein gedeelte uit marginale woonomstandigheden komt en wel ergens een keldertje of een bankie had bij iemand. Ongeveer de helft van de groep, en de andere helft was gewoon structureel in de parkeergarage aan het slapen omdat ze niet ergens in een netwerk terecht konden” – Straatconsulaat.

• Arbeidsmigranten: dit is een diverse groep. Het Straatconsulaat onderscheidt de groep op basis van duur van uitval van werk en duur van aanwezigheid in de regio. Een deel van de groep in de opvang had werk of perspectief op werk op korte termijn. Een ander deel had geen werk. De verwachting was dat zij na het sluiten van de permanente winteropvang uit het zicht zouden verdwijnen of weer op straat terecht zouden komen.

Overige kenmerken van de cliëntenpopulatie. Bijna alle personen in de permanente winteropvang hadden voorafgaand aan de periode van de permanente winteropvang geen vast onderdak. Het merendeel was afhankelijk van de nachtopvang of sliep buiten. Een kwart van de rechthebbenden verbleef voorafgaand aan verblijf in de permanente winteropvang tijdelijk bij familie of vrienden (25%). Niet-rechthebbenden leefden in de maanden voor de permanente winteropvang allemaal buiten op straat of waren afhankelijk van de nachtopvang (respectievelijk 36% en 58% bij nietrechthebbenden versus 28% en 32% bij rechthebbenden).

40

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Tabel 5 Woonsituatie vóór opvang naar rechthebbend of niet-rechthebbend (N=294) % Rechthebbend

% Niet-rechthebbend

Eigen zelfstandige woonruimte of huurwoning

n <7*

n <7*

Geen vast onderdak, tijdelijk bij familie of vrienden

25

n <7*

Geen vast onderdak, buiten op straat

28

36

Geen vast onderdak, nachtopvang

32

58

Instelling GGZ, penitentiair, of MO

n <7*

n <7*

Huisuitzetting

n <7*

n <7*

Permanent inwonend bij familie of vrienden

n <7*

n <7*

Anders

10

n <7*

N=191

N=103

* Om herleidbaarheid van individuele personen te voorkomen worden enkel percentages weergegeven die aantallen van 7 of meer vertegenwoordigen.

In verschillende interviews werd benoemd dat een (groot) deel van de cliënten van de permanente winter­ opvang uit detentie afkomstig was. Volgens de gesproken professionals, die direct contact hebben met de doelgroep, droeg dit bij aan de verslechtering van de sfeer. Dit was met name het geval in de laatste weken dat de opvang open was. In de registratiedata van het Daklozenloket is dit beeld echter niet direct terug te zien. De intake is een momentopname (waar verbleef iemand direct voor registratie bij het Daklozenloket?) en vat wellicht niet volledig of mensen recentelijk wel of niet in detentie zijn geweest. Mogelijk verbleef deze groep bijvoorbeeld nadat ze vrijkwamen eerst op straat.

Maatwerkarrangementen. Een indicator voor (de intensiteit van) de ondersteuning die de cliënten ontvangen, is het maatwerk­ arrangement (mwa). Zorgaanbieders voeren dit uit in opdracht van de gemeente Den Haag. Maatwerkarrangementen zijn bedoeld voor inwoners die (tijdelijk) niet de regie over hun eigen leven kunnen voeren. Zij kunnen op de gemeente rekenen voor ondersteuning op maat. Zorgaanbieders voeren dit uit in opdracht van de gemeente Den Haag. Niet alle cliënten ontvangen een maatwerkarrangement. Dit wordt bepaald door de casemanagers van het Daklozenloket. Hieronder volgt een beschrijving van de maatwerk­ arrangementen die de cliënten hebben ontvangen in de periode dat ze in de permanente winteropvang verbleven. Onderstaande aantallen zijn exclusief personen die al voorafgaand aan verblijf in de permanente winteropvang een maatwerkarrangement toegewezen hadden gekregen. In totaal zijn er 87 mwa’s, verdeeld over 30 personen, uitgeschreven gedurende de openstelling van de permanente winteropvang. Dit resultaat is gebaseerd op de cijfers zoals ze bekend waren op 18 mei 2022. Het is mogelijk dat er na deze datum nog mwa’s zijn aangevraagd voor de groep met een nog lopend traject (81 personen). Dat geeft mogelijk een onderschatting van het aantal uitgeschreven maatwerkarrangementen voor de groep rechthebbenden die in de permanente winteropvang verbleef.

