RIS313317 Bijlage 1 verkenning impact gascrisis docx

Op 29 maart 2022 heeft het college van B&W besloten een nieuwe Europese aanbesteding op te starten met als doel een nieuw gascontract af te sluiten per 1 januari 2023 (RIS311945).67 U wordt separaat geïnformeerd over de ontwikkelingen in dit kader.

Doelgroep het Rijk/Europa Europa stuurt op de verduurzaming van steden middels verschillende subsidies (cofinanciering). Gemeenten kunnen hier aanspraak op doen. Sinds dit jaar is Den Haag één van de steden die is geselecteerd voor het programma 100-Climate Neutral Cities by 2030. Dit biedt kansen voor mogelijke Europese fondsen ter verduurzaming van de stad. 68

3.6 Veiligheid Doelgroep bewoners Den Haag is een stad waar jaarlijks tal van demonstraties plaatsvinden. Tijdens de corona lockdowns was er sprake van veel sociale onrust en ongeregeldheden. Tevens wordt geconstateerd dat het vertrouwen in de overheid is gedaald. Volgens het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP-kwartaal 22022), geeft 37% van de ondervraagden aan de regering voldoende te vertrouwen. Dit was kwartaal

66 https://duurzamestad.denhaag.nl/ 67 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/753995 68 https://agendastad.nl/eu-bericht-item/zeven-nederlandse-steden-geselecteerd-voor-de-missie-100-

klimaatneutrale-en-slimme-steden-in-2030-van-de-europese-commissie/

29

1-2021 nog 73%.69 Dit lage vertrouwen kan mogelijk zorgen voor extra maatschappelijke onrust en weinig draagvlak voor maatregelen. Mocht dit leiden tot ongeregeldheden zal indien de crisisstructuur is geactiveerd, de verantwoordelijkheid voor handhaving liggen bij de veiligheidsregio (zie paragraaf 1.8). Met betrekking tot de gascrisis is het denkbaar dat de onvrede richting de overheid zal toenemen indien de prijzen blijven stijgen of er bepaalde bedrijven of instellingen afgesloten moeten worden.

Doelgroep bedrijven en instellingen Voor bedrijven of instellingen die per jaar meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m³ aardgas gebruiken, geldt op grond van het Activiteitenbesluit milieubeheer een verplichting om energiebesparende maatregelen te nemen met een terugverdientijd van 5 jaar of minder. Dit is de energiebesparingsplicht.70 Daarnaast is er per 1 juli 2019 aanvullend de informatieplicht energiebesparing.71 Dit betekent dat deze bedrijven moeten rapporteren welke energiebesparende maatregelen ze hebben uitgevoerd. Voor bedrijven of instellingen die jaarlijks meer dan 200.000 kWh stroom of 75.000 m3 gas verbruiken kan de gemeente eisen dat ze een energiebesparingsonderzoek doen. Voor bedrijven met meer dan 250 werknemers of een jaaromzet van € 50 miljoen of meer (en een jaarlijks balanstotaal van meer dan € 43 miljoen) geldt dat deze bedrijven minstens elke 4 jaar een EED energie-audit van uw bedrijf moeten uitvoeren. Deze energie-audit is onderdeel van de Europese Energie-Efficiency Richtlijn (EED) en verplicht grote bedrijven in Europa inzicht te geven in het energiegebruik en het nemen van eventuele maatregelen.72 Tevens geldt dat per 1 januari 2023 alle kantoorgebouwen in Nederland minimaal energielabel C moeten hebben.

Voldoen gebouwen niet, dan dreigt sluiting.73 De Omgevingsdienst Haaglanden (ODH) houdt toezicht op het naleven van de energiewetgeving door bedrijven en handhaaft indien noodzakelijk.

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) Bij onvoorziene omstandigheden en in de nazorgfase van een ramp of crisissituatie -waarbij de druk op gemeentelijke diensten en/of stadsdelen aanvullende inspanning vereist of wanneer de inzet van een integrale aanpak van de problematiek door meerdere gemeentelijke diensten en/of stadsdelen is gewenst- kan het Gemeentelijk Team Incidentenbestrijding (GTI) bijeengeroepen worden door de Gemeentesecretaris. Naast het GTI kan ook de crisisstructuur van de veiligheidsregio in werking treden. Wanneer dit het geval is, is het regionaal crisisplan van kracht. De burgemeester van Den Haag fungeert als voorzitter van de veiligheidsregio. De structuur is als volgt:74 

