RIS313587 3e Voortgang Energietoeslag Den Haag en aanvullende maatregelen energiearmoede

STREKT TER VERVANGING Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Mariëlle Vavier Wethouder van Armoede, Inclusie en Volksgezondheid

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

SZW/10408916 RIS313587 Contactpersoon

Rutger Schoenmakers Dienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheid Afdeling Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

7 november 2022

rutger.schoenmakers@denhaag.nl

Onderwerp

3e Voortgang Energietoeslag Den Haag en aanvullende maatregelen energiearmoede

Geachte voorzitter, In de voortgangsbrief Energietoeslag van 22 juni jongstleden (RIS312554) heeft het college aangegeven u in het najaar te informeren over de voortgang van de energietoeslag. In deze brief treft u de laatste stand van zaken aan en worden de volgende deelonderwerpen toegelicht: • Stand van zaken verstrekkingen • Extra mailing • 500 euro extra energietoeslag • Financiën • Studenten • Alleenstaande ouders Daarnaast informeert het college u middels deze brief over een aantal aanvullende maatregelen om inwoners die te maken hebben met hoge energielasten en inflatie de komende wintermaanden extra te ondersteunen. 1.

Energietoeslag

Stand van zaken verstrekkingen Energietoeslag De energietoeslag wordt in Den Haag ruimhartiger uitgevoerd dan de landelijke richtlijnen wat betreft bedrag (100 euro meer waardoor het totaalbedrag aan energietoeslag € 1400,- ipv € 1300,- bedraagt in Den Haag) en doelgroep (de inkomensgrens is 130% van het sociaal minimum ipv 120%). In totaal zijn er, volgens CBS cijfers, ca. 50.000 huishoudens in Den Haag potentieel rechthebbend. Dat is 20% van alle Haagse huishoudens. Er is per 01-11 al aan 46.500 huishoudens de energietoeslag verstrekt en overgemaakt. Daarnaast is er nog een werkvoorraad van 725 aanvragen die de komende paar weken wordt afgehandeld en komen er nog dagelijks nog 30-50 aanvragen bij. Gelet op deze cijfers is al ruim 90% van de beoogde doelgroep bereikt waarvan ongeveer 89% de toeslag heeft ontvangen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon dienst: afdeling-website

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

Voor een nieuwe regeling die pas sinds mei aan te vragen is, is het bereik tot nu toe erg hoog. Nu al is de energietoeslag de minimavoorziening met verreweg het hoogste bereik in Den Haag. Duidelijk is dat de behoefte aan ondersteuning groot is. Wat dat betreft is een dergelijke toeslag slechts het begin van een oplossing. De rijksoverheid is verantwoordelijk voor het inkomensbeleid en de bestaanszekerheid van burgers. Dat staat zelfs in artikel 20 van onze grondwet. De op Prinsjesdag aangekondigde koopkrachtmaatregelen en energieplafond zijn hard nodig om huishoudens die financieel in de knel zitten te ondersteunen.

Extra mailing Ondanks het hoge bereik, hebben uit de groep mensen die eerder zijn aangeschreven om een aanvraag te doen, toch nog ca. 3.500 mensen geen energietoeslag ontvangen. Deels zijn dat natuurlijk aanvragen die nog ‘onderweg’ zijn en een deel van deze mensen zal niet rechthebbend zijn. Bijvoorbeeld omdat het actuele inkomen te hoog is, ze kostendeler zijn of in een verzorgingshuis verblijven. Met uw raad is afgesproken dat deze groep een herinnering krijgt opgestuurd. Bij deze brief zit ook een infographic om zo duidelijk mogelijk te informeren over de toeslag: Het moment van verzenden is vanwege de vakantieperiode over de zomer heen getild. Vanaf medio september zijn de herinneringen verstuurd. Dat doen we in batches van 500 herinneringen per dag. Daarmee reguleren we de toestroom op de website en voorkomen we een eventuele overbelasting van het ICT systeem. Tevens spreiden we hiermee het aantal vragen bij Servicepunten, Klantcontact Centrum en Helpdesk Geldzaken zodat zij niet overvraagd worden.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