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

41

Tabel 6 Maatwerkarrangementen verleend aan rechthebbenden én na ingang PWO* Maatwerkarrangement

Aantal

Bereik- en beschikbaarheid Intensief (PGBF)

1

Bereik- en beschikbaarheid Intensief (ZIN)

8

Bereik- en beschikbaarheid Plus (ZIN)

2

Dagbesteding Intensief

1

Dagbesteding Intensief 16 tot 23 jaar (ZIN)

1

Dagbesteding Plus (PGBF)

1

Dagbesteding Plus (ZIN)

4

Dagbesteding Plus 16 tot 23 jaar (ZIN)

1

Dagbesteding Start (ZIN)

1

Financiën Basis (ZIN)

2

Financiën Basis 16 tot 23 jaar (ZIN)

1

Financiën Plus (ZIN)

1

Forfaitaire periode (ZIN)

1

Overgangstarief doorstroom 3 (ZIN)

1

Sociaal en persoonlijk functioneren Basis (ZIN)

10

Sociaal en persoonlijk functioneren Intensief (ZIN)

4

Sociaal en persoonlijk functioneren Plus (PGBF)

2

Sociaal en persoonlijk functioneren Plus (ZIN)

15

Sociaal en persoonlijk functioneren Plus 16 tot 23 jaar (ZIN)

3

Voeren van een huishouden Basis (ZIN)

1

Wonen Intensief (ZIN)

8

Wonen Plus (PGBF)

1

Wonen Plus (ZIN)

2

Zelfzorg en gezondheid Basis (ZIN)

4

Zelfzorg en gezondheid Intensief (PGBF)

1

Zelfzorg en gezondheid Intensief (ZIN)

5

Zelfzorg en gezondheid Plus (ZIN)

5

Totaal

87

* Dit betekent dat de personen die al voorafgaand aan verblijf in de permanente winteropvang een maatwerkarrangement toegewezen hebben gekregen niet in de aantallen zijn opgenomen.

42

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

Situatie na verblijf in de permanente winteropvang. Na het verblijf in de permanente winteropvang zijn er 9 mensen zelfstandig gaan wonen. Van het merendeel van de cliënten (n=81) loopt hun traject nog. Ook is er een deel voor wie er geen structurele oplossing was na de permanente winteropvang, omdat zij ofwel niet-rechthebbend waren (n= 40), ofwel omdat er sprake was van eenzijdige verbreking van het verblijf in de permanente winteropvang (n= 59). 29 mensen zaten ten tijde van schrijven van dit rapport in de maatschappelijke opvang. Deze resultaten zijn gebaseerd op de cijfers zoals ze bekend waren op 18 mei 2022.

Situatie na permanente winteropvang (n=294) Zelfstandig wonen met amb begeleiding MVO/GGZ ambulant* Zelfstandig wonen Uitstroom GGZ* Uit beeld Traject nog geopend Terugkeer land van herkomst Probleemverheldering* Pas ingetrokken, totaal Overdracht naar eigen regio* Onbekend* Na sluiting geen vervolg, niet rechthebbend Na onderzoek niet rechthebbend Maatschappelijke opvang Inwonend* Groepsbegeleid wonen* Eenzijdige verbreking Detentie* Beschermd wonen*

9 12 81 8 10

40 23 29

59

0

20

40

60

80

100

* Om herleidbaarheid van individuele personen te voorkomen worden aantallen onder de 7 niet weergegeven

Figuur 4 Situatie na verblijf in de permanente winteropvang voor zowel rechthebbenden als niet-rechthebbenden

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

43

Bijlage 3. Kosten van de opvang. Dit financiële overzicht geeft een indicatie van de kosten van de permanente winteropvang in de Lozerhof. Het overzicht bestrijkt de periode tussen 4 november 2021 en 30 april 2022. Oorspronkelijk zou de opvang t/m 31 maart zijn, maar deze is verlengd t/m 30 april. In het collegebesluit OCW/10194114 RIS310387 is destijds een bedrag geraamd van 3,5 miljoen euro. Uiteindelijk is op basis van onderstaande informatie een bedrag van 4 miljoen euro nodig gebleken. Dit is echter wel inclusief een maand extra opvang voor de groep waarvoor ten tijde van 31 maart 2022 nog geen alternatieve opvang in beeld was. Op 30 april is ook deze groep definitief uit de opvang vertrokken. Begroting aangepast in maart ‘22 permanente winteropvang incl. verlenging

