RIS313317 Bijlage 1 verkenning impact gascrisis docx

Samenvatting

wwwwwwwwwwwwwww

September 2022

1

Inhoudsopgave 1.

Inleiding ......................................................................................................................................4 1.1 Aanleiding .............................................................................................................................4

2.

Methodiek ..................................................................................................................................5 2.1 Proces ...................................................................................................................................5 2.2 Methode ...............................................................................................................................5 2.3 Thema’s en doelgroepen ......................................................................................................8 2.4 Scenario’s & scenariotriggers ...............................................................................................9 2.5 Drijvende krachten .............................................................................................................11

3.

Bestaande situatie ....................................................................................................................13 Actualisatie ...............................................................................................................................13 3.1 Thema Wonen ....................................................................................................................15 Doelgroep bewoners ................................................................................................................15 Doelgroep Bedrijven & Instellingen..........................................................................................16 Doelgroep de Gemeente (werknemers, organisatie & vastgoed) ............................................16 Doelgroep het Rijk/Europa .......................................................................................................16 3.2 Energie en Duurzaamheid ..................................................................................................16 Doelgroep bewoners ................................................................................................................16 Doelgroep Bedrijven en Instellingen ........................................................................................17 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed)

...........................................18 Doelgroep het Rijk/Europa .......................................................................................................18 3.3 Economie ............................................................................................................................19 Doelgroep bewoners ................................................................................................................19 Doelgroep bedrijven en instellingen.........................................................................................20 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed.............................................20 Doelgroep Rijk/Europa .............................................................................................................20 3.4 Sociale stad .........................................................................................................................21 Doelgroep bewoners ................................................................................................................21 Doelgroep bedrijven en instellingen.........................................................................................24 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed.............................................25 Doelgroep het Rijk/Europa

.......................................................................................................26 3.5 Gemeentefinanciën ............................................................................................................26 Doelgroep bewoners ................................................................................................................26 Doelgroep bedrijven en instellingen.........................................................................................26 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) ...........................................27 Doelgroep het Rijk/Europa .......................................................................................................27 2

3.6 Veiligheid ............................................................................................................................28 Doelgroep bewoners ................................................................................................................28 Doelgroep bedrijven en instellingen.........................................................................................28 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) ...........................................28 Doelgroep het Rijk/Europa .......................................................................................................29 3.7 Bedrijfsvoering en P&O ......................................................................................................29 Doelgroep bewoners ................................................................................................................29 Doelgroep bedrijven en instellingen.........................................................................................30 Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) ...........................................30 4.

Uitkomsten ........................................................................................................................................31 4.1 Scenarioanalyse ..................................................................................................................31 Huidige scenario .......................................................................................................................31 4.2 Scenario’s............................................................................................................................32 Scenario A.................................................................................................................................33 Er is voldoende gas beschikbaar en de prijzen blijven stabiel of dalen.....................................33 Scenario B. ................................................................................................................................35 Er is voldoende gas beschikbaar maar de prijzen stijgen verder ..............................................35 Scenario C.

................................................................................................................................38 Er is onvoldoende gas beschikbaar voor een gedeelte van de afnemers en de prijzen stijgen verder........................................................................................................................................38 Scenario D.................................................................................................................................40 Voor een groot gedeelte van de afnemers is er onvoldoende gas en de prijzen stijgen verder40 Handelingsperspectieven .........................................................................................................42 4.3 Governance.........................................................................................................................42

3

1. Inleiding Het Resilience team van de gemeente is in de zomer van 2022 gevraagd om samen met alle diensten van de gemeentelijke organisatie gedurende het zomerreces een eerste verkenning uit te voeren van de impact van de gascrisis op Den Haag. Hierbij stond de vraag centraal “Wat is de mogelijke impact van de nationale gascrisis op de stad Den Haag? In augustus is een eerste beeld geschetst. Gezien de snelle ontwikkelingen op de gas en energiemarkt d.m.v. prijsfluctuaties en reagerend Europees en nationaal beleid zijn in dit document actualisaties in de tekst verwerkt. Aanvullend is er een extra hoofdstuk actualisatie opgenomen.

1.1 Aanleiding Een crisis wordt gedefinieerd als: een zware noodsituatie waarbij het functioneren van een stelsel (van welke aard dan ook) ernstig verstoord raakt. Dit is niet anders met de huidige gascrisis. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne en de verschillende sanctiepakketten van de Europese Unie als reactie op deze oorlog bereiken de energie- en gasprijzen ongekend hoge prijzen. Als reactie hierop heeft op 20 juni jl. de minister voor Klimaat en Energie middels een kamerbrief het Nationaal Crisisplan Gas (NCP-G) geactiveerd door het afkondigen van het eerste crisisniveau ‘vroegtijdige waarschuwing’.1 Aanvullend heeft Rusland op 11 juli jl. aangekondigd de Nordstream gaspijpleidingen te gaan onderhouden.2 Hierdoor is er een grote onzekerheid ontstaan over de gasvoorraden. Dit zorgde voor een verdere toename van de gasprijzen. Als reactie hierop zijn op 26 juli jl. de EU-lidstaten tot een politiek akkoord gekomen over een vrijwillige verlaging van de vraag naar aardgas met 15% om de energievoorzienings-zekerheid in Europa te vergroten.3 Per september wordt er door de Nordstream geen gas meer geleverd. Op 27 september waren er bij beide Nordstreamleidingen explosies waardoor er geen gas meer geleverd kan worden.4 De rol van de gemeente voor wat de beschikbaarheid van gas betreft is zeer beperkt.

Veel hangt af van bijvoorbeeld landelijke of Europese besluitvorming of internationale ontwikkelingen. Tegelijkertijd staan gemeenten wel in de frontlinie voor wat betreft de sociaaleconomische gevolgen van de crisis. Zo zorgen de energieprijsstijgingen ervoor dat veel inwoners hun lasten niet meer kunnen betalen, MKB-ers financieel niet rond kunnen komen en de gemeente als organisatie krijgen te maken met extra kosten voor zowel eigen verbruik, als extra ondersteuning van bewoners en bedrijven die de rekeningen niet meer kunnen betalen. Gemeenten staan dus wel aan het voorfront als het gaat om een sociaaleconomische crisis. Om deze reden is deze ambtelijke verkenning opgesteld, om zo goed mogelijk voorbereid te zijn op de gevolgen door op voorhand al een aantal zaken verder uit te zoeken, de organisatie in te richten om integraal zicht te houden op de situatie en te zoeken naar kansen voor het verkleinen van de impact van de crisis.

1 Kamerbrief over afkondiging vroegtijdige waarschuwing door situatie op Europese gasmarkten | Kamerstuk |

Rijksoverheid.nl 2 Onderhoud gaspijpleiding Nord Stream 1, Duitse zorgen over politiek spel Rusland (nos.nl) 3 Lidstaten akkoord over gasbesparing met 15% voor volgende winter - Consilium (europa.eu) 4 https://www.nrc.nl/nieuws/2022/09/27/explosies-bij-nord-stream-kunnen-alleen-maar-aanslagen-zijna4143361

4

2. Methodiek 2.1 Proces De verkenning is opgesteld door team Resilience. Om een brede analyse te maken van de impact van de gascrisis is er een ambtelijk crisisteam gas opgesteld bestaande uit vertegenwoordigers van alle diensten van de gemeente.