Het bestuur van de veiligheidsregio is verantwoordelijk voor de preparatie op crisisbeheersing. De burgemeester of voorzitter van de veiligheidsregio is verantwoordelijk voor de aanpak van de effecten van een gas schaarste op de openbare orde en veiligheid in zijn/haar gemeente of veiligheidsregio. 69 https://www.scp.nl/actueel/nieuws/2022/06/15/stand-van-het-land-verdeeldheid-en-onvrede-maar-ook De burgemeester of voorzitter veiligheidsregio heeft in beginsel geen invloed hoge-kwaliteit-van-leven 70 https://wetten.overheid.nl/BWBR0022762/2022-09-21 op het functioneren van de gassector zelf (de continuïteit van de levering): de 71 https://www.rvo.nl/onderwerpen/informatieplicht-energiebesparing minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor leveringszekerheid 72 https://www.rvo.nl/onderwerpen/eed gas. Een burgemeester kan ten behoeve van openbare orde en veiligheid – 73 https://www.kvk.nl/advies-en-informatie/innovatie/duurzaam-ondernemen/verplichting-energielabel-cindien proportioneel en subsidiair – afwijken van sectorale wetgeving. Hij kan voorkomboete/#:~:text=Kantoorgebouwen%20groter%20dan%20100%20m2,moet%20je%20het%20pand%20 een bevel geven, voorschriften uitvaardigen of de maatregelen vaneen sluiten. andere partij bijsturen of beperken.

Deze bevoegdheden staan beschreven in 74 https://open.overheid.nl/repository/ronl-bd0419942f12ffd4b77b67bb6f23a735ab63037f/1/pdf/nationaalart. 175 en 176 Gemeentewet en art. 5 en 39 Wet Veiligheidsregio’s. crisisplan-gas-2021.pdf (p.16)  In het Besluit Veiligheidsregio’s en de daarop gebaseerde Basisvereisten Crisismanagement is vastgelegd dat de crisisorganisatie van de veiligheidsregio 72 uur continu zelfstandig dient te kunnen functioneren. 30 Veiligheidsregio’s maken samen met hun partners een inventarisatie van de mogelijke cascade-effecten en de vraag om voorzieningen naar aanleiding van de beperkte gaslevering in hun regio.

Doelgroep het Rijk/Europa Een fors tekort van gas kan tot maatschappelijke ontwrichting leiden en vormt daarmee ook mogelijk een dreiging voor de nationale veiligheid. Het Rijk heeft het daarom het Nationaal Crisisplan Gas opgesteld. Dit crisisplan biedt handvaten en geeft een leidraad voor vragen zoals:    

Wat voor een risico’s bestaan er? Wat voor een potentiële effecten hebben deze risico’s? Welke keuzes moeten er worden gemaakt? Hoe vangen we de maatschappelijke gevolgen zo goed mogelijk op?

Daarnaast is er met de ontwikkeling van dit Nationaal Crisisplan Gas aandacht besteed aan het in kaart brengen van belangrijke dilemma’s en aandachtspunten.

3.7 Bedrijfsvoering en P&O Doelgroep bewoners Communicatie over de situatie rondom gas gebeurt momenteel door de rijksoverheid. De gemeente communiceert o.a. over energiebesparing. Er is tijdens de coronacrisis door de gemeente ervaring opgedaan met crisiscommunicatie. Het is mogelijk om, indien nodig, een nieuwe crissistructuur op te zetten.

Doelgroep bedrijven en instellingen In het jaar 2021 voerde de gemeente 100 tot 200 energiescans uit bij MKB-ondernemingen in de stad. Het is de ambitie dat ministens 50% van de ondernemingen overgaat tot het treffen van één of meer verduurzamingsmaatregelen na het uitvoeren van de scan. Naast de energiescans organiseert de gemeente minstens één ronde collectief inkopen van energiebesparende maatregelen en wordt er ingezet op het waterzijdig CV tunen van bedrijven en is

31

dit in 2021 uitgebreid met een breder advies op maat (RIS310642).75 Hiervoor wordt een combinatie gemaakt met de energiescans en het collectief inkopen. Het was de ambitie om tussen de 300 en 1500 bedrijven te bereiken en ondersteunen in 2021 (RIS306148).76 Ook is het de ambitie om de komende jaren meer bedrijven naar Den Haag te halen die zich bezighouden met alles omtrent schone energie. De gemeente stelt bidbooks op voor dit soort bedrijven.

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) Door de Covid-19 pandemie is een aanzienlijk deel van de werknemers van de gemeente Den Haag thuis gaan werken. Ook nu de thuiswerkplicht niet meer geldt, werkt een deel van de collega’s een aantal dagen per week thuis. Voor 2022 is de thuiswerkvergoeding vastgesteld op €2 per dag. Voor de gemeentelijke werknemers is de gasprijsstijging in het licht van de thuiswerkvergoeding, van belang. In september 2022 starten nieuwe gemeentelijke cao-onderhandelingen bij de VNG. Eventuele compensatie van de gasprijsstijging via de thuiswerkvergoeding zal door de VNG moeten worden opgepakt.

75 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10786770/2#search=%22collectief%20inkopen%22 76 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/9148643/1/RIS306148_Bijlage

32

4. Uitkomsten Dit hoofdstuk geeft globaal de uitkomsten weer per scenario. Dit hoofdstuk is begin augustus opgesteld. Het hoofdstuk begint daarom met een actualisatie a.d.h.v. recente ontwikkeling. Daarna volgen handelingsperspectieven en de governance zoals deze naar aanleiding van de impact verkenning in de gemeente Den Haag zijn opgesteld.

