RIS313872 Stand van zaken renovatie Binnenhof

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Financiën, Cultuur en Economie

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DSO/10430562 RIS313872 Contactpersoon Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Noord Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Datum

12 december 2022 Onderwerp

Stand van zaken renovatie Binnenhof

Geachte voorzitter, Op 22 februari 2022 ontving u een update over de renovatie van het Binnenhof, (RIS311529). Op 20 april 2022 is aan de commissies Bestuur en Ruimte een presentatie gegeven over de kansen die de renovatie biedt voor de omliggende buitenruimte. Aansluitend waren de commissies Bestuur en Ruimte door het Rijksvastgoedbedrijf uitgenodigd voor een rondleiding en toelichting op de renovatie. Inmiddels zijn de eerste bouwschuttingen geplaatst en de werkzaamheden zijn zichtbaar en merkbaar in de omgeving van het Binnenhof. In deze brief kijken we terug op het afgelopen half jaar en gaan we in op de komende periode en onderwerpen als participatie en communicatie met de omgeving, programmering en lopende ontwerptrajecten. Op 4 november jongstleden is de achtste voortgangsrapportage door het Rijksvastgoedbedrijf aan de Tweede Kamer gestuurd. In de rapportage wordt een uitgebreide toelichting gegeven op de stand van zaken van de renovatie. U kunt die rapportage hier teruglezen: achtste-voortgangsrapportagebinnenhof-renovatie. In de rapportage en begeleidende brief wordt door het Rijksvastgoedbedrijf onder andere een herijking en optimalisatie van de integrale planning aangekondigd, omdat er spanning zit op de geplande einddatum van de renovatie door de verschillende ontwikkelingen, zoals het vervallen van de stikstofbouwvrijstelling en de vertraging in de planvorming.

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft aangekondigd de nieuwe integrale planning ook met de gemeente af te stemmen. Die afstemming zal de komende maanden plaatsvinden. Daarbij zullen we vooral aandacht vragen voor beperking van de overlast en de impact op de omgeving van eventuele vertraging en fasering van de werkzaamheden. Terugblik eerste half jaar werkzaamheden Op 21 maart 2022 hebben de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer op symbolische wijze de doorgang over het Binnenhof afgesloten en is het complex officieel als bouwplaats in gebruik genomen. Er is gestart met de noodzakelijke voorbereidingen voor de bouwwerkzaamheden, zoals het plaatsen van bouwschuttingen en het verleggen van kabels en leidingen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

Het complexdeel van Algemene Zaken is nog in gebruik en de ruimte voor het ministerie is nog toegankelijk voor publiek vanaf de zijde van het Plein. De achterzijde van de Grafelijke zalen is nog te bereiken en dit complex valt buiten de scope van de renovatie. De werkzaamheden aan de kabels en leidingen in de openbare ruimte rond het Binnenhof betroffen deels werkzaamheden in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf ten behoeve van de renovatie. De graafwerkzaamheden in en rond het Binnenhof worden gecombineerd met archeologisch onderzoek door onze eigen afdeling Archeologie en dat heeft al mooie vondsten opgeleverd. Een deel van deze vondsten is recent tentoongesteld in het atrium van het stadhuis en heeft de nodige media aandacht gekregen. Daarnaast zijn in de directe omgeving van het Binnenhof vooruitlopend op de renovatie onderhoudsprogramma’s gecombineerd met vervangingswerkzaamheden aan kabels en leidingen, ook met het oog op het aantrekkelijk houden van de omgeving tijdens de renovatie. De werkzaamheden van Stedin en Dunea zijn in de zomermaanden niet geheel volgens planning verlopen en hebben helaas voor meer overlast gezorgd dan was voorzien. Goede en tijdige communicatie met de omgeving is hier van belang, zodat voor de ondernemers, bewoners en bezoekers in de omgeving van het Binnenhof voorspelbaar is wat aan overlast te verwachten is.