500 euro extra energietoeslag Het kabinet besloot medio juli om de energietoeslag te verhogen met € 500,-. Minister Schouten heeft hierover vlak voor het reces een kamerbrief verstuurd. Hierin deelde de minister het volgende mee: • De doelgroep van de eenmalige energietoeslag 2022 blijft ongewijzigd. Gemeenten kunnen blijven uitgaan van de eerder door hen in lokale beleidsregels vastgestelde doelgroep. • Bij nieuwe aanvragen van de eenmalige energietoeslag hanteren gemeenten het nieuwe, verhoogde bedrag van de eenmalige energietoeslag (in Den Haag dus € 1400,-) • Huishoudens van wie de aanvraag van de eenmalige energietoeslag al is afgehandeld, ontvangen van de gemeente ambtshalve een nabetaling (€ 500,-). Deze huishoudens hoeven hiervoor niets te doen. Op denhaag.nl staat thans aangegeven wanneer welk bedrag te verwachten valt. Gemeenten krijgen € 550 miljoen extra, waarvan € 500 miljoen voor de ophoging en € 50 miljoen voor de uitvoeringskosten. Dit gebeurt ‘via een nota van wijziging op de 1e suppletoire begroting van het Gemeentefonds’. Zie de paragraaf ‘Financiën’ voor een nadere duiding omtrent dit budget. Een dergelijke aanpassing vergde zorgvuldige voorbereiding. Het lijkt simpel, gewoon 500 euro extra uitkeren, maar er moest een hoop worden ingeregeld. Eigenlijk moet ongeveer 75% van het werk dat voor de eerste ambtshalve betaling is gedaan nog eens worden overgedaan.

De ICT systemen moeten een nieuwe betaling kunnen verwerken, beschikkingen moeten worden aangepast, beleidsregels moeten worden geactualiseerd en betrokken uitvoeringspartners dienen goed op de hoogte te zijn van de wijzigingen. Het rijk heeft dit onderkend en heeft de mogelijkheid voor gemeenten om deze regeling uit te voeren verlengd met een half jaar (tot juni 2023). Zoals toegezegd aan uw raad worden de betalingen in november gedaan. Op zich is later in het jaar uitkeren ook geen slecht moment. Dan komen immers de jaarrekeningen bij veel inwoners op de mat. Energietoeslag 2023 en vooruitbetaling 2022 Bij de miljoenennota werd bekend gemaakt dat de energietoeslag ook in 2023 wordt voortgezet. Het rijk gaat daarbij nog steeds uit van een bedrag van € 1300,- voor de doelgroep tot 120% van het sociaal minimum. Den Haag zal in ieder geval weer het ruimere grensinkomen van 130% van het sociaal minimum hanteren. Gemeenten krijgen toestemming en financiering om € 500,- van de Energietoeslag 2023 al in 2022 uit te keren (onder de voorwaarden van de Energietoeslag 2022). Het college kiest ervoor om dit ook te doen. Per 1 januari zullen veel landelijke maatregelen ingaan die de financiële positie van mensen met een uitkering of laag inkomen bevordert. Bijvoorbeeld het stijgen van het minimumloon, hogere zorg en huurtoeslag en het prijsplafond op energie.

Daarom is het extra bedrag in 2022 harder nodig. Studenten Op dit moment worden studenten uitgesloten van de categoriale bijzondere bijstand voor energiekosten, de energietoeslag. Een categoriale verstrekking is bedoeld voor veronderstelde meerkosten. Oftewel er wordt aangenomen dat (nagenoeg) alle rechthebbenden binnen een bepaalde doelgroep deze meerkosten hebben. De reden dat studenten worden uitgesloten is dat bij de doelgroep studenten niet kan worden aangenomen dat ze allemaal te maken hebben met gestegen energiekosten. Daarvoor is de huisvesting van studenten te divers (wonen bij een hospita, medebewoning, all-in kamerhuur etc.), alsmede het vangnet (ouders) waar al dan niet gebruik van gemaakt kan worden.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

In een recent Kamerdebat (6 oktober jongstleden) heeft minister Schouten nogmaals laten weten dat het standpunt van het rijk ten aanzien van het uitsluiten van studenten van de energietoeslag ongewijzigd is. Studenten kunnen en konden al, net als andere inwoners, vanaf oktober 2021 terecht bij de gemeente voor individuele bijzondere bijstand voor daadwerkelijke meerkosten voor energie. Met maatwerk wordt dan naar de persoonlijke situatie van de student gekeken en de kosten worden vergoed indien nodig. Naar aanleiding van een uitspraak van de rechtbank Gelderland en in navolging van deze motie die de toegankelijkheid van de bijzondere bijstand voor studenten wil vergroten, is de huidige regeling voor individuele bijzondere bijstand bij energiekosten tegen het licht gehouden om een passender alternatief voor de energietoeslag te bieden. In de uitwerking van de motie “Geef studenten ook een tegemoetkoming voor de stijgende energieprijzen” (RIS313116) staat in detail omschreven op welke wijze de bijzondere bijstand wordt vastgesteld. De mogelijkheid voor bijzondere bijstand is per mail breed gedeeld met onderwijsinstellingen. Omdat het om een vergoeding van daadwerkelijke meerkosten gaat, moet gezocht worden naar een gerichte vorm van communicatie.