4.1 Scenarioanalyse Huidige scenario In RIS313164 (bijlage 1) werd aangegeven dat we ons momenteel in scenario B bevinden. Het huidige scenario is ongewijzigd. Trigger gasprijs Het ministerie geeft aan: “Tevens is relevant dat het tijdelijke prijsplafond zal bestaan naast het koopkrachtpakket ter ondersteuning van lage en middeninkomens. Het plafond dient dus vooral om de resterende onzekerheid te beperken, maar zal niet de gehele stijging van de energieprijzen ongedaan maken.”77 Het gemiddeld gasverbruik voor een huishouden was in 2019 1000 m378 en 2350 KWh79. Dit staat gelijk aan een jaarbedrag van €3145 (maandbedrag: €262) als het tariefplafond van het ministerie wordt aangehouden. Op de in de verkenning aangehouden peildatum van 1 januari 2021 was de energierekening van een gemiddeld huishouden ~€1300.80 Het NIBUD verwacht dat door de maatregelen de financiële problemen zich vooral zullen voordoen bij lagere inkomens.81 In augustus kwam naar voren dat het aantal gebruikers van de voedselbank is toegenomen.82 In september heeft de voedselbank besloten om het normbedrag voor deelname te verlagen.83 Het tariefplafond geld niet voor de gemeentelijke organisatie. De in RIS313164 genoemde gevolgen blijven bestaan. Een stijging van kosten tegenover eerdere jaren vindt plaats. Er zijn nog geen concrete maatregelen aangekondigd voor het MKB en culturele/sportieve organisaties.

In november zal het ministerie van VWS de kamer informeren over steunmaatregelen.84 Trigger beschikbaarheid gas De ontwikkelingen van de afgelopen tijd maken de kans op scenario C en D lager. De gasvoorraden van Nederland zijn voor meer dan 89% gevuld.85 Dit is hoger dan de Europese doelstelling van 80% en het Europese gemiddelde van 87.4%. Het behalen van een totale vulgraad van meer dan 90% is 77 Kamerbrief aanvullende maatregelen energierekening | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl (p. 3) 78 Den Haag in Cijfers - Gemiddeld aardgasverbruik in m3 per woning 2019 79 Den Haag in Cijfers - Gemiddeld elektriciteitsverbruik in kWh per woning 2019 80 Prijs van energie 86 procent hoger (cbs.nl) 81 https://www.nibud.nl/nieuws/nibud-opgelucht/ 82 10 procent meer mensen bij de voedselbank, vooral veel ouderen | RTL Nieuws 83 Voedselbank verruimt de norm voor afhalen hulppakketten vanwege inflatie (nos.nl) 84 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/09/27/kamerbrief-over-verzoek-stand-van-

zaken-uitvoering-van-de-motie-mohandis-cs-30234-nr-321 85 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/beleidsnotas/2022/09/26/22473162beslisnota-bij-kamerbriefgasopslagen

33

reëel. De Nordstream 1, de pijplijn tussen Rusland en Duitsland, is per 3 september geheel dicht.86 Het geheel sluiten van gaswinning in Groningen wordt voorlopig uitgesteld door de geopolitieke situatie.87 In september is er in de Eemshaven een nieuwe terminal geopend om de toevoer van LNG (vloeibaar gas) per schip makkelijker te maken. De kans op een tekort aan gas gedurende de winter is door deze ontwikkelingen kleiner geworden.

4.2 Scenario’s Op de volgende pagina’s is een uitschrijving te lezen van de 4 scenario’s die begin augustus zijn opgesteld. Deze zijn samengesteld op basis van de op dat moment beschikbare informatie. De scenario’s zijn gebaseerd op cijfers en feiten maar zijn geen voorspelling van de toekomst. Ze dienden als kader voor het denkproces over hoe om te gaan met de gascrisis.

86 https://nos.nl/artikel/2443110-nord-stream-1-dicht-gazprom-levert-wel-gas-aan-europa-via-andere-leiding 87 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/09/26/22457919bijlage-1-

vaststellingsbesluit-groningenveld-2022-2023

34

Scenario A. Er is voldoende gas beschikbaar en de prijzen blijven stabiel of dalen

Waarschijnlijkheid: laag (Let op: dit scenario is al gepasseerd door de recente prijsstijging) Binnen dit scenario is voldoende gas beschikbaar en zullen de prijzen stabiel blijven of zelfs dalen. Er is geen directe crisissituatie. Dit scenario biedt kansen om voor te bereiden op een eventuele crisis in de toekomst en de afhankelijkheid van gas bij derde partijen in te perken. Dit betekent voortzetten van de aanpak voor energietransitie. Wanneer dit scenario aantreedt betekent het dat de prijzen zijn gaan dalen en we ons in de situatie verkeren van vóór de prijsstijging. Crisisniveau Vroegtijdige waarschuwing (crisisstructuur niet geactiveerd) Nationale maatregelenladder 1, 2, 3 zijn geactiveerd. Verantwoordelijkheden Rijk, Maatregelen 1-3 worden uitgevoerd door het Rijk. Er wordt VRH, Gemeenten extra toezicht gehouden op energiebesparende maatregelen. Dit wordt uitgevoerd door Omgevingsdienst Haaglanden. Geen officiële taken voor veiligheidsregio & gemeente.