De omgevingsmanagers van alle betrokken partijen werken daarom samen aan verbeterde communicatie met de omgeving. Uitvoering Vergunningen Een aantal omgevingsvergunningen voor de renovatie van de gebouwdelen zijn nog in behandeling. Voor de nieuwe publieksentree op de Hofplaats, voor de Hofgracht en voor een aantal andere deelprojecten moeten de vergunningen nog worden aangevraagd. De gemeente heeft het Rijksvastgoedbedrijf voor de lopende vergunningaanvragen geïnformeerd over het vervallen van de zogenaamde ‘bouwvrijstelling’ voor stikstofdepositie tijdens de realisatiefase van projecten. Het Rijksvastgoedbedrijf brengt nu de gevolgen op de beschermde natuurgebieden van het gehele project in beeld. Wanneer blijkt dat een natuurvergunning nodig is, en deze nog niet is aangevraagd of verleend door de Provincie Zuid-Holland, zal dit inhoudelijk beoordeeld worden door de Omgevingsdienst Haaglanden. Zij behandelen deze natuuraanvragen namens de Provincie ZuidHolland. Daarnaast wachten we de reactie van de Provincie Zuid-Holland af op het handhavingsverzoek dat is ingediend door de milieuorganisatie Mobilisation for the Environment (MOB). Voor het werken in de openbare ruimte is het Plan voor Bereikbaarheid, Verkeersveiligheid en Communicatie (BVC) leidend.

Dit is opgesteld voor de eerste fase van de werkzaamheden tot augustus 2022 voor het inrichten van het bouwterrein en de bouwroutes. Dit BVC plan met de daaraan verbonden vergunningen en besluiten, is verlengd en wordt voor de volgende fase geactualiseerd. Bouwplaatsinrichting Het Rijksvastgoedbedrijf heeft aangegeven welke omvang noodzakelijk is voor de bouwplaats in de komende fasen van de uitvoering van de renovatie vanaf juni 2023. Uitgangspunt is dat er géén ruimte in gebruik wordt genomen die nog niet nodig is voor de uitvoering of bouwlogistiek. Dit om de overlast voor de omgeving ook in dit opzicht waar mogelijk te beperken. Dat betekent dat met name de bouwketen gefaseerd worden opgebouwd. Opslag van materialen vindt elders plaats om de bouwplaatsruimte zo beperkt mogelijk te houden. Desondanks is er meer ruimte nodig aan de buitenzijde van het Binnenhof dan eerder was aangenomen.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

Dit heeft te maken met de wijze van uitvoeren van de renovatie: er zijn meer graafwerkzaamheden voorzien aan de binnenzijde zodat het Opperhof niet geschikt is voor het plaatsen van bouwketen. Daarnaast is de bouwlogistiek complex, mede vanwege hoge veiligheidseisen. Er zijn analyses gedaan om de bouwplaats zodanig in te richten dat de overlast op de omgeving beperkt wordt. Er zullen keten worden geplaatst op het Plein en op het Buitenhof, deels drijvend op de Hofvijver. Het publiek toegankelijke uitzichtpunt zal gecombineerd worden met de bouwketen op het Buitenhof, om het geheel een aantrekkelijke uitstraling te geven. Ondanks alle inspanningen om de bouwplaatsen, schuttingen en bouwketen, zo beperkt mogelijk te houden, is de impact op de omgeving fors te noemen. Met de ondernemers en bewoners vindt daarom ook afstemming plaats over de plaatsing van de schuttingen in de Lange Poten en bouwketen en schuttingen op het Plein. Vanuit de gemeentelijke adviserende en faciliterende rol, zijn wij daar nauw bij betrokken. De (logistieke) bedrijfsvoering van de ondernemers in de omgeving moet geborgd zijn en ook voor de bewoners en bezoekers moet de directe omgeving leefbaar en aantrekkelijk blijven. Dit is een grote uitdaging waar Rijksvastgoedbedrijf, aannemers en gemeente nauw overleggen met omwonenden en ondernemers.