2.2 Methode Voorafgaand aan het traject werd door het gemeentelijk management team (GMT) de vraagstelling geformuleerd: “Wat is de impact van een mogelijke gascrisis op de gemeente Den Haag” Het doel van de verkenning was om deze vraag domeinoverstijgend te beantwoorden en daarbij rekening te houden met wisselwerkingen tussen verschillende domeinen. Dit proces begon door een analyse te doen van het Bescherm- en Herstelplan Gas (BHG)5, het crisisplan van het ministerie van EZK. In het BHG staan maatregelen die kunnen worden ingezet bij een gascrisis. Deze zijn volgordelijk in ernst. Er worden in het BHG drie verschillende doelgroepen (categorieën) aangehouden, waarbij niet elke maatregel voor elke doelgroep geld. Categorie III Door solidariteit beschermde afnemers, gerangschikt op volgorde van jaarlijkse gasafname Huishoudens Specifieke essientiële sociale diensten (w.o. gezondheidszorg) Stadsverwarming (voor huishoudens en specifieke essentiële sociale diensten)

Categorie Beschermde afnemers, niet zijnde door solidariteit beschermde afnemers, gerangschikt op volgorde van jaarlijkse gasafname Kleine en middelgrote ondernemingen Cruciale elektriciteitsproductie Overige essentiële sociale diensten en stadsverwarming

Categorie I Niet beschermde afnemers, gerangschikt op volgorde van jaarlijkse gasafname Overige gebruikers zijn niet beschermd. Hier valt onder meer de niet-cruciale elektriciteitsproductie onder

Categorieën BHG

5 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2019/10/04/bescherm-en-herstelplan-gas

5

Maatregelenladder Rijksoverheid Tevens is er een nationale maatregelenladder opgesteld met 11 maatregelen (zie hierboven).6 Aan elke trede is een set van maatregelen en afspraken gebonden. Tijdens het schrijven van de Haagse verkenning zijn maatregelen 1 t/m 3 op de nationale maatregelenladder reeds geactiveerd. In de verkenning wordt per scenario geschetst op welk nationaal crisisniveau we verkeren, welke (Rijks)maatregelen daarmee corresponderen en wat dit betekent voor welke gasafnemers in Den Haag. Op basis van deze drie categorieën en bovenstaande maatregelenladder zijn er door het crisisteam van de gemeente vier in ernst oplopende scenario’s geformuleerd voor de gemeentelijke context (zie paragraaf scenario’s). Na het vormen van het crisisteam gas heeft er een plenaire sessie plaats gevonden. Tijdens deze sessie werden deelnemers gevraagd om te bedenken wat binnen hun domein mogelijk wordt beïnvloed door een gascrisis, en ook wat er binnen hun domein van invloed kan zijn op de gascrisis. Uit deze input zijn door middel van een risicomatrix 5 drijvende krachten (hierna: drivers) geselecteerd die een wisselwerking hadden met de gascrisis (zie paragraaf drivers). Opvolgend op de plenaire sessie ontving het crisisteam gas een vragenlijst voor elk van de vier scenario’s. Zij werden gevraagd om deze vragenlijst uit te zetten naar collega’s binnen hun diensten en/of afdelingen.

In de vragenlijsten stonden generieke vragen (bijv: Hoe beïnvloedt dit scenario jouw domein), specifieke vragen (bijv: hoe is communicatie richting het MKB geregeld als dit scenario plaats vindt?) en de vraag welke actoren/externe partijen betrokken moesten worden. Ook was er de mogelijkheid om vrije input te leveren. De input van deze vragenlijsten is gecombineerd met beschikbare data. Deze is samengevat in zeven verschillende thema’s en uitgewerkt voor vier doelgroepen (zie paragraaf thema’s en doelgroepen).

6 https://open.overheid.nl/repository/ronl-bd0419942f12ffd4b77b67bb6f23a735ab63037f/1/pdf/nationaal-

crisisplan-gas-2021.pdf

6

De thema’s vormden een lens waardoor er naar elk van de doelgroepen werd gekeken. Dit gaf een integraal overzicht van de impact van de crisis per scenario. Aanvullend is er een inventarisatie gemaakt wat de andere G4 steden, de VNG, de provincie ZuidHolland en de rijksoverheden deden met betrekking tot de gascrisis. Ook is er een literatuurstudie gedaan naar geleerde bestuurlijke en ambtelijke lessen van voorgaande crises. Hierna is er voor elk scenario uitgewerkt wat de mogelijke impact zou zijn op de stad. Voor elk scenario is een trigger opgesteld die overgang naar het volgende scenario inluidde. Deze verkenning richt zich naast de beschikbaarheid van gas ook op de gevolgen van de gasprijsstijging van voor de stad (inflatie, energiearmoede, sociale onrust, etc. ) Deze verkenning probeert zo integraal mogelijk deze gevolgen te beschrijven aan de hand van de bestaande situatie van de stad. Om verwarring te voorkomen spreekt deze verkenning over gas, elektriciteits- en energieprijzen. Hieronder is ter verduidelijking een korte uiteenzetting van deze begrippen opgenomen:

7

2.3 Thema’s en doelgroepen Om op thema niveau een gedegen overzicht te krijgen van mogelijke gevolgen zijn er vier doelgroepen aangehouden: 1. 2. 3. 4.

Bewoners Bedrijven & instellingen De gemeente (werknemers, organisatie & vastgoed) Het Rijk/Europa

De thema’s zijn als volgt: Wonen Dit thema gaat over het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad en de verschillende aanpakken van de gemeente Den Haag om bewoners te stimuleren over te stappen op duurzame verwarm- en energiebronnen. Energie en duurzaamheid Dit thema gaat over de energietransitie en de verduurzaming van de stad in zijn geheel. Economie Dit thema gaat over de stedelijke economie. Hierin worden de industrie, mkb en grootbedrijven onder de loep genomen. Sociale stad Dit thema gaat over de directe en indirecte impact van de gascrisis op bewoners. Hoe communiceren we met onze bewoners en wat zijn de mogelijkheden en behoeftes? Gemeentefinanciën Dit thema zoomt in op de gemeentefinanciën. Wat voor een veranderingen zijn te verwachten op de begroting? Veiligheid Dit thema gaat over de veiligheid van de openbare orde van de stad. Kunnen we onrust verwachten? Zo ja, is de onrust te mitigeren? Bedrijfsvoering en P&O De gascrisis heeft invloed op de bedrijfsvoering van de gemeente Den Haag. Denk aan panden in gemeentelijk beheer, maar ook aan het gemeentelijke personeelsbeleid. Elk thema is als een lens op de doelgroepen gelegd. Hierbij wordt de vraag gesteld: wat voor een invloed heeft het thema op de doelgroep? En wat onderneemt deze doelgroep?