35





±40% van de huizen in Den Haag heeft energielabel E, F of G (landelijk 17%). In dit scenario betekent dit dat we als gemeente mogelijk minder bewoners met betalingsproblemen mogen verwachten. In dit scenario is er meer financiële ruimte bij bewoners en ondernemers om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen. Naar grote waarschijnlijkheid wil deze groep ook verduurzamen vanwege de toegenomen urgentie en toegenomen financiële ruimte in dit scenario. Dit zal: o Mogelijk de druk vergroten op de uitvoer van de verduurzaming o Mogelijk de subsidiepotten voor de verduurzaming uitputten In dit scenario zal er meer financiële ruimte ontstaan voor de 51.290 ZZP´ers die (gedeeltelijk) vanuit huis werken. 35% leeft rond de armoedegrens. Naar verwachting zal deze groep minder snel in de financiële problemen geraken. In dit scenario blijft de besparingsverwachting uit het Stedelijke Energieplan (SEP) van 30% van kracht. Dit percentage valt hoger uit dan de besparingslijn van de EU van 15%. Het percentage in het SEP is geen beleidsdoel maar een verwachting. Op dit moment duurt het plaatsen van een warmtepomp al meer dan een jaar. Naar verwachting zal deze duur toenemen in dit scenario door een groeiende vraag. Doordat de prijzen dalen in dit scenario komt de Economische visie Den Haag niet in het geding.

Naar verwachting zullen bedrijven/instellingen en MKB niet in de schulden komen bij het terugbetalen van de coronasteun. Wel moet onderzocht worden welke bedrijven ondanks de gasprijs moeite hebben met de terugbetaling. Het is niet aannemelijk in dit scenario dat de werkloosheid zal stijgen door (on)gedwongen ontslag of sluiting van sectoren. In Den Haag wonen naar schatting 12.000 arbeidsmigranten. De meeste van hen werken in de kassenindustrie. Er wordt in dit scenario niet verwacht dat deze migranten werkloos geraken. De arbeidsmarkt zal krap blijven in dit scenario. Ondanks dat de gasprijs is gedaald in dit scenario zal het aantal mensen dat schuldhulpverlening nodig heeft maximaal toenemen met 20%. Dit is op basis van de huidige ramingen. 1/5e van de bewoners in de stad blijft financieel kwetsbaar. De druk op de middeninkomens zal aanzienlijk verlichten in dit scenario. Het is aannemelijk dat de sponsorbesteding toeneemt door meer financiële ruimte bij bedrijven/MKB. Dit is positief voor de beleidsdoelstellingen gesteld in de Economische visie Den Haag. Sociale instellingen/voorzieningen komen niet direct onder financiële druk te staan in dit scenario. In dit scenario worden geen problemen wat betreft de stedelijke mobiliteit verwacht. In dit scenario is er geen sprake van (on)gedwongen afkoppeling van het gas.

De energiebelasting is in eerste instantie verlaagd naar 9% tot 1 januari 2023. Er is nog geen uitsluitsel gegeven of deze weer verhoogd wordt. Per 1 januari moet de gemeente een nieuw energiecontract afsluiten. Het is nog onbekend wat dit doet met de gemeentelijke begroting. De thuiswerkvergoeding van €2,- kan volstaan in dit scenario

 

De prijzen dalen in dit scenario. Naar verwachting ontstaat er dan ook geen maatschappelijke onrust. De Crisisstructuur (of het GTI) hoeft niet te worden ingezet.

 

Gemeentelijk vastgoed hoeft niet gesloten te worden in dit scenario. De gemeentelijke organisatie is niet zelfvoorzienend wat betreft gas. De dreigende gascrisis is een teken om de verduurzaming sneller in gang te zetten en onderzoek te doen naar de opschaling van producten voor de energietransitie. Door krapte op de arbeidsmarkt blijft het lastig om openstaande vacatures te vullen. Er is een berekening gemaakt van mogelijke kosten van gas- en energieverbruik voor de gemeente Den Haag.



