RIS314027 4e stand van zaken energiecrisis

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10441348 RIS314027 Contactpersoon

Richard Post Dienst

Bestuursdienst Telefoonnummer

14 070 Emailadres

richard.post@denhaag.nl

Datum

16 december 2022 Onderwerp

4e stand van zaken energiecrisis

Geachte voorzitter, Inleiding In deze 4e raadsmededeling informeren wij u over de actuele stand van zaken met betrekking tot de energiecrisis. Net als bij de vorige raadsmededeling staan we stil bij de ontwikkelingen rondom de energieprijzen en -aanbod. Daarnaast actualiseren wij de stand van zaken van in gang gezette acties uit vorige raadsmededelingen, en gaan we in op vragen en toezeggingen van de Algemene Raadscommissie (Samenleving) van 17 november jl. Ontwikkeling energiecrisis Na een aanvankelijke daling na de zomer is de gasprijs de afgelopen weken weer geleidelijk gestegen: zie daartoe onderstaande grafiek. Ook de kosten voor elektriciteit laten een vergelijkbare patroon zien. De variabele energietarieven voor consumenten worden door energieleveranciers veelal verhoogd per 1 januari 2023, vanwege de hoge inkoopprijs van gas van de afgelopen maanden. Ontwikkeling gasprijs per m3 (okt 21-nov 22)

Laatst bijgewerkt op: 30-11-20221

1

Energievergelijk.nl, https://www.energievergelijk.nl/energieprijzen/gasprijs

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Hoe de prijzen zich verder ontwikkelen is niet op voorhand met zekerheid te zeggen. Maar het CPB voorziet dat de gasprijs langdurig hoog blijft en werkt voor 2023 aan de hand van scenario’s voor de kale gasprijs.2 Het basisscenario gaat uit van € 1,25 per m3, met variaties voor lagere en hogere gasprijzen van respectievelijk € 0,76 per m3 en € 1,74 per m3. Belangrijk is ook dat sinds 5 december in de Europese Unie een importverbod op Russische ruwe olie en aardolieproducten van kracht is. Dit kan gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van bijvoorbeeld olie en diesel, maar de regering voorziet vooralsnog in eerste aanleg geen tekorten.3 Updates n.a.v. vorige raadsmededeling Onze aanpak sinds het begin van de energiecrisis is erop gericht om bewoners en bedrijven in nood te ondersteunen, energiebesparingsacties te stimuleren en duurzame energieproductie en -consumptie daar waar mogelijk te versnellen; één en ander in aanvulling op de maatregelen van het rijk.4 Hieronder gaan we in op recente ontwikkelingen en actualiseren we in gang gezette inzet. Rijksregelingen: Landelijk noodfonds en energieplafond De uitwerking van de regeling voor het tijdelijke prijsplafond voor kleinverbruikers is afgerond door de regering. Daarmee kan het prijsplafond per 1 januari 2023 van start gaan.

De tarieven- en verbruiksplafonds zijn hetzelfde als eerder aangekondigd: €1,45 per m3 voor aardgas tot een verbruik van 1.200 m3 per jaar, €0,40 per kWh voor elektriciteit tot 2.900 kWh per jaar, en €47,38 per GJ voor warmte tot 37 GJ per jaar. De regeling kent vanaf de start een ‘margetoets’ om vooraf per bedrijf de maximale winstmarge te bepalen bij de uitvoering van het prijsplafond. Hiermee wordt overcompensatie als gevolg van het prijsplafond voorkomen. Het kabinet werkt daarnaast met spoed een aparte regeling uit voor huishoudens met een blokaansluiting, waarbij meerdere woningen in hetzelfde complex zijn aangesloten op dezelfde ketel en dus als één huishouden worden gezien volgens het prijsplafond. Het rijk werkt samen met de energieleveranciers aan een landelijk noodfonds. Het kabinet heeft hiervoor in 2023 een bedrag van € 50 miljoen gereserveerd. Dit tijdelijk Noodfonds moet mensen ondersteunen die de energierekening niet kunnen betalen en in potentie kunnen worden afgesloten van elektra en gas. Idee is dergelijke huishoudens te helpen met betalingstermijnen als voorliggende voorzieningen ontoereikend zijn gebleken. Naar wij nu weten spelen gemeenten geen rol bij de uitvoering van het noodfonds. Omdat dit landelijk noodfonds op zich laat wachten, hebben we in Den Haag een extra financiële impuls van € 100.000,- verstrekt aan Sociale Fondsen Den Haag.

