RIS314102 Bijlage 2 Aanmelding Regio Deals

Ontvangstbevestiging Voorstel Regio Deal ................................................................................................................................................. RD22 Formuliernummer 15-11-2022 Ontvangstdatum 16:50 Ontvangsttijd .................................................................................................................................................

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20401 2511 DP Den Haag

088 042 42 42

Formuliergegevens

Contactgegevens Naam contactpersoon

Mei Lan Chung (namens burgemeester Van Zanen)

E-mailadres Telefoonnummer Organisatie

meilan.chung@denhaag.nl 0652554857 Alliantieraad Den Haag Zuidwest / Gemeente Den Haag

Format voorstel Regio Deal

Titel Aanvraag Regio Deal 4de tranche Den Haag Zuidwest

Partijen De voltallige Alliantieraad (AR) van Den Haag Zuidwest dient deze aanvraag in. De AR verenigt alle partijen die de komende 20 jaar de brede welvaart in Den Haag Zuidwest willen verbeteren: bewoners, bedrijven, zorgverzekeraars, huisartsen, paramedici, welzijnsorganisaties, onderwijsinstellingen, woningbouwcorporaties, ondernemersverenigingen, hulpdiensten, politie, ziekenhuizen, ontwikkelaars, Rijk en gemeente.

Pagina 1 van 12

Deze publiek-private AR is ontstaan uit het ‘Verbond van Zuidwest’ dat op 8 juli 2021 door meer dan honderd betrokken partijen bij Den Haag Zuidwest werd ondertekend. De ondertekenaars beloofden hiermee zich de komende twintig jaar samen in te zetten opdat bewoners van Zuidwest zich net zo gezond voelen, een net zo goede schoolloopbaan doorlopen, zich net zo veilig, thuis, met elkaar verbonden voelen, waar mogelijk deelnemen aan de arbeidsmarkt en in ieder geval bestaanszekerheid kennen en schulden-zorgenvrij zijn, en even goed wonen als een gemiddelde Hagenaar. Vervolgens hebben deze partners rond zes thema's allianties gesmeed en gezamenlijk de Brede Aanpak Zuidwest opgesteld. De Brede Aanpak is een krachtige, integrale aanpak om in 20 jaar de brede welvaart in Den Haag Zuidwest te verbeteren. Maatregelen op het gebied van wonen en leefomgeving, onderwijs, veiligheid en leefbaarheid, gezondheid en vitaliteit, werk en economie, participatie en sociale samenhang worden in samenhang bekeken en opgepakt. Het doel van de Brede Aanpak is dat in 2040 bewoners van Zuidwest dezelfde kansen hebben als de andere inwoners van Den Haag. De partners in de zes allianties laten zich vertegenwoordigen door de Alliantieraad. Via de AR zijn de partners in de allianties gecommitteerd en verbonden aan de Brede Aanpak Zuidwest en werken ze samen aan planvorming en – uitvoering.

Elke alliantie heeft een voorzitter met mandaat van het veld dat hij of zij vertegenwoordigt: - Alliantie Onderwijs, Pierre Heijnen, o.a. voormalig voorzitter van het College van Bestuur ROC Mondriaan: - Alliantie Werk & Economie, Harry Wientjens, voorzitter Economic Board The Hague: - Alliantie Wonen & Leefomgeving, Mohamed Baba, bestuursvoorzitter Haag Wonen: - Alliantie Veiligheid & Leefbaarheid, Esther Lieben, commandant Brandweer Haaglanden: - Alliantie Gezondheid & Vitaliteit, Jet Bussemaker, hoogleraar Health Campus van het LUMC en Universiteit Leiden: - Alliantie Sociale Samenhang & Participatie, Charlie Ortega, directeur Stichting Leergeld: De zes alliantievoorzitters vormen samen de AR aangevuld met: - de voorzitter van de Partnerraad Zuidwest, Rachid el Menhali (de stem van bewoners) - de Rijksvertegenwoordiger NP Leefbaarheid & veiligheid voor Den Haag Zuidwest, Inge Vossenaar: - de burgemeester van Den Haag, Jan van Zanen (als onafhankelijk voorzitter): - de portefeuillewethouder Den Haag Zuidwest, Martijn Balster. Zo vertegenwoordigt deze publiek-private Alliantieraad sinds eind 2021 op bestuurlijk niveau een zeer brede groep van betrokkenen uit Zuidwest. De AR stuurt op doelen van de Brede Aanpak Zuidwest. Hierbij focust de AR op de integraliteit van maatregelen. De problemen in Zuidwest hangen veelal met elkaar samen en versterken elkaar.

Daarom zijn maatregelen nodig die meerdere (beleids)terreinen en expertises raken. In de AR komen al deze terreinen en expertises samen en wordt het verschil gemaakt met de zogenaamde ‘cross-overs’: maatregelen die meer dan één beleidsterrein raken en ervoor zorgen dat het geheel meer is dan de som der delen. Daarom wordt deze aanvraag ingediend namens de voltallige Alliantieraad van Den Haag Zuidwest. De gezamenlijke inzet van de Alliantieraad en alle alliantiepartners maakt de impact van de Regio Deal nog krachtiger, en geeft de Deal een bredere regionale uitstraling.

