RIS313334 Samenvatting Miljoenennota 2023

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

001

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

BSD/10397305 RIS313334 m-

Aan: de Gemeenteraad

Contactpersoon

Karel Willems Dienst

Bestuursdienst Afdeling

Directie Bestuurlijke en Juridische Zaken Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

14 oktober 2021

karel.willems@denhaag.nl

Onderwerp

Samenvatting Miljoenennota 2023

Het kabinet presenteert de Miljoenennota 2023 in een periode die gekenmerkt wordt door crises en onzekerheden. Op nog geen tweeduizend kilometer van Den Haag woedt een verschrikkelijke oorlog. Nederland wordt als gevolg hiervan geconfronteerd met een grote toestroom aan vluchtelingen die het kabinet hoofdbrekens bezorgt hoe al deze mensen op een zo humane manier kan opvangen. Voorts zorgt dezelfde oorlog - en in het bijzonder het beleid van Rusland - ervoor dat Europa in een ongekende gas- en energiecrisis is beland. Niet alleen staat de gasleverzekerheid onder druk maar de inwoners, maatschappelijke instellingen en het mkb worden geconfronteerd met torenhoge energiekosten die de inflatie opstuwen naar 12% (inmiddels opgelopen tot 17,1%). Dit leidt voor vele huishoudens tot ernstige financiële nood waardoor boodschappen doen een enorme worsteling is. De Koning verwoordde dit in zijn Troonrede als volgt: “Een direct gevolg van de oorlog en de internationale sancties tegen Rusland is dat gas, elektriciteit en voedsel flink duurder zijn geworden. De gevolgen voor mensen, gezinnen en bedrijven zijn ernstig. Financiële problemen leiden tot meer schulden, faillissementen, gezondheidsproblemen en kinderarmoede. Het is pijnlijk dat steeds meer mensen in Nederland moeite hebben met het betalen van hun huur, boodschappen, zorgpremie of energierekening”.

Naast de aangekondigde koopkrachtmaatregelen van ruim 18 miljard zal er een energieplafond komen dat voor vele huishoudens wat financiële verlichting biedt voor de komende winter. In de Algemene Politieke Beschouwingen is door de Tweede Kamer ook aandacht gevraagd voor de situatie voor het mkb, sportaccommodaties, maatschappelijke- en cultuurinstellingen. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) hebben de koopkrachtmaatregelen uit de Miljoenennota een positief effect op de ontwikkeling van consumptie. Ook de uitgaven van de overheid dragen bij aan de groei ondanks het feit dat het Centraal Plan Bureau raamt dat een substantieel deel van de geplande investeringen niet kan worden gerealiseerd door aanbodproblemen en krapte op de arbeidsmarkt, aldus het CBS. De Raad van State (RvS) stelde in haar advies bij de Miljoenennota dat de historisch krappe arbeidsmarkt leidt tot aanzienlijke economische en maatschappelijke gevolgen. Het kabinet zet stappen om de krapte aan te pakken, maar volgens de RvS kan het kabinet met de knelpunten voortvarender aan de slag.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Het kabinet kan onder meer bijdragen aan een oplossing door werknemers te stimuleren meer uren te werken. Overheid én werkgevers spelen hierin samen een rol. Ze hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid om het arbeidsmarktprobleem aan te pakken. De Miljoenennota 2023, zoals deze door het kabinet is gepresenteerd, is met een gemeentelijke Haagse bril bekeken. Om ons op hoofdlijnen een beeld te geven hoe de voornemens van dit kabinet neerdalen over de gemeente Den Haag, zijn per beleidsdomein de opvallendste punten naar voren gebracht. Tevens zijn de belangrijkste resultaten benoemd die tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) over de Miljoenennota aan bod zijn gekomen en waar het kabinet in 2023 gevolg aan geeft. De Miljoenennota vormen, naast het coalitieakkoord van het nieuwe college van B&W, de belangrijkste bronnen voor de lobby.

Openbaar bestuur Met de oorlog in Oekraïne is een conflict in Europa ontstaan met grote gevolgen voor de internationale veiligheid waarvan ook Nederland direct de gevolgen ondervindt. Tegelijkertijd zijn ook andere dreigingen aan de buitengrenzen van Europa, voortvloeiend uit instabiliteit in het Midden-Oosten en Noord-Afrika, onverminderd aanwezig. Nationale en internationale veiligheid raken steeds meer verweven. Daarom besluit het kabinet tot instelling van de Nationale Veiligheidsraad (NVR), wat een directe uitwerking is van het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’ van het huidige kabinet. De NVR biedt ruimte voor strategische en verdiepende multidisciplinaire analyses In 2023 verwacht de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) de adviesrapporten: ‘Onderneming en Maatschappij’, ‘Onzekerheid en onbehagen’ en ‘Klimaatbeleid’. Daarnaast wordt de verkenning Klimaatrechtvaardigheid verwacht. De WRR zal, indien relevant, zijn werkzaamheden met betrekking tot de strategische en lange termijn gevolgen van de COVID-19crisis voortzetten. Een democratische samenleving kan alleen functioneren als we staan voor fundamentele grondrechten en vrijheden en deze blijven respecteren, beschermen en waarmaken. Waar iedereen meedoet en discriminatie wordt bestreden, zodat mensen in waardigheid vrij, veilig en gezond kunnen samenleven.