Professionele hulpverleners kunnen bij Sociale Fondsen een aanvraag doen voor mensen uit Den Haag die in acute financiële nood zijn geraakt en geen beroep (meer) kunnen doen op andere hulp of een voorliggende voorziening. Inkomensondersteuning Tot op heden hebben ca. 48.000 huishoudens de energietoeslag van € 900,- ontvangen; dit is één van de maatregelen van het rijk om de hoge energieprijzen te compenseren. Dat is 96% van de beoogde doelgroep; huishoudens met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum komen in Den Haag in aanmerking voor deze toeslag.5 Na de aanvullende betaling van € 500,- in november, is het voorschot voor 2023 begin december uitbetaald.

2

CPB, Scenario’s energieprijzen, december 2022.

3

Rijksoverheid.nl, https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/russische-inval-in-oekraine/sancties-tegen-rusland-en-belarus/verbod-op-

import-russische-ruwe-olie-en-aardolieproducten. 4

Zie voor eerdere rapportages over de energiecrisis RIS313164, RIS313317, RIS313571.

5

Zie voor een uitgebreide toelichting de 3e voortgangsbrief over de energietoeslag, RIS313587.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Voor de resterende energietoeslag 2023 – € 800,- per rechthebbend huishouden – zijn we afhankelijk van de rijksoverheid die daartoe de definitieve wetgeving voor de energietoeslag 2023 nog moet vaststellen. Zodra dit het geval is, zullen we dit bedrag zo snel mogelijk uitbetalen. Tijdens de bespreking van de energiecrisis in de commissievergadering van 17 november jl. is onder meer gesproken over de bijzondere bijstand. Gevraagd is om aan te geven hoeveel studenten op dit moment hierop een beroep hebben gedaan. Op dit moment zien wij geen studenten die zich bij ons melden voor bijzondere bijstand. Verdere informatie over hoe de gemeente studenten informeert over de mogelijkheden rondom de bijzondere bijstand kunt u terugvinden in de afdoening motie ‘Breng de Haagse studenten op de hoogte van de individuele bijzondere bijstand’ (RIS313115). Arbeidsmigranten In de commissie Samenleving van 17 november jl. is toegezegd dat we terug zouden komen op de kwetsbare situatie van arbeidsmigranten. In de raadsmededeling d.d. 14 september (RIS313164) is u medegedeeld dat bedrijven in de glas- en tuinbouwsector hun productie afschaalden, wat effect heeft op arbeidsmigranten die in deze sector werken. Er zijn op dit moment geen nieuwe signalen binnengekomen die betrekking hebben op arbeidsmigranten als direct gevolg van de energiecrisis.

Uit onze contacten met intermediairs blijkt dat op dit moment genoeg (ander) werk beschikbaar is voor deze groep. Hoewel januari traditioneel een maand is waarin de werkgelegenheid in de agrisector wat terugloopt, verwachten we dat veel arbeidsmigranten toch werk zullen vinden, gelet op de grote vraag naar personeel in andere sectoren. Vroegsignalering Het aantal meldingen vroegsignalering van mensen met beginnende (energie)schulden was in november 3.295. Dit is een daling ten opzichte van oktober (4.250 meldingen), maar het aantal meldingen is wel hoger dan voor de energiecrisis (ca. 2.000 meldingen). Mogelijk heeft de € 190,energiecompensatie van het rijk een dempend effect gehad. Tegelijkertijd zien we een lichte stijging in het aantal intakes financiële hulpverlening de afgelopen maand. Deze meldingen zijn meteen opgepakt. Met de grote energiebedrijven is afgesproken dat zij bij betalingsachterstand geen bewoners van het gas afsluiten maar eerst de gemeente informeren zodat dreigende afsluitingen kunnen worden voorkomen en financiële hulpverlening kan worden opgestart. We ontvangen wel steeds meer signalen dat bewoners zelf hun boiler uitzetten, hun gascontract beëindigen en kiezen voor andere manieren van verwarming, zoals elektrische straalkacheltjes. Dit kan gevaarlijke situaties opleveren en bovendien leidt opnieuw aansluiten tot extra kosten.

