RIS314082 Bijlage 3 Addendum verantwoording

ADDENDUM MET METHODOLOGISCHE VERANTWOORDING

Handreiking rivaliserend groepsgedrag in een hybride werkelijkheid Gemeente Zoetermeer, Den Haag & Delft

J.B.A. van den Broek, J. de Jong & Y. Moussaid Partner in Crime In opdracht van: gemeente Delft, Den Haag & Zoetermeer

DIT ADDENDUM Om de Handreiking rivaliserend groepsgedrag in een hybride werkelijkheid zo handzaam en praktisch mogelijk te houden, hebben we ervoor gekozen de methodologische verantwoording van het onderzoek onder te brengen in een addendum dat los wordt opgeleverd aan de opdrachtgever. In onderstaand document lopen we kort de verschillende onderzoeksmethoden af en leggen we verantwoording af voor de methodologische keuzes die we daarbij hebben gemaakt.

WETENSCHAPPELIJKE INTEGRITEIT Hoewel wij als onderzoekers niet werkzaam zijn bij een wetenschappelijke instelling, hebben wij allen een academische achtergrond. Wij vinden het bij het uitvoeren van onderzoek daarom belangrijk te voldoen aan wetenschappelijke standaarden, waarbij normen en principes van behoorlijke wetenschapsbeoefening als eerlijkheid en zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid,

onpartijdigheid,

onafhankelijkheid

en

verantwoordelijkheid

een

belangrijke plaats innemen. Hierbij passen enkele belangrijke wetenschappelijke waarden, zoals transparantie, onpartijdigheid, informed consent en peer-review. Deze hebben wij tijdens het uitvoeren van dit onderzoek constant in ogenschouw gehad en in ere gehouden.

ONDERZOEKSMETHODE 1: LITERATUURSTUDIE De eerste onderzoeksmethode waarvan binnen deze studie gebruik is gemaakt, betreft een literatuurstudie naar de relatie tussen drillmuziek, straatcultuur, social media en geweld. Zoals benoemd in zowel de offerte als in de inleiding van de handreiking, hebben de auteurs daarvoor in grote mate kunnen putten uit eerder eigen werk. Concreet betekent dit dat in paragraaf 2.1 – zoals ook in de hoofdtekst benoemd – gebruik is gemaakt van ongepubliceerde passages uit het lopende promotieonderzoek van een van de auteurs (Van den Broek, 2022). In 3.1 zijn voor de algemene beschrijvingen van rap, straatrap en drill op sommige plaatsen in de tekst (bewerkingen van) eerdere publicaties gebruikt, waarvan in een voetnoot op pagina 12 van de handreiking melding is gemaakt.

ONDERZOEKSMETHODE 2: ANALYSE MUZIEKVIDEO’S De tweede onderzoeksmethode betreft een inhoudsanalyse. In de studie zijn muziekvideo’s geanalyseerd op basis van uitingen die zowel via beeld als geluid gedaan worden. Het draait hier om het analyseren en beschrijven van videoclips, songteksten en muzieknummers en nadrukkelijk niet om overige uitingen die drillrappers via social media doen. De rappers waarover wij in de hand van deze analyse schrijven worden daarom bij hun (artiesten)naam genoemd, evenals de muziekgroep waarvan zij eventueel onderdeel uitmaken.

Om de muziekvideo’s voor de analyse te verzamelen is YouTube geraadpleegd en getoetst aan de hand van de volgende criteria: ▪ ▪ ▪

De muziekvideo bevat zowel een eigen videoclip als muzieknummer. De artiest/artiesten beweert of beweren een plek in de regio Den Haag, Delft en/of Zoetermeer te vertegenwoordigen. De stijlelementen die via beeld en geluid gebruikt worden zijn hoofdzakelijk terug te voeren op het genre drillrap1.

Het bovenstaande heeft geleid tot een selectie van in totaal 41 muziekvideo’s, welke allemaal van februari tot mei 2022 zijn geanalyseerd. De selectie van muziekvideo's voor de systematische analyse heeft als doel gehad om alle muziekvideo's te analyseren die aan de deze genoemde criteria voldoen. Ondanks dat dit grotendeels gelukt lijkt, troffen de onderzoekers na de analyse een aantal muziekvideo's aan die bij nader inzien meegenomen hadden kunnen worden in de analyse, maar niet in de initiële selectie vielen. Hierdoor zijn van drie artiesten uit Molenwijk – die wel in paragraaf 3.2 worden besproken – een aantal video’s niet meegenomen in de analyse. Voor de analyse zijn twee codeerlijsten opgesteld (voor zowel beeld als geluid) die sterk geïnspireerd zijn door de codeerlijsten in het onderzoek naar de Amsterdamse drillrapscene (de Jong, 2021). De gebruikte codeerlijsten staan op de volgende pagina weergegeven. Per beeldfragment en zin is in deze lijst geturfd hoe vaak bepaalde uitingen in een muziekvideo voorkomen. Relevante inzichten die niet te vatten zijn in een codeerlijst, zijn genotuleerd in een notitie. Voor de analyse zijn de data gecorrigeerd aan de hand van de tijdsduur van de muziekvideo. Op deze manier wordt er bijvoorbeeld voorkomen dat langere muziekvideo’s hogere frequentiewaardes bevatten.