Het kabinet voert daarvoor het rijksbrede Nationaal Actieplan Mensenrechten uit en hebben het Platform Gemeenten en Mensenrechten ingesteld. Te veel mensen in Nederland hebben het gevoel dat zij onvoldoende een stem hebben in de besluiten die hen raken. Derhalve dient er meer invloed en zeggenschap te komen van mensen bij grote opgaven zoals de energie transitie of de woonopgave. Voor de lokale overheden vernieuwen we de afspraken via het wetsvoorstel Versterking participatie op decentraal niveau Het kabinet komt met één wet ter vergroting van de transparantie over onder andere de financiering van (nationale en lokale) politieke partijen. Tevens stelt het kabinet een adviescommissie in dat onderzoek gaat doen naar de ontwikkeling van radicalisering en politieke polarisatie en de effecten hiervan op het democratisch proces. Om de maatschappelijke opgaven effectief op te kunnen pakken, moet het hele openbaar bestuur goed samenwerken. Met het oog op de uitwerking van een nieuwe financieringssystematiek voor de periode na 2025 volstaat het kabinet in de Miljoenennota tot de aankondiging daarvan.

2/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Het kabinet wil in 2023 de visie op een toekomstbestendig decentraal openbaar bestuur uitvoeren. Hierin is expliciet aandacht voor de ondersteuning en de positie van decentrale volksvertegenwoordigingen, de burgemeester en de aantrekkelijkheid van politieke ambten. Met de nieuwe Wet Open overheid (Woo) is een belangrijke stap gezet naar een opener overheid. In 2023 worden verdere stappen gezet in het verkorten van de afhandelingstermijnen van Wooverzoeken en wordt steeds meer informatie actief openbaar gemaakt door middel van het gezamenlijke platform open.overheid.nl. Verkiezingen Het kabinet investeert vanaf 2023 ieder jaar extra geld in het onderhoud en de kwaliteitsversterking van het verkiezingsproces. Daarmee kan de rijksoverheid samen met de Kiesraad en gemeenten de robuustheid, toegankelijkheid en uitvoerbaarheid van het verkiezingsproces versterken. Met de ontwikkeling van de Kiesraad tot verkiezingsautoriteit wordt er verder gewerkt aan de kwaliteit van het verkiezingsproces. Ook de nieuwe procedure voor de vaststelling van de verkiezingsuitslag vergroot de kwaliteit van het proces. Een betere toegankelijkheid van de verkiezingen, zodat zoveel mogelijk kiesgerechtigden zelfstandig kunnen stemmen, is tevens een belangrijk onderdeel. Ook worden er voorbereidingen getroffen voor experimenten met een nieuw stembiljet.

Den Haag zal financieel niet (heel) veel merken van deze investering.

Financiën De Miljoenennota bevestigt de afspraken die de VNG in juni heeft gesloten over het vastzetten van het accres gemeentefonds. Die stijgt voor het jaar 2023 met ongeveer € 16,5 miljoen (4,25% van € 389 miljoen). Het kabinet reserveert € 1 miljard extra in 2026. Dat betekent dat de terugval in het accres (ofwel het ‘ravijn’ genoemd) met € 1 miljard voor een deel wordt verkleind, wat neer komt op een halvering van het ravijn. Voor Den Haag is dit € 39,2 miljoen. Het kabinet is zuinig met nieuwe informatie over de aangekondigde 'nieuwe financieringssystematiek voor gemeenten' die na 2025 van kracht moet worden. De Miljoenennota beperkt zich tot de mededeling dat het inzet op de uitwerking van een nieuwe financieringssystematiek waarvan een groter gemeentelijk belastinggebied een belangrijk onderdeel zou zijn.

Veiligheid en Openbare Orde De focus van het kabinet richt zich op de aanpak van ondermijning en wordt samen met alle overheidspartijen verder uitgebouwd. Daarbij zijn vier prioriteiten benoemd: voorkomen (preventie), doorbreken van criminele netwerken en verdienmodellen, bestraffen en beschermen. De preventieaanpak richt zich op de georganiseerde, ondermijnende criminaliteit én de jeugdcriminaliteit. Dit betekent dat jongeren ondersteund worden om te kiezen voor het rechte pad en een veilige toekomst. Hiervoor is structureel € 103 miljoen beschikbaar. Voor de versterking van de aanpak door RIECs, de aanpak van mainports en het Strategisch Kenniscentrum is in totaal structureel € 100 miljoen beschikbaar, waarvan € 43 miljoen voor de RIECs. Cybercrime en gedigitaliseerde criminaliteit maken vrijwel net zo vaak slachtoffers als traditionele criminaliteit. Het OM investeert in de aanpak van cybercrime en versterkt het de opsporingscapaciteit in het digitale domein. In de begroting hiervan is geen specifieke aandacht voor de rol van gemeenten in deze aanpak.

