RIS313773 Beantwoording SV Gezonde Stad Index 2022

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

4 april 2023

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van de raadsleden mevrouw Verduin en de heren Noorlander en Groenewold, luidend: ‘Gezonde Stad index 2022’

BSD/10465928 RIS313773

De raadsleden mevrouw Verduin en de heren Noorlander en Groenewold hebben op 21 november 2022 een brief met daarin dertien vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. 1.

Wat is de reactie van het college op de resultaten van het rapport de Gezonde stad 2022?

Zoals in het coalitieakkoord in de opening is benoemd, is Den Haag een groeiende en uitdagende wereldstad met alle kansen en uitdagingen die daarbij horen. Het college zet zich in om het een goede stad te laten zijn om te wonen, te leven, te werken. Het is interessant hoe adviesbureau Arcadis van 20 steden een aantal indicatoren heeft vergeleken die te maken hebben met gezondheid. Het rapport laat sommige sterke, maar vooral zwakke punten van grote steden zien; de gekozen indicatoren en manier van wegen, zorgen voor een ranglijst die omgekeerd evenredig de mate van stedelijkheid laat zien. Den Haag scoort in deze index bijvoorbeeld uitstekend op zorg, voorzieningen en gezonde mobiliteit, ook vergeleken met de G4. 2.

Kan het college verklaren waarom Den Haag achter loopt op andere steden en is gezakt in de ranglijst?

Grote steden als Den Haag scoren in deze benadering wat sneller ongunstig, bijvoorbeeld door de hoge dichtheid. Want scores op “lage dichtheid” en “stad is ruim opgezet” dragen in dit onderzoek bij aan een hoge waardering en Den Haag heeft daarop juist lage scores. Een bovengemiddelde score van Den Haag op toegang tot voorzieningen compenseert dat in deze methodiek niet. Zoals bij meer brede externe monitoren (zoals monitor brede welvaart) is daarnaast de unieke positie van Den Haag aan zee amper meegewogen in de beleving van groen/ruimte. Hoewel de index dus een tamelijk gedegen opzet kent, geeft de gekozen onderzoeksmethode een gekleurde weergave. Onder meer omdat lokale factoren als groen direct buiten de gemeentegrenzen niet meetelt (ook als de gemeente daar wel het beheer over voert), geen rekening is gehouden met verschillen in de bevolkingssamenstelling (grote steden hebben verhoudingsgewijs meer inwoners met een lage sociaaleconomische status) en criteria gebruikt worden als "stad ruim opgezet".

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10465928

3.

Den Haag staat waar het gaat om gezonde mobiliteit op een mooie tweede plek. Wat gaat het college ondernemen om op een eerste plek te komen?

Hoewel Den Haag blij is met een tweede plek, is dit geen aanleiding om minder ambitieus te zijn. Wij streven naar een continue verbetering van ons beleid dat onder meer tot uitdrukking zal komen in de n uitvoering van 'Kiezen voor Verkeersveiligheid' (RIS305029), programma OV Next, Ruim Baan voor de fiets (RIS302960), de strategie Mobiliteitstransitie en daarmee beter ontwerpen vanuit de voetganger (RIS310664) opnieuw een positieve bijdrage zullen leveren voor de volgende editie voor mobiliteit. Ook draagt de Aanpak Schoon Vervoer (RIS303606) bij aan schonere lucht en zoeken we verbeteringen in het verduurzamen van de stadslogistiek. 4.

Den Haag scoort slecht op ‘groen om in te spelen’. Wat doet het college om het aantal m2 groen in onze stad te vergroten en daarin ook speelmogelijkheden te creëren?

Groen in de stad verbetert het milieu, zorgt voor een rijke biodiversiteit, vermindert luchtvervuiling, zorgt voor waterberging, dempt geluidshinder en verkoelt in warme periodes. Groen is ook essentieel voor een klimaatbestendige en duurzame omgeving. Bij nieuwbouw wordt waar mogelijk spelen, sporten en bewegen in het groen opgenomen en gecombineerd. Veel bestaande speelmogelijkheden komen ook voor in het groen. Goede sportieve voorzieningen hebben vaak als ondergrond andere materiaal nodig, om het jaarrond intensief te kunnen gebruiken. De inrichting er omheen wordt vaak aangekleed met groen. Het aantal m2 groen is relatief klein bij een sportieve voorziening. In een zeer verstedelijkte stad is ruimte om buiten te spelen niet altijd te combineren met het groen. De gemeenteraad heeft in juni 2021 de Haagse Referentienormen Maatschappelijke Voorzieningen (RIS307513) vastgesteld. Daarin zijn normen opgenomen voor zowel de vereiste hoeveelheid groen als voor de aanwezigheid van speelmogelijkheden. Bij de vaststelling is afgesproken dat de referentienormen na twee jaar geëvalueerd worden, dus rond juni 2023. Dat is een gelegenheid om het instrument te verbeteren. Op de indicator ‘gezonde gemeenschap’ scoort Den Haag opvallend slecht, met een 19eplek van de 20 onderzochte steden.

