RIS314462 Contourenbrief actualisatie financieel beleid

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10466979 RIS314462 Contactpersoon

R. Fitz Verploegh Dienst

Bestuursdienst Afdeling

Directie Middelen en Control, Afdeling Financieel Beleid Telefoonnummer Datum

14070

7 februari 2023

E-mailadres

Onderwerp

Contourenbrief actualisatie financieel beleid

Geachte voorzitter, Bij de aanbieding van de Programmabegroting 2023-2026 (RIS 313463) kondigde het college aan om de raad begin 2023 nader te informeren over de voornemens om de begrotingsregels en P&C-cyclus te herzien. Met deze contourenbrief geven we hieraan invulling, en gaan we in op de vervolgstappen met betrekking tot de financiële spelregels, de ontwikkeling van een investeringsbegroting en het cofinancieringsfonds. De gemeentefinanciën staan in Nederland al langere tijd onder druk. Ook in Den Haag, een van de vier grote steden en gekenmerkt door veelzijdige en complexe opgaven, wordt die druk al enige tijd nadrukkelijk gevoeld. Tegelijkertijd moeten ruim 560.000 Hagenaars kunnen blijven rekenen op een sterke gemeente, waar de financiële huishouding op orde is en blijft. Met het coalitieakkoord “Voor een stad die tegen een stootje kan” zijn hiervoor belangrijke stappen gezet, door de ambities van de stad meer in overeenstemming te brengen met de structureel beschikbare financiële middelen. Uitgangspunt daarbij is dat we het schaarse geld dat de gemeente ter beschikking heeft doelmatig willen uitgeven. Beschikbare middelen willen we zo min mogelijk oppotten, maar uitgeven aan de daarvoor bestemde doelen, ten dienste van de stad.

Daarbij willen we ook dat de gemaakte keuzes helder en duidelijk in de begroting staan zodat de raad in staat is zijn kaderstellende en controlerende taak als volksvertegenwoordiging met het bijbehorende budgetrecht uit te voeren. Het college wil de financiële huishouding en de sturing hierop de komende periode verder op orde brengen en verbeteren, zodat nu en in de toekomst weloverwogen en goed geïnformeerde financiële beslissingen genomen kunnen worden. Daarmee beschermen we de financiële toekomst van de stad en maken we transparant welke keuzes gemaakt worden en welke financiële mogelijkheden er zijn. Een transparante begroting en duidelijke financiële spelregels vormen hiervoor de basis. Dat begint met een goed overzicht over de financiële huishouding van de gemeente. In het verlengde hiervan willen we inzicht bieden in de doelen die worden nagestreefd, de activiteiten die de gemeente wil uitvoeren om deze te realiseren en de bijbehorende budgetten.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD /10466979

In de begroting wil het college structurele uitgaven zo veel als mogelijk dekken met structurele inkomsten, zodat de begroting in evenwicht wordt gebracht. Dit voornemen is mede ingegeven door de Gemeentewet en het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) die voorschrijven dat voor alle jaren dat de begroting vooruit kijkt, deze structureel in evenwicht is. Van elk nieuw jaar dat in de begroting wordt toegevoegd wordt dit verwacht. In de praktijk is dit een opgave onder meer door de financieringssystematiek tussen het Rijk en de gemeente, waarin met regelmaat door het rijk incidentele middelen op een laat moment toegevoegd worden aan het gemeentefonds. Periodieke heroverweging van begrote budgetten is nodig om ervoor te zorgen dat elke beschikbare euro maximaal effect heeft en behoudt. Naast de reguliere planning- en controlproducten (P&Cproducten) - zoals de begroting en de jaarrekening - draagt ook de uitvoering van doelmatigheid- en doeltreffendheidsonderzoeken hier in belangrijke mate aan bij. Om dit overzicht en inzicht te krijgen zijn duidelijke en uitvoerbare spelregels nodig. Het college wil de komende periode met vier thema’s de financiële huishouding en de sturing hierop verbeteren, namelijk: 1. Actualiseren van de begrotingsregels; 2. Inrichten van een investeringsbegroting; 3. Organiseren van een cofinancieringsfonds; 4.