3/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Het programma Samen tegen mensenhandel wordt versterkt met € 2 miljoen. Het Rijk ziet de aanpak van mensenhandel en ondermijning als twee verschillende onderwerpen. Gemeente Den Haag heeft ervoor gekozen beide onderwerpen grotendeels aan elkaar te verbinden. Ook wordt gewerkt aan de modernisering van het wetsartikel waarin mensenhandel strafbaar is gesteld. De samenwerking tussen politie, GGZ en gemeenten bij de aanpak van personen met verward gedrag wordt geïntensiveerd. De afgelopen jaren is gebleken wat ‘best practices’ zijn. Het ministerie van Justitie en Veiligheid start met de regionale implementatie van de levensloopaanpak voor personen met verward gedrag met een hoog veiligheidsrisico. De doeluitkering Rampenbestrijding voor crisisbeheersing wordt verhoogd, structureel oplopend naar € 83 miljoen voor het beter voorbereiden op toekomstige (langdurige) rampen en crises door het versterken van het fundament en netwerk, platform en de informatiefunctie. Ook worden voorbereidingen getroffen om C2000 te vervangen om de continuïteit van de meldkamervoorziening te borgen. Voor de politie staat 2023 in het teken van het op orde krijgen van de operationele politiecapaciteit en het bouwen aan een politie die klaar is voor de toekomst. Het kabinet stelde vanuit het coalitieakkoord al € 200 miljoen ter beschikking voor het versterken van de politieorganisatie.

De operationele formatie breidt de komende jaren uit met 2400 fte. Hier bovenop worden in 2024 en 2025 700 extra agenten opgeleid voor in de wijk. De eerste groepen aspiranten zullen naar verwachting in 2023 afstuderen en instromen in de politieorganisatie. Met die instroom neemt de druk op de basisteams enigszins af. Racisme en discriminatie hebben geen plaats binnen de politie. Daarom wordt vanuit een nieuw perspectief gewerkt aan thema’s diversiteit, inclusie en vakmanschap. In de jaren 2021-2024 wordt in totaal € 7 miljoen ingezet voor de activiteiten in het kader van ‘politie voor iedereen’. Onze dienaars van de rechtsstaat, zoals criminaliteitsbestrijders, journalisten, advocaten, politici en rechters, worden bedreigd, geïntimideerd of nog erger. Veiligheid is onze kerntaak. Daarom maken we het stelsel van bewaken en beveiligen sterker en meer toekomstbestendig. Hiervoor is structureel € 100 miljoen beschikbaar.

Wonen, mobiliteit, klimaat (duurzaamheid) en economie Wonen Het kabinet beoogt met de regeling Woningbouwimpuls (Wbi) een bijdrage te leveren om het woningtekort op te lossen. De beschikbare middelen van € 222 miljoen die voor de gemeenten zijn bestemd voor de vijfde tranche van de Wbi, wordt opengesteld in 2023. Voor de Wbi is na 2023 geen budget meer gereserveerd. Begin 2022 is de regeling ontmoetingsruimten in ouderenhuisvesting opengesteld. Voor ouderenhuisvesting is in 2023 € 18 miljoen beschikbaar. In totaal kunnen hierdoor ongeveer 12.000 ouderenwoningen mogelijk worden gemaakt. In het coalitieakkoord van 2021 van het kabinet is al het vervolg van het Volkshuisvestingsfonds (VHF) aangekondigd. Het fonds is gericht op herstructurering van de bestaande woningvoorraad in kwetsbare gebieden door middel van een impuls in leefbaarheid, (maatschappelijke) voorzieningen en buitenruimte. In 2023 wordt ten behoeve van medeoverheden € 142,5 miljoen beschikbaar gesteld. Op het gebied van de inzet van de brede gebiedsontwikkeling in de 17 grootschalige NOVEXwoningbouwlocaties en daarbuiten stelt het kabinet in 2023 € 475 miljoen beschikbaar aan gemeenten.

4/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Voor de doorstroming van Oekraïense ontheemden van noodopvang naar reguliere huisvesting en voor andere doelgroepen, zijn op korte termijn extra woningen nodig. In lijn met het programma ‘Een thuis voor iedereen’ en het Woningbouwprogramma wordt vanuit de middelen voor de Woningbouwimpuls € 100 miljoen versneld ingezet op de transformatie van bestaande gebouwen en de bouw van nieuwe flexwoningen. Deze woningen zijn ook voor vergunninghouders. Daarnaast stelt het kabinet € 12 miljoen beschikbaar voor een taskforce versnelling tijdelijke huisvesting. De huurtoeslag wordt structureel verhoogd. Hiermee wil het kabinet dat er ook gezorgd wordt dat de opbrengst van de inkomensafhankelijke huurverlaging ook terugvloeit naar huurtoeslagontvangers. Mobiliteit Het kabinet geeft prioriteit aan beheer, onderhoud en vervanging, waarvan € 2 miljard voor spoor, € 1 miljard voor wegen en € 500 miljoen aan vaarwegen. In 2023 is € 900 miljoen gereserveerd voor bereikbaarheid van woningbouw, waar in het najaar nog geld bovenop komt naar aanleiding van de MIRT-overleggen. Van de € 7,5 miljard die al in het coalitieakkoord van dit kabinet was afgesproken voor de bereikbaarheid van nieuwe woningen is na 2023 nog ongeveer € 6 miljard beschikbaar. De Miljoenennota besteedt geen aandacht voor spreiden en mijden en het potentieel van Betalen naar Gebruik.