Uit het onderzoek blijkt dat Den Haag (net als Amsterdam en Rotterdam) slecht scoort op de kenmerken ‘Veilig Gevoel’, ‘Stress Herstel’ en ‘Ontmoetingsplekken’. 5.

Hoe verklaart het college deze slechte score op een ‘gezonde gemeenschap’?

De score voor een 'gezonde gemeenschap' wordt bepaald door kenmerken rondom het gevoel van veiligheid, (mogelijkheden om te herstellen van) stress, het verleiden tot bewegen en ontmoetingsplekken in de openbare ruimte. Gezien de grootte van Den Haag en de grootstedelijke problematiek die dat met zich meebrengt, is het niet onverwacht dat Den Haag op het kenmerk 'Veilig Gevoel' lager scoort dan het gemiddelde van de top-20 steden. Den Haag staat er binnen de G4 relatief goed voor, wat ook blijkt uit de Veiligheidskaart (RIS 312692). De score op dit kenmerk wordt door Arcadis berekend aan de hand van het aantal geregistreerde misdrijven en het rapportcijfer veiligheid in de buurt. Vergeleken met de G4, zoals de meest recente editie van de Staat van de Stad (RIS 311788) ook schetst, lag het aantal misdrijven in 2021 in Den Haag op 64 per 1.000 inwoners, duidelijk lager dan in Amsterdam en Rotterdam (beide 73 misdrijven per 1.000 inwoners) en redelijk vergelijkbaar met Utrecht (61 misdrijven per 1.000 inwoners).

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10465928

Het rapportcijfer 'Veiligheid in de Buurt' ligt op het gemiddelde van de G4 (6,9 uit 10), waarbij Rotterdam wat slechter scoort en Amsterdam en Utrecht iets beter. In het onderzoek van Arcadis scoren de andere G4-steden dus ook voor het onderdeel 'Veilig Gevoel' onder het gemiddelde van de top-20 steden.1 Het grootste verschil t.o.v. het gemiddelde van de top-20 steden zit op het kenmerk 'stress herstel', dat sterk bijdraagt aan de score op dit onderdeel 'Gezonde Gemeenschap'. De beleving van stress is niet specifiek voor Den Haag. We zien op landelijk niveau een toename van stress, met name onder jongvolwassenen (18 t/m 34 jaar) die afloopt met de leeftijd. De coronamaatregelen hebben daar een versterkend effect op gehad. Dat stress groter is in een G4 stad heeft vooral te maken met het feit dat in grote steden vaak stapeling is van complexe problematiek. Mensen ervaren stress over werk, familie, relaties, geld en gezondheid. Omdat ruim 20% van de inwoners van Den Haag moeite heeft met rondkomen is dat een mogelijke verklaring. Waar het gaat om ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn er in Den Haag bijvoorbeeld beweegtuinen en meer dan 50 bankjes in de openbare ruimten geplaatst. 6.

Ziet het college dit als iets dat hoort bij een grote stad, of ziet zij net als D66 ook kansen om tot een veilige en beweegvriendelijke stad te ontwikkelen? En zo ja, op welke wijze?

Dit hoort inderdaad deels bij een stad als Den Haag. Zoals aangegeven in het antwoord van vraag 5 hebben we in Den Haag vanwege de omvang van de stad te maken met grootstedelijke problematiek. Dit betekent dat Den Haag niet snel als beste zal scoren in vergelijkingen met steden waar deze problematiek zich niet in eenzelfde mate voordoet. Toch willen we alle kansen pakken om te werken aan een veilig Den Haag. Omdat onze middelen niet ongelimiteerd zijn, moeten daarbij keuzes worden gemaakt. De Haagse ambities op het terrein van openbare orde en veiligheid en investeringen in veiligheid, zijn opgenomen in het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 (RIS313807). In het Integraal Huisvestingsplan sport (IHP) (RIS311895) staat beschreven welke trends en behoefte er zijn ten aanzien van het inrichten van een beweegvriendelijke openbare ruimte. De komende periode wordt bepaald op welke wijze hier invulling aan kan worden gegeven. In het nieuwe handboek openbare ruimte zal er ook aandacht voor zijn. 7.

Het adviesbureau adviseert om van het gewenste (gezonde) gedrag, de meest makkelijke en aantrekkelijke optie te maken. Op welke wijze past het college dit toe in beleid, bijvoorbeeld waar het gaat om het toewijzen van nieuwe horecagelegenheden, de inrichting van de openbare ruimte, het verhogen van het veiligheidsgevoel, de sociale cohesie en sociale controle en het aanleggen en renoveren van speel-en sportplekken?