Bovenaanzicht bouwschuttingen Lange Poten (tekening afkomstig van Rijksvastgoedbedrijf). De bouwschuttingen Lange Poten moeten op circa 8 meter afstand van de gevel worden geplaatst vanwege de wettelijke1 bouwveiligheidszone en hijszone voor valbeveiliging van materialen bij werkzaamheden aan de daken en gevels. Daarnaast dient binnen de bouwschuttingen voldoende werkruimte (gevelsteiger) te zijn in combinatie met de benodigde logistieke toevoer van materiaal en materieel. De nood- en hulpdiensten maken ook gebruik van de route aan de binnenzijde van de bouwschuttingen. Er resteert 3,5 tot 4 meter voor publieke ruimte in de Lange Poten. * Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid – zie Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid nu wettelijk geborgd - Bouwend Nederland

Afspraken over uitvoering De renovatiewerkzaamheden in de kwetsbare omgeving van de Haagse binnenstad vragen om een zorgvuldige uitvoering met aandacht voor de omgeving. Gemeente en Rijksvastgoedbedrijf werken dan ook aan het vastleggen van afspraken over de wijze van uitvoering en de rollen en verantwoordelijkheden van betrokken partijen, zoals bijvoorbeeld bij schade, beheer, vergunning processen en de communicatie met de omgeving. Voor de ondernemers is door het Rijksvastgoedbedrijf reeds het meldpunt ingericht waar schade gemeld kan worden. Het Rijksvastgoedbedrijf organiseert daarnaast bijeenkomsten voor ondernemers waar informatie gedeeld wordt over het voorkomen van schade en de inhoudelijke regeling van het schadeprotocol.

1 Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid – zie Landelijke richtlijn bouw- en sloopveiligheid nu

wettelijk geborgd - Bouwend Nederland

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

Communicatie en participatie omgeving Op 7 november 2022 heeft het Rijksvastgoedbedrijf in Amare een informatiebijeenkomst georganiseerd voor de omgeving. Diverse onderwerpen zoals de voortgang van het uitzichtpunt, de ontwerpen van de verschillende complexdelen en de volgende uitvoeringsfase zijn nader toegelicht. Via de website www.binnenhofrenovatie.nl van het RVB kunnen belangstellenden zich aanmelden voor de e-mailing BinnenhofActua of een melding doen via het digitale Meldpunt. Zowel de eigen gemeentelijk omgevingsmanager als die van het Rijksvastgoedbedrijf en de aannemers, zijn goed bereikbaar voor de ondernemers in de omgeving. Er zijn regelmatig contactmomenten met de omgeving en de omgevingsmanager van het Rijksvastgoedbedrijf heeft wekelijks een inloopmoment bij het tijdelijke informatiepunt in het gebouw van ProDemos. Het informatiecentrum zal in de eerste helft van 2023 worden geopend aan de Plaats 22 en dan zal het tijdelijke informatiepunt in het gebouw van ProDemos worden opgeheven. Met verschillende belangenvertegenwoordigers wordt regelmatig overleg gevoerd over specifieke onderwerpen van de renovatie, zoals bijvoorbeeld de bomen en groeninrichting of over specifieke ontwerpen. Dat met de inbreng van de omgeving ook daadwerkelijk wat wordt gedaan blijkt onder andere uit de aanpassingen van de ontwerpen voor het uitzichtpunt en de entree op de Hofplaats.