Regio Den Haag Zuidwest beslaat een groot gebied van maar liefst 730 hectare in het stadsdeel Escamp. De afstand van station Moerwijk aan de ene kant van Zuidwest naar de Lozerlaan aan de andere kant, bedraagt 4,5 kilometer. Er wonen ruim 70.000 mensen in Zuidwest, evenveel als in een stad als Gouda. De komende jaren groeit dat aantal richting 100.000 inwoners. Zuidwest bestaat uit de naoorlogse wederopbouwwijken Moerwijk, Morgenstond, Bouwlust en Vrederust. Deze vier wijken zijn in jaren ‘50 en ‘60 gebouwd voor de middenklasse. In oorsprong zijn het ruim opgezette wijken met veel licht, lucht en ruimte waar mensen destijds heel graag wilden wonen. Het tij is echter gekeerd. Langzaam maar zeker gleden deze ‘wijken van hoop en perspectief’ af. De (sociale) woningvoorraad is verouderd en van slechte kwaliteit. Bewoners die het konden betalen, trokken in de loop der jaren

RD22

Pagina 2 van 12

weg naar Vinex-wijken. Voor hen in de plaats kwamen huishoudens met een smalle beurs. Daarbij wordt een groot deel van de sociale huurwoningen toegewezen aan kwetsbare groepen. Hierdoor is een opeenstapeling van problemen in deze wijken ontstaan. In Zuidwest staan nu bijna 33.000 woningen. Bijna 70% van de woningen zijn corporatiewoningen, die veelal verouderd zijn en in slechte staat verkeren. Het merendeel van de woningvoorraad (86%) bestaat uit appartementen. De vier wijken in Zuidwest hebben nog steeds een groen karakter en een stedenbouwkundige opzet met stempelstructuur en voorzieningen langs lange lijnen en singels. Tussen de jaren '50 en '60- flats vind je veel groene binnentuinen, die voor een deel slecht onderhouden en slecht toegankelijk zijn. Aan de randen van Zuidwest zijn twee grote wijkparken: de Uithof en het Zuiderpark met een openluchttheater en een moderne sportcampus waar het ROC en de Haagse Hogeschool hun sportopleidingen verzorgen. Ook elders in Zuidwest zijn relatief veel sportvelden te vinden, die vooral plek bieden aan voetbalverenigingen. Het belangrijkste winkelcentrum is Winkelcentrum Leyweg. Hier is de laatste jaren veel leegstand ontstaan. Verder is Zuidwest voornamelijk een woonwijk met in de plinten her en der kleinschalige – soms schimmige – bedrijvigheid.

Aangrenzend aan Zuidwest ligt het bedrijventerrein Zichtenburg Kerketuinen Dekkershoek (ZKD). Dit is een terrein van 60 hectare met circa 400 bedrijven waar zo'n 8.000 werknemers werken. Ook is er een vestiging van het ROC Mondriaan gericht op techniek en de onlangs vernieuwde onderwijslocatie De Meppel, waar veel MBO Entree opleidingen in één gebouw zijn gevestigd. Een grote werkgever in de zorg is het nabijgelegen Leyenburg ziekenhuis. Ook het Westland met kas- en tuinbouw biedt werkgelegenheid in de nabijheid van Zuidwest. Voor bijbehorende visualisaties en plattegronden, verwijzen we naar de aanvraag in de bijlage.

Eerdere Regio Deals In de zomer van 2019 is de eerste Regio Deal Zuidwest gesloten met het Rijk. De urgentie in Zuidwest was toen ook al hoog. Er is destijds €18 miljoen aangevraagd waarvan €7,5 miljoen is toegekend. Met veel toewijding van partners en gemeentelijke beleidsafdelingen heeft Den Haag gezorgd voor ruim 65% cofinanciering bovenop de Rijksbijdrage. Op inhoud heeft deze eerste Regio Deal gedurende 2021 en 2022 als vliegwiel gewerkt voor diverse (concrete) onderdelen van de Brede Aanpak Zuidwest. De eerste Deal loopt halverwege 2023 af. De resultaten van de eerste Regio Deal zijn positief. Met de Deal hebben we een goede eerste stap gezet richting het herstel van Zuidwest. We merken dat we via de Regio Dealprojecten in contact komen én blijven met bewoners die vaak niet worden bereikt door het gemeentelijke beleid. Kenmerkend voor deze succesvolle Regio Dealprojecten is dat zij de behoeften en perspectief van bewoners centraal stellen en de (financiële) grenzen van de gemeentelijke beleidsdomeinen overstijgen. Daarbij komt dat de Regio Dealprojecten, maar ook de oprichting van de Partnerraad Zuidwest, hebben geleid tot meer interactie tussen bewoners, beleid en bestuur. Zo is een voorzichtig begin gemaakt met het herstel van vertrouwen.

Dit is een belangrijk, maar nog kwetsbaar succes in een gebied waar het vertrouwen van bewoners in de overheid schrikbarend laag is: 17% in 2021. Dit broze vertrouwen moeten we koesteren en zeer zorgvuldig proberen uit te bouwen. Tegelijkertijd zien we dat de meest impactvolle Regio Dealprojecten op het snijvlak van diverse beleidsterreinen liggen en dat deze (nog) lastig structureel te borgen zijn. Ook constateren we dat sommige projecten duurzamere impact zouden hebben als de overheid ze meerjarig faciliteert. Het opstarten ervan met hulp van de Regio Deal is niet toereikend voor duurzaam succes, een langere adem is nodig. Dit geldt onder andere voor de wijkbedrijven en ontmoetingsplekken. Het is duidelijk dat de Regio Dealprojecten een gat vullen dat de afgelopen jaren is ontstaan door de bezuinigingen in het sociale domein. Die bezuinigingen hebben veel effect gehad op kleinschalige en laagdrempelige voorzieningen, zoals ontmoetingsruimtes in wijkcentra, wijkbedrijven en kleine buurtkamers. Fysieke locaties blijken echter een belangrijke voorwaarde voor sociale samenhang en om in contact te komen en te blijven met mensen – zeker ook als overheid. Vanuit deze locaties kunnen bewoners, ondersteund door professionals, elkaar helpen en elkaar stimuleren richting (vrijwilligers)werk, taalvaardigheid en maatschappelijke en

RD22

Pagina 3 van 12

fysieke vitaliteit. Helaas vallen deze voorzieningen buiten de wettelijke taken van de Jeugdwet, Participatiewet of Wmo. Terwijl juist deze voorzieningen helpen voorkomen dat mensen een beroep doen op diezelfde wetten, met alle bijbehorende kosten van dien. Een deel van de Regio Deal 4de tranche willen we inzetten om de resultaten van de eerste Regio Deal te verduurzamen. In paragraaf 4.4 staat hoe we de lessen uit de eerste Deal hiervoor benutten.