8

2.4 Scenario’s & scenariotriggers Voor elk van de doelgroepen is de informatie uit de thema’s verwerkt in een impactanalyse. Deze is gedaan voor vier verschillende scenario’s:

Scenario A Er is voldoende gas beschikbaar en de prijzen blijven stabiel of dalen Waarschijnlijkheid: laag

Scenario B Er is voldoende gas beschikbaar, maar de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: hoog (actueel)

Dit scenario staat gelijk aan de situatie van vlak voor de crisis. Er is voldoende gas beschikbaar en de prijzen blijven stabiel of dalen. Hierbij is als referentiepunt het prijspeil van 1 januari 2021 gebruikt.

In dit scenario is er voldoende gas beschikbaar maar stijgen de prijzen verder omdat gas schaarser wordt. Een dergelijk scenario treedt bijvoorbeeld op als de levering van Russisch gas aan Europese landen gedeeltelijk stopt.

Scenario C Er is onvoldoende gas voor een gedeelte van de afnemers en de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: middellaag

Scenario D Voor een groot gedeelte van de afnemers is er onvoldoende gas en de prijzen stijgen verder Waarschijnlijkheid: laag

In dit scenario is er geen leveringszekerheid van gas aan een deel van afnemers en worden “nietbeschermde afnemers” afgesloten. Dit treedt op als (inter)nationale leveringen en/of de beschikbare voorraad in de gasdepots van Nederland, niet toereikend zijn om de vraag te dekken. Het klimaat speelt hier een grote rol: bij een strenge winter wordt tot wel 29% meer gas gebruikt dan bij een milde winter.

In dit scenario is er geen leveringszekerheid van gas aan afnemers. Het gebrek aan aanbod is zo ernstig dat bovenop de eerdere maatregelen ook de “niet door solidariteit beschermde afnemers” worden afgesloten. Dit scenario veroorzaakt mogelijk een algehele systeemcrisis.

9

De scenario’s zijn een logische opvolging van elkaar. Er zijn twee soorten ‘triggers’ die een stap naar een volgend scenario inluiden: 1) Prijsstijging. 2) Afkoppeling van beschermde en niet-beschermde afnemers. Dit wordt ingezet bij: a. Schaarste van gas (in dit geval is het een Rijksmaatregel) b. Afweging van (maatschappelijke) kosten en baten: in het geval dat een voorziening/vastgoed ‘te duur’ wordt om open te houden. Dit is gericht op het gemeentelijk vastgoed (in dit geval is het een gemeentelijke maatregel)

Figuur 2: Notabedrag gas Nederland €/jaar7 De eerste trigger is de gasprijsstijging. Hiervoor is de gasprijs van vóór de gascrisis als referentiepunt genomen. Dit is de prijs van 1 januari 2021 die wordt weergeven in figuur 2, namelijk: 1.199€. De tweede trigger is afhankelijk van de beschikbaarheid van gas en het afsluiten van afnemers aan de hand van de categorieën zoals besloten door het Rijk. Zodra categorie I wordt afgekoppeld treedt scenario C in werking. Zodra categorie II wordt afgesloten treedt scenario D in werking.

A

Trigger 1: gasprijsstijging

B

Trigger 2: afkoppeling categorie I

C

Trigger 3: afkoppeling categorie II

D 7 https://energiecijfers.databank.nl/dashboard/dashboard/energieprijzen/

10

2.5 Drijvende krachten Naast een (potentiële) gascrisis kreeg Den Haag dit jaar ook te maken met andere maatschappelijke uitdagingen. Problemen staan tegenwoordig zelden meer op zichzelf. De toenemende complexiteit van de maatschappij leidt tot integraal verbonden risico's en problematiek. Om deze reden is er tijdens de verkenning rekening gehouden met zogenaamde ‘drijvende krachten’ ofwel ‘drivers’. Dit zijn brede maatschappelijke ontwikkelingen die mogelijk interacteren met de gascrisis. Deze interactie kan de gascrisis verzwaren/versnellen of verlichten/vertragen. Door het crisisteam gas is de mate van interactie bepaald en zijn 5 ‘drivers’ geselecteerd met de hoogste mate van interactie. Deze drijvende krachten zijn voornamelijk meegenomen bij het opstellen van handelingsperspectieven. De drijvende krachten zijn: Driver 1 Driver 2 Driver 3 Driver 4 Driver 5

Economische recessie Vertrouwen in de overheid Toename ongelijkheid Geopolitieke veranderingen Opkomst coronapandemie

11

12

3. Bestaande situatie In dit hoofdstuk wordt de bestaande situatie van de gemeente Den Haag beschreven. Zoals in het voorgaande hoofdstuk is beschreven gebeurt dit aan de hand van thema’s en doelgroepen. Deze informatie is begin augustus 2022 vastgelegd op papier. Om deze reden is er aan het begin van het hoofdstuk een actualisatie toegevoegd a.d.h.v. de op Prinsjesdag aangekondigde matregelen.

Actualisatie In RIS313164 (bijlage 1) werd aangegeven dat we ons momenteel in scenario B bevinden. Sinds de oplevering hiervan zijn er verschillende ontwikkelingen geweest die van invloed zijn op de scenariotriggers. Trigger 1: Gasprijsstijging Prinsjesdag De prijs van gas steeg eind augustus tot een recordhoogte. Het ministerie van EZK heeft op Prinsjesdag een aanvullend ‘inlegvel’ gepresenteerd met een pakket van ~10 miljard euro aan maatregelen om de gevolgen van de gasprijsstijging tegen te gaan. Tenzij anders aangegeven komen onderstaande punten uit de kamerbrief aanvullende maatregelen energierekening.8 Inwoners 





  

Er wordt per 1 januari 2023 een tijdelijk tariefplafond ingesteld voor de prijs van gas en elektriciteit. Vanaf 1 november wordt er via het verlagen van termijnbedragen een alternatieve vorm van lastenverlaging toegepast die tot het einde van het jaar geld. De precieze details van het tariefplafond worden nog verder uitgewerkt. Voorlopig wordt er door het kabinet een maximumprijs van €1,50 per m3 gas en 70 cent per KWh aangehouden. Huishoudens betalen tot aan een bepaald volume verbruik het tariefplafond. Voor verbruik boven deze volumegrens wordt het markttarief in rekening gebracht. Het kabinet denkt aan een volumegrens van 1200m3 gas en 2400KWh. Het ministerie heeft berekend dat dit bij gemiddeld gebruik huishoudens een korting van €2280 per jaar oplevert. In 2023 wordt er opnieuw een energietoeslag van 1300 euro uitgekeerd aan mensen die leven van maximaal 120% van het sociaal minimum. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om in 2022 al 500 euro van deze toeslag uit te keren. Gemeenten krijgen tot 1 juli 2023 de tijd om de toeslag uit te keren. Studenten komen niet in aanmerking voor de energietoeslag. Zij moeten beroep doen op de bijzondere bijstand. De studiebeurs wordt tijdelijk verhoogd met een bedrag van €165 per maand.9 In de miljoenennota is 50 miljoen gereserveerd voor het oprichten van een noodfonds.