Als gemeente blijven we aandacht vragen voor goede omgevingscommunicatie. Op basis van participatieplannen worden trajecten met betrokkenen opgestart en gaan het Rijksvastgoedbedrijf en de aannemers in gesprek met de omgeving over bijvoorbeeld de noodzakelijke bouwschuttingen in de Lange Poten en op het Plein en de nieuwe publieksentree op de Hofplaats. Met de ondernemers van de Hofweg wordt door Rijksvastgoedbedrijf en gemeente gezamenlijk onderzocht hoe deze omgeving gaat functioneren in de komende jaren. De bouwroute en het uitzichtpunt zullen van invloed zijn op dit toch al complexe en drukke deel van de hartlijn. Programmering In de vorige Commissiebrief is aangegeven hoe gemeente en Rijksvastgoedbedrijf inzetten op het aantrekkelijk houden van de omgeving en het op peil houden van de bezoekersstromen. Daarvoor wordt samengewerkt met het Kernteam Omgeving Binnenhof (KOB) dat met vertegenwoordigers van diverse instellingen en organisaties uit de omgeving, een adviserende rol heeft. De bezoekersaantallen rond het Binnenhof worden gemonitord en afgezet tegen de rest van de Binnenstad en de landelijke trend, maar het is nog te vroeg om hier conclusies aan te kunnen verbinden. Enerzijds omdat het Binnenhof pas sinds begin dit jaar deels is afgesloten en anderzijds omdat blijvende effecten van de coronacrisis nog niet te bepalen zijn.

Wij verwachten hier in de eerste helft van 2023 een betrouwbaarder beeld van te hebben en de raad hierover te informeren. In de Monitor Toerisme zal hier ook aandacht aan worden besteed. Afgesproken is om de inzet op de programmering te blijven toetsen aan de afgesproken doelstellingen in de publicatie “Renovatie Binnenhof, met oog voor de omgeving” (RIS296473). Gezien de impact op de omgeving door de nu bekende bouwplaatsinrichting rond het Binnenhof, verwachten we dat het Rijksvastgoedbedrijf zich maximaal zal inspannen, samen met de aannemers, om de overlast te beperken en de bezoekersstromen rond het Binnenhof op peil te houden. De door de gemeente aangestelde programmeur heeft in het afgelopen half jaar al enkele tijdelijke publiekstrekkers gerealiseerd in de omgeving van het Binnenhof, zoals de bloemententoonstelling op de Lange Vijverberg en de blow-up art op diverse plaatsen rond het Binnenhof. Op dit moment ligt de focus van de programmeur op de plannen voor 2023. Voor de gemeente is van belang dat de financiële middelen ook na 2023 beschikbaar zullen blijven voor de inzet op het op peil houden van de bezoekersstromen.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

Programmeringsfonds Naast de activiteiten van de programmeur heeft de gemeente een subsidieregeling (programmeringsfonds Binnenhof, RIS313332) opgezet waar ondernemers initiatieven voor kunnen indienen. Het gaat hierbij om kleinschalige activiteiten in 2023 die bijdragen aan het op peil houden van bezoekersstromen en deels privaat gefinancierd worden, zoals dit ook bij andere evenementensubsidies gebruikelijk is. Daarmee bieden we ondernemers de mogelijkheid om ook zelf een actieve rol te vervullen in de programmering en ontstaat een breder aanbod aan activiteiten en initiatieven. Zowel de activiteiten van de programmeur als de initiatieven die voortkomen uit de subsidieregeling worden door The Hague & Partners meegenomen in de marketingactiviteiten. Hiervoor worden geoormerkte marketingmiddelen beschikbaar gesteld. Uitzichtpunt en informatiecentrum Door complicaties bij de planvorming en uitvoering zullen de door het Rijksvastgoedbedrijf te realiseren uitzichtpunt en het informatiecentrum later, dat wil zeggen in de eerste helft van 2023, gereed zijn. Het uitzichtpunt wordt gerealiseerd in combinatie met de benodigde bouwketen aan de zijde van het Buitenhof, zoals hierboven gemeld. Dit maakt het mogelijk om naast het uitzichtpunt ook een publieke invulling te geven aan het dakoppervlak dat ontstaat op de bouwketen.