Opgave Bewoners van Den Haag Zuidwest hebben het op alle fronten slechter dan andere inwoners van Den Haag en de regio. De wijken bevinden zich in een neerwaartse spiraal. De eenzijdige woningvoorraad belemmert inwoners binnen Zuidwest wooncarrière te maken. Daardoor zijn juist de mensen die het beter kregen, vertrokken. Tegelijkertijd vielen veel voorzieningen voor bewoners de weg, terwijl er – mede door het woningtoewijzingssysteem – veel kwetsbare mensen in Zuidwest kwamen wonen. Bijvoorbeeld mensen met psychiatrische problemen die zelfstandig wonen met ambulante begeleiding. Door deze ontwikkelingen staat het sociaal weefsel in Zuidwest al langere tijd onder druk. De geplande stadsvernieuwing zal het sociaal weefsel nog verder op de proef stellen. Gevolg is dat door armoede, schooluitval, (jeugd)criminaliteit, (jeugd)werkloosheid, overlast gevende bewoners en ondermijnende criminaliteit de brede welvaart in Zuidwest steeds verder achteruitging en -gaat. Inflatie, de corona-, energie-, woning- en Oekraïnecrisis versterken dat effect. RaboResearch-onderzoek toont aan dat juist mensen zonder werk en lage inkomens extra kwetsbaar zijn voor stapeling van problemen. Samen met Rotterdam-Zuid bungelt Zuidwest onderaan de brede welvaart ladder.

Zuidwest in Cijfers spreekt voor zich (het gemiddelde van Den Haag) - 20% van de huishoudens leeft in armoede, moet rondkomen van een inkomen op of rond het sociaal minimum. (11%) - Het gemiddelde inkomen per persoon is €19.500 per jaar. (€27.500 p/jr) - 20% van de huishoudens heeft problematische schulden. (13%) - 15% van de inwoners zit in de bijstand. (7%). - Onderzoek leert dat ruim 80 % van de mensen die langer dan anderhalf jaar in de bijstand zitten, niet binnen 18 maanden kan uitstromen naar regulier werk. Voor 40% geldt dat eerst belemmeringen moeten worden weggenomen voordat ze zich kunnen ontwikkelen. Voor de rest is een basisbaan of vrijwilligerswerk het maximaal haalbare. - In Zuidwest zijn er 35 banen per 100 inwoners. (89 per 100 inwoners) - Bewoners in Zuidwest hebben vaker een chronische ziekte. Ruim 30% heeft één of meer lichamelijke beperkingen. (20%) - Inwoners van Zuidwest leven gemiddeld 10 jaar korter in goede gezondheid dan andere inwoners van Den Haag. - 40% van de bewoners is laagopgeleid. (30%). - Kinderen scoren gemiddeld één schoolniveau lager op de CITO-score dan hun leeftijdsgenoten elders in Den Haag. - Een kwart van de jongvolwassenen (18-30 jr) heeft geen MBO-2-kwalificatie. (16%) - De sociale cohesie in Zuidwest wordt gewaardeerd met een 5,1.

(5,8) - Bijna een kwart (23%) van de bewoners ervaart criminaliteit in de buurt en in Moerwijk is dit zelfs 30%. (18%) - Slechts 29% van de bewoners heeft gestemd bij de laatste verkiezingen. (43%) - In Zuidwest hebben bewoners minder vaak regie op hun eigen leven dan gemiddeld in Den Haag. (17% versus 12%) Een groot deel van de bewoners vindt het moeilijk hun leven zinvol en met perspectief in te richten. Ze voelen zich geen onderdeel (meer) van de samenleving. Ze hebben weinig vertrouwen in overheid, politiek en instanties en zijn ‘afgehaakt’ zoals beschreven in de ‘Atlas van afgehaakt Nederland’. Dit zien we ook terug in de lage opkomst in Zuidwest bij de gemeenteraadsverkiezingen (29%). In deze tijd van groeiende onzekerheden en veranderingen, is het belangrijk om bewoners in Zuidwest met elkaar te

RD22

Pagina 4 van 12

verbinden (ontmoeting), een stem te geven (burgerparticipatie) en in hun eigen tempo (regie) mee te laten doen in de maatschappij (aanhaken) en hun leven zinvol vorm te geven (perspectief). Zonder sociaal weefsel vallen pogingen om de brede welvaart te verbeteren in ‘onvruchtbare grond’ en is dus een noodzakelijke randvoorwaarde. Regio Deal in context van de Zuidwest De allianties in Zuidwest hebben gezamenlijke ambities uitgewerkt om de brede welvaart in Den Haag Zuidwest te verbeteren. De kracht van de ‘Brede Aanpak’ zit in het integrale karakter en richt zich op alle facetten van brede welvaart volgens de PBL-definitie. - De sociale samenhang moet ervoor zorgen dat mensen zich (weer) ergens thuis voelen. We sluiten aan bij de energie van actieve bewoners, ondersteunen hen en proberen bestaande netwerken uit te breiden. - Bij de nieuwbouw- en renovatieopgave in Zuidwest hebben we aandacht voor het behoud van sociale structuren. De openbare ruimte is veilig en nodigt uit tot ontmoeten, zodat mensen zich thuis voelen. - Mensen die kunnen werken, helpen we bij het vinden van een baan. In de wijken en omgeving komt werkgelegenheid en er zijn goede relaties met andere belangrijke werkgebieden. - Mensen die zich niet (kunnen) redden op de arbeidsmarkt betrekken we bij wat er in de wijk gebeurt.

De Brede Aanpak omvat verder voorstellen op het terrein van economie, onderwijs, gezondheid en vitaliteit, veiligheid en leefbaarheid, en mobiliteit (zie bijlage). Met de Regio Deal wil de Alliantieraad een deel van de geformuleerde ambities realiseren.