Tevens is er geen aandacht voor multimodale reis en vervoersarmoede en heeft het kabinet geen oog voor grote OV-knelpunten en langere termijn van het OV. Het Nationaal Toekomstbeeld Fiets wordt door de regeringscoalitie omarmd maar de rijksbegroting reserveert daar amper middelen voor. Het kabinet ziet verkeersveiligheid als prioriteit maar zet het huidige beleid voort met de daarvoor in 2020 beschikbaar gestelde middelen. De kabinet beschrijft in de Miljoenennota in het bijzonder bij de actualisatie van de MIRT diverse projecten die betrekking hebben op de (regio) Den Haag. Er wordt aangegeven dat het kabinet hierover nog in overleg gaat met de decentrale overheden: • Als prioriteit in het kader van de Verstedelijking, de Verbetering Oude Lijn naar elke 5 minuten een trein en verbetering stations (waaronder Laan van NOI). Tevens staat nog steeds de oplevering gepland in 2023-2036 van de Spoorverdubbeling Rijswijk- Delft waarin ruimte komt voor 6 Sprinters op de Oude Lijn. • Voor MIRT-verkenning CID-Binckhorst streeft het kabinet om in het najaar 2022 te komen tot een gedragen bestuurlijke voorkeur, waarna de voorkeursbeslissing in het voorjaar van 2023 kan worden genomen.

• Voor het project A4 Burgerveen-N14 en (het prioritaire) A4 Haaglanden-N14 stelt het kabinet dat mijlpalen voor het project nader worden bepaald tot duidelijk is wanneer het van de beschikbare capaciteit aan stikstofdeskundigen gebruik kan maken. • Het kabinet verschuift de mijlpaal openstelling voor de RijnlandRoute Leidse regio (relevant voor de N44 en N14) van 2020-2022 naar 2023-2025. • Tot slot deelt het kabinet de informatie dat omtrent de Herinrichting emplacement Den Haag Centraal de werkzaamheden pas in 2025 worden afgerond. De Nederlandse Spoorwegen wil in de dienstregeling 2025 meer intercity’s tussen Rotterdam en Leiden via Den Haag HS laat rijden in plaats van Rotterdam naar Den Haag Centraal.

5/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Klimaat (Duurzaamheid) Om lagere inkomensgroepen te ondersteunen kunnen gemeenten in 2023 een energietoeslag van € 1.300 uitkeren. Deze rijksuitgaven komen neer op € 1.4 miljard. Van de energietoeslag van € 1.300 die we opnieuw in 2023 mogen uitkeren mag Den Haag dit jaar al € 500 uitkeren. Daarom krijgt Den Haag van de € 1.4 miljard compensatie in 2022 al € 500 miljoen uitgekeerd. Het kabinet wil (kwetsbare) huishoudens financieel ondersteunen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. In 2023 en 2024 komt in totaal € 300 miljoen extra beschikbaar voor het Nationaal Isolatieprogramma. Ook reserveert het kabinet € 500 miljoen voor het versterken van de kapitaalpositie van Stedin om investeringen in de energietransitie te ondersteunen. Als aanvulling op de Miljoenennota wordt in een brief aan de Tweede Kamer van minister Kaag van Financiën diverse maatregelen voorgesteld die betrekking hebben op de energierekening van huishoudens. Deze maatregelen moeten leiden tot een verbetering van de koopkracht. Zo wordt een prijsplafond voor energie van kracht. Vanaf 1 januari 2023 gaat een maximale prijs gelden voor de eerste 1200 kuub gas en de eerste 2400 kilowattuur stroom die wordt gebruikt. Gedacht wordt aan een prijs van maximaal € 1,50 voor een kuub gas en € 0,70 voor een kilowattuur elektriciteit.

Deze aantallen (m3 gas, kWh en prijzen) kunnen de komende weken nog veranderen. Het kabinet geeft aan vanwege het behoud van de prikkel om zuinig te blijven in het energieverbruik dat wie meer gas en elektriciteit verbruikt dan het ingestelde plafond dan ook het hogere markttarief betaalt. Om al dit najaar iets te doen aan de hoge energierekeningen heeft het kabinet afspraken gemaakt met energiebedrijven. Zij gaan de laatste twee maanden van 2022 de rekening van hun klanten alvast verlagen. De overheid vergoedt de energiemaatschappijen het verschil wat de schatkist circa meer dan € 5,4 miljard euro gaat kosten. Met betrekking tot halen van de klimaatdoelen is een versnelling van de emissiereductie noodzakelijk. Het kabinet werkt aan een voorstel om dit vast te leggen in de Klimaatwet. Economie Het kabinet neemt een groot pakket aan maatregelen om huishoudens te ondersteunen bij de hoge energierekening en om werken lonender te maken. De verlaging van de energiebelasting uit 2022 wordt doorgezet en geïntensiveerd. Het kabinet heeft in de brief van minister Kaag alsmede tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen aangekondigd om ook met voorstellen te komen voor het mkb. Het kabinet werkt aan een transparante, toegankelijke en begrijpelijke overheid. Hierbij zijn digitalisering van de overheid en informatievoorziening aan het parlement en de samenleving van belang.