Het Rijksvastgoedbedrijf heeft aangegeven dat vanwege beperkte beschikbaarheid van de ruimte voor de bouwketen een deel van het ketenpark op de Hofvijver dient te worden geplaatst. Op dit gedeelte zal dan ook een publiek toegankelijk dak worden gemaakt, waar gezamenlijk met de omgeving invulling aan wordt gegeven. Het (concept) uitzichtpunt zal ongeveer 28 meter hoog worden en gedurende de gehele renovatieperiode een unieke blik op de stad bieden. De toren is toegankelijk vanaf het Buitenhof en zal rondom aantrekkelijk zijn voor publiek.

Vogelvlucht concept uitzichtpunt met publiek toegankelijk dak op ketenpark en toren van 28 meter hoog.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

Zicht op dak van het ketenpark waar gezamenlijk met de omgeving een publieke invulling aan wordt gegeven (concept).

Lopende ontwerptrajecten en gemeentelijke buitenruimte Hofplaats In de vorige update en tijdens de presentatie en rondleiding op 20 april 2022 hebben we u op de hoogte gebracht van de ontwerpopgave voor de nieuwe publieksentree op de Hofplaats. Benadrukt is dat een goede aansluiting van de buitenruimte op de planvorming ter plekke van de Hofplaats, van groot belang is voor de gemeente. We zijn dan ook met het Rijksvastgoedbedrijf en de Tweede Kamer actief in gesprek gegaan en er wordt gewerkt aan een integraal ontwerp voor de openbare ruimte, inclusief vergroening. Aan het Rijksvastgoedbedrijf was het signaal afgegeven dat op verschillende aspecten eerst duidelijkheid moest komen, voordat de stap gemaakt kon worden naar een Definitief Ontwerp voor een publieksentree op de Hofplaats. Dit heeft ertoe geleid dat er aanpassingen aan het ontwerp nodig zijn geacht. In de voortgangsrapportage aan de Tweede Kamer wordt door het Rijksvastgoedbedrijf dan ook het volgende gemeld: “Voor het concept VO van de publieksentree heeft vanaf het begin van het jaar participatie plaatsgevonden met de omgeving. Daarnaast is uit nader overleg met de gemeente en de veiligheidsdiensten naar voren gekomen dat aanpassingen in het ontwerp noodzakelijk waren in het kader van de handhaving van openbare orde onder meer om demonstraties bij de nieuwe entree veilig te laten verlopen.

Dit gaat leiden tot aanpassingen in het ontwerp. De verdiepte entree zal overkapt worden en een toegang op het maaiveld krijgen, waarbij ook rekening wordt gehouden met de stedenbouwkundige ambities van de gemeente Den Haag. Om te komen tot een voor alle betrokkenen gedragen ontwerp is nader overleg noodzakelijk. De komende periode worden deze wijzigingen in het ontwerp nader uitgewerkt, mede als onderdeel van het bredere participatie proces dat ook in de tweede helft van het jaar zal worden voortgezet.” Zodra de richting van het nieuwe ontwerp beschikbaar is voor de verdere participatie met betrokkenen, zal ook uw raad geïnformeerd worden over de aanpassingen in het ontwerp en de effecten van het ontwerp op de omliggende openbare ruimte. Op dit moment is nog niet bekend wanneer het ontwerp beschikbaar zal zijn. Gemeentelijke buitenruimte als vervolg Kern Bijzonder en Haagse Lanen Rondom het Binnenhof gaat de openbare ruimte naadloos over in de buitenruimtes van het complex. Het onderscheid tussen openbaar en privaat terrein is niet of nauwelijks te onderscheiden. Omdat de buitenruimtes zowel functioneel als visueel in elkaar overlopen, komt bij de planvorming van de renovatie van het Binnenhof de samenhang tussen gebouw, gebouwgevel, aangrenzende buitenruimte en logistiek van het complex sterk naar voren.