De Haagse Pandbrigade is extra alert op gevaarlijke situaties die hierdoor ontstaan. Wij roepen dan ook iedereen met betalingsachterstand op om niet zelfstandig het contract te beëindigen, maar financiële hulp te zoeken. Voedselbank Haaglanden De Voedselbank ondervindt ook de gevolgen van stijgende (energie)prijzen, zowel via een groter aantal inwoners dat een beroep doet op voedselsteun als via een kleiner aanbod aan voedsel van leveranciers (bakkerijen, tuinders, supermarkten etc.). De wethouder Armoede, Inclusie en Volksgezondheid heeft met de Voedselbank en wethouders uit Rijswijk en Zoetermeer gezamenlijk inwoners en organisaties in de stad en regio opgeroepen om geld of voedsel te doneren. Het aanbod van voedsel is de laatste weken gestegen. Veel inwoners doneren bovendien de € 190,- energiecompensatie of organiseren inzamelingen van voedsel. We hebben nauw contact met de Voedselbank om de verdere ontwikkelingen in de gaten te houden. Voor alle vragen uit de stad een antwoord Op basis van onze monitoring (zowel kwalitatief als kwantitatief) constateren we dat in meerdere stadsdelen inwoners in de knel komen en zich zorgen maken.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Naast de dienstverlening van en door de gemeente op het gebied van financiële ondersteuning en energiebesparende maatregelen, ondernemen ook inwoners, organisaties en bedrijven uit stad en regio allerhande maatschappelijke initiatieven om de crisis gezamenlijk het hoofd te bieden. We zijn hierover verheugd. We ontsluiten al deze initiatieven zoveel mogelijk voor meer mensen via de Sociale Kaart Den Haag. Op socialekaartdenhaag.nl is onder ‘populaire onderwerpen’ het onderwerp ‘Hulp bij hoge energiekosten’ opgenomen. Inwoners en ondernemers met goede ideeën of acties kunnen terecht bij de collega's in de stadsdelen voor eventuele ondersteuning van de gemeente bij hun initiatief. Zoals aangegeven in de vorige raadsmededeling, achten we het van groot belang om alle collega’s in de frontoffice (zowel van ‘eigen loketten’ als partners in de stad) uit te rusten met informatie over de dienstverlening van de gemeente gerelateerd aan de energiecrisis. Dit ‘basisinformatiepakket’ met antwoorden op veelvoorkomende vragen en verwijsmogelijkheden is vanaf 21 november verspreid naar collega’s van alle balies en contactpunten in de stad en het netwerk van (maatschappelijke) partners. We hebben momenteel 34 bijeenkomsten gehouden waarin we mensen informeren over wat ze kunnen doen om energie te besparen en waar ze terecht kunnen voor (financiële hulp).

Tot nu hebben 1.215 inwoners hieraan deelgenomen. De bijeenkomsten variëren sterk zowel in aantallen deelnemers en doelgroep, als op welk thema de nadruk ligt (financiële hulp, verduurzaming). Voor laaggeletterden/ ouderen organiseren we workshops in Transvaal, Laak, Escamp en Mariahoeve. Ook zijn folders ontwikkeld over energiebesparing en hulp bij geldzaken, die we benutten bij deze bijeenkomsten en verspreiden via het netwerk van organisaties in de stad. Op 12 december 2022 zijn we gestart met een campagne in de stad gericht op een breed publiek. Het doel van de campagne is om inwoners, ondernemers en organisaties toe te leiden naar maatregelen die ze relatief snel kunnen nemen: zoals kleine aanpassingen thuis, aanschaf van besparende producten, gedragsverandering, coaching en op iets langere termijn het aanvragen van subsidies. De campagneuitingen zullen voornamelijk te zien zijn op posters in de buitenruimte, huis-aan-huisbladen, social media en online banners, en andere media. Op www.denhaag.nl/energie wordt ook informatie over hulp bij geldzorgen aangeboden. In de maand januari wordt de campagne verder uitgebreid en aangepast, waarbij gebruik wordt gemaakt van onderzoeksresultaten uit het eerste deel van de campagne. Daarnaast wordt ook gewerkt aan een campagne voor laaggeletterden en mensen die niet digitaal vaardig zijn.