6 maanden nov ’21 t/m apr ’22

per maand

1. Subsidie LdH CVS/29579

€

3.337.317

€  556.220

2. Subs LdH - uitbreiding met 20 plekken tussen 25 december en 8 februari

€

58.604

€

9.767

3. Huur JA-D-R okt’21 t/m april’22

€

270.000

€

45.000

4. Nuts 1 JA-D-R huisvest. Aug’21 - mrt’22

€

32.709

€

5.451

5. Nuts 2 JA-D-R-nacalculatie energie okt - feb’22

€

181.122

€

30.187

6. Nuts 1 JA-D-R huisvest. apr’22, energie mrt en apr’22 Geschat bedrag

€

120.248

€

20.041

Totaal

€

4.000.000

€  666.667

Toelichting kostenposten: 1. Subsidie Leger des Heils De subsidie voor het Leger des Heils is gebruikt voor de volgende kostenposten: • Hotelmatige kosten (inventaris, energie, onderhoudskosten) • Cliëntgebonden kosten per plek (o.a. voeding, was, schoonmaak) • Directe personeelskosten per cliënt & in te zetten functiemix (management/coördinatie, ondersteuning, beveiliging) • Overige kosten (o.a. indirecte personeelskosten) 2. Subsidie Leger des Heils voor uitbreiding van de opvang van 160 naar 180 plekken. 3. De huur voor de Lozerhof 4. Een vast bedrag voor gas en elektriciteit – periode augustus/maart 5. Nacalculatie voor gas en elektriciteitskosten 6. Een vast bedrag voor gas en elektriciteit – periode maart/april

44

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

> Referenties. I RIS310311 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10705247/1/ RIS310311+Afdoening+motie+Permanente+winteropvang+voor+Daklozen, https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/overige_bestuurlijke_stukken/704546?parent_event=858288 II Wolf J, Jansen C. Krachtwerk Basismethodiek in de vrouwenopvang. Nijmegen: Impuls – Onderzoekscentrum maatschappelijke zorg, Radboudumc, 2011 III Ligtenberg W, Maat R, Dijk A van, Meer R van der. Opvang van dak- en thuislozen in Haagse hotels. Wat valt te leren van kleinschalige 24-uursopvang ten tijde van de coronacrisis? GGD Haaaglanden, 2021. https://gezondheidsgids.ggdhaaglanden.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=124 IV Maat R, Ligtenberg W, Meer R van der. Evaluatie dak- en thuislozenopvang Sportlaan. Onderzoek naar ervaringen van cliënten, professionals en buurtbewoners en de uitstroom van cliënten. GGD Haaglanden, 2021. https://gezondheidsgids.ggdhaaglanden.nl/handlers/ballroom.ashx?function=download&id=126 Kwetsbaar (ggdhaaglanden.nl) V  https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/44/aandeel-jongere-daklozen-in-5-jaar-tijd-gehalveerd/daklozen#:~:text=Dit%20 zijn%20mensen%20die%20slapen,kennissen%20of%20familie%2C%20zonder%20vaste VI Wolf J, Zwikker M, Nicholas S, van Bakel H, Reinking D, Op achterstand. Een onderzoek naar mensen in de marge van Den Haag.

Utrecht: Trimbos-instituut, 2002 VII https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/44/aandeel-jongere-daklozen-in-5-jaar-tijd-gehalveerd#:~:text=Van%20het%20 totaal%20aantal%20daklozen,tot%2062%20procent%20(2021). VIII Dakloosheidscijfers roepen vragen op - Vereniging Valente. https://www.valente.nl/nieuws/reactie-valente-cbs-­cijfersdakloosheid/#:~:text=De%20nieuwe%20schatting%20van%20het,het%20om%2032.000%20mensen%20gaan. IX https://www.mensenrechten.nl/themas X Huber M, van Doorn L, Davelaar M, Waar staan we in de aanpak van dakloosheid in Nederland?. Sociale vraagstukken, 2022. https://www.socialevraagstukken.nl/waar-we-staan-in-de-aanpak-van-dakloosheid-in-nederland/ XI https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20201120IPR92124/eu-should-set-goal-to-end-homelessness-by-2030 XII Gemeente Den Haag, ‘Samen voor de stad’, Coalitieakkoord 2019-2022 , 9 december 2019. https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/8273586/1/Bijlage_Samen_voor_de_stad_coalitieakkoord_2019_2022 XIII Gemeente Den Haag, Tien Punten Plan Maatschappelijke Opvang, 1 dec 2018 https://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:3a9pmq6lwR8J:https://denhaag.raadsinformatie.nl/ document/7182802/1/RIS301432_Bijlage+&cd=1&hl=nl&ct=clnk&gl=nl

Permanente winter­opvang van dak- en thuisloze mensen in Den Haag

45

Colofon. Dit rapport is een uitgave van: GGD Haaglanden Productgroep Epidemiologie en Gezondheidsbevordering Afdeling Epidemiologie Postbus 16130 2500 BC Den Haag Tel: 070-3537266 Email: regina.vandermeer@ggdhaaglanden.nl Overname van gegevens is toegestaan, mits voorzien van duidelijke bronvermelding

Auteurs: Tayma van Pomeren Robine Maat Ad van Dijk Regina van der Meer Den Haag, juli 2022