Voorgestelde aanpak De limiet van 5000 tekens beperkt ons om de voorstellen voldoende toe te lichten. Zie hiervoor de uitgebreide aanvraag. De Regio Deal biedt ruimte om een deel van onze ambities uit de Brede Aanpak Zuidwest te realiseren. We zetten bewust in op de belangrijkste factoren voor de brede welvaart: sociale samenhang en perspectief op bestaanszekerheid en werk. We volgen hierbij de aanbevelingen van het PBL en de ‘Atlas van afgehaakt Nederland’. Het sociaal weefsel herstellen, bestendigen en versterken We versterken het sociaal weefsel rondom de ontmoetingsplekken, plinten en wijkbedrijven. Hiermee leggen we de sociale basis om de andere ambities uit de Brede Aanpak te verwezenlijken. Zo herstellen we het contact tussen en met bewoners, herstellen we het vertrouwen in overheid en instituties en worden bewoners weerbaarder en veerkrachtiger. Bestaanszekerheid en werk We investeren in bestaanszekerheid en werk met een betere aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, versterking van lokale bedrijvigheid en de campusontwikkeling rondom de grote transities. Zo benutten we de arbeidsmarktkrapte om met grote en MKB-werkgevers en opleiders perspectief te bieden we aan iedereen die wil werken. Het sociaal weefsel herstellen, bestendigen en versterken Veel bewoners in Zuidwest voelen zich geen onderdeel meer van de samenleving en zijn afgehaakt.

Als we er niet in slagen om het contact tussen en met bewoners te herstellen, vallen alle pogingen om de brede welvaart te verbeteren in “onvruchtbare grond”. Dat vraagt om inspanningen op ‘buggy- en rollatorafstand’: kleinschalig en op wijk- en buurtniveau. We willen daarom bouwen aan een fijnmazig netwerk van o.a. buurtkamers, ontmoetingsplekken in het groen, en wijkbedrijven die een opstap naar meer (arbeids)participatie vormen. Het doel is dat iedere bewoner zich verbonden voelt met een netwerk in de wijk. Dit doen we met ruimere openingstijden van de ontmoetingsplekken, het professionaliseren van coördinatoren en samen het aantal laagdrempelige ontmoetingsplekken uit te breiden van 9 naar 14. De ontmoetingsplekken stimuleren mensen elkaar te helpen met kleine alledaagse problemen, bieden een opstap naar participatie en werk, vervullen een belangrijke verwijsfunctie en bieden laagdrempelige toegang tot

RD22

Pagina 5 van 12

professionele hulpverlening, politie, corporaties en de overheid. Ook investeren we in participatie via ouderbetrokkenheid op school en sociale veiligheid. Bestaanszekerheid en werk Veel inwoners van Zuidwest zoeken naar manieren om in hun bestaan te voorzien en een bijdrage te leveren aan de samenleving. Denk aan scholieren die zich oriënteren op de arbeidsmarkt, mensen met meerdere kleine en onzekere baantjes, mensen met een uitkering en andere mensen op of onder de armoedegrens. Tegelijkertijd is er landelijk een tekort aan vakbekwaam personeel voor de woningbouw, klimaat- en energietransitie. Bestaanszekerheid via perspectief op werk is daarom een speerpunt in deze aanvraag. We benutten de krapte op de arbeidsmarkt om met werkgevers, publieke en brancheopleiders perspectief te bieden op een ‘toekomstbaan’ voor iedereen die– naar vermogen – kan werken. Het bevorderen van het ondernemerschap spitsen we toe op kanssectoren voor Zuidwest, zoals zorg(innovatie) en (ambachtelijke) maakindustrie (o.a. ZorginnovatieHUB met HAGA ziekenhuis en Ondernemersschool). Samen met partners komen we tot een praktijkgerichte arbeidsmarktbenadering (van startpositie op niveau 0 en 1 naar minimaal niveau 2) om de mismatch tussen vraag en aanbod te overbruggen.

Op verzoek van de Jongerenraad start een stage- en bijbanenloket voor en door jongeren en bieden corporaties extra instapbanen en stage- en leerwerkplekken. Jongerenpunt070 krijgt een extra locatie en zet samen met ROC Mondriaan maat(werk)klassen en voorschakeltrajecten op. Met extra jobcoaches en de Leerwerkmakelaar krijgen meer jongeren een startkwalificatie. De Entree-onderwijslocatie de Meppel van ROC Mondriaan ontwikkelt zich tot centrum voor empowerment en oriëntatie op het beroepsperspectief voor jongeren en basisschoolleerlingen. Voor een deel van de bewoners is het zgn. ‘werk van waarde’ het maximaal haalbare. Uit de pilots van wijkbedrijf Allekanten blijkt het belang hiervan in de wijk. Daarom komt in elke wijk een wijkbedrijf. De ‘campus Zuidwest’ wordt de motor voor de ontwikkeling en innovatie van kanssectoren en creëert banen op alle opleidingsniveaus. Ondernemers, onderwijsinstellingen, corporaties, de gemeente en anderen dragen hieraan bij. De corporaties, gemeente en ROC Mondriaan koppelen investeringen in leefbaarheid en de grote transities aan opleiding en (leerwerk)banen voor bewoners. We kiezen hierbij voor ‘klein starten en opschalen bij succes!’ Met elkaar organiseren we een regionaal social impact-netwerk (o.a.

de provincie Zuid-Holland, Delft en kennisinstellingen) om kennis en ervaringen te delen, kansen te signaleren en innovatieve praktijken te ontwikkelen.

Doelgroep Deze Regio Deal kent twee focuspunten en is daarmee ook gericht op specifieke doelgroepen: 1. Het bestendigen en versterken van het sociaal weefsel is met name gericht op kwetsbare bewoners met beperkt sociaal kapitaal en mensen die zijn afgehaakt van de samenleving 2. Het bieden van perspectief op werk en inkomen (bestaanszekerheid) is gericht op alle bewoners met arbeidspotentieel. De jeugd is hierbij een belangrijke doelgroep. Uiteindelijk wordt via deze Regio Deal een positief effect gerealiseerd voor alle bewoners in Zuidwest. Met het sluiten van een tweede Regio Deal herstellen we het contact tussen en met inwoners en versterken we het vertrouwen in de overheid en instituties. We laten immers zien dat de overheid en andere partners in Zuidwest blijven investeren en dat de bewoners er na vier Regio Dealjaren niet opnieuw alleen voor staan. Daarnaast wordt een brede doelgroep bereikt, omdat parallel aan de Regio Deal ook op andere terreinen van brede welvaart wordt ingezet via de Brede Aanpak Zuidwest. Onze maatregelen gericht op bestaanszekerheid via werk en inkomen, zijn bedoeld voor alle doelgroepen in de