Koken op schone energie In de commissie Samenleving is toegezegd om in te gaan op de subsidie ‘koken op schone energie’ en de mogelijkheden voor huurders. Door de populariteit van de subsidieregeling ‘koken op schone energie’ voor woningeigenaren en VvE's was de subsidiepot kortstondig uitgeput. De regeling is inmiddels aangevuld en weer opengesteld. Ook kleinere particuliere verhuurders, met maximaal 50 woningen, kunnen gebruik maken van de regeling. Huurders die gebruik willen maken van deze regeling zullen dit in goed overleg met hun verhuurder moeten regelen. De huurbalie kan daarbij ondersteunen. De regeling voor huurders van een corporatiewoning loopt via de woningcorporaties. De woningcorporatie kan huurders een inductiekookset aanbieden op basis van de gemeentelijke subsidie ‘koken op schone energie voor sociale huurders’. Met corporaties hebben we prestatieafspraken over de verduurzaming van hun woningen en voor het uitfaseren van kookgas. In het duurzaamheidsoverleg monitoren we de prestatieafspraken. MKB De voorwaarden om in aanmerking te komen voor de landelijke TEK-regeling, waarbij het mkb gecompenseerd gaat worden voor de gestegen energiekosten, zijn recentelijk versoepeld.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Mede op aandringen van Den Haag en andere gemeenten is het eerdere percentage om in aanmerking te komen verlaagd van 12,5% naar 7% en het drempelgebruik van 5.000 m3 gas of 50.000 kWh stroom geschrapt. Dit verheugt ons: hierdoor komen immers meer (Haagse) mkb'ers in aanmerking voor de regeling. Aandachtspunt is wanneer de regeling van start gaat. De TEK gaat uiterlijk in het tweede kwartaal van 2023 open. In de Tweede Kamer is een motie aangenomen om alles op alles te zetten om de TEK op 1 januari 2023 te laten ingaan door gebruik te maken van historische en/of modelmatige verbruiks- en prijsgegevens. Ook wij hebben hiervoor gepleit bij het rijk en blijven dat doen, samen met VNO/NCW en MKB-Nederland. De gemeente blijft inzetten op het aanmoedigen van ondernemers om verdere verduurzamingsmaatregelen te nemen via de maatregelen zoals genoemd in de vorige raadsmededeling. In de maand november zijn hierover ca. 12.000 mkb-bedrijven (van 2 tot 100 werknemers) per brief geïnformeerd. Er zijn inmiddels ca. 1.100 deurstickers verspreid onder winkeliers (deuren gesloten, maar wel open) en er wordt een publieke voorlichtingsvideo gemaakt. Tot nu toe hebben 100 ondernemers een aanbod ontvangen via de collectieve inkoopactie en zijn sinds 1 januari 2021 ca. 275 energiescans uitgevoerd.

Ook hebben we de inkoopkorting voor warmtekussens als duurzame vervanging van de terrasverwarmers nogmaals extra onder de aandacht gebracht. Daarnaast komt er een subsidieregeling voor ondernemers voor het isoleren van bedrijfspanden. Onder andere in samenwerking met de G4 is gekeken naar de juridische mogelijkheden tot het sluiten van winkeldeuren en een stop op terrasverwarmers. Op basis van de APV en het Activiteitenbesluit milieubeheer is dat op dit moment niet mogelijk. Met de VNG proberen we om met het rijk in gesprek te komen over deze juridische (on)mogelijkheden en aanvullende manieren om ondernemers aan te moedigen te verduurzamen. Maatschappelijke instellingen We onderhouden actief contact met maatschappelijke organisaties via ons Gemeentelijk accounthoudersschap. Zoals toegezegd tijdens de commissie Samenleving van 17 november jl. maken ook religieuze en levensbeschouwelijke instellingen daarvan deel uit. We delen informatie over verduurzaming en energiebesparing met hen, onder meer via duurzaamheidskringen, de gemeentelijke website en bijeenkomsten. Waar dit nodig is, intensiveren we deze inzet en vergroten we het bereik. Ook denken we met de organisaties mee over oplossingen voor gestegen energieprijzen, zoals gemeld in de vorige raadsmededeling.

