RIS314291 zorgelijke groei dakloze arbeidsmigranten
Tekst van het document
RIS-nummer: 314291 Schriftelijke vragen: zorgelijke groei dakloze arbeidsmigranten Indieners: Caroline Verduin en Marije Mostert, D66 Datum: 4 januari 2023
Aan de voorzitter van de gemeenteraad, Eind december 2022 besteedde NOS.nl aandacht aan het trieste gegeven dat steeds meer arbeidsmigranten op straat belanden. Arbeidsmigranten zijn oververtegenwoordigd onder daklozen. In Rotterdam en Den Haag gaat het om ongeveer 50 procent van de mensen die zich melden voor de winteropvang. De fractie van D66 maakt zich zorgen. Overeenkomstig art. 30 van het Reglement van orde stellen de raadsleden Mostert en Verduin (D66) de volgende vragen. 1. 2. 3.
4.
5.
6. 7.
8.
Herkent het college het beeld dat in Den Haag een stijgend aantal arbeidsmigranten op straat leeft? Hoeveel dakloze arbeidsmigranten waren in beeld in december 2022 en wat zijn de schattingen van het totaal? Zijn arbeidsmigranten voldoende op de hoogte van hun rechten waar het gaat om maatschappelijke opvang, mede gezien het nieuwe ‘plan van aanpak kwetsbare dakloze EUburgers’ van staatssecretaris voor Jeugd en Preventie? Heeft het college een voor alle betrokken partijen heldere procedure ingesteld voor wanneer (EU-)burgers zich melden bij de gemeente voor maatschappelijke opvang en wordt daar gelijk gekeken naar het werkverleden van de hulpbehoevende in het UWV-register? Wordt er (proactief) informatie gedeeld met EU-burgers over hun rechten wat betreft maatschappelijke opvang? Zo niet, is het college bereid daarmee te starten (met hulp van organisaties als IDHEM en stichting Barka)? Stichting Barka is actief in Den Haag en ontvangt subsidie van het college.
Zijn zij op dit moment voldoende toegerust om zorg en hulp te bieden aan arbeidsmigranten die op straat leven? Worden bij het programma ‘arbeidsmigranten in goede banen’ ook acties geformuleerd om dakloosheid onder arbeidsmigranten tegen te gaan door de wortels van het probleem aan te pakken; een afhankelijkheid van werk en woning bij uitzendbureaus en een gebrek aan registratie in de Basisregistratie Personen (BRP)? Met de motie PvdA.3 (RIS314247) heeft de gemeenteraad het college de opdracht gegeven om het Tien Punten Plan Maatschappelijke Opvang plan te updaten. Gaat het college de positie van arbeidsmigranten nadrukkelijk meenemen in deze update?
Caroline Verduin
Marije Mostert
D66
D66
ANP
NOS Nieuws•Vrijdag 23 december, 06:48•Aangepast vrijdag 23 december, 12:04
Steeds meer arbeidsmigranten op straat: 'De opvang moet humaner' •
Hatixhe Raba redacteur Binnenland
•
Rolinde Hoorntje redacteur Asielzaken
o
o
Er belanden steeds meer arbeidsmigranten uit Midden- en Oost-Europa op straat. Uit cijfers van Stichting Barka, een hulporganisatie voor dakloze EU-arbeidsmigranten, bleek vorig jaar dat er zo'n 2500 tot 3000 arbeidsmigranten uit de elf laatst toegetreden lidstaten van de Europese Unie in Nederland op straat waren beland. Het ging vooral om mannen uit Polen en Roemenië. Stichting Barka stelt dat de groep het afgelopen jaar sterk is gegroeid en denkt dat het inmiddels om mogelijk tot wel 5000 mensen gaat. Het Leger des Heils en het Rode Kruis hebben geen cijfers maar "herkennen het beeld" dat het aandeel Midden- en Oost-Europese daklozen toeneemt. Over het totale aantal dak- en thuislozen zei het Leger des Heils vorige maand al dat het er bijna 25 procent meer zijn dan vorig jaar.