Transparanter maken van de P&C-cyclus. Deze vier thema’s zijn hieronder kort toegelicht en van een globale planning voorzien. In bijlage I tot en met IV zijn de onderliggende stappen en bijbehorende uitgangspunten verdiepend toegelicht. De uitvoering van deze thema’s en de beoogde veranderingen moeten zorgvuldig in de juiste volgorde tot stand komen. De veranderingen zullen daarom niet vandaag op morgen gerealiseerd zijn. Dit jaar staan alle vier de thema’s in het teken van bouwen. De resultaten van het actualiseren van de begrotingsregels en het organiseren van het cofinancieringsfonds zullen sneller zichtbaar en merkbaar zijn dan die van de investeringsbegroting en de aanpassingen in de P&C-cyclus. Het inrichten van een investeringsbegroting en het transparanter maken van de P&C-cyclus vragen een langere voorbereidingstijd. Dat is nodig om benodigd uitzoekwerk zorgvuldig uit te voeren en goed geïnformeerde afwegingen te kunnen maken. Het zal met name voor de investeringsbegroting enkele jaren duren voordat deze veranderingen volledig zijn uitontwikkeld en geland in de Haagse systematiek. Hetzelfde geldt voor het vereenvoudigen van de P&C-cyclus. We beogen daarbij vooralsnog binnen twee jaar de eerste tussenliggende resultaten te realiseren.

Voor alle veranderingen geldt dat uw raad goed wordt betrokken bij de uitwerking en niets wijzigt zonder dat de veranderingen begrepen, gedragen en geformaliseerd zijn. Het college zal uw raad periodiek via de P&C-producten informeren over de algehele voortgang van de verbeteragenda. Dat zullen we zoals gebruikelijk doen via de bedrijfsvoeringparagraaf in de begroting en het jaarverslag. 1.

Actualiseren van de begrotingsregels

De grote opgaven in de stad vragen in financieel opzicht veel van de gemeente. Het financieel beleid is erop gericht dat de middelen die de gemeente tot zijn beschikking heeft inzichtelijk zijn en zorgvuldig worden besteed. Begrotingsregels zijn een voorwaarde voor de praktische uitwerking van het financieel beleid dat de gemeente voert. De huidige begrotingsregels zijn voor het laatste geactualiseerd in 2018. Het college vindt het daarom zinvol om de begrotingsregels na te lopen voor periodiek onderhoud zodat ze actueel, duidelijk en relevant blijven.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD /10466979

Actuele begrotingsregels zijn nodig om de financiële huishouding van de stad op orde te houden en de financiële sturing te verbeteren. In het coalitieakkoord is aangegeven dat een set van nieuwe financiële spelregels en begrotingsafspraken nodig zijn, om ervoor te zorgen dat de financiële huishouding van Den Haag op lange termijn financieel robuust wordt èn blijft. Het college doet via deze brief een voorstel van uitgangspunten om te komen tot nieuwe en geactualiseerde financiële spelregels, die geborgd zullen worden in de Financiële verordening (Algemene verordening Financieel beheer en beleid gemeente Den Haag 2019, RIS 300591). Deze uitgangspunten maken op dit moment al grotendeels onderdeel uit van deze verordening, maar behoeven nadere toelichting en specificatie zodat deze weer aansluiten op de huidige praktijk. Volgens de Gemeentewet en het BBV horen de begroting van de gemeente structureel en reëel in evenwicht te zijn. De provincie ziet hierop toe. Om structureel in evenwicht te zijn moet de begroting vier jaar vooruit kunnen kijken. Die vooruitblik van vier jaar wordt de begrotingshorizon genoemd. Elk jaar maakt de gemeente een nieuwe begroting waarin een jaar aan deze horizon wordt toegevoegd. Hiervan wordt verwacht dat de inkomsten en uitgaven in dat jaar ook structureel en reëel in evenwicht zijn.