Door het kabinet is € 300 miljoen ter beschikking gesteld aan gemeenten voor ondersteuning van maatschappelijke organisaties. Het is nog onduidelijk hoe en onder welke voorwaarden deze middelen beschikbaar komen. We monitoren dit nauwgezet en bezien of en op welke wijze (welke) maatschappelijke organisaties ondersteund moeten worden. Daarnaast zijn specifieke middelen ter beschikking gesteld voor sportverenigingen, culturele organisaties en scholen. Sportverenigingen Veel sportverenigingen maken zich zorgen over de gestegen energielasten en verwachten vooral in 2023 te maken te krijgen met financiële uitdagingen. Het rijk ondersteunt sportverenigingen via vier maatregelen: verlaging van de BTW op energie, het prijsplafond energie huishoudens, de TEK-regeling en het Noodfonds sportverenigingen (€ 6 miljoen). Daarnaast heeft het kabinet € 207 miljoen vrijgemaakt voor gestegen energiekosten van zwembaden in 2022 en 2023. Ook voor deze regelingen is de praktische invulling nog onduidelijk.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Wij volgen een en ander op de voet, informeren sportverenigingen en kunnen ze t.z.t. ondersteunen bij het aanvragen. Voor clubs die (in de tussentijd) in acute problemen komen, kan een betalingsregeling worden getroffen voor de gemeentelijke huur (huuropschorting). Hiermee voorkomen we dat verenigingen in betalingsproblemen komen. Cultuurorganisaties Ook culturele organisaties hebben last van de gevolgen van de energiecrisis. Naarmate meer organisaties te maken krijgen met nieuwe (variabele) energiecontracten worden de problemen groter. De cultuursector is een energie-intensieve sector. In een museum is het bijvoorbeeld belangrijk om een constante temperatuur en luchtvochtigheid te hebben, in verband met de conditie van de kunstwerken. Culturele organisaties verschillen sterk in de mate waarin zij energiebesparende maatregelen kunnen doorvoeren. Op de begroting van het ministerie van OCW is € 400 miljoen beschikbaar gesteld om de kostenstijgingen het hoofd te bieden. Welk deel hiervan beschikbaar komt voor de cultuursector is nog niet duidelijk.

Ook de voorwaarden waaronder en regeling waarmee dat gebeurt zijn nog niet bekendgemaakt, maar volgens een toelichting van de staatssecretaris Cultuur en Media zal de steun vanuit het rijk zich nu alleen richten op organisaties die vanuit de BIS6 of rijksfondsen subsidie ontvangen en is voor de overige organisaties de gemeente verantwoordelijk. Wij volgen de uitwerking en invulling van deze regelingen op de voet en dringen er bij het rijk op aan dat om snel duidelijkheid te verschaffen. Instellingen die in de problemen komen, ondersteunen wij op een vergelijkbare manier als tijdens de vroege periode in de coronapandemie medio 2020: door niet strikt vast te houden aan prestatieafspraken, door bevoorschotting van de gehele jaarsubsidie, of door een betalingsregeling rond de huur te treffen. Voordat wij verdere gemeentelijke ondersteuning kunnen bepalen, is meer duidelijkheid nodig over de exacte inzet van het rijk, en welk probleem er dan overblijft waarvoor de gemeente een oplossing kan bieden. Scholen De stijging van energiekosten bij scholen bleef in 2022 nog enigszins beperkt, uitzonderingen bij individuele gebouwen daargelaten. Dit komt door de meerjarige contracten die gangbaar zijn in deze sector. Scholen ontvangen van het rijk bekostiging voor de materiële en personele instandhouding van scholen, waaronder ook het energieverbruik.