               

 

36

Scenario B. Er is voldoende gas beschikbaar maar de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: hoog (Let op: in dit scenario verkeren we ons nu) Binnen dit scenario is er voldoende gas beschikbaar maar de prijzen stijgen verder omdat gas schaarser wordt. Een dergelijk scenario treedt bijvoorbeeld op als de levering van Russisch gas aan Europese landen gedeeltelijk stopt. Het klimaat heeft ook een groot effect op het niveau van schaarste. In jaren met een strenge winter gebruiken huishoudens tot wel 29% meer gas dan in jaren met een milde winter. Crisisniveau Vroegtijdige waarschuwing (GTI (op verzoek)/crisisstructuur (waarschijnlijk) niet geactiveerd) Nationale maatregelenladder 1, 2, 3 zijn geactiveerd. Maatregel 4 wordt mogelijk geactiveerd wanneer een tekort aan gas ontstaat. Verantwoordelijkheden Rijk, Maatregelen 1-4 worden uitgevoerd door het Rijk. Er wordt VRH, Gemeenten extra toezicht gehouden op energiebesparende maatregelen. Dit wordt uitgevoerd door Omgevingsdienst Haaglanden. Geen officiële taken voor veiligheidsregio & gemeente.

37

   

 

 

     

   



    



In het geval van een koude winter is het aannemelijk dat bewoners op zoek gaan naar alternatieve verwarmmethoden (bv. houtstook). Dit zorgt indirect voor luchtverontreiniging van de stad. Ook elektrische kachels kunnen ingezet worden wat de druk zal verhogen op het elektranet. Naar verwachting zal er in dit scenario minder financiële ruimte zijn bij bewoners om het huis te verduurzamen. Dit zal dan voornamelijk het geval zijn in de wijken met de hoogste energiearmoede. Door de prijsstijging onstaan er mogelijk huurachterstanden aan particuliere verhuurders en woningcorporaties (en eventuele hypotheekschulden bij huiseigenaren). Naarmate aardgas duurder wordt zullen bedrijven zoeken naar alternatieven. Hierbij kan gedacht worden aan het lager zetten van de verwarming en minder warmtapwater te gebruiken. Daarnaast is de verwachting dat er elektrische alternatieven ingezet worden zoals het aanschaffen van mobiele elektrische kacheltjes. Deze plotselinge elektrificatie kan problemen opleveren op het elektranet. Door de hogere gasprijs wordt er waarschijnlijk door sommige bedrijven vaker een beroep gedaan op verduurzamingssubsidies. Bedrijven en instellingen komen mogelijk in de financiële problemen vanwege de hoge energieprijzen. In dit scenario is het aannemelijk dat bedrijven moeten bezuinigen en aanpassingen doen in hun personeelsbestand.

Dit kan effect hebben op sponsoring, mvo en innovatie. Het is hierdoor mogelijk dat sportclubs en de festivals- en evenementen branche hier een nadelig effect van ondervinden. In dit scenario zal het MKB deze winter te maken krijgen met stijgende vaste lasten. En door toenemende inflatie en hoge lasten neemt de koopkracht af. Het is mogelijk dat dit indirect leidt tot omzetverlies voor bedrijven. Vanwege de prijsstijging in dit scenario bestaat de mogelijkheid dat kassen in het Westland sluiten. Hierdoor kunnen arbeidsmigranten werkloos worden. Lerend van de coronacrisis is toen een deel van de arbeidsmigranten vertrokken naar het land van herkomst. Bij het daklozenloket was er een toename van meldingen van arbeidsmigranten op zoek naar een slaapplaats. Naar waarschijnlijkheid zullen ook ZZP’ers en de bouwsector geraakt worden in dit scenario wat weer nadelige effecten heeft voor andere sectoren en diensten Naar verwachting zullen bedrijven en MKB-problemen krijgen met de terugbetaling van de Coronaleningen. Het is aannemelijk dat het aantal faillissementen zal stijgen. Zodoende komt ook de Economische visie Den Haag 2030 in gevaar. In dit scenario worden er nog geen grootverbruikers of instellingen afgekoppeld van het gas. Wel zullen scholen en sociale instellingen hogere vaste lasten krijgen.

Als zij betalingsproblemen ondervinden zullen zij, ondanks dat zij onder de verantwoordelijkheid van het Rijk vallen, mogelijk naar de gemeente stappen voor ondersteuning. Projecten in het ruimtelijk domein krijgen in dit scenario te maken met stijgende materiaalkosten. De prijs bij het afsluiten van een nieuw energiecontract voor een huishouden met een gemiddeld verbruik was op 1 augustus 2021 gemiddeld 2.308 euro op jaarbasis. In 2022 is deze prijs gemiddeld 6.466 euro. Naar verwachting zal de schatting van het Nibud in dit scenario uitkomen en komen 1/3 bewoners van Den Haag in de financiële problemen (±182.590 bewoners). Hieronder vallen ook de middeninkomens. Er worden prijsverlagende maatregelen toegepast door de rijksoverheid om de energierekening voor huishoudens te verlagen. Naar verwachting zullen er in dit scenario gezondheidsproblemen ontstaan gelinkt aan financiële stress. De druk op de voedselbank en schuldhulpverlening zal in dit scenario mogelijk toenemen. Door toegenomen lasten kunnen sociale- en zorginstellingen proportioneel minder geld besteden aan praktische uitvoering van hun taken. Sport-, culturele- en recreatieve organisaties kunnen de verhoogde kosten voor gas en licht doorberekenen aan de leden en bezoekers. Hierdoor worden deze mogelijk minder bereikbaar voor bewoners in de lagere inkomensklassen.