Het noodfonds heeft tot doel te voorkomen dat kwetsbare huishoudens met een betalingsachterstand grote schulden opbouwen. Opzet van het noodfonds is dat het fonds een deel van de energierekening van kwetsbare huishoudens die met afsluiting worden bedreigd voor maximaal de winterperiode uitkeert aan de energieleveranciers. De uitvoering hiervan ligt bij de rijksoverheid.

8 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/09/20/kamerbrief-aanvullende-maatregelen-

energierekening 9 OCW trekt extra geld uit voor koopkracht, kansengelijkheid en herstel | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl

13

  

 

Er is een afspraak gemaakt met de energieleveranciers dat deze winter niemand, ongeacht de omstandigheden, mag worden afgesloten. Er worden vanaf 2023 extra middelen beschikbaar gesteld voor subsidieregelingen. Per 1 november 2022 krijgen huishoudens met een verzamelinkomen tot 45.014 de mogelijkheid om een energiebespaarlening bij het Warmtefonds af te sluiten met 0% rente. Daarnaast wordt de subsidieregeling voor verhuurders verbreed. Voor de versnelling van structurele isolatiemaatregelen via het Nationaal Isolatieprogramma maakt het kabinet in de miljoenennota 300 miljoen euro extra vrij op de begroting van BZK. Vanaf 2023 zijn energieleveranciers verplicht om opnieuw vaste contracten aan te bieden.

Bedrijven   

Het tariefplafond zal ook voor een deel van de ondernemers helpen en afhankelijk van het gebruik ene (klein) deel van de prijsstijging dempen. Het kabinet onderzoekt de mogelijkheid voor de introductie van een specifieke subsidieregelging voor het energie intensieve MKB. Investeringen van bedrijven voor verduurzaming worden vanaf 2023 gestimuleerd door het beschikbaar stellen van extra middelen voor verschillende subsidies.

Gemeente  

Gemeenten ontvangen in 2022 in totaal 35 miljoen euro aan incidentele middelen om zowel via vroegsignalering als via de bijzondere bijstand gerichte hulp aan te bieden. Het kabinet wil (bestuurlijke) afspraken maken met de VNG en de NVVK met de strekking: géén enkele schuldregeling wordt opgezegd als mensen door energiekosten niet langer een sluitende begroting hebben. Hierbij hoort ook dat de mogelijkheid tot saneringskredieten, waarbij in samenspraak met schuldeisers een groot deel van de schuldenlast wordt kwijtgescholden, wordt verruimd.

Trigger 2: Beschikbaarheid van gas Gasopslagen Op 07-09 werd door het ministerie van EZK bekend gemaakt dat de gasopslagen in Nederland voor meer dan 80% gevuld zijn10. Dit doel was gesteld om afhankelijkheid van Russisch gas gedurende deze winter te minimaliseren. De kans op een tekort aan gas en daarbij horende maatregelen is hierdoor kleiner geworden. Gebruik van gas Vanuit het EU-plan ‘Save gas for a safe winter’ moeten leden van de Europese Unie hun gasverbruik met 15% terug brengen. “De Commissie geeft daarbij aan dat het Nederlandse gasverbruik in de eerste maanden van 2022 al met 20% is afgenomen vergeleken met het gemiddelde verbruik in dezelfde periode in de afgelopen vijf jaar. Nederland ligt dus meer dan goed op schema om het besparingsdoel te halen.”11

10 Gasopslagen in Nederland ruim 80% gevuld, EU-doel behaald | Nieuwsbericht | Rijksoverheid.nl 11 Beantwoording vragen.. 'Save gas for a safe winter' (p. 2-3)

14

Sluiting Nordstream 1 Op 3 september jl. is de Nordstream 1, een gaspijpleiding tussen Rusland en Duitsland, gesloten voor onderhoud. Hierdoor is het leveren van Russisch gas aan Europa bijna volledig stopgezet. Onduidelijk is wanneer de pijpleiding weer opengaat.12 Als gevolg van de sluiting nam de prijs van gas significant toe.13 Afschakelstrategie Er is door het ministerie een afschakelstrategie ontwikkeld voor het geval dat er een leveringstekort ontstaat. De eerste stappen hiervan hebben een beperkte impact op Den haag omdat zij toegepast worden op grootverbruikers – bij gebrek aan zware industrie is dit bijna niet aanwezig Den Haag.14

3.1 Thema Wonen Doelgroep bewoners Bewoners gebruiken aardgas ten behoeve van ruimteverwarming, warmtapwater en om te koken. Den Haag telt ruim 262.000 woningen met de volgende verdeling van warmtebronnen:15 Bron CV-ketel/blokverwarming Warmtenet Volledig elektrisch Onbekend

Aantal woningen 219.000 26.000 4.000 13.000

Totaal Tabel 1 – verwarming per woning

262.000

Energielabel - 2022 - Wijken E F G Bovenstaande tabel laat zien dat ruim 90% van de woningen afhankelijk zijn van Schilderswijk 345 325 1255 de beschikbaarheid van aardgas. Met Transvaalkwartier 182 142 1517 betrekking tot het energielabel bevinden Groente- en Fruitmarkt 36 46 481 zich in Den Haag ca. 100.000 woningen Bouwlust/Vrederust 2496 1081 539 met de laagste energie labels E,F of G. Dit Stationsbuurt 227 202 1017 is ~40% van het totaal aantal woningen in Laakkwartier en Spoorwijk 1179 1480 5538 Den Haag. Landelijk heeft 17% van de Moerwijk 1880 664 1187 woningen energielabel E, F of G. Tabel 2 – Wijken met de grootste hoeveelheid lage Woningen met dit energielabel stoken energie labels over het algemeen het minst efficiënt gas voor de verwarming van de woning. In tabel 3 is een overzicht weergegeven van de wijken met de grootste hoeveelheid lage energie labels. 16

12 Nord Stream 1 dicht, Gazprom levert wel gas aan Europa via andere leiding (nos.nl) 13 Europese gasprijs schiet omhoog na langere sluiting Nord Stream 1: ‘Rusland is onbetrouwbaar’ | Economie |

AD.nl 14 Kamerbrief over voortgang Bescherm en Herstelplan Gas (BH-G) en gasleveringszekerheid | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl 15 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/11408152/1/RIS311788_Bijlage_Staat_van_de_Stad_2022 16 https://denhaag.incijfers.nl/info/Energielabels.htm

15

In de afgelopen jaren heeft de gemeente meer gerichte producten en diensten ontwikkeld voor specifieke groepen (mensen met een laag inkomen) of wijken (groene energiewijken, wijken waar energiearmoede hoger is en woningen slechtere labels kennen) ten behoeve van de verhoging van het energielabel.

Doelgroep Bedrijven & Instellingen In totaal zijn er 14.818 MKB17 instellingen in de stad die gevestigd zijn in bedrijfspanden. Den Haag telt daarnaast 51.290 ZZP’ers18. Hiervan heeft 35% een inkomen rond de armoedegrens (±17952 ZZP’ers)19. In Den Haag zijn er 103 bedrijven/instelling met meer dan 200 werknemers en 68 met meer dan 500 werknemers20. Dit zijn veelal ook de bedrijven die grootverbruikers zijn van gas en waarbij mogelijke afsluiting op verzoek van de Rijksoverheid in scenario C en D plaats kan vinden.