Echter, de gemeente is voor het grootste deel van zijn inkomsten afhankelijk van de bijdrage die het ontvangt uit het gemeentefonds. In de praktijk is dit een lastige opgave onder meer door de financieringssystematiek tussen het Rijk en de gemeente. Het actualiseren van de begrotingsregels vindt plaats in drie stappen. Ten eerste lopen we de Financiële verordening na om te controleren of de regels die hierin zijn opgenomen nog relevant en functioneel zijn. Daarnaast borgen we de door het college beoogde uitgangspunten in de Financiële verordening. Tot slot wordt de geactualiseerde Financiële verordening ter besluitvorming aan de raad voorgelegd. In bijlage I zijn de hiervoor genoemde stappen en bijbehorende uitgangspunten op detailniveau toegelicht. Het college verwacht de raad in het derde kwartaal van 2023 de geactualiseerde Financiële verordening ter besluitvorming voor te kunnen leggen. Uiteraard zal ter voorbereiding daarop al in een eerder stadium met de rekeningencommissie over de voorgenomen wijzigingen worden gesproken. 2. Inrichten van een investeringsbegroting De gemeente investeert jaarlijks in onder meer infrastructurele projecten, onderwijshuisvesting, cultuur-, welzijns- en sportaccommodaties de herinrichting van de openbare ruimte, huisvesting van de eigen organisatie en informatiesystemen.

Dergelijke investeringen leiden tot gemeentelijk eigendom dat duurzaam meegaat en waar we op afschrijven zodat ze op termijn weer vervangen kunnen worden. Daarmee zijn deze lasten anders dan exploitatielasten. Die leiden immers niet tot een eigendom, zoals bijvoorbeeld bij uitkeringen of subsidies. Om beter overzicht van alle bezittingen te krijgen en inzicht in de bijbehorende budgetten en de looptijd van de levensduur van de bezittingen is een investeringsbegroting nodig, met een overkoepelende investeringssystematiek voor het doen van investeringen in de stad. De gemeente heeft op dit moment verschillende systematieken voor verschillende investeringen, met ieder een eigen begroting, regels en uitgangspunten. Dit vertroebelt het overzicht van de investeringsopgave en het inzicht in de beschikbare financiële ruimte om te investeren. Dit bemoeilijkt een integrale afweging van investeringsvoorstellen. Om weloverwogen en geïnformeerde investeringsbeslissingen te kunnen nemen is overzicht en inzicht belangrijk. Overzicht is nodig in de verschillende investeringsopgaven in de stad, die kunnen bestaan uit het onderhouden of vervangen

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD /10466979

van bestaande bezittingen. Wegen moeten begaanbaar blijven, maatschappelijk vastgoed zoals scholen, sportvoorzieningen en sociale woningbouw dienen voor iedereen veilig, duurzaam en toegankelijk te zijn. Deze ruimtelijk economische investeringen zijn nodig om de stad toegankelijk en aantrekkelijk te maken voor burgers en bedrijven. Inzicht is nodig in de kosten voor vervanging, renovatie en onderhoud die investeringen met zich meebrengen en de beschikbare budgetten die hiervoor nodig zijn. Middelen zijn schaars, uitgaven voor nieuwe investeringen of het onderhouden van bestaande investeringen moeten integraal afgewogen worden. Daarom wil het college stapsgewijs een overkoepelende investeringssystematiek, één financieel kader in één investeringsbegroting samenbrengen met bijbehorende spelregels. Bij het te ontwikkelen financieel kader wordt onder meer verkend hoe kan worden toegewerkt naar een systematiek waarin kapitaalslasten kunnen worden geïndexeerd, rekening wordt gehouden met het indexeren van volumeontwikkelingen in de stad en voorbereidingskosten van investeringen. Op deze manier draagt een investeringsbegroting bij aan een robuuste financiële huishouding en verbeterde financiële sturing.