Mogelijk komt de rijksoverheid met ondersteunende maatregelen voor deze organisaties. Vanwege de snelle ontwikkelingen van de prijsstijging en de gevolgen hiervan is het aannemelijk dat veel bewoners niet weten op welke fronten de gemeente hulp kan bieden/ondersteunen. Goede en duidelijke informatie en communicatie is in dit scenario belangrijk. Naar verwachting zal de vraag naar schuldhulpverlening toenemen hetgeen effect heeft op de begroting van SZW. Mogelijk moet in dit scenario de algemene reserve worden aangesproken en/of is Rijkbijdrage nodig om de directe -en indirecte kosten van de gascrisis voor de gemeente te dekken De thuiswerkvergoeding van €2,- zal in dit scenario mogelijk onder druk staan. In dit scenario wordt het nieuwe gascontract onder ongunstige omstandigheden afgesloten. Er gaat een forse stijging van de kosten voor de gemeente Den Haag plaatsvinden naast de nu al bekende kostenstijging voor elektra. Als in 2023 de energietoeslag opnieuw wordt uitgekeerd en proportioneel met de gasprijs meestijgt, zullen de kosten voor deze toeslag in dit scenario naar €60 miljoen stijgen (bij 80% respons). Hierbij is gerekend met de huidige gasprijzen (juli 2022). Uitbaters van panden die door de gemeente verhuurd worden sluiten zelf contracten af voor nutsvoorzieningen. Door een stijging van vaste lasten kunnen mogelijk huurachterstanden ontstaan.

Dit leidt tot een verlies in baten voor de gemeente.

38

   





De kans bestaat in dit scenario dat door ontwikkelingen op de gasmarkt de sociale onrust toeneemt en Den Haag meer te maken krijgt met demonstraties en ongeregeldheden. Het GTI of de crisisstructuur kan geactiveerd worden als de onrust en ongeregeldheden toenemen in de stad. De vraag naar ondersteuning bij het gemeentelijk loket neemt naar waarschijnlijkheid toe. Een klein deel van het gemeentelijk vastgoed is verantwoordelijk voor een groot deel van het gasverbruik. De gemeentelijke sporthallen en zwembaden verbruiken veel gas. In dit scenario dient er een maatschappelijke kostenbasten analyse te komen per grootverbruiker. Hieruit moet duidelijk worden welke besparingsmaatregelen wanneer ingezet kunnen worden en of op een bepaald moment een tijdelijke preventieve sluiting leidt tot lagere kosten, afgewogen tegenover de maatschappelijke baten. Indien preventieve sluiting een optie is, dient er nagedacht te worden over het aanbieden van alternatieven. Het stadhuis wordt op stadsverwarming verwarmt. De prijs hiervan is stabieler i.v.m. een bestaand stadsverwarmingscontract. Er dient een analyse te komen welke gemeentelijke kantoren het meest energiezuinig zijn en wat daar de capaciteit is en een draaiboek te worden opgesteld wanneer prioritaire werkprocessen in welk pand tijdelijk zouden kunnen worden ondergebracht.

In dit scenario is het een optie om energiezuinige gemeentelijke locaties vrij te maken als ‘warmte-opvang’-locaties. Vanuit deze gebouwen kan er dan centraal gewerkt worden of kunnen bewoners worden opgevangen.

39

Scenario C. Er is onvoldoende gas beschikbaar voor een gedeelte van de afnemers en de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: laag (voor aankomende winter) Binnen dit scenario is er niet langer leveringszekerheid van gas aan afnemers. Dit treedt op als zowel (inter)nationale levering als de beschikbare voorraad in de gasdepots van Nederland onvoldoende toereikend zijn om de vraag naar gas te dekken. Die vraag is ook sterk afhankelijk van het klimaat. In jaren met een strenge winter gebruiken huishoudens tot wel 29% meer gas dan in jaren met een milde winter. De prijs van gas en elektriciteit stijgen aanzienlijk. Het ministerie past maatregelen met een dwingend karakter voor vermindering van gebruik toe. Industrieën kunnen worden gedwongen om andere brandstof te gebruiken. Hetzelfde geldt voor de productie van elektriciteit. Niet beschermde afnemers worden afgesloten. Crisisniveau Alarmering/Afkondiging noodsituatie Nationale maatregelenladder Maatregel 5 en 6 worden geactiveerd als gasleveringszekerheid werkelijk in gevaar komt. Als er een tekort ontstaat, wordt de nationale crisisstructuur geactiveerd en gaat maatregel 7 in. Verantwoordelijkheden Rijk, Als maatregel 7 ingaat, stuurt het rijk op afsluiting van nietVRH, Gemeenten beschermde afnemers. De crisisstructuur wordt geactiveerd en de veiligheidsregio Haaglanden is op regionaal niveau aansturend.