Doelgroep de Gemeente (werknemers, organisatie & vastgoed) Naast de verschillende subsidies voor bewoners, biedt de gemeente ook verschillende diensten en subsidies aan bedrijven en instellingen aan ten behoeve van verduurzaming. Zo heeft de gemeente informatiepunten opgericht waar bewoners en ondernemers met vragen over energiebesparing terecht kunnen. Er zijn gratis energiescans en dakscans om te ontdekken welke energiebesparende maatregelen geschikt zijn voor een woning of bedrijfspand. Ook zijn er gratis energiecoaches en dakcoaches beschikbaar die vrijblijvend en onafhankelijk advies geven over het verduurzamen van het huis en dak en worden er gratis workshops aangeboden met praktische tips om energie te besparen. Een direct bespaaractie van de gemeente zorgt tevens voor de installatie van gratis energiebesparende maatregelen in huizen en advies over het zuiniger afstellen van de cv -installatie.21

Doelgroep het Rijk/Europa Er lopen verschillende landelijke programma’s die ondersteunen bij de verduurzaming van de bestaande stad. Denk bijvoorbeeld aan het Programma Aardgasvrije wijken (PAW). 22 Overheidsmedewerkers kunnen voor hun gemeente van dit programma gebruik maken ten behoeve van subsidies, kennis en leerprogramma’s.

3.2 Energie en Duurzaamheid Doelgroep bewoners Op dit moment zijn er voor de stad geen gekwantificeerde doelen voor gasbesparing. Beleidsmatig is er wel een besparingsverwachting van 30% in het Stedelijk Energieplan (SEP) benoemd23 . In het SEP is gekozen om stevig in te zetten op lokale bronnen en bestaande technieken. Het streven is daarbij om de komende jaren 25.000 tot 30.000 bestaande woningen van duurzame energie te voorzien of ze hierop voor te bereiden. Vanuit de gemeente zijn er verschillende programma’s/projecten met als doel de bestaande woonvoorraad aardgasvrij te maken of om energie te besparen. Tabel 4 geeft deze weer. De gemiddelde kosten voor het aardgasvrij maken van een woning bedraagt circa 17 Den Haag in Cijfers, Bedrijven en instellingen 18 Gemeente Den Haag. Staat van de Stad 2022. P.46. Staat van de Stad 19 Den Haag in Cijfers, Kenmerken Haagse ZZP'ers 20 Den Haag in Cijfers, Bedrijven en instellingen 21 https://duurzaamdenhaag.nl/ 22 https://www.aardgasvrijewijken.nl/default.aspx 23 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/9651577/1/RIS306869_Bijlage_3

16

€40.000.- 24. De gemeente subsidieert momenteel gemiddeld €1.000 per woning aan isolatie en maximaal €5.000 voor de overstap naar koken en verwarmen op schone energie.25 Er is vanuit de subsidieregeling een bedrag per m2 beschikbaar, met een maximum van 50% van de daadwerkelijke kosten. Daarbovenop is het mogelijk nog landelijke subsidie te krijgen. Bewoners worden financieel en inhoudelijk ondersteund via de subsidies en met advies. Project beschrijving Blok voor blok – Zuid West VvE’s Proeftuin Dakenjacht Duurzaamheidsmakelaar Energiebesparende maatregelen Gasloos koken Isolatiefonds Straataanpak Subsidie wonen op schone energie VVE’s Mariahoeve RREW Regeling Duurzaamheid Algemeen Wonen Verduurzamingsprojecten tegengaan Energiearmoede Tabel 3 – Lopende programma’s aardgasvrij maken bestaande woningvoorraad Het aantal aanvragen voor de verschillende subsidies is erg hoog. Dit is bijvoorbeeld het geval voor de subsidies verwarmen op schone energie 2022 en koken op schone energie 2022.26 Daarnaast spelen er in de uitvoering capaciteitsproblemen: op dit moment is bijvoorbeeld de wachttijd voor het plaatsen van een warmtepomp meer dan een jaar vanwege een tekort aan het benodigde materiaal en een tekort aan installateurs.27 Ook zijn nog niet alle woningen in Nederland geschikt voor bepaalde verduurzamingsmaatregelen.

Doelgroep Bedrijven en Instellingen Aardgasgebruik binnen het MKB is in veel gevallen gebouw gebonden (ruimteverwarming, warmtapwater). Ook kan sprake zijn van proces gebonden aardgasgebruik, bijvoorbeeld in crematoria, bakkerijen en noodstroomvoorzieningen van ziekenhuizen. De Omgevingsdienst Haaglanden houdt een overzicht bij van de gas grootverbruikers in de stad. Dit komt door de meldingsplicht waardoor deze bedrijven en instellingen verplicht hun energie/gasstanden vermelden. Deze data is samengesteld over de afgelopen jaren en daarom mogelijk niet 100% accuraat. Er is een overzicht gemaakt van de organisaties in de top-208 grootverbruikers, gesplitst in type organisaties en aan de hand van de categorisering van het Rijk.

24 https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2370824-huizen-aardgasvrij-maken-is-complex-en-kost-ook-meer-dan-

verwacht 25 https://www.denhaag.nl/nl/subsidies/subsidies-milieu-en-duurzaamheid.htm 26https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10955793/2/RIS311083+Subsidieregeling+wonen+op+schone +energie+Den+Haag+2022 27 https://nos.nl/artikel/2429171-warmtepompen-in-2026-realisatie-afhankelijk-van-kosten-en-genoegpersoneel

17

Een andere sector waar de energievoorziening een rol speelt is in de mobiliteit. Hier wordt vooral gebruik gemaakt van benzine en diesel voor personen- en vrachtvervoer. Het Haagse OV is in belangrijke mate afhankelijk van elektriciteit voor de trams en aardgas voor de bussen. HTM heeft 115 aardgasbussen en 8 elektrische bussen.28 De aardgasbussen worden in 2024 vervangen door elektrische bussen.29 De hoge gasprijzen worden momenteel gecompenseerd via de Landelijke Bijdrage Index (LBI). Door deze bijdrage ontvangen vervoerders meer subsidie van de MRDH. Op dit moment is de compensatie voldoende waardoor er bij HTM geen zorgen zijn dat de dienstverlening in gevaar komt door de hoge prijzen. EBS levert het streekvervoer in Haaglanden. De stadsdiensten van Delft en Zoetermeer worden uitgevoerd met elektrische bussen. Op de streeklijnen rijden groengas-hybride bussen. In 2026 en 2027 worden de hybride gasbussen vervangen door elektrische bussen.30

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) De gemeente gebruikt gas voor de verwarming van een groot gedeelte van het gemeentelijke vastgoed. Sommige panden worden verwarmd met stadsverwarming, waarvan het grootste gedeelte van het verbruik wordt geproduceerd in de gasgestookte energiecentrale van Uniper. Er is een overzicht beschikbaar van het verbruik van alle dienstonderdelen.