Het kabinet blijft de ondernemende, innovatieve en eerlijke Nederlandse economie versterken. Een aantrekkelijk ondernemersklimaat is nodig voor de enthousiaste startups, het sterke middenen kleinbedrijf (mkb) ondernemers en het betrokken bedrijfsleven, zodat zij duurzaam bijdragen aan de brede welvaart. Digitalisering biedt veel kansen. Hiervoor zet het kabinet in op uitstekende digitale vaardigheden, een sterke Europese digitale markt, hoogstaande infrastructuur en ambitieuze samenwerking in technologische innovatie. Tegelijkertijd kent digitalisering ook risico’s, zoals desinformatie, digitale aanvallen of het uitsluiten van burgers die niet mee kunnen komen. Daarom werkt het kabinet aan een veilige, inclusieve en kansrijke digitale samenleving die publieke waarden en grondrechten beschermt, door meer dan voorheen normerend op te treden naar publieke en private partijen. Het kabinet investeert om de brede welvaart te vergroten. De zeven brede welvaartsprioriteiten zijn: kansengelijkheid, democratische rechtsorde, veiligheid en sterke samenleving, internationale context, duurzaamheid, gezondheid en de economie.

6/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Werk & Inkomen In de plannen van het kabinet is vooral veel aandacht voor de koopkrachtmaatregelen. Het effect hiervan is echter nog deels onzeker, omdat het prijsplafond voor energie nog niet is verwerkt in de berekeningen en ook de gasprijs voor de komende periode een onzekere factor blijft. De maatregelen die het kabinet heeft aangekondigd zijn met name gericht op de lage en middeninkomens. In totaal is hiervoor in 2023 ruim € 18 miljard beschikbaar, waarvan € 5 miljard structureel. Een lange termijnvisie op het herstel van bestaanszekerheid lijkt nog te ontbreken. Concreet komt dat neer op dat er een tijdelijk maximum komt op de gas- en elektratarieven om de energierekening draaglijk te houden en houvast te bieden. Voor de meest kwetsbare huishoudens komt er opnieuw een energietoeslag en worden de zorg- en huurtoeslag en het kindgebonden budget verhoogd. Om mensen structureel te helpen, gaat het minimumloon in 2023 met 10% omhoog. De AOW en arbeidsgerelateerde uitkeringen, waaronder de bijstand, stijgen mee. Om te zorgen dat mensen meer inkomen overhouden uit hun werk worden de lasten op arbeid structureel verlaagd. Het 1e tarief van de inkomstenbelasting gaat omlaag en de arbeidskorting omhoog. Op deze manier worden ook middeninkomens ondersteund.

Als gevolg van de hoge inflatie loopt het aandeel van de bevolking in armoede op tot 6,7% in 2022, voor kinderen is dat zelfs 9,2%. Hierbij geldt de kanttekening dat niet alle huishoudens al in 2022 met de prijsstijging worden geconfronteerd. Het beleid uit de Miljoenennota zorgt in 2023 voor een scherpe daling van de armoede naar 4,9% van de bevolking en 6,7% van de kinderen. Hier geldt de kanttekening dat een groot deel van het beleid tijdelijk is. Indien de energieprijzen ook na 2023 hoog blijven zal de armoede bij ongewijzigd beleid naar verwachting weer oplopen. Het Centraal Plan Bureau (CPB) voorziet dat in 2023 de werkgelegenheid bij de overheid en de zorg nog flink doorgroeit maar in de marktsector daalt. Volgens het CPB ijlt de bijstand wat na op de ontwikkelingen van de werkloosheid, waardoor het onderzoeksinstituut verwacht dat het aantal bijstandsgerechtigden in 2023 met 10.000 zal dalen. In de oplossing van het onbenut arbeidspotentieel volgt het kabinet twee sporen. Ten eerste de essentiële rol die werkgevers spelen in het aanbieden van betere arbeidsvoorwaarden. Ten tweede wil het kabinet dat mensen meer uren gaan werken. Hoewel er veel mensen met onbenut arbeidspotentieel een bijstandsuitkering noemt het kabinet niet.

Het kabinet wil in het kader van de Participatiewet het wetsvoorstel Breed Offensief (BO) vóór de jaarwisseling door zowel de Tweede als de Eerste Kamer loodsen. Mensen kunnen - na invoering van het BO (naar verwachting 1 januari 2024) – ook in deeltijd met loonkostensubsidie gaan werken. In het wetsvoorstel (en de financiering) is ook voorzien in een tijdelijke vrijlatingsregeling voor de duur van één jaar met de mogelijkheid van verlenging. De wijziging van de kostendelersnorm (loopt mee met BO) gaat waarschijnlijk in op 1 januari 2023. Het kabinet werkt de verbetering van de Participatiewet uit in twee sporen. Spoor 1 moet meer ruimte genereren om in de uitvoering de ondersteuning vanuit de wet meer toe te kunnen spitsen op de situatie van bijstandsgerechtigden. Bij spoor 2 ligt de focus op versterken van bestaanszekerheid in brede zin, perspectief/integraliteit met aanpalende wetgeving in het sociaal domein, en handhaving. Tevens wil het kabinet bekijken waar hardvochtige effecten van wetgeving kunnen worden oplost. Daarom wil het kabinet regels vereenvoudigen, uitgaan van vertrouwen en oog hebben voor ieders talent en beperkingen. Dit leidt naar verwachting in 2023 tot een wetsvoorstel.