RD22

Pagina 6 van 12

werkzame leeftijd in de volle breedte: mensen in de bijstand, mensen met een andere uitkering, maar ook mensen zónder uitkering, mensen met ‘kleine baantjes’, ZZP’ers zonder stabiele opdrachtenstroom en zij-instromers in het kader van leven-lang-ontwikkelen. We richten ons bewust op deze brede doelgroep om diverse redenen. Uit onze eerste Regio Deal hebben we geleerd dat een scherpe doelgroepsegmentatie weinig toegevoegde waarde heeft bij de projecten gericht op bestaanszekerheid en perspectief op werk. Kwetsbare bewoners die een steuntje in de rug nodig hebben om te gaan werken, bevinden zich immers in alle doelgroepen in de werkzame leeftijd. Daarnaast leert de eerste Deal ons dat de succesvolle Regio Dealprojecten er in zijn geslaagd om in contact te komen en blijven met bewoners die we vaak niet bereiken met regulier overheidsbeleid. Om deze mensen te bereiken en ‘aan te haken’ werken we samen met partners in de wijk. Samen met hen ontwikkelen we succesvolle wijkgerichte aanpakken, zoals de wijkbedrijven en Instapeconomie. De huidige arbeidsmarkt vraagt om en biedt kansen voor inzet van iedereen. De effecten van deze Regio Deal richten zich zo bezien dus op alle bewoners én op ondernemers in Zuidwest.

We koersen immers op het veranderen van deze wijken met voornamelijk een woonfunctie in een dynamische, levendige plek met kansen voor iedereen en waar alle functies – werk, sport, onderwijs en cultuur – voor iedereen op maximaal 15 minuten lopen bereikbaar zijn. Met de plintenaanpak zorgen we voor een mix van bonafide bedrijvigheid en andere (ontmoetings)functies in de plinten, zodat we de juiste ruimtelijke context creëren voor veiligheid, armoedebestrijding, ontmoeting en ondernemerschap. Werk is daarin een belangrijke factor.

Financiering Voor de periode van 2023-2026 liggen er plannen met een totale begroting van €60,9 miljoen. De helft hiervan vragen we vanuit de Regio Deal envelop: €30,4 miljoen. De gemeente Den Haag reserveert in haar begroting ruim €24,8 miljoen, onder voorbehoud van toekenning (besluit d.d. 7 nov. jl. RIS313617). De partners dragen de overige €5,6 miljoen bij. De middelen zijn evenredig verdeeld over de twee hoofdambities: Sociaal weefsel behouden, bestendigen en versterken (ca. €32 miljoen) - bestendigen en versterken van ontmoetingsplekken - transformatie van verloederde plinten, inclusief het veiliger maken van de bijbehorende fysieke leefomgeving - professionaliseren van de bewonersbetrokkenheid - faciliteren van wijkbedrijven en de Instapeconomie Perspectief bieden op bestaanszekerheid via werk en inkomen (ca. €28,8 miljoen) - campusvorming in Zuidwest - ruimte voor bedrijvigheid Beide ambities kennen investeringen die elkaar versterken. Een gedetailleerde uitsplitsing van de plannen, op basis waarvan deze begroting en cofinanciering tot stand is gekomen, vindt in bijlage 1 van de uitgebreide aanvraag.

De financiële bijdrage vanuit de gemeentelijke begroting komt vanuit maar liefst 10 begrotingsprogramma's: Openbare Orde en Veiligheid, Cultuur, Onderwijs, Sociaal werk, Zorg, Welzijn en Jeugd, Buitenruimte, Sport, Economie, Stadsontwikkeling en Wonen, en Stadsdelen en wijken. Deze aanvraag kent daarmee een zeer breed draagvlak binnen de gemeentelijke organisatie en het bestuur. Bijdragen partners De partners dragen ruim €5,6 miljoen bij, deels financieel, deels ‘in kind’. Via het beschikbaar stellen van locaties, projectleiding, expertise e.d. Ook maken de corporaties en grote bedrijven afspraken over Social Return On Investment. De alliantiepartners die bijdragen zijn o.a. de Haagse woningbouwcorporaties Haag Wonen, Staedion en Vestia: onderwijsinstelling ROC Mondriaan, het netwerk Gezond en Gelukkig Den Haag en MKB-vertegewoordigers

RD22

Pagina 7 van 12

via The Economic Board The Hague. Realistische uitvoeringscapaciteit We dienen bewust geen aanvraag voor de volle €40 miljoen in. Mede gelet op de huidige krapte op de arbeidsmarkt is gekeken naar de feitelijke uitvoeringscapaciteit. Wel kunnen we snel starten met uitvoering van de ingediende plannen overgaan. We bouwen immers (deels) voort op de eerste Regio Deal en hebben een organisatiestructuur staan. Dit in tegenstelling tot de eerste Deal waar bij de start veel tijd is gaan zitten in het uitwerken en opstarten van geheel nieuwe projecten. Andere financieringsbronnen Om de ambities van de Brede Aanpak Zuidwest te realiseren, zoeken we zowel private als publieke financiering. Zo ook bij het Rijk. Denk aan de Rijke Schooldag, Preventie met Gezag, Woningbouw Impuls en MIRT. Waar mogelijk benutten we deze subsidies voor Zuidwest. Echter, de ambities van de Brede Aanpak en de bijbehorende maatregelen liggen voor een belangrijk deel op het snijvlak van verschillende beleidsterreinen en zijn niet eenvoudig te financieren vanuit staand beleid of programma’s van de ministeries. De Regio Deal is bij uitstek geschikt voor deze ambities en maatregelen, omdat de Regio Deal zich juist richt op meerdere terreinen.