Vanuit huidig regulier beleid zet gemeente Den Haag samen met partners en inwoners in op het versterken van de sociale basis. Dat doen we o.a. door het ondersteunen van vrijwilligerswerk en mantelzorgers. Bijvoorbeeld met de lief & leedstraatjes en andere initiatieven te ondersteunen vanuit de subsidieregeling sociaal en vitaal. Daarnaast zijn opbouwwerkers in de wijken aanwezig om initiatieven van inwoners te faciliteren en ondersteunen. Ook worden er door de stadsdelen samen met inwoners en andere wijkpartners wijkagenda's opgesteld waarin wensen en behoeften van inwoners centraal staan. Dit alles draagt bij aan de sociale cohesie in de wijken. In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken hier de komende jaren verder aan door te bouwen. Het college deelt de opvatting van het adviesbureau dat gezond gedrag logisch en vanzelfsprekend zou moeten ontstaan als gevolg van de manier hoe de stad opgebouwd en ingericht is. Daartoe wordt actief onderzoek en advies ingewonnen bij o.a. de GGD.

1

Arcadis heeft andere indicatoren gebruikt dan die gemeente zelf benut in bijv. de jaarlijkse programmarekening. Het maken van een

vergelijking tussen deze dit onderzoek en andere gemeentelijke rapportages is daarom niet een-op-een mogelijk.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10465928

Ten behoeve van de inrichting van de openbare ruimte heeft de gemeenteraad de Kadernota Openbare Ruimte en Handboek Openbare Ruimte vastgesteld. Daarin worden niet alleen technische eisen gesteld aan toe te passen materialen, maar wordt ook de toegankelijkheid van de openbare ruimte aan eisen onderworpen. Dit zijn geen statische documenten; deze worden stelselmatig geactualiseerd. Veiligheidsgevoelens worden bepaald door veel factoren, die slechts voor een deel beïnvloedbaar zijn met gemeentelijk beleid. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 6 zijn de Haagse ambities op het terrein van openbare orde en veiligheid en investeringen in veiligheid, opgenomen in het Integraal Veiligheidsbeleid 2023-2026 (RIS313807). Versterking van de weerbaarheid loopt als een rode draad door een groot aantal activiteiten in dit plan heen. In de speelnota Spelen in de stad (RIS157603a) is het beleid vastgelegd. In verschillende uitvoeringsprogramma's is daar verder uitvoering aan gegeven, bijvoorbeeld in de commissiebrief Samen Buitenspelen 2021- 2022 (RIS309005). De gemeente is trekker van projecten als Hondiusterrein, zet speelwensenonderzoek uit, doet tweejaarlijks onderzoek naar gebruik van speelmogelijkheden. Bij grootschalige bouwprojecten zijn referentienormen maatschappelijke voorzieningen van toepassing. 8.

Welk bestaand beleid wordt toegepast t.a.v. het tegengaan van hittestress in Den Haag?

De gemeente Den Haag heeft een lokaal hitteplan (RIS 311683), een speciale aanpak gericht op communicatie en ondersteuning die ingaat tijdens een hittegolf. Deze aanpak heeft als doel om gezondheidsklachten door hitte te verminderen bij inwoners met een kwetsbare gezondheid. Ook heeft de gemeente de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS308744). Hierin wordt het beleid beschreven om de stad hittebestendiger te maken door aanpassingen in de openbare ruimte. De Gezonde Stad Index komt ieder jaar uit. In 2023 wordt het volgende rapport verwacht. 9.

Wat zijn de ambities van het college om komend jaar en de komende jaren beter te scoren op de ranglijst, met welke concrete stappen en tussendoelen?

Het college doet uiteraard haar uiterste best om Den Haag een zo gezond mogelijke stad te laten zijn. De gekozen indicatoren en de weging ervan in het Arcadis rapport doen niet in alle gevallen recht aan de context van grote steden in het algemeen en Den Haag in het bijzonder. Het beleid heeft dan ook niet de score in deze rapportage als uitgangspunt, maar het college streeft ernaar op alle fronten te verbeteren. Naast eerdergenoemde beleidsinterventies in bijvoorbeeld het Integraal Veiligheidsbeleid en de herijking van de maatschappelijke voorzieningen, zijn er nog andere stappen te zetten. Met betrekking tot gezondheid zet het college de komende jaren in op preventie door middel van een integrale preventieaanpak. Deze richt zich op het vergroten van bestaanszekerheid, kansengelijkheid en gezondheid. Naar verwachting zijn Q3 2023 hiervoor de plannen gereed. 10. Hoe verhoudt dit rapport zich met de omgevingsvisie en Visie 2050 (uit het coalitieakkoord)? Welke doelen en welk tijdpad koppelt het college aan de uitvoering hiervan? Den Haag staat de komende decennia voor grote en complexe opgaven die over meerdere collegeperioden heen gaan. Mede om deze reden wordt er gewerkt aan een Omgevingsvisie die we in 2024 door de Raad hopen te laten vaststellen.