Stedin is verantwoordelijk voor het afsluiten van aansluitingen, met ondersteuning van politie/handhaving. Handhaving op afsluiting wordt gedaan door de gemeente.

40

 

In dit scenario vinden eerste afkoppelingen van het gas voor bepaalde afnemers plaats. Huishoudens zijn beschermd en worden niet afgekoppeld. Mogelijk zullen bewoners in dit scenario op zoek gaan naar alternatieve locaties dan hun eigen huis, die verwarmd worden.



In dit scenario ontstaan er door het sluiten van de industrie mogelijk bepaalde leveringsproblemen en wordt verduurzamen duurder of (tijdelijk) niet mogelijk.

 

In dit scenario vinden eerste afkoppelingen van het gas plaats. Het MKB is beschermd en wordt niet afgekoppeld. Bedrijven met meer dan 250 medewerkers en/of bedrijven met een omzet groter dan €20M worden met zekerheid afgesloten. De ‘niet-cruciale’ elektriciteitsproductie wordt afgekoppeld van het gas. Als er gedwongen afsluiting plaatsvindt, is het mogelijk dat een gedeelte van de werkgelegenheid in het Westland wordt afgeschaald. Dit kan mogelijk betekenen dat een deel van de arbeidsmigranten die in Den Haag wonen, werkloos raakt. Lerend van de coronacrisis is toen een deel van de arbeidsmigranten vertrokken naar het land van herkomst. Bij het daklozenloket was er een toename van meldingen van arbeidsmigranten op zoek naar een slaapplaats. Mogelijk zal de werkloosheid vanwege sluitingen in dit scenario toenemen. Omdat grote industrie wordt afgesloten, ontstaan er leveringstekorten voor bouwmateriaal. Bouw- en infrastructuurprojecten lopen mogelijk vertraging op. Door toenemende inflatie (vanwege het schaarsere aanbod) in dit scenario neemt de koopkracht van bewoners nog verder af, hetgeen indirect leidt tot omzetverlies voor bedrijven. Het is nog onduidelijk of in dit scenario sportvoorzieningen worden gesloten. Het is nog onduidelijk of in dit scenario cultuurinstellingen worden gesloten. Door de gedwongen sluiting van bedrijven komen bewoners thuis te zitten.

De druk op sociale voorzieningen zal toenemen in dit scenario. Dit vraagt capaciteit van de uitvoerende afdelingen van de gemeente Den Haag en welzijnsorganisaties. De krappe arbeidsmarkt versterkt mogelijk dit effect. De mentale en fysieke gezondheid van bewoners zal nog verder afnemen door stijgende kosten en het (on)gedwongen sluiten van (sommige) bedrijven. De rijksoverheid past prijsverlagende maatregelen toe om de energierekening van huishoudens te verlagen. De rijksoverheid ondersteund organisaties in het maatschappelijk middenveld financieel. Als leveringszekerheid werkelijk in gevaar komt, stijgen de kosten van gas aanzienlijk. Bij een verdrievoudiging van de voor scenario B berekende kostenstijging (peildatum 26-7) stijgen de jaarlijkse kosten. De gemeentelijke organisatie zal mogelijk moeten bezuinigen om het ontstane begrotingstekort op te vangen. Indien gemeentelijke sportvoorzieningen en cultuurinstellingen op last van het Rijk in dit scenario moeten worden gesloten, leidt dit tot inkomstenderving. Door de gedwongen sluitingen is het aannemelijk dat de maatschappelijke onrust in de stad fors zal toenemen. De crisisstructuur treedt in dit scenario in werking. In dit scenario wordt de omgevingsdienst geactiveerd voor wat betreft de afkoppeling van het gas.

 

               

 

In dit scenario wordt categorie I afgesloten: als de leveringszekerheid van gas dergelijk bedreigd wordt, kunnen ‘nietbeschermde afnemers’ afgesloten worden om de levering van gas aan beschermde en solidair beschermde afnemers (zoals huishoudens of het MKB) te garanderen. Er is nog geen overzicht door het Rijk gemaakt van welke bedrijven er precies worden afgesloten. Naar verwachting zal de gemeente ook eigen vastgoed moeten sluiten. Dit zal mogelijk problemen veroorzaken in de werkprocessen. Indien vanwege de sluitingen in dit scenario tijdelijk bepaalde werkprocessen komen te vervallen, kunnen deze werknemers tijdelijk bij andere werkprocessen die vanwege de gascrisis een hogere capaciteit vragen, worden ingezet

41

Scenario D. Voor een groot gedeelte van de afnemers is er onvoldoende gas en de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: laag – zeer laag In dit scenario is er niet langer leveringszekerheid van gas aan afnemers. Het gebrek is zo ernstig geworden dat boven op de eerdere maatregelen ook door solidariteit beschermde afnemers worden afgesloten. Dit scenario staat gelijk aan een algehele systeemcrisis. Crisisniveau Nationale maatregelenladder Verantwoordelijkheden Rijk, VRH, Gemeenten

Noodsituatie Maatregel 6-11 worden, afhankelijk van de grootte van het tekort, geactiveerd. Als maatregel 7, 8, 10 of 11 ingaan is de veiligheidsregio Haaglanden op regionaal niveau aansturend. Stedin is verantwoordelijk voor het afsluiten van aansluitingen, met ondersteuning van politie/handhaving. Handhaving op afsluiting wordt gedaan door de gemeente.