28 https://www.htm.nl/ons-vervoer/onze-bussen 29 https://www.htm.nl/over-htm/ons-vervoer/aardgasbus 30 https://mrdh.nl/nieuws/ebs-start-busvervoer-haaglanden

18

Voor de eigen organisatie is in 2020 een besparingsdoel van 12% vastgelegd ten opzichte van 2013. N.B. dit betrof het totaal energie in kilojoule(KJ), niet alleen gas.31 Er is een duurzaamheidenergietransitiedashboard in ontwikkeling welke fungeert als stuurmiddel om voortgang op dit besparingsdoel te monitoren.

Doelgroep het Rijk/Europa Op het gebied van energiebesparing worden er door het ministerie van EZK verschillende instrumenten ingezet. Een gedetailleerd overzicht is te vinden in de ‘Kamerbrief aanscherping energiebesparingsplicht bedrijven en instellingen’.32 Aanvullend heeft de Europese Commissie een nieuw wetgevingsinstrument en een Europees gasvraagreductieplan voorgesteld om het gasverbruik in Europa tegen volgend voorjaar met 15% terug te dringen. Dit plan is eind juli 2022 aangenomen door de lidstaten. Het plan is gebaseerd op drie actiepijlers: 1) overstappen naar hernieuwbare energiebronnen en schonere brandstoffen; 2) verminderen van het gasverbruik; 3) verminderen van verwarming en koeling.

De voorgestelde verordening zou het ook mogelijk maken voor de Commissie om, na overleg met de lidstaten, een ‘EU-alarm’ af te kondigen waarmee alle lidstaten verplicht worden om de vraag naar gas te beperken.33

3.3 Economie Doelgroep bewoners De Economische visie Den Haag 2030 stelt dat er structureel meer banen moeten komen in Den Haag vanwege de groei van de bevolking en om ervoor te zorgen dat Den Haag economisch bijblijft. Ook stelt de visie dat de Haagse economie robuuster en belangrijker moet worden (RIS 303550).34 Momenteel worden 6 op de 10 banen in Den Haag vervuld door Haags inwoners. In tabel 4 is een overzicht gegeven van de werkgelegenheid in Den Haag per sector.35 En alhoewel geen sprake is van actuele cijfers, geeft het een inzicht in de globale verdeling van werkgelegenheid over de verschillende sectoren. Dikgedrukt zijn de sectoren die het hardst worden geraakt door de gasprijsstijging en/of mogelijke sluitingen in verband met gas schaarste. Het is aannemelijk dat deze sectoren vanwege prijsstijgingen en teruglopende omzet (i.v.m. hogere uitgaven voor consumenten) uiteindelijk iets in hun banenbestand veranderen. Dit gebeurt momenteel al in de agrisector: het aantal werkzame arbeidsmigranten in het Westland is niet exact bekend, maar schattingen gaan uit van circa 12.000.36 Een deel van deze arbeidsmigranten is gehuisvest in Den Haag en werkzaam in de kassenindustrie in de regio(RIS305089).37 Deze industrie is uiterst gevoelig voor de prijsontwikkelingen op de gasmarkt.

De stijgende gasprijzen hebben sinds oktober 2021 invloed op 31https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/6/moties,_amendementen_en_initiatieven/626303?parent_ev

ent=780165 32 https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/04/aanscherpingenergiebesparingsplicht 33 https://netherlands.representation.ec.europa.eu/nieuws/eu-noodplan-om-gasverbruik-te-verminderen-ivmmogelijke-verstoringen-van-gasleveringen-2022-07-20_nl 34 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/overige_bestuurlijke_stukken/534623 35 https://denhaag.incijfers.nl/info/DHIC toelichting op begrippen Werkgelegenheid_3.0.pdf 36 https://www.gemeentewestland.nl/arbeidsmigratie/huisvestingarbeidsmigranten.html#:~:text=Van%20de%20naar%20schatting%2012.000,arbeidsmigranten%20op%20piekm omenten%20naar%2016.000. 37https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/8625568/2/RIS305089+Proces+aanpak+huisvesting+arbeidsm igranten

19

de gehele agrisector.38 Een aantal bedrijven hebben de teeltplanning voor het komend seizoen aangepast en met name ondernemers in de glastuinbouwbedrijven zijn minder mensen gaan inzetten. Via de intermediairs krijgt gemeente Westland momenteel vooral signalen dat als opdrachten ergens stoppen, arbeidsmigranten nog vrij gemakkelijk weer bij een andere werkgever aan de slag kunnen. De Haagse economie kan door bovenstaande ontwikkelingen mogelijk stagneren of afnemen omdat consumenten minder te besteden hebben of omdat het aantal banen afneemt. Dit heeft op den duur effect op de doelstellingen en ambities zoals gesteld in de economische visie van de gemeente. Banen in Aandeel 2018 Overheid & 60.111 21,5% belangenorganisaties Detailhandel & Horeca 41.700 14,9% Zorg 40.142 14,3% Zakelijke en juridische 32.297 11,5% dienstverlening Bouw 20.178 7,2% Logistiek 17.287 6,2% ICT& creatief 15.570 5,6% Onderwijs 14.952 5,3% Toerisme & Vrije tijd 10.597 3,8% Financiën 7.987 2,9% Maakindustrie 7.025 2,5% Kennis 5.762 2,1% Agrifood & Tuinbouw 3.452 1,2% Energie 2.774 1,0% Totaal 279.834 100% Tabel 4 - Werkgelegenheid in Den Haag in 2018, per sector39

Doelgroep bedrijven en instellingen Tijdens corona hebben veel bedrijven schulden gemaakt ter voorkoming van een faillissement. Daardoor is er een beperkt aantal faillissementen geweest (1% in 2020).40 Het Rijk heeft tijdens de coronacrisis bedrijven bijgestaan via leningen. Een gedeelte van de bedrijven heeft een terugbetalingsregeling. Het is onbekend om hoeveel bedrijven dit gaat. Ook is het momenteel onbekend hoeveel van de 14.818 MKB-instellingen op het moment van schrijven in de financiële problemen verkeren. Dit zal nader moeten worden uitgezocht. Op het gebied van bewustwording en energie besparingsmaatregelen die opgelegd kunnen worden, wordt er zowel door Rijk als de gemeente nog niet actief gecommuniceerd richting bedrijven en instellingen. Het Rijk is inmiddels wel actief in gesprek met de 251 grootste gasverbruikers in Nederland. Het is onduidelijk of daar ook bedrijven uit Den Haag onder vallen.

38 https://www.bnr.nl/nieuws/binnenland/10483462/productie-bedrijven-in-gevaar-door-torenhoge-gasprijs 39 Werkgelegenheidsregister Haaglanden,

https://denhaag.incijfers.nl/info/DHIC%20toelichting%20op%20begrippen%20Werkgelegenheid_3.0.pdf 40 https://www.cbs.nl/nl-nl/cijfers/detail/82242NED

20

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) Vanuit economisch perspectief kent de krappe arbeidsmarkt en ontwikkelingen bij Haagse bedrijven een directe impact op de gemeente. De staat van de organisatie (RIS 311840) stelt dat het totale verloop bij de gemeente Den Haag op dit moment 10% per jaar (ultimo 2021) is.41 De krappe arbeidsmarkt maakt dat de uitstroom groter is, omdat medewerkers makkelijker wisselen van werkgever. Het maakt ook dat het moeilijker is om de vacatures die er zijn te vervullen. Dit terwijl er aan de andere kant meer vraag komt richting de gemeente voor de ondersteuning bij nationale opgave, zoals bv. de energietoeslag. Indien bedrijven vanwege de hoge energielasten faillissement moeten aanvragen of bewoners in de schuldenproblematiek raken en/of een uitkering moeten aanvragen, heeft dit effect op de capaciteit van de afdelingen die het betreft en de programmabudgetten.