Aan de onderwijsinstellingen is aangeboden om op korte termijn het gesprek te voeren hoe studenten zo goed mogelijk op de hoogte gesteld kunnen worden van deze ondersteuning. Bij de afdoening van de motie “Breng de Haagse studenten op de hoogte van de individuele bijzondere bijstand” (RIS313115) zal het college uw raad nader informeren over de verdere communicatie aan studenten over de bijzondere bijstand voor energiekosten. Coulanceregeling alleenstaande ouders Het college heeft in haar beantwoording van schriftelijke vragen met betrekking tot de energietoeslag van alleenstaande ouders (RIS312946) aangegeven dat alleenstaande ouders, vanwege onduidelijkheden op de website omtrent de inkomensgrens, die recent (dit jaar) een Ooievaarspas hebben ontvangen alsnog de energietoeslag zullen ontvangen, mits het inkomen onder het grensinkomen blijft van de minimavoorzieningen. De alleenstaande ouderkop zal hierbij buiten beschouwing blijven. Ook eerder afgewezen aanvragen zijn conform het bovenstaande herzien. De toepassing van deze coulanceregeling heeft er in geresulteerd dat er alsnog aan 336 alleenstaande ouders een betaling Energietoeslag is gedaan. Financiën 2022 Doordat de energietoeslag tussentijds door de rijksoverheid met € 500,- werd verhoogd is de financiering verspreid over 2 tranches voor 2022.

Huidige middelen zijn toereikend Voor de energietoeslag 2022 is er beschikbaar:

€ 41,4 mln. (landelijk tranche 1) € 27,0 mln. (landelijk tranche 2) € 4,0 mln. (TONK geld)

TOTAAL

€ 72,4 mln.

Minus uitvoeringslasten

€ 1,0 mln. -/-

Resteert voor energietoeslag

€ 71,4 mln.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

De Haagse energietoeslag zal € 1400,- per huishouden bedragen. Met het aanwezige budget kunnen we aan 51.000 huishoudens een toeslag toekennen. Er zijn plusminus 50.000 huishoudens die potentieel rechthebbend zijn. Het budget is nu nog steeds toereikend om de energietoeslag aan de gehele doelgroep uit te keren. 2023 Tijdens de augustusbesluitvorming is besloten om in 2023 nogmaals € 1.300,- aan deze doelgroep uit te keren. Dit is opgenomen in de Miljoenennota 2023. Om huishoudens in 2022 nog beter te ondersteunen, wordt gemeenten de mogelijkheid geboden om € 500,- hiervan al in 2022 uit te keren. Gemeenten hebben onder de huidige wetgeving de tijd om de toeslag tot 1 juli 2023 uit te keren. De begroting voor het Gemeentefonds zal hier nog op worden aangepast. Van de € 1,4 miljard landelijk voor 2023 is het kabinet voornemens om met een incidentele suppletoire begrotingswet (ISB) € 500 miljoen naar 2022 te schuiven, waardoor er € 900 miljoen in 2023 overblijft. Overige financiën: In de Kamerbrief Aanvullende maatregelen energierekening zijn verschillende maatregelen aangekondigd die de budgetten voor de bijzondere bijstand in 2022 betreffen. Het gaat om: •

•

In totaal 35 miljoen euro in 2022 aan incidentele middelen om zowel via vroegsignalering als via de bijzondere bijstand gerichte hulp aan te bieden aan burgers. Deze middelen worden verdeeld met de reguliere verdeelsleutel die gehanteerd wordt voor de bijzondere bijstand. 35 miljoen euro in 2022 voor individuele studenten die als gevolg van de energieprijzen in ernstige financiële problemen komen. Studenten kunnen in die gevallen terecht bij de individuele bijzondere bijstand. Over de wijze van toekenning en de verdeling van de middelen is het kabinet nog in overleg met gemeenten.

In de decembercirculaire zal de definitieve verdeling over de gemeenten bekend worden gemaakt. Normaliter is de verdeelsleutel voor Den Haag ca. 5%.

2. Aanvullende maatregelen energiearmoede Naast de energietoeslag heeft het college nog een aantal additionele maatregelen getroffen om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen gedurende de komende wintermaanden. De doelstelling daarbij is dat niemand door een betalingsachterstand op straat komt te staan of van energie wordt afgesloten. Armoede en schulden aanpakken doet dit college niet alleen. Een aanzienlijk deel van deze maatregelen wordt samen met organisaties uit het maatschappelijk middenveld vormgegeven. Het college heeft grote waardering voor alle organisaties in de stad die initiatieven nemen om stadsgenoten die te maken hebben met geldproblemen te ondersteunen. Onderstaande acties kunnen allemaal binnen de bandbreedte van de bestaande middelen van programma 7, aangevuld met de in de vorige paragraaf benoemde extra rijksmiddelen, worden gefinancierd.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