7/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

De doorwerking van een hoger wettelijk minimumloon in de hoogte van de uitkering, en de verwachte daling van het aantal mensen met een bijstandsuitkering leiden ertoe dat het macrobudget voor 2023 (BUIG-budget) ongeveer uitkomt op het budget van 2022. Voor het jaar 2022 zal Den Haag ten behoeve van de bijzondere bijstand € 50 miljoen extra ontvangen. De middelen voor de onderwijsroute inburgering die in de bestuurlijke afspraken over de asielcrisis aan gemeenten zijn toegezegd zijn opgenomen in de begroting. Het gaat om tijdelijk extra middelen totdat dit structureel geregeld is. Hiervoor wordt vanaf 2023 tot en met 2025 cumulatief € 35 miljoen extra beschikbaar gesteld. Daarnaast zijn extra middelen opgenomen voor de uitvoeringskosten en maatschappelijke opvang.

Onderwijs, jeugd, Wmo inclusief, volksgezondheid, sport en cultuur Onderwijs Het kabinet investeert structureel € 800 miljoen om de loonkloof tussen leraren in het primair en voorgezet onderwijs te dichten, de werkdruk in het voortgezet onderwijs aan te pakken en de rol en positie van de schoolleider te versterken. Uit deze besteding komt ook een structurele arbeidsmarkttoelage voor personeel dat werkt op scholen met veel kwetsbare leerlingen en financiële ruimte voor professionalisering. Het kabinet neemt meer regie op het lerarentekort. Er wordt structureel € 1 miljard beschikbaar gesteld om kansengelijkheid te verbeteren. Hierbij is specifieke inzet nodig voor leerlingen die meer dan anderen last hebben gehad van de coronacrisis. Daarnaast wordt hiermee ingezet op gelijke toegang voor leerlingen, ongeacht waar zij vandaan komen en wat hun ondersteuningsbehoefte is. Ook wordt gesproken over meer kansengelijkheid in het mbo door met de beschikbaar gestelde middelen het mbo-niveau 2 op orde te brengen en in te zetten op stageplekken voor alle studenten. Om goed mee te kunnen doen in de samenleving, hebben mensen een aantal basisvaardigheden nodig: lezen, schrijven, rekenen en omgaan met de computer. Aan hulp bij het verbeteren van deze vaardigheden stelt het kabinet vanaf 2023 jaarlijks € 1 miljard in het vooruitzicht.

Dit gaat onder meer naar extra ondersteuning op scholen, hulp bij de aanschaf van lesmateriaal, een duidelijkere opdracht voor het onderwijs en samenwerking met de bibliotheek. Het beheersen van digitale vaardigheden is overigens van belang voor alle burgers vanwege de digitale transitie en het verdienvermogen van Nederland. De trend in dalende onderwijsprestaties in het primair en voortgezet onderwijs is zorgelijk voor de kansengelijkheid en het verdienvermogen van Nederland. De dalende leesvaardigheid springt het meest in het oog: één op de vier leerlingen loopt risico op laaggeletterdheid. Ter ondersteuning van de aanpak van laaggeletterdheid wordt in 2023 € 15,6 miljoen beschikbaar gesteld als bijdrage aan het landelijke programma Tel mee met Taal dat door diverse ministeries wordt uitgevoerd en gefinancierd. Daarnaast wordt er vanuit het Nationaal Groeifonds geïnvesteerd in het mbo. Er wordt bijvoorbeeld ingezet op Leven Lang Ontwikkelen door middel van het leeroverzicht/skills en Collectief Laagopgeleiden & Laaggeletterden. Het kabinet zal ook extra investeren in de leerroutes vo-mbo-hbo, inzet LOB en tegengaan stagediscriminatie in mbo-ho. Er komt een structurele investering van € 500 miljoen voor de verbetering van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek.

Deze investering dient om het kennisniveau van het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek hoog te houden.

8/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Gericht op het stimuleren van de regionale samenwerking vmbo-mbo-hbo en een extra investering in hbo zorg, onderwijs, bèta en techniek. Ook wordt de basisbeurs heringevoerd met een éénmalige vergoeding voor studenten die de basisbeurs hebben misgelopen. Hiervoor wordt extra € 1 miljard als compensatie beschikbaar gesteld. In 2023 krijgen uitwonende mbo en ho studenten € 165 per maand extra als compensatie voor koopkrachtverlies. Tevens komt er een landelijke inzet op gelijke behandeling van mbo, hbo en wo studenten. Een Landelijke Werkagenda voor het mbo zal het komend jaar worden ontwikkeld waarbij ook gemeenten worden betrokken. Deze wordt op Prinsjesdag 2023 door het kabinet gepresenteerd. De arbeidsmarkt voor de zorg en het ontzorgen van zorgmedewerkers komt aan de orde in het Integraal Zorgakkoord (VWS). Jeugd In de Miljoenennota besteedt het kabinet vrijwel geen woord aan jeugd. Wel wordt in het begrotingshoofdstuk van VWS de Hervormingsagenda in grote lijnen beschreven. Conform de afspraken meldt het kabinet dat voor 2023 incidenteel € 1,454 miljard extra beschikbaar komt voor de jeugdzorg. Het kabinet gaat ervan uit dat gemeenten een besparing realiseren voor een bedrag van € 374 miljoen op de jeugdzorguitgaven in 2023. In de begroting van het ministerie van Justitie en Veiligheid wordt ruime aandacht geschonken aan het toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming.