De gemeente is verantwoordelijk voor de openbare ruimte op gemeentegrond. Maatregelen in de openbare ruimte die voortvloeien uit de plannen voor de renovatie en daarbij behorende veiligheidsmaatregelen komen voor rekening van de initiatiefnemer, in dit geval het Rijk. Gemeente en Rijksvastgoedbedrijf trekken samen op voor het ontwerp van de buitenruimte rond het Binnenhof. Daarbij willen we de kans benutten om de ambities voor dit deel van de stad zo goed als mogelijk te verwezenlijken. In het coalitieakkoord Den Haag 2022-2026 “Voor een stad die tegen een stootje kan” is het volgende opgenomen: “We benutten de renovatie van het Binnenhof en andere ontwikkelingen om de openbare ruimte te verbeteren, waaronder door te ontstenen en te vergroenen. De ambities uit de Haagse Lanen zijn hiervoor inspiratiebronnen.” Er is gestart met het opstellen van een Programma van Eisen voor het gedeelte van de hartlijn tussen Spui, Hofweg, Buitenhof en Vijverdam. Daarbij wordt aangesloten bij bestaand beleid en bekende uitgangspunten voor de toekomst, zoals onder andere de Agenda De Kern Bijzonder (2016), het VO van De Hartlijn en het concept Binnenstadsplan.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10430562

De ambities uit het recente initiatiefvoorstel ‘Haagse Lanen’ (RIS309588) zijn inspiratiebronnen: er vindt een verkenning plaats in hoeverre deze haalbaar ingepast kunnen worden in het programma van eisen. Verder zijn de raakvlakken met de planvorming voor de renovatie van het Binnenhof van belang, zoals de Hofgracht en de nieuwe publieksentree op de Hofplaats. Ook andere elementen zoals de veiligheidsvoorzieningen, demonstratieruimte, laad- en loszones, traforuimte etc dienen integraal en in samenhang ontworpen te worden. Het gemeentelijk project voorziet dan ook in scopebepaling, fasering en planning gericht op gezamenlijk optrekken met het Rijksvastgoedbedrijf waar mogelijk, voor wat betreft ontwerp en participatie en het maken van afspraken over bekostiging, uitvoering en beheer. Waar mogelijk wordt de uitvoering gefaseerd om maatregelen te kunnen nemen die bijdragen aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de omgeving in de tijdelijke situatie tijdens de renovatie. We verwachten uw raad in de eerste helft van 2023 te kunnen informeren over de voortgang, het programma van eisen en afspraken met het Rijksvastgoedbedrijf. Daarna zal het programma van eisen worden uitgewerkt tot ontwerpen waarover we in gesprek gaan met de omgeving. Voor de realisatie zijn nog geen middelen beschikbaar gesteld.

Vervolg en afsluiting Nu de renovatie van het Binnenhof steeds meer concrete uitwerking krijgt en ook zichtbaar en merkbaar is in de omgeving, constateren we dat het gezamenlijk optrekken met het Rijksvastgoedbedrijf echt van groot belang is. We begrijpen de noodzaak van de maatregelen die van het Binnenhof en de directe omgeving een bouwterrein maken. Tegelijkertijd maken we ons zorgen over de leefbaarheid van de directie omgeving en de mogelijke langere duur van de werkzaamheden. Deze zorgen delen we met het Rijksvastgoedbedrijf. Het zijn de belangen van onze bewoners en ondernemers die we daar behartigen. Wij blijven uw raad informeren over de gemeentelijke betrokkenheid en de verschillende raakvlakken vanuit de stad met de renovatie van het Binnenhof. In de komende periode zullen we alert blijven op de onderwerpen die aandacht vragen zoals de zorg voor de omgeving, de planning en fasering, het vastleggen van afspraken en het toezicht houden op de praktische uitvoering naar aanleiding van afspraken over het gebruik van de buitenruimte. Wanneer de ontwerprichting van de nieuwe entree op de Hofplaats beschikbaar is, zullen we u informeren. Daarnaast hopen we u in het voorjaar 2023 uit te kunnen nodigen voor een wandeling door de binnenstad om de kansen voor de omgeving rond het Binnenhof toe te lichten.

Met vriendelijke groet, de wethouder van Financiën, Cultuur en Economie Saskia Bruines

7/7