Doelgroep Rijk/Europa Aanvullend op de energiebesparingsplicht voor bedrijven wordt door het Rijk onderzoek gedaan en voorbereidingen getroffen voor de ontwikkeling van een tijdelijke gasbesparingstender. Bij openstelling van deze tender kunnen gasverbruikers met een nog nader te bepalen minimale gebruiksvolume een voorstel indienen om tegen een vergoeding hun gasafname te reduceren. Het doel is onderzoeken hoe de regeling ontwikkeld kan worden om in te zetten voor tijdelijke afnamebeperkingen ten behoeve van leveringszekerheid. Het kabinet werkt op korte termijn een plan uit voor deze gasbesparingstender. Om gasgebruikers tegemoet te komen heeft de Rijksoverheid tevens per 1 juli 2022 de BTW op energielasten voor een half jaar verlaagd van 21% naar 9%.42

3.4 Sociale stad Doelgroep bewoners De prijs bij het afsluiten van een nieuw energiecontract voor een huishouden met een gemiddeld verbruik was op 1 augustus 2021 op jaarbasis 2.308 euro. In 2022 is deze prijs gemiddeld 6.466 euro (waarbij de aangekondigde btw-verlaging al is verrekend).43 Afnemers met een vast langlopend contract hebben niet direct te maken met deze prijsstijging maar in algemene zin was een gemiddeld huishouden in juli jl. €250 kwijt aan gas en elektriciteit per maand. Voor een grote groep inwoners is het inkomen momenteel niet toereikend. Vóór de gasprijsstijging was 1 op de 5 huishoudens in Den Haag financieel kwetsbaar (tot 130% van het wettelijk sociaal minimum WSM).44 Recente cijfers van het Nibud tonen aan dat inmiddels 1 op de 3 huishoudens in juli 2022 moeite heeft met het betalen van de lasten.45 Als deze schatting wordt toegepast op Den Haag zijn er 182.590 bewoners met mogelijke financiële problemen. NB: Deze schatting is gebaseerd op landelijke cijfers. Over het algemeen vallen de cijfers in Den Haag hoger uit dan het landelijk gemiddelde. WSM <130% 130 – 150%

Aantal huishoudens 44.100 8.000

41

https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/overige_bestuurlijke_stukken/740084?parent_event=938700 42 Tijdelijk verlaagd btw-tarief energie (belastingdienst.nl) 43 https://www.nu.nl/economie/6215635/nieuw-energiecontract-dik-4000-euro-duurder-dan-een-jaargeleden.html 44 Armoedemonitor CBS https://denhaag.incijfers.nl/info/Armoedemonitor.htm 45

https://www.nibud.nl/nieuws/groeiend-aantal-huishoudens-financieel-klem/ 21

Tabel 5 – Aantal huishoudens met een laag inkomen46

46 Armoedemonitor CBS https://denhaag.incijfers.nl/info/Armoedemonitor.htm

22

Van de 44.100 huishoudens die minder dan 130% van het WSM verdienen, heeft 70% een langdurig laag inkomen (> 4 jaar). Deze groep heeft daarom vermoedelijk ook geen reserves. De doelgroep tussen de 130% - 150% van het WSM is financieel kwetsbaar vanwege de hoge inflatie en toenemende energiekosten.47 Enige verandering in hun situatie leidt mogelijk direct tot financiële problemen. Sinds maart van dit jaar is er een lichte stijging van het aantal bewoners met een huurachterstand. Bewoners die onder de armoedegrens leven hebben niet allemaal een uitkering. 21% heeft een inkomen uit werk of als ondernemer; de zogeheten werkende armen. Daarnaast blijft 70-75% van de bewoners die uit de uitkering stromen, onder de doelgroep van <130% van het WSM vallen.48 Ondanks dat deze inwoners een baan kunnen vinden, blijven zij vaak afhankelijk van armoederegelingen. Vanwege de coronapandemie groeide de groep Nederlanders met kans op problematische schulden. De Nederlandse Vereniging voor Schuldhulpverlening verwacht dat de hulpvraag landelijk zal toenemen met maximaal 20%.49 In Den Haag hebben 36.000 huishoudens (13,3%) schulden. Het landelijk gemiddelde ligt op 7,6%.50 Het hebben van een baan maakt in deze groep weinig verschil. N.B.: De effecten van de oorlog in Oekraïne, de stijgende energieprijzen en de sterke inflatie zijn nog niet meegenomen in dit onderzoek.

Wel problematische schulden Bewoners met een baan 51,1%

Bewoners zonder een baan 48,9%

Geen problematische schulden Bewoners met een baan 55,9%

Bewoners zonder een baan 44,1%

Tabel 6 - Percentage bewoners zonder en met een werkgever51 Uit gegevens van het CPB blijkt dat lagere inkomens momenteel -relatief gezien- met de hoogste kostenstijging (raming maart 2022) te maken krijgen.52 Een kwart van de inwoners met een laag inkomen heeft een stijging van kosten van levensonderhoud tussen de 3,6% en 4,8%. Nog een kwart heeft te maken met een stijging groter dan 4,8%. Dit komt voort uit het feit dat mensen met een lager inkomen doorgaans in een minder goed geïsoleerd huis wonen, minder mogelijkheden hebben om de woning te isoleren. In de meeste gevallen ontbreken de financiële middelen om de situatie te veranderen. In figuur 5 is de energiearmoede per wijk in percentage weergegeven. De energiearmoede is door TNO gemeten als ” het percentage huishoudens met enerzijds een laag inkomen en anderzijds óf hoge energiekosten óf een woning met een relatief lage energetische kwaliteit”.