Hierdoor biedt de Regio Deal een unieke kans om een stevige basis te leggen voor de brede welvaart in Zuidwest, waarop we de komende jaren verder kunnen bouwen, met op termijn positieve uitstraling op omliggende wijken (onder andere Transvaal, Laak) en buurgemeenten (onder andere Westland, Delft, Zoetermeer). Sturen op doelmatigheid en wendbaarheid Problemen van bewoners laten zich niet opknippen langs de lijnen van jaarschijven, ministeries of gemeentelijke diensten. Daarvoor zijn problemen te veel met elkaar verweven. Als een kind onderwijsachterstanden oploopt omdat ouders niet voor lunch kunnen zorgen, dan moeten we de ruimte hebben om aan die oorzaak wat te doen. Wie iets wil doen aan vroegtijdig schoolverlaten, zal ook wat moeten doen aan de verlokkingen van het snelle criminele geld. Als mentale gezondheid afhankelijk is van bestaanszekerheid, dan is het verstandig om te investeren in opleiding en werk. Een integrale aanpak vergt een integrale regeling, sturing op doelen en wendbaar budget. De Regio Deal kan hier in de toekomst een mooie ‘best practice’ van zijn. Met deze Regio Deal willen we nadrukkelijker sturen op doelen en resultaten, en minder op specifieke maatregelen en activiteiten. Hiervoor willen we aan de voorkant samen met het Rijk reële indicatoren selecteren en opnemen in de verantwoording.

Om zicht te houden op doelmatigheid van de bestedingen, werken we met de methode van een Doelen en Inspanningen Netwerk (DIN), waarbij inzichtelijk is welke projecten en investeringen bijdragen aan welk doel. De financiële verantwoording volgt deze lijn en is belegd bij een dedicated controller van de Regio Deal, die aan het programmabureau voor Zuidwest is verbonden. Gemeente Den Haag

€ 24.806.334

Alliantiepartners

€ 5.600.000

Totale bijdrage uit de regio

€ 30.406.334

Gevraagde bijdrage Rijk

€ 30.377.000

Totaal voorgestelde Regio Deal

€ 60.783.334

Organisatie en samenwerking Programmabureau Zuidwest

RD22

Pagina 8 van 12

Deze aanvraag wordt ingediend namens de Alliantieraad (AR) Zuidwest (zie hoofdstuk 1), waarbij de gemeente fungeert als penvoerder en kassier. Het programmabureau Zuidwest ondersteunt de AR en is ingebed bij de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente. In dit programmabureau zijn de de gemeentelijke programmamanagers vertegenwoordigd. Hiermee is de samenhang met andere programma's (o.a. de Rijke Schooldag en Preventie met gezag, zie ook bijlage) gewaarborgd. Sinds 2019 verzorgt het programmabureau Regio Deal Zuidwest alle werkzaamheden rondom de huidige Regio Deal. De programmadirecteur hiervan vertegenwoordigt de Regio Deal in het programmabureau Zuidwest. Het is de bedoeling dat de huidige Regio Deal in de loop van 2023 opgaat in het programmabureau Zuidwest. Lopende taken en verantwoordelijkheden gaan dan vanzelfsprekend mee naar dit bureau. Met deze staande organisatie, kunnen we een snelle doorstart maken in de aansturing, uitvoering, monitoring en verantwoording van de Regio Deal 4de tranche. In bijgevoegde aanvraag vindt u een schema van de governance. Monitoring en verantwoording Voor deze Regio Deal werken we zoveel mogelijk via de TwijnstraGudde-systematiek van het Doelen en Inspanningen Netwerk. Dit brengt focus aan in de sturing op doelen, waarmee het niveau van output-sturing wordt ontstegen (methodische programmasturing).

Naast de reguliere monitoring van financiën en voortgang van de projecten, willen we de verantwoording vooral richten op de impact van de interventies en de bijdrage aan de gestelde maatschappelijke doelen. Het is belangrijk de juiste (realistische en meetbare) indicatoren hiervoor op te stellen in samenwerking met het Rijk en met ondersteuning van het PBL. Den Haag Zuidwest als regio Met 70.000 inwoners, zo groot als de stad Gouda, en 730 hectare is het Regio Dealgebied erg groot. De komende jaren groeit het aantal inwoners richting 100.000. Zoals eerder beschreven is in Zuidwest een brede alliantie gesmeed van bewoners, woningbouwcorporaties, bedrijven, onderwijsinstellingen, maatschappelijke organisaties, Rijk en gemeente. Uitvoerende partijen zijn bereid te participeren in uitvoering en in cofinanciering. Een dergelijk netwerk van alliantiepartners past bij de PBL-aanbeveling ‘dat de samenwerkende partners moeten aansluiten bij de opgave’. Deze brede alliantie is in termen van regionale samenwerking en effectiviteit tenminste vergelijkbaar met een samenwerking van meerdere overheden. De problematiek in Zuidwest is immens en vergelijkbaar met die van Rotterdam-Zuid. De recente Brede Welvaart Monitor van RaboResearch (juli 2022) en het rapport Koersen op Brede Welvaart in Zuid-Holland (Rabobank, 2 november 2022) onderstrepen dit nogmaals.

Regionale kennisdeling en toekomstige schaalsprong arbeidsmarkt aanpak De provincie Zuid-Holland, Rotterdam en Delft en o.a. de Haagse Hogeschool, Erasmus Universiteit en TU Delft werken aan afspraken kennisdeling (Werkplaats Regio Deal). De provincie faciliteert en stimuleert de kennisontwikkeling tussen gebieden met een Regio Deal en gebieden die een aanvraag voorbereiden. Het gaat daarbij om directe toepassing van (academische) kennis en verbindingen in de kennislijn Universiteit–HBO–MBO. Uiteraard zijn ook regio’s buiten Zuid-Holland van harte uitgenodigd. Daarnaast hebben de provincie, Delft en Den Haag de ambitie om in de toekomst een regionale schaalsprong op gebied van de arbeidsmarktaanpak verder te verkennen. We willen met het ROC, Haagse Hogeschool, Leiden Universiteit en TU Delft samenwerken op het gebied van talentontwikkeling en arbeidsmarktinnovatie. Zowel Delft als Den Haag richten zich met hun Regio Deals op een betere aansluiting van onderwijs en arbeidsmarkt en de krapte en mismatch op de arbeidsmarkt. Wij pakken dit vraagstuk echter op vanuit onze eigen invalshoek en mogelijkheden. We verkennen hoe we de ‘lokale' (campus)ontwikkelingen straks op elkaar kunnen aansluiten en zo een bredere regionale spin-off kunnen genereren.