Deze bekostiging wordt jaarlijks geïndexeerd. Hierin worden ontwikkelingen in de kosten voor het energieverbruik meegenomen. Welk deel van de aanvullende middelen van het ministerie van OCW beschikbaar komt voor scholen is nog niet duidelijk. Koudeplan Op advies van GGD Haaglanden is een lokaal koudeplan uitgewerkt. In het koudeplan, dat doorlopend geactualiseerd wordt, worden de concrete acties beschreven om inwoners bewust te maken van de gezondheidsrisico’s van langdurige kou binnenshuis en hen handvatten geboden hiermee om te gaan. Dit gebeurt door middel van brede communicatie over onder andere gezond warm blijven en gezond warm houden van je huis. Dit wordt ook gericht gecommuniceerd via welzijns-, maatschappelijke- en zorgorganisaties, bijvoorbeeld via de partners die ook betrokken waren bij het lokaal hitteplan. Zij komen bij kwetsbare inwoners achter de voordeur en kunnen hen direct tips geven én een verwijzing aanreiken naar de warmteplekken; verwarmde locaties die als opwarmplek kunnen dienen. Deze warmteplekken zijn breed verspreid over de stad en betreffen bijvoorbeeld buurthuizen, wijkcentra en bibliotheken. De warmteplekken zijn te vinden via www.denhaag.nl/energie, inclusief actuele openingstijden. Ook worden de warmteplekken opgenomen op de website van het Leger des Heils.

6

Culturele basisinfrastructuur, het landelijke culturele subsidiestelsel.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10441348

Door de brede samenwerking op het koudeplan, wordt er continu gemonitord en kan indien nodig worden opgeschaald. Gemeentelijke organisatie Begin december hebben alle medewerkers van de gemeente een brief ontvangen over de energiecrisis. Hierin worden zij enerzijds geattendeerd op de hulp die de organisatie als werkgever kan bieden; bijvoorbeeld als medewerkers het huishoudboekje in deze tijd niet rondkrijgen als gevolg van de stijgende energieprijzen. Anderzijds wordt iedereen gevraagd om energie te besparen en tips te delen die hieraan bijdragen. In het aantal loonbeslagen en het beroep op financiële hulp door medewerkers is de afgelopen weken geen toename te zien. Sinds november is de kas van de Stadskwekerij van het Groenbedrijf gasloos. De kas is in compartimenten verdeeld, waardoor deze efficiënter wordt verwarmd. Dit levert een gasbesparing op van 14.250 m3 per jaar. Financiën De gemeente en de inwoners van Den Haag worden geconfronteerd met de impact van de snel stijgende energieprijzen en overige excessieve inflatie. Om de effecten hiervan incidenteel te verzachten, wordt een buffer ingesteld. Deze komt beschikbaar voor aantoonbare tekorten waarvoor geen (rijks)vergoedingen of andere dekking beschikbaar komt. Dit voorstel hebben we opgenomen in de Uitvoeringsnota 2022 (RIS313771), die wij op 25 november aan u hebben aangeboden. De buffer wordt nu nog niet ingezet.

Voor een adequate aanwending van deze buffer zijn nog twee activiteiten van belang. De eerste betreft het inzichtelijk maken van de kosten voor gestegen energieprijzen en overige inflatie. Om een goed beeld te krijgen van de incidentele en mogelijk structurele effecten hiervan, wordt een financiële impactanalyse uitgevoerd. Deze wordt uiterlijk in februari 2023 afgerond. Ten tweede is het van belang om spelregels op te stellen voor aanwending van deze buffer. Tot slot De temperaturen zijn de afgelopen weken flink afgenomen. Dit betekent dat we gezamenlijk meer energie verbruiken. Slim omgaan met ons energieverbruik is daarom nu extra van belang. We zullen de hierboven geschetste crisisaanpak blijven doorzetten en u met regelmaat blijven informeren over de ontwikkelingen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx,

Jan van Zanen

7/7