Ook de integrale preventieaanpak van jeugdcriminaliteit. Het kabinet geeft, zoals verwoord in de begroting van het ministerie van VWS, aan dat het actieprogramma Kansrijke Start in 2023 wordt voortgezet. De ambitie is dat in elke gemeente op basis van structurele middelen een lokale Kansrijke Start-aanpak komt. Wmo inclusief De vraag naar ondersteuning en zorg blijft de komende decennia stijgen. Tegelijkertijd krimpt de arbeidsmarkt, worden de gevolgen van de vergrijzing steeds merkbaarder en neemt de druk op mantelzorgers toe. Met deze Miljoenennota wordt een tweeledige verandering in gang gezet. De regering zet enerzijds in op preventie met o.a. het Nationaal Preventieakkoord en het Gezonde en Actief Leven Akkoord (GALA) en beoogt daarmee de behoefte aan zorg op termijn (‘gezonde generatie in 2040’) te verminderen. Tegelijkertijd wordt indirect ingezet op het afbouwen van de zorgvraag bij de huidige generatie ouderen. Hiertoe dient bijv. het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen (WOZO). De kernleus: ‘zelf als het kan; thuis als het kan; digitaal als het kan’. De passende zorg, de arbeidskrapte en de betaalbaarheid knellen. De opgave van het kabinet is hoe de zorg in de toekomst betaalbaar houden ofwel de zorgvraag afremmen met stevig preventiebeleid. Het Rijk ziet niet direct hierin een rol voor zichzelf weggelegd.

Het kabinet trekt € 280 miljoen uit voor het programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor ouderen (WOZO). Het doel van de ondersteuning is, stimuleren dat ouderen langer thuis kunnen wonen, langer zelfredzaam blijven en meer gebruik kunnen maken van technische innovaties. Het kabinet houdt vast aan het voornemen de eigen bijdrage Wmo te herzien en is niet ontvankelijk voor de dreiging van de aanzuigende werking van de huishoudelijke hulp en om maatregelen die de (financiële) druk op Wmo-voorzieningen verminderen. Verwachte ingangsdatum 1 januari 2025. Verder wordt samen met kennisinstituten ingezet op het ontwikkelen en toepassen van effectieve interventies. Tenslotte wordt het Houdbaarheidsonderzoek nog eens herhaald. Gericht op hoe het gebruik van de Wmo zich de komende 5 tot 20 jaar zal ontwikkelen.

9/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Er komt in 2023 een Nationaal Actieplan seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld. Hiervoor komen echter geen extra middelen van het Rijk beschikbaar richting gemeenten en organisaties. De aanpak van loverboyproblematiek en mensenhandel krijgt vorm in het programma Samen tegen Mensenhandel. Ook worden acties ingezet om meer aandacht te vragen voor gender gerelateerd geweld, zoals intiem terreur en stalking. In 2023 verschijnt het onderzoek in 13 regio’s naar meldingen bij Veilig Thuis. Het kabinet heeft al structureel € 65 miljoen extra beschikbaar gesteld voor de brede aanpak van daken thuisloosheid. Er is echter nog geen duidelijkheid over de wijze waarop dit de komende periode uitgekeerd wordt aan de gemeenten. Positief is dat het kabinet middelen bestemd voor de sluitende aanpak voor personen met verward gedrag en de afronding van de implementatie van de Wet verplichte GGZ. Voor de aanpak van de wachtlijsten in de GGZ (behandeling op grond van de Zorgverzekeringswet) is € 30 miljoen voor zowel 2023 als 2024 beschikbaar. Met deze middelen kunnen de regionale aanpakken voorgezet worden. In het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) wordt vanaf 2023 € 150 miljoen structureel beschikbaar gesteld voor taken die de gemeenten uitvoeren. Ten behoeve van het verbinden van de curatieve en sociale sector.

De verwachte compensatie voor gemeenten voor schade van het Wmoabonnementstarief eigen bijdrage (er zou hiervoor € 110 miljoen vrijgemaakt worden) is weliswaar niet terug te vinden in de Miljoenennota maar is enkele dagen voor Prinsjesdag na akkoord met de zorgpartners door het kabinet alsnog toegevoegd aan het Integraal Zorgakkoord. Op huisvestingsgebied zijn er verschillende positieve bewegingen die effect kunnen hebben op zowel preventie, als het realiseren van meer woonplekken voor kwetsbare groepen. Dat omvat de huurverlaging voor sociale minima wonend in corporatiewoningen. Het kabinet introduceert de Regeling huisvesting aandachtsgroepen waarbij € 38 miljoen beschikbaar wordt gesteld in 2023. Voor de realisatie van woonruimte voor aandachtsgroepen heeft het kabinet voor gemeenten in 2023 € 40 miljoen, voor 2024 € 10 miljoen en voor 2025 € 10 miljoen in het vooruitzicht gesteld. Deze uitkering stelt gemeenten in staat om huisvesting te realiseren voor onder andere mensen met sociale en/of medische urgentie. Daarnaast zijn diverse initiatieven aangekondigd voor het stimuleren van woonzorgcombinaties voor kwetsbare groepen in brede zin. Er is geen consensus over het minimale bedrag dat mensen nodig hebben om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.