Deze plannen zijn nog niet uitgewerkt of begroot in deze aanvraag, maar worden - liefst samen met het Rijk uitgewerkt wanneer de gemeenten in Zuid-Holland inderdaad met een Regio Deal aan de slag kunnen. Samenwerking Rijk Om de brede welvaart te versterken en vertrouwen te herstellen van en tussen bewoners, zijn een integrale aanpak en een lange adem noodzakelijk. Dat kan alleen als Rijk en gemeente er samen de schouders onder zetten. Ook het herstel van vertrouwen in de landelijke overheid begint bij een gezonde sociale basis in buurten en wijken. Het Rijk is hierbij een belangrijke partner. Enerzijds in het samenbrengen van kennis en middelen en anderzijds voor experimenteerruimte in wet- en regelgeving of het genereren van de nodige bestuurlijke aandacht voor specifieke regionale opgaven. De huidige Rijk-Regio overleggen en de systematiek van jaarlijkse voortgangsrapportages,

RD22

Pagina 9 van 12

helpen hierbij.

Structureel karakter Deze nieuwe Regio Deal (RD) bouwt voort op de lessen en resultaten van de eerste Deal. Als we een betrouwbare overheid willen zijn, tuigen dus geen nieuwe tijdelijke projecten op maar versterken wat we al goed doen te versterken of breiden het uit. Ook verbinden we de RD aan het meerjarige NP Leefbaarheid en Veiligheid (ofwel: Brede Aanpak Zuidwest). Zo borgen we de ambities van de Regio Deal op langere termijn en werken we vanaf de start aan de continuïteit van de initiatieven die we met de RD starten. Door de RD te verbinden met de Brede Aanpak Zuidwest en de cofinanciering via de alliantiepartners te organiseren, creëren we breed eigenaarschap en draagvlak voor de RD-plannen. Via de Brede Aanpak wordt gestuurd op de samenhang met de andere factoren voor de brede welvaart. Zo ontstaat een geheel van interventies en oplossingen die elkaar versterken. Duurzaam sociaal weefsel Na drie jaar RD zien we in en tussen de projecten veel onderling contact, samenwerking en sociale verbinding ontstaan. Dit sociale weefsel – en het behouden en versterken ervan – is een cruciale eerste stap in het herstel van de sociale basis en het vertrouwen in de overheid. De installatie van de Partnerraad Zuidwest is een goed voorbeeld van (voorzichtig) hersteld vertrouwen. Deze ontwikkeling is enorm belangrijk.

De Partnerraad en andere vormen van bewonersbetrokkenheid en -participatie, willen we dan ook samen met de corporaties, organisaties als SLA en bestaande voorzieningen als Haags Samenspel, verder professionaliseren. We investeren in mensen en participatie-instrumenten, zodat meer partijen na afloop van deze Deal op eigen benen verder kunnen. Van de eerste Deal hebben we geleerd dat impactvolle ontmoetingsplekken professioneel worden geleid. Door mensen op te leiden tot vrijwilligerscoördinator of sociaal ondernemer kunnen ontmoetingsplekken en wijkbedrijven straks door bewoners zelf professioneler worden geleid en deels financieel onafhankelijk worden. Corporaties en andere alliantiepartners investeren in SROI en stellen ruimtes beschikbaar op plekken waar zij dienstverlening in de wijken leveren. De gemeente werkt aan nieuw welzijnsbeleid met een centrale preventieve rol voor de sociale basis (zie ook het coalitieakkoord van Den Haag). Zo werken we aan verduurzaming van het sociaal weefsel in de wijken. Duurzame inzet arbeidsmarktperspectief In de eerste RD is het creëren van perspectief op werk en werkgelegenheid onvoldoende van de grond gekomen. Met de campusontwikkeling en plintenaanpak verbinden we de economische ontwikkeling steviger met maatschappelijke doelen zoals werk en werkgelegenheid.

In straten en plinten maken we een mix van nieuwe kansen voor MKB en maatschappelijke organisaties (o.a. wijkbedrijven, ontmoetingsruimtes, loketten voor gemeentelijke dienstverlening). In de arbeidsmarktbenadering en schulddienstverlening versterken we de gebiedsgerichte en outreachende aanpak. De RD-periode is er voor het leren en inregelen. Onder meer met welzijn, corporaties en buurtorganisaties. Daarna is de aanpak onderdeel van het reguliere beleid, maar veel meer naar het gebied gericht. We verwachten dat de RMT’s de arbeidsmarktbenadering actief gaat ondersteunen. Bij de wijkbedrijven en Instapeconomie toont de effectmeting positieve resultaten op meerdere leefgebieden (o.a. gezondheid, taalbeheersing, eenzaamheid, ervaren veiligheid in de buurt). In 2023 volgt een MKBA. De baten van de Instapeconomie zijn breder dan het SZW-domein. Streven is daarbij dat elke wijk minimaal één wijkbedrijf heeft, en dat elk wijkbedrijf na afloop van deze RD voor minimaal 50% financieel zelfvoorzienend is. Met de partners en het Rijk verkennen we hoe de instapbaan een plek kan krijgen als tussenvorm tussen uitkering en regulier werk. De aanpak van drie allianties (wonen-onderwijs-werk) koppelt investeringen in de grote transities aan nieuw

RD22

Pagina 10 van 12

arbeidsmarktperspectief voor bewoners en een nieuwe kans op personeel voor de bedrijven. Belangrijk daarbij is dat partners meewerken vanuit hun reguliere rol (zo houden we het vol) en de bereidheid om de eigen werkwijze aan te passen: de corporaties maken ruimte in het kader van de leefbaarheid en transities: het onderwijs ontwikkelt modules op maat: de gemeente richt het ontsluiten en de voortrajecten naar de aanpak: werkgevers realiseren passende leerwerk- en instroombanen. De afspraken met bedrijven in het kader van SROI geeft de inzet een blijvend zetje. ROC-locatie de Meppel vormt een spilfunctie en zorgt voor groei in de aanpak. En via een ‘ontwikkelpool’ realiseren we meer duurzame begeleiding van bewoners, totdat ze gekwalificeerd werknemer zijn. Na vier jaar zijn het ‘ecosysteem’ en de bouwstenen ingericht en vormen ze onderdeel van de reguliere aanpak en financiën van de Brede Aanpak en weten we leren we meer precies of en waar aanvullende middelen voor toeleiding naar de toekomstbanen nodig zijn.