•

•

•

•

•

•

•

•

Op dit moment wordt er gewerkt aan een landelijk noodfonds voor inwoners die hun energierekening niet meer kunnen betalen. Maar veel mensen kunnen daar niet op wachten. In samenwerking met Sociale Fondsen Den Haag (SFDH) is er voor Haagse burgers die ondanks lokale en landelijke ondersteuningsmaatregelen zoals de energietoeslag of de individuele bijzondere bijstand toch nog de rekening niet kunnen betalen de bestaande mogelijkheid van het Haags suppletiefonds waar (via een intermediair) beroep op gedaan kan worden. Dit fonds helpt ook bij achterstanden op andere vaste lasten zodat ontruimingen en afsluitingen van energie of water voorkomen worden. Het college verstevigt dit suppletiefonds voor de komende winterperiode. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat minimahuishoudens met schoolgaande kinderen het meest ongunstige huishoudboekje hebben van alle minima. Samen met Leergeld wil het college in december deze gezinnen ondersteunen met een extra voorziening voor kleding of andere noodzakelijke spullen voor de kinderen. Het college heeft nauw contact met de Voedselbank. Het is belangrijk dat zij een toenemend aantal klanten van goed en gezond voedsel kunnen voorzien. Landelijk komen hier extra middelen voor vrij. Mocht dit niet toereikend blijken dan zal het college ondersteuning kunnen bieden. Voorkomen is beter dan genezen.

Het college wil mensen met beginnende energieschulden snel in beeld krijgen via de signalen in het kader van vroegsignalering. Door een toename in het aantal signalen is er extra uitvoeringscapaciteit beschikbaar gemaakt om deze signalen ook van een passend vervolg te kunnen voorzien. Vanaf oktober 2021 kunnen inwoners terecht bij de gemeente voor individuele bijzondere bijstand voor daadwerkelijke meerkosten voor energie. Met maatwerk wordt dan naar de persoonlijke situatie gekeken en de kosten worden vergoed indien nodig. De individuele bijzondere bijstand kan aanvullend verstrekt kan worden op de energietoeslag. Betalingsproblemen bij de energierekening moeten niet leiden tot uitval bij een schuldhulptraject. In de beantwoording van schriftelijke vragen hieromtrent (RIS 313072) staat aangegeven hoe de gemeente ervoor zorgt dat een lopende schuldregeling niet in gevaar komt door de gestegen energielasten. Door het reduceren of tot 0 terugbrengen van de aflossing op een saneringskrediet of het herfinancieren van een nieuwe schuld bij een schuldbemiddeling voorkomen we dat mensen uit hun hulpverleningstraject vallen. Duurzaam witgoed is vaak duurder in aanschaf dan het minder energiezuinige alternatief. Bij de beoordeling van de individuele bijzondere bijstand wordt in de regel uitgegaan van een vergoeding van de goedkoopst mogelijke adequate oplossing.

Dan kom je vanzelf op witgoed uit met de laagste energie labels. Uit het oogpunt van duurzaamheid, en om te voorkomen dat goedkoop door de hoge energiekosten duurkoop blijkt te zijn zal voortaan bij bijzondere bijstand voor witgoed voor de goedkoopst mogelijke, adequate én duurzame oplossing gekozen worden. Er zal namens de gemeente een ‘bespaarkaart’ worden opgestuurd aan Haagse inwoners. Behalve tips en ondersteuning bij besparing zal ook het aanbod aan inkomensondersteuning nogmaals onder de aandacht worden gebracht. Ontvangers van de energietoeslag kunnen deze kaart dit najaar verwachten.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10314285

Tenslotte Voor veel mensen zal de komende periode nog onzeker zijn. Doen alle landelijke en lokale maatregelen genoeg om zonder financiële kleerscheuren de winter door te komen? Het contact met het maatschappelijke middenveld op deze thema’s is intensief. Het college houdt de vinger aan de pols en zal binnen de wettelijke en financiële kaders zich tot het uiterste inspannen om financieel kwetsbaren in onze stad te ondersteunen. De meeste van de ondersteuningsmogelijkheden in deze brief zijn bedoeld voor de korte en middellange termijn. Einde van dit jaar mag uw raad weer een brede brief over armoedebestrijding en schuldhulpverlening tegenmoet zien. Daarin zal ook vanuit de ambities van het coalitieakkoord verder vooruit worden gekeken en oplossingen voor de langere termijn worden gepresenteerd en toegelicht. Hierin zal ook worden stilgestaan bij een bredere onderzoeksvraag naar de ondersteuningsbehoeften en impact van de armoederegeling bij diverse doelgroepen. Met vriendelijke groet, de wethouder Armoede, Inclusie en Volksgezondheid, Mariëlle Vavier

7/7