De investeringsbegroting heeft tot doel om meerjarig overzicht over, inzicht in, en op termijn financiële ruimte te creëren voor de totale investeringsopgave van de stad en daarmee integrale besluitvorming door college en de gemeenteraad over investeringen mogelijk te maken. Het introduceren van een investeringsbegroting vindt plaats in drie stappen. Als eerste willen we alle losse investeringsbegrotingen die binnen de gemeente aanwezig zijn verzamelen en bundelen tot één centraal overzicht. Op deze manier ontstaat overzicht van alle soorten investeringen, welke hiervan een vervangingscomponent hebben en welke nieuwe investeringen gepland zijn. Daarnaast ontstaat inzicht in de financiële ruimte die hiervoor beschikbaar is en welke nodig is. De tweede stap is dat we alle losse investeringssystematieken in beeld brengen om zo de verschillen en overeenkomsten inzichtelijk te maken, met als doel om uiteindelijk een overkoepelende systematiek te ontwikkelen. Het te vormen investeringsbeleid vervangt uiteindelijk - zodra gereed - de verschillende huidige systematieken. Dit vraagt mogelijk om een overbruggingsperiode. Tot slot werkt het college aan een integrale presentatie van de meerjarige investeringen in de programmabegroting. Dit inzicht kan per beleidsdomein, taakveld of opgave worden gegeven. In bijlage II zijn deze stappen en de bijbehorende uitgangspunten verder toegelicht.

Het college is voornemens de raad eind 2023 te informeren over de eerste uitkomsten van de bundeling van alle losse investeringsbegrotingen die binnen de gemeente aanwezig. Verder beogen we in de meerjarenbegroting van 2024-2027 een verbeterde presentatie van de investeringen op te kunnen nemen. Dit is een opmaat naar een integrale presentatie van de meerjarige investeringen in de programmabegroting. 3. Organiseren van een cofinancieringsfonds Bij de aanpak van grote opgaven in de stad werkt de gemeente samen met partners op Europees, nationaal, regionaal en lokaal niveau. Hiervoor wordt onder andere het al bestaande cofinancieringsfonds gebruikt, dat zich vooral richt op het benutten van Europese subsidies. Daarnaast stelt het Rijk in toenemende mate incidentele financiering beschikbaar voor de aanpak van grote opgaven bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw, leefbaarheid en veiligheid. Om aanspraak te kunnen maken op deze financieringsmogelijkheden geldt dat de gemeente zelf ook een bijdrage levert in de vorm van cofinanciering. Voor veel van onze plannen zijn er zeer goede mogelijkheden voor externe (mede) financiering vanuit partners en medeoverheden. Het college wil deze potentiële samenwerkings- en financieringsmogelijkheden bij de aanpak van grote opgaven in de stad beter benutten.

Over het algemeen geldt als voorwaarde voor een investering, door een van deze partners, in

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD /10466979

Den Haag dat de gemeente zelf ook een bijdrage levert in de vorm van cofinanciering. Om potentiële samenwerkingsmogelijkheden en daarmee externe financiering voor Haagse opgaven te realiseren wil het college een steviger cofinancieringsfonds organiseren. Het doel van het cofinancieringsfonds is om de middelen uit het fonds in te zetten voor de grote fysieke en sociale opgaven in de stad waar we het Rijk en andere partijen nodig hebben. Denk aan economie, wonen, mobiliteit, maatschappelijke ontwikkeling, klimaat en gebiedsontwikkeling, en waar cofinanciering een vereiste is voor het aantrekken van middelen. Hierbij is het de ambitie van het college om meer Europese cofinancieringsmogelijkheden te verzilveren door onder andere onze internationale netwerken te benutten, door gezamenlijk met andere lidstaten aanvragen in te dienen en daarmee de kans van slagen van voorstellen te vergroten. Met het coalitieakkoord en de uitvoeringsnota (RIS 313771) zijn incidenteel middelen beschikbaar gesteld voor het cofinancieringsfonds. Voor de besteding van deze middelen en het vullen van het cofinancieringsfonds worden aanvullende spelregels opgesteld. De huidige spelregels (RIS 283930) zullen hiervoor de basis vormen en de komende periode worden geactualiseerd.