Betrokkenheid eerdere deals Drie jaar Regio Deal (RD) heeft ons veel geleerd, zowel op projectniveau (werkzame elementen) als op niveau van integrale samenwerking. We hebben een impactanalyse gemaakt (‘Bloemrijk verantwoorden') en de impact van de RD als geheel laten onderzoeken door een extern bureau, RegioPlan. De verschillende lessen zijn regelmatig gedeeld met het Rijk tijdens de halfjaarlijkse Rijk-Regio overleggen en via de voortgangsrapportages en –berichten. We leren niet alleen van succesvolle projecten, maar juist ook van mislukkingen, zoals bij het project Energieacademie. De belangrijkste lessen, die we zeer nadrukkelijk in deze nieuwe aanvraag meenemen, zijn: - Breng focus aan. Wie echt verschil wil maken in de levens van bewoners, moet de opgave duidelijk afbakenen en de middelen niet verdelen over te veel doelstellingen en activiteiten. - De parels en effectieve werkwijzen ontstaan op het snijvlak van verschillende beleidsterreinen. Waar initiatieven samenkomen ontstaat de meeste impact voor de wijk en de bewoners. Juist dit soort plannen willen we met de nieuwe RD een verdere impuls geven zodat de effecten blijvend zijn (bv. de plintenaanpak en het bestendigen van wijkbedrijven). - Continuïteit in beleid is van wezenlijk belang voor het herstel van vertrouwen in de overheid.

Interventies en beleid hebben alleen langdurig effect als deze kunnen landen in ‘vruchtbare grond’. Voor de nieuwe RD bouwen we daarom voort op hetgeen in de eerste RD al is opgebouwd en wat we kunnen bestendigen, versterken en vervlechten met de bestaande structuur van de Brede Aanpak. - Formuleer vooraf realistische indicatoren, die meetbaar zijn in de looptijd van een RD, en feitelijk beïnvloedbaar met de beschikbare middelen. - De meeste impact is er op ‘buggy- en rollatorafstand’. Ontmoeting blijkt vaak de start van impact. De impact wordt vooral in de nabijheid gemaakt. We zetten met deze nieuwe aanvraag nadrukkelijk in op het bestendigen en versterken van een fijnmazig netwerk van ontmoetingsplekken in Zuidwest. - Sociaal weefsel heeft tijd nodig om te groeien. Na drie jaar RD (waarvan 1,5 jaar corona) zien we dat er in en tussen de projecten inmiddels veel onderling contact, samenwerking en sociale verbinding ontstaat. Het ontstaan – en behouden en versterken – van dit sociale weefsel is een cruciale eerste stap in het herstel van de sociale basis in Zuidwest en het vertrouwen in de overheid. De installatie van de Partnerraad is hier een goed voorbeeld van. - Ontmoetingsplekken en wijkbedrijven professioneel coördineren.

Het blijkt dat het coördineren en organiseren op veel van deze plekken arbeidsintensief is, administratief en financieel soms lastig is te organiseren, afhangt van de vrijwillige inzet van enkele betrokkenen en efficiënter kan. Daarom willen we ontmoetingsplekken professionaliseren, o.a. door opleidingen te bieden op het gebied van sociaal ondernemerschap. - Waardeer 'werk van waarde’ beter. Veel RD-projecten draaien bij gratie van de inzet van vrijwilligers in de bijstand of met een laag inkomen, die 'werk van waarde' doen voor buurtgenoten. Daarmee dragen ze bij aan de leefbaarheid in de buurt en zetten zelf ook stappen richting (arbeids)participatie. - Verlaag drempels voor deelname aan (arbeids)ontwikkeltrajecten. We hebben gezien dat partners het lastig vinden dat mensen in verschillende doelgroepregelingen vallen en dat daar verschillende regels voor gelden. Ook vinden zij het lastig dat mensen zonder uitkering niet of beperkt mee mogen doen in trajecten naar werk. Daarom zetten we in deze aanvraag in op de brede arbeidsmarktbenadering. - Afstand tot arbeidsmarkt groter dan vooraf gedacht. Daarom zetten we meer in op het faciliteren van wijkbedrijven, waar op andere manieren de opstap naar participatie en werk wordt vormgegeven. Bijvoorbeeld met de

RD22

Pagina 11 van 12

Instapeconomie en het project Buurtwerk van waarde. - Groot dromen, klein beginnen. Berenschot deed onderzoek naar het faillissement van de Energieacademie. Een belangrijke les was dat het project te groot was voor een beginnende organisatie en dat de gemeente te veel op afstand stond. De ambitie om mensen met arbeidspotentieel te verbinden aan baanperspectief, wordt in de nieuwe Regio Deal gerealiseerd in kleinere stappen: ontwikkelen via doen, klein beginnen en uitbouwen wat werkt. We gaan als gemeente nu niet te veel op afstand staan en blijven partner. En we gaan door met de samenwerking tussen corporaties, de gemeente en ROC Mondriaan. 12. Programmatisch werken voor Zuidwest. Integrale projecten kennen de complexiteit van tijdelijke en samengestelde financiering, verantwoordingseisen en -momenten. Om deze reden werken we vanaf 2023 aan een Zuidwest begroting op gemeenteniveau. Daarnaast gaan we vaker casusbesprekingen en de doorbraakmethode inzetten voor problemen die vragen om oplossingen buiten bestaande beleidskaders. De lessen staan uitgebreider beschreven in de bijlage bij deze aanvraag.

Bestanden toevoegen Toegevoegde bestanden

RD22

Aanvraag RD 4e tranche Den Haag Zuidwest.pdf

Pagina 12 van 12