Ook worden individuele variabelen gegroepeerd om zo tot meer abstracte categorieën te komen. Deze categorieën zijn sterk geïnspireerd door het proefschrift in voorbereiding van een van de auteurs, waarbinnen wordt ingegaan op de verschillende elementen van performance binnen de straatcultuur. Om tot relevante inzichten te komen zijn er meerdere soorten analyses uitgevoerd in het statistiekprogramma SPSS. Deze zijn grofweg op te delen in: (1) Algemene beschrijvende analyses: hoe vaak komt iets voor in de gehele lokale drillrapscene? (2) Vergelijkende analyses: wat zijn de verschillen tussen groepen en regio’s? (3) Dynamiekanalyses: wat correleert met het aantal weergaven, wat is kenmerkend aan freestyles? De analyses die relevante resultaten opleverden zijn geselecteerd en vervolgens opgenomen in het rapport.

Er is vaak geen binair onderscheid tussen een muziekvideo die volledig drillrap is en een muziekvideo die dit niet is. Het onderscheid kan vaag zijn en met elkaar overlappen. Voor het huidige onderzoek zijn definities en stijlelementen van drillmuziek uit de wetenschappelijke literatuur als leidraad genomen (zie Stuart, 2020, p. 3; Roks & van den Broek, 2020; de Jong, 2021). Het nadrukkelijk communiceren van geweld staat hierin centraal. 1

Codeerlijst audio:

Codeerlijst video:

ONDERZOEKSMETHODE 3: NETNOGRAFISCHE STUDIE De derde onderzoeksmethode betreft een netnografische studie, waarbij is geanalyseerd op welke manier jongeren binnen en rondom de eerder beschreven drillscene zich op social media – dus buiten de muziek om – presenteren. Het online veldwerk heeft plaatsgevonden tussen januari en april 2022. Voor het verzamelen van deze data zijn wij actief geweest op social mediaplatforms YouTube, Instagram, Telegram en Snapchat. Zoals in de offerte benoemd hechten wij hierbij grote waarde aan transparantie richting onze respondenten. Om deze transparantie te bewerkstelligen, stond wie wij zijn, wat het doel van ons onderzoek was en hoe wij te benaderen waren op zowel Snapchat als Instagram2 in onze bio vermeld:

Wanneer respondenten ons benaderen met vragen over ons onderzoek stonden wij hen te woord en waren we transparant, zoals duidelijk wordt uit onderstaande screenshots.

Ondanks het feit dat sommige profielen openbaar zijn – en een digitaal vriendschapsverzoek dus niet vereist is om de content op het account te kunnen inzien – hebben we ervoor gekozen om alle rappers daadwerkelijk toe te voegen. We volgen daarmee op Instagram en Snapchat 2

YouTube is een open platform waarvoor geen account vereist is. Op Telegram is anonimiteit de norm (Roks & Van den Broek, 2020).

niemand die daar niet van op de hoogte is. Bovendien kunnen de respondenten zien welke snaps, stories en lives we van hen bekijken. Op basis van de eerder benoemde wetenschappelijke waarden, hebben wij als academici een geheimhoudingsplicht waarbij wij gegevens die wij verzamelen in het kader van wetenschappelijk onderzoek niet voor andere doeleinden mogen gebruiken. De analyse van het online verzamelde materiaal had tot doel te resulteren in een beter beeld van de aard en omvang van de online straatcultuur in Zoetermeer, Den Haag en Delft en de relatie met drillmuziek en geweld. Het doel was daarbij om concrete namen van verdachte personen, rappers of (jeugd)groepen te ontstijgen. Dit betekent dat wij geen concrete namen of locaties hebben doorgegeven aan de opdrachtgever, omwille van onze wetenschappelijke positie. De wetenschappelijke norm is immers dat wetenschappelijk onderzoek niet op een directe wijze gebruikt wordt voor de opsporing van strafbare feiten. Hierbij is ook de opdrachtgever gebaat; respondenten zullen de onderzoekers online meer toegang verschaffen als zij weten dat hun informatie over delict en dader niet wordt gebruikt door politie en OM3. Dit betekent ook dat alle resultaten die zijn verkregen aan de hand van het netnografisch onderzoek onherleidbaar zijn gepresenteerd. Deze onherleidbaarheid omvat twee aspecten.

In de eerste plaats zijn de onderzoeksdata geanonimiseerd. Dit betekent dat we gezichten en andere naar personen te herleiden uiterlijke kenmerken hebben geblurd, maar ook dat we gebruikersnamen, handles, hashtags en andere digitale verwijzingen onzichtbaar hebben gemaakt. In de tweede plaats was het binnen ons online onderzoek belangrijk data ungoogleable te maken. Door het aanpassen van woorden of het weglaten van (gedeeltes van) zinnen, hebben we ervoor gezorgd dat digitale content niet alsnog gemakkelijk via het internet kan worden gevonden en zodoende alsnog herleidbaar is naar een persoon.

Tegelijkertijd realiseren we ons dat wij geen verschoningsrecht genieten en dat wij in ernstige gevallen ‘ten processe’ gedwongen kunnen worden om als getuige op te treden. 3