Oververtegenwoordiging Arbeidsmigranten zijn oververtegenwoordigd onder daklozen. In Rotterdam en Den Haag gaat het om ongeveer 50 procent van de mensen die zich melden voor de winteropvang. Terwijl het totale aantal arbeidsmigranten (ongeveer 550.000 mensen) ongeveer 6 procent van de beroepsbevolking is. Oost-Europeanen hebben een grotere kans om op straat terecht te komen doordat hun woning vaak gekoppeld is aan hun werk, ze minder vaak recht hebben op sociale bijstand en ze geen sociaal vangnet hebben in Nederland. De exacte oorzaak van de stijging is niet bekend, maar volgens Magdalena Chwarscianek, coördinator bij Barka, spelen de slechte economische omstandigheden in Oost-Europese landen een rol. "Daardoor besluiten ze om te migreren. Maar dat zijn soms kwetsbare mensen die hier in de problemen komen." Jan van Oosten van het Leger des Heils in Den Haag ziet nog een andere verklaring: ondanks de personeelskrapte verliezen arbeidsmigranten hun werk door de gascrisis.
"Als een tuinder zijn productie moet verlagen of zelfs tijdelijk stoppen door de hoge gasprijzen, zijn arbeidsmigranten hun werk én woning meteen kwijt." Vanaf dat moment wordt het voor Oost-Europeanen steeds moeilijker om weer op te krabbelen. Tot nu toe lieten gemeenten migranten aan hun loket namelijk zelden of nooit toe in de opvang, tenzij ze konden bewijzen vijf jaar of langer in Nederland te werken. Formeel hebben dakloze EU-migranten recht op opvang als ze rechtmatig in Nederland verblijven. Dit is onder meer het geval als ze in Nederland hebben gewerkt, onvrijwillig werkloos zijn geraakt en zich hebben ingeschreven bij het UWV. Ze mogen minimaal een half jaar in Nederland blijven, maar langer als ze meer dan een jaar hebben gewerkt. Als de EU-migrant sociale premies heeft betaald, kan hij of zij aanspraak maken op een WW-uitkering. Na vijf jaar rechtmatig verblijf in Nederland heeft een EU-migrant dezelfde rechten op sociale bijstand en opvang als alle andere Nederlanders. Volgens universitair docent Europees recht Dion Kramer vragen gemeenten vaak onterecht om allerlei bewijzen, terwijl een loonstrookje of een uitdraai van het UWV voldoende zou moeten zijn. Bovendien is het niet aan gemeenten om te toetsen of er sprake is van rechtmatig verblijf, dat is een taak van de Immigratie- en Naturalisatiedienst, zegt Kramer.
Alleen in de winteropvang De problematiek is het duidelijkst in grote steden als Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Amsterdam. In de 'gewone nachtopvang' zijn alleen mensen welkom die recht hebben op sociale bijstand (zie kader hierboven), tenzij de gevoelstemperatuur 0 graden of lager is, dan is iedereen welkom. In de praktijk sluiten de deuren van een gemeentelijke opvang vaak al bij het horen van bijvoorbeeld een Pools accent, zeggen maatschappelijke organisaties. Terwijl arbeidsmigranten vaak al veel eerder recht hebben op opvang, zegt universitair docent Kramer. "Zelfs als je korter dan een jaar in Nederland bent, maar hier wel gewerkt hebt, heb je voor minstens een half jaar het recht om hetzelfde behandeld te worden als een Nederlander in dezelfde situatie." Staatssecretaris Van Ooijen lanceerde onlangs een nieuw 'plan van aanpak kwetsbare dakloze EU-burgers'. Daarin erkent hij dat arbeidsmigranten vaker recht hebben op opvang dan in de praktijk wordt toegekend, en dat dat moet veranderen.
De bron van het probleem
Op sommige plekken worden er wel al kleine stappen gezet, ziet Jan van Oosten. "Sinds kort is de dagopvang in Den Haag voor sommige arbeidsmigranten opengesteld, waardoor wij hen daar kunnen helpen om hun papieren op orde te krijgen. Daar hebben zij hulp bij nodig, want zij weten niet bij welk loket ze moeten zijn." Chwarscianek van Barka vindt het belangrijk dat de opvang van arbeidsmigranten humaner wordt, maar nog belangrijker is het volgens haar om de tijdelijke constructies van uitzendbureaus aan te pakken. "Dat is de bron van het probleem. Het wordt OostEuropeanen aantrekkelijk gemaakt om hierheen te komen, maar eenmaal hier reizen ze tussen uitzendbureaus, worden ze niet ingeschreven en bouwen ze daardoor geen rechten op."