In het raadsvoorstel bij de begroting (RIS 313463) is voorgesteld de raad in 2023 over de uitwerking van de spelregels te informeren. De uitgangspunten die het college hiervoor in gedachten heeft zijn in bijlage III opgenomen. Het college verwacht in het voorjaar van 2023 de geactualiseerde spelregels voor het cofinancieringsfonds aan de raad voor te kunnen leggen. 4. Transparanter maken van de P&C-cyclus Toegankelijke, duidelijk leesbare en handzame planning- en controlproducten, zoals de programmabegroting en de vier- en achtmaandsrapportages, dragen bij aan robuuste financiële huidhouding. In deze documenten staat namelijk beschreven welke doelen de gemeente wil bereiken, welke activiteiten we hiervoor willen uitvoeren en welke budgetten hiervoor beschikbaar zijn. Daarmee zijn de P&C-producten een belangrijk instrument voor de raad om zijn rol als kadersteller en het bijbehorende budgetrecht uit te oefenen. De huidige begroting en bijbehorende P&C-producten kunnen worden verbeterd, zodat het overzicht over de opgaven en doelen waar de gemeente aan werkt, en het inzicht in de beschikbare budgetten worden vergroot. Dat alles draagt bij aan de transparantie richting raad en inwoners. De komende periode wil het college daarom de P&C-producten vereenvoudigen en verbeteren.

Het uitgangspunt hierbij is dat duidelijker wordt op welke manier elke euro die de gemeente ontvangt, zo goed mogelijk voor de Haagse burger wordt ingezet. Het college wil hier stapsgewijs naartoe werken. De eerste stap is de huidige opzet van de begroting terugbrengen naar waarvoor deze bedoeld is: het presenteren van doelen, activiteiten en budgetten met een duidelijke en consequent toegepaste structuur, met een kort en bondig antwoord op de 3 W-vragen: “Wat wil de gemeente bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? En wat mag dit kosten?”. Daarnaast wil het college de presentatie en structuur van de begroting verbeteren, zodat vanuit meerdere perspectieven een beeld gevormd kan worden over de doelen, activiteiten en budgetten. Dit kan bijvoorbeeld vanuit het perspectief van programmahoofdstuk zoals nu al gebeurt, maar ook vanuit een opgave- of gebiedsperspectief. Tot slot wil het college net zoals bij het nalopen van de Financiële verordening, ook de huidige opzet van de P&C-producten- en cyclus opnieuw beoordelen, om ervoor te zorgen dat de P&Cproducten beter aansluiten op wat de raad in dit kader nodig heeft. In bijlage IV zijn de beoogde activiteiten en bijbehorende uitgangspunten verder toegelicht. Het college beoogt de eerste verbeteringen in de programmabegroting 2024-2027 te verwerken. Hierbij zal

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD /10466979

verbetering zich vooral richten op een betere en meer consequent toegepaste uitwerking van de 3 Wvragen vragen waarop de begroting zich richt. 5. Tot slot Met deze brief informeert het college u over een omvangrijke en belangrijke ambitie. Een ambitie waarmee we de financiële functie van de gemeente Den Haag voorbereiden op de toekomstige ontwikkelingen, waarin investeringen in de stad hard nodig zijn, opgaven die steeds meer in hun volle breedte worden opgepakt. De financiële mogelijkheden voor gemeenten nemen niet per definitie af, maar worden meer divers. Denk daarbij aan nationale en Europese fondsen, specifieke middelen voor bijzondere opgaven en samenwerking met semi-publieke en private partijen. Dat vraagt om nieuwe, passende oplossingen. Het cofinancieringsfonds is een instrument om daarin te voorzien. Dit alles vraagt inventiviteit, en minstens zo belangrijk, samenwerking. Samenwerking om de beleidsinhoudelijke en financiële werkelijkheid bij elkaar te brengen, en niet in de laatste plaats samenwerking tussen raad en college om deze ontwikkelingen gezamenlijk te verwezenlijken. Stap voor stap werken we hiernaartoe, waarbij sommige stappen sneller gezet kunnen worden en andere meer tijd vragen.

Het college zal uw raad periodiek via de P&C-producten informeren over de algehele voortgang van de in deze brief beschreven thema’s om de financiële huishouding en de sturing hierop verbeteren. Dat zullen we zoals gebruikelijk doen via de bedrijfsvoeringparagraaf in de begroting en het jaarverslag. Met de in deze contourenbrief voorgestelde agenda verstevigen we het fundament onder de financiële huishouding en zorgen we dat alle bewoners van Den Haag kunnen blijven rekenen op een sterke gemeente, waar de financiële huishouding op orde is en blijft. Vanzelfsprekend is het college bereid een technische toelichting en/-of werkbespreking te verzorgen om de in deze brief toegelichte thema’s verder toe te lichten. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6