42

 



In principe zal het Rijk voor beschermde afnemers (zoals huishoudens) de levering garanderen door ‘nietbeschermde’ en ‘uit solidariteit beschermde’ afnemers als eerste af te koppelen. In dit scenario is de beschikbaarheid van gas echter niet langer meer een zekerheid. In dit scenario is het mogelijk dat: o Huishoudens worden gevraagd op tijden geen gas meer af te nemen o Stadsverwarming bij gebrek aan gasbeschikbaarheid mogelijk (deels) afgesloten (nationale maatregel 10). o De niet -kritieke gezondheidszorg worden afgekoppeld (nationale maatregel 10). o Indien er minder gas beschikbaar is wordt de beschikbaarheid naar waarschijnlijkheid evenredig verdeeld onder de laatste beschermde afnemers (huishoudens). Dit kan op momenten leiden tot geen beschikbaarheid van gas voor huishoudens (nationale maatregel 11). Door algehele gastekorten en de daardoor stijgende kosten zullen verduurzamingsmaatregelen minder uitgevoerd kunnen worden.

 

In dit scenario wordt ook het MKB dat afhankelijk is van gas (grotendeels) afgesloten (maatregel 7 en 8). Dit scenario luidt mogelijk een financiële recessie in.

  

In dit scenario worden scholen gesloten. De cultuursector en sportsector wordt ook gesloten (maatregel 7 en 8). De gezondheidszorg wordt verordend om af te schalen (maatregel 10). Het Haagse mobiliteitsnetwerk zal naar verwachting in dit scenario (grotendeels) nog operatief zijn.



In dit scenario stijgen de kosten van gas naar een vervijfvoudiging van de huidige prijs (peildatum 26-7). Omdat grote gedeelten van het gemeentelijk vastgoed gesloten worden, zullen de werkelijke kosten lager zijn. In dit scenario zullen vanwege de sluiting van gemeentelijk vastgoed, naar verwachting diversen inkomstenbronnen volledig of grotendeels vervallen. Er is in dit scenario sprake van een algehele systeemcrisis en treedt de landelijke crisisstructuur in werking.

 



Het afsluiten van gasafnemers in dit scenario gebeurt voor ‘niet-beschermde afnemers’ en ‘uit solidariteit beschermde afnemers’ om de levering van gas aan beschermde afnemers (huishoudens) te garanderen. Het is op dit moment vanwege informatiegebrek- niet mogelijk om een totaaloverzicht te maken van alle locaties die gesloten worden in dit scenario. Het juridische kader moet vanuit het Rijk nog verder uitgewerkt en vastgesteld worden.

43

Handelingsperspectieven Aan de hand van de scenario’s zijn handelingsperspectieven opgesteld. Deze zijn terug te vinden in de “eerste verkenning gascrisis”, RIS313164.88

4.3 Governance Bij onvoorziene omstandigheden of in de nafase van een ramp of crisissituatie -waarbij de druk op gemeentelijke diensten en/of stadsdelen aanvullende inspanning vereist of wanneer de inzet van een integrale aanpak van de problematiek door meerdere gemeentelijke diensten en/of stadsdelen is gewenst- kan het Gemeentelijk Team Incidentenbestrijding (GTI) bijeengeroepen worden door de gemeentesecretaris. Het GTI ziet vervolgens toe op een zo effectief mogelijke samenwerking tussen de gemeentelijke diensten en heeft als primaire taak dat de reguliere gemeentelijke processen en dienstverlening normaal blijven functioneren. Naar aanleiding van de verkenning is er door het bestuurlijk stuurgroep crisisteam gas (bestaande uit onder andere de wethouder Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie, wethouder Sociale zaken en Werk en wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening) besloten om een ambtelijk programmateam in te richten. Dit programma is coördinerend van aard en heeft als doel ontwikkelingen op de gascrises en andere drijvende krachten te monitoren en hierover te adviseren. Tevens houdt ze overzicht en regie op de voortgang van de handelingsperspectieven en signaleert mogelijke opschalingsmomenten. Hieronder volgt schematisch een overzicht van de governance indeling.

Programmateam Gas

GTI

Bestuurlijke stuurgroep

College van B&W

88 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/780030

44

Raad