De Gezonde stad vormt daarin een opgave, mede vanuit het perspectief van ontwikkelingen als vergrijzing, digitalisering en robotisering, meer diversiteit in de samenleving, verduurzaming, regionalisering en de groei van de Randstad. De omgevingsvisie is een instrument dat deel uitmaakt van de vernieuwing van het omgevingsrecht. De wetgever wil daarmee zorgen voor een samenhangende aanpak van de leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere besluitvorming.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10465928

Daarnaast wordt participatie bevorderd, bijvoorbeeld door burgers en ondernemers zo goed mogelijk te betrekken bij de ontwikkeling van de leefomgeving. De omgevingswet gaat over de fysieke leefomgeving maar stelt maatschappelijke doelen. Onder de Omgevingswet geldt een algemene zorgplicht wat inhoudt dat overheden (en bedrijven en burgers) verantwoordelijk zijn voor een veilige en gezonde fysieke leefomgeving. Den Haag is in december 2020 formeel gestart met het maken van de Haagse omgevingsvisie; een meerjarig traject met veel aandacht voor participatie. Op 21 september 2021 is per commissiebrief - als tussenstap - een ambitiedocument gepresenteerd, waarin de uitgangspunten en ambities voor de omgevingsvisie Den Haag zijn neergelegd (RIS309993). Een van de zes ambities daarin is 'Een gezond en veilig Den Haag'. In de uitwerking naar een visie en kader voor de ontwikkeling van de leefomgeving komen de indicatoren uit het Arcadis onderzoek bij deze en deels ook bij de andere vijf ambities aan de orde. Een concept-omgevingsvisie Den Haag willen wij u voor 2024 voorleggen. De visie 2050 zal in dezelfde periode worden opgesteld en gaat over de toekomst van de stad en regio, niet alleen in fysieke zin, maar ook als het gaat om bijvoorbeeld dienstverlening, veiligheid, welzijn en participatie. 11.

Is het collegebereid om in gesprek te gaan met andere steden die beter scoren en te leren van hun beleid?

Uiteraard wil het college zoveel mogelijk leren van goede voorbeelden. Omdat voor de verschillende vergeleken steden de scores voor de (deel)indicatoren zo verschillen, is het zinvol na te gaan welke steden voor welke onderwerpen inspirerend kunnen zijn. Daarbij moet deze score natuurlijk wel het gevolg van beleid zijn. Overigens is er al contact met de betreffende steden via bijvoorbeeld de VNG en Platform31, het kenniscentrum voor stad en regio. Ook treffen G4 en G40 steden elkaar ambtelijk rondom kennisvragen en best practices via het innovatieprogramma Agenda Stad. Sinds een aantal jaren brengt Den Haag zelf de Staat van de Stad uit. De editie over 2022 is besproken in de werkbespreking van de commissie Bestuur op 5 oktober 2022. In deze werkbespreking zijn aanknopingspunten voor volgende edities geformuleerd. 12. Wat is de reactie van het college op de aanknopingspunten, uitgesproken in deze werkbesprekingen hoe gaat het college hier vorm aan geven? Zie hiervoor de recente commissiebrief die hierop ingaat (RIS314524).

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10465928

13. Ziet het college meerwaarde in de koppeling van beide rapporten en hoe gaat het college hier in dat geval gevolg aan geven? De Staat van de Stad heeft als doel een treffend beeld te schetsen van hoe de stad ervoor staat, door feiten en cijfers over de stad Den Haag over de meest uiteenlopende onderwerpen integraal te bezien en van duiding te voorzien. Hierbij wordt indien mogelijk ook de vergelijking met andere steden gemaakt. De Gezonde Stad Index van Arcadis start bijna andersom, of toch vanuit een ander principe: er is een specifiek thematische afbakening gekozen en de rapportage is erop gericht tot een ranking te kunnen komen. Hierdoor moeten vergelijkbare bronnen worden geraadpleegd. Zowel op het vlak van de integraliteit als de diepgang en nuance – uitgangspunten bij de Staat van de Stad – kent de Gezonde Stad Index daarom te veel beperkingen om rechtstreeks te koppelen aan de Staat van de Stad. Dit laat onverlet dat elementen kunnen worden benut. Het college streeft ernaar elke editie van de Staat van de Stad weer een verbetering te laten zijn ten opzichte van de vorige en zoekt actief naar goede aanvullende bronnen en vergelijkingen met andere steden. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6