Een onafhankelijke commissie sociaal minimum gaat aan de slag om advies uit te brengen welk minimaal bedrag mensen nodig hebben om in hun levensonderhoud te voorzien. De commissie presenteert in 2023 haar eindrapport Net als afgelopen jaar besteedt de Miljoenennota aandacht aan de gevolgen van de coronacrisis. Hierbij wordt onder meer gewezen op de financiële gevolgen, maar ook op de afname van mentale gezondheid en wachtlijsten in de zorg tijdens en na corona. De gezonde levensverwachting van Nederlanders is hoog vergeleken met andere (Europese) landen. Er is een focus op passende zorg: betaalbaar, beschikbaar en bereikbaar voor iedereen die dat nodig heeft. Hiervoor is meer inzet op preventie nodig. Het kabinet investeert in de gezondheid van Nederlanders, het remmen van de groei van de zorg en deze toegankelijk houden. Er moet meer worden samengewerkt tussen gemeenten, huisartsenzorg en gezondheidszorg. Afspraken daarover worden in het Integraal Zorgakkoord (IZA) gemaakt, waarbij specifieke middelen voor de thema’s uit het IZA en betrokkenheid van gemeente beschikbaar worden gesteld.

10/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Volksgezondheid Via het Nationaal Preventieakkoord streeft het kabinet naar de Gezonde Generatie in 2040 door extra in te zetten op het tegengaan van overgewicht; het aantal rokers te verminderen en problematisch alcoholgebruik terug te dringen. Het budget van het preventieakkoord loopt de komende jaren op van € 42,6 miljoen in 2022 tot € 62,83 miljoen in 2025. Het budget valpreventie 65-plussers wordt structureel € 58,3 miljoen. De preventie-aanpak is verbreed met het thema mentale gezondheid. Ook is er extra aandacht voor seksuele gezondheid bij personen in een meer kwetsbare situatie. Er wordt meer ingezet op pandemische paraatheid, waarbij de versterking van de GGD als essentieel wordt gezien. Voor het wegwerken van kwetsbaarheden in de medisch-operationele processen op regionaal niveau stelt het kabinet € 37,3 miljoen beschikbaar. Daarnaast moet de zorgcapaciteit flexibel worden, zodat snel kan worden opgeschaald. Dat kan alleen bij goede samenwerking in de zorg. Het Regionaal Overleg Acute Zorg (ROAZ) is de plek om deze samenwerking in de zorgketen te laten plaatsvinden. Het Programma Alles is Gezondheid wordt met € 3 miljoen gecontinueerd. Dit programma stimuleert samenwerking tussen bedrijfsleven, burgerinitiatieven, maatschappelijke organisaties en politiek.

Voor onder andere depressiepreventie, nader onderzoek naar de doodsoorzaak van kinderen en mentale vitaliteit van werkenden is € 3,7 miljoen beschikbaar. Het kabinet blijft vanuit Integratie en antidiscriminatie werken aan de gestelde prioriteiten zoals deze in het coalitieakkoord van het kabinet zijn verwoord. Het kabinet doelt hierop investeringen om de brede welvaart te vergroten waarvan democratische rechtsorde, gelijke kansen en een veilige en sterke samenleving de belangrijkste thema’s zijn voor antidiscriminatie en verbinding. Het kabinet investeert op verschillende terreinen om de brede welvaart te vergroten. Kansengelijkheid, preventieaanpak richting kwetsbare jongeren en wonen (in het bijzonder om een passende betaalbare koopwoning te vinden) zijn relevant voor antidiscriminatie en verbinding. Discriminatie op de woningmarkt (particuliere huursector met name) is een groot probleem. Dit wordt aanzienlijk versterkt door de krapte op die markt. Voor de bescherming van arbeidsmigranten staat vanaf 2024 een bedrag van € 5 miljoen gereserveerd. Hierbij wordt niet specifiek gemeld waar dat geld naar toe gaat. De middelen zijn ten behoeve van het uitvoeren van de aanbevelingen uit het rapport van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten (commissie Roemer). Sport Het kabinet wil een gezonde leefomgeving en leefstijl stimuleren.

Doel is om een fitte en veerkrachtige samenleving te krijgen, waarin mensen minder snel ziek worden en ouderen lang gezond blijven. Op lange termijn moet dit ervoor zorgen dat de zorguitgaven worden geremd en de zorg houdbaar en betaalbaar blijft. Er is door het kabinet € 90 miljoen extra beschikbaar voor de bevordering van de mentale en fysieke gezondheid en preventie. Sporten en bewegen draagt bij aan een gezonde leefstijl. Doel is dat in 2040 75% van de mensen minstens 2,5 uur per week beweegt. Nu is dat minder dan 50%. Om dit te bereiken, wil het kabinet onder andere meer doelgroepen bereiken en sporten en bewegen voor iedereen toegankelijk maken. Bijvoorbeeld via buurtsportcoaches. Daarnaast zet het kabinet in op het versterken en behouden van een sterke sportsector, het bevorderen van kansengelijkheid in de sport en het vergroten van de maatschappelijke waarde van topsport.

11/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10397305

Cultuur Voor cultuur zijn in de Miljoenennota geen nieuwe beleidswijzigingen aangekondigd. De inhoudelijke maatregelen die in de Miljoenennota en de begroting van het ministerie van OCW worden genoemd, waren al onderdeel van de uitgangspuntenbrief van de staatssecretaris die voor de zomer naar de Tweede Kamer is gegaan. Een opvallend gemis in de Miljoenennota is de uitspraak over het al dan niet verlengen van de meerjarige subsidies vanuit BIS en de Rijksfondsen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester,

Ilma Merx

Anne Mulder

12/12