47 Armoedemonitor CBS https://denhaag.incijfers.nl/info/Armoedemonitor.htm 48 Armoedemonitor CBS https://denhaag.incijfers.nl/info/Armoedemonitor.htm 49 https://www.nvvk.nl/page/1439/2022/06/07/Nieuwe-groepen-hulpvragers-in-aantocht 50 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/26/aantal-huishoudens-met-problematische-schulden-niet-

toegenomen 51 https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/26/aantal-huishoudens-met-problematische-schulden-niettoegenomen 52 https://www.cpb.nl/centraal-economisch-plan-cep-2022

23

Figuur 5: Energiearmoede per wijk in percentage weergegeven (202153

53 https://publications.tno.nl/publication/34638644/4OIuwM/TNO-2021-P11678.pdf

24

In tabel 7 staan de top- 7 wijken met het hoogste percentage energiearmoede weergegeven. N.B.: Dit zijn cijfers uit september 2021. Aannemelijk is dat na de extra stijging van de gas- en energiekosten deze percentages hoger zullen uitvallen. Wijk Energiearmoede Schilderswijk 13,37% Transvaalkwartier 12,67% Groente- en fruitmarkt 11,53% Bouwlust &Vrederust 10,25% Stationsbuurt 9,21% Laakkwartier & Spoorwijk 8,42% Moerwijk 8,37% Tabel 7 – Percentages Energiearmoede van de top 7 wijken54

54 https://energiearmoede.tno.nl/

25

Naast minima hebben steeds meer middeninkomens moeite om de vaste lasten te betalen. Energieleveranciers geven aan dat het aantal klanten met betalingsproblemen toeneemt.55 Ook de aankomende naheffing baart hen zorgen doordat veel klanten hun maandbedrag te laag inschatten. Onder meer Geldfit ziet een duidelijke stijging van het aantal mensen dat hulp zoekt: driekwart van hen doet dat vanwege de hoge energierekening.56 Uit cijfers van informatiecentrum Milieu Centraal blijkt dat alleenstaanden rekening moeten houden met relatief hogere prijsstijgingen dan gezinnen. De energieprijzen stijgen voor hen gemiddeld 38%, terwijl meerpersoonshuishoudens uitkomen rond een gemiddelde van 33%. Het Nibud geeft aan dat met deze stijging huishoudens met een laag inkomen zo'n 10 tot 15% van hun inkomen kwijt zullen zijn aan energie.57 Na aankondiging van koopkrachtondersteuning en de energielastenverlaging op Prinsjesdag blijkt dat niet elke inkomensklasse hier evenredig door wordt ondersteund. Lagere inkomens worden naar verwachting harder geraakt dan midden- en hoge inkomens.58 De onzekerheid om de vaste lasten te kunnen betalen heeft mogelijk grote impact op het psychisch en lichamelijk gestel van bewoners. Het brengt een grote mate van onzekerheid met zich mee die stress kan veroorzaken en kan leiden tot allerlei (psychische) gezondheidsklachten.

Ook de mogelijke afname van sociale activiteiten vanuit financiële afwegingen (contributie sportclub, verjaardagen, etc) draagt bij aan de mentale en fysieke gesteldheid van burgers.

Doelgroep bedrijven en instellingen Vanwege teruglopende omzet en eventuele schulden vanuit de Coronapandemie en vervolgens de stijgende energieprijzen, is het aannemelijk dat bedrijven hogere financiële lasten hebben. Daardoor is het mogelijk dat de continuïteit van de bedrijfsvoering onder druk komt te staan en bedrijven keuzes moeten maken in hun uitgavenpatroon en eventueel bezuinigingen moeten doorvoeren. Deze zullen als eerst uitgaan naar activiteiten die niet bij de core -business horen, te denken aan sponsoring, maatschappelijk -verantwoord ondernemen en investeringen in bijvoorbeeld verduurzamingsmaatregelen. De Coronapandemie heeft er voor gezorgd dat sponsorbestedingen door bedrijven in 2020 landelijk zijn gedaald met 17% naar 645 miljoen euro, 135 miljoen minder dan in 2019. Dat blijkt uit de nationale SponsorMonitor die eind april jl. wordt gepubliceerd.59 Sportclubs zijn in bepaalde mate afhankelijk van sponsoring en ook de muziek, kunst- en cultuursector (waaronder festivals en evenementen) wordt mogelijk geraakt bij een afname van het sponsorgeld.

De afname van sponsorbudgetten raakt daardoor tevens een aantal ambities van de gemeente: Zo benoemt het Haags Sportakkoord (RIS 306192) als doelstelling dat sportverenigingen in staat moeten zijn hun inkomsten te verhogen, onder andere door sponsoring.60 De Economische visie Den Haag 2030 (RIS 303550) zet in op het stimuleren van evenementen, festivals, concerten en sportevenementen die een economische spin- off voor de stad opleveren en het toeristische profiel 55 https://www.bnr.nl/nieuws/financieel/10478296/1-op-de-3-huishoudens-dreigt-in-problemen-te-komen-

door-hoge-energieprijzen 56 https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/de-gesprekken-bij-de-noodhulplijn-van-geldfit-wordensteeds-schrijnender-we-horen-van-ouderen-die-niet-meer-warm-eten~b71fbd39/ 57 https://nos.nl/artikel/2430938-energieprijzen-stijgen-nog-veel-meer-per-1-juli 58 https://www.nibud.nl/nieuws/nibud-opgelucht/ 59 https://respons.nl/wp-content/uploads/2020/12/Ranglijst-Top-50-SponsorMonitor-2020.pdf 60 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/612629

26

van de stad versterken.61 Deze evenementen, festivals en concerten zijn mogelijk deels afhankelijk van sponsoring van bedrijven en instellingen.

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) De gemeente heeft meerdere sociale instellingen en sportvoorzieningen in beheer. Denk bijvoorbeeld aan bibliotheken, kinderdagverblijven, zwembaden of wijk/buurthuizen. Een aantal van deze instellingen zijn in tabel 8 op een rij gezet. Het gaat hierbij specifiek om panden die gevoelig zijn voor (gedwongen) sluiting bij verdere afname van de gasbeschikbaarheid. Enerzijds vanuit de maatregelen van het Rijk om in een bepaalde fase bepaalde categorieën afnemers van het gas af te koppelen. Anderzijds vanuit een eventuele gemeentelijke overweging om voorafgaand aan de Rijksmaatregelen al sommige voorzieningen te sluiten in verband met een negatieve score uit een op te stellen ‘ maatschappelijke kosten-baten analyse’. Het is op dit moment niet gezegd of dit wenselijk en/of haalbaar is. Het gemeentelijk vastgoed zoals wijk/buurthuizen kan namelijk juist ook bijdragen als oplossing om als alternatieve locatie te dienen voor bewoners om zich in een verwarmde ruimte te bevinden en sportvoorzieningen en andere sociale voorzieningen zijn per uitstek van belang ten behoeve van de fysieke en geestelijke gezondheid. Het voorstel is dan ook om deze stap grondig te onderzoeken en een analyse te maken. Dit voorstel komt terug in de handelingsperspectieven van deze verkenning.

NB: Een gedeelte van deze panden wordt verhuurd aan maatschappelijke partners welke zelf verantwoordelijk voor hun nutsvoorzieningencontract. Niet pand hoeft gebruik te maken van gas voor warmtevoorziening. Er moet hiervoor nader onderzoek worden gedaan.

Gebruiksdoeleinde

Aantal

Kantoor Kinderdagverblijf/buitenschoolse opvang/peuterspeelzaal Wijk/buurtcentrum/clubhuis Sporthal/gymzaal/sportschool/zwembad Onderwijspand Atelier/cultuurverzamelpand/expositieruimte Bedrijfsruimte/werkplaats/showroom Theater/concertzaal/schouwburg/muziekcentrum Bibliotheek Kinderboerderij

83 77 59 36 36 34 33 20 15 10

Tabel 8 – Overzicht panden gemeente die gevoelig zijn voor sluiting62

61 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/overige_bestuurlijke_stukken/534623 62 https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/11681369/1/RIS312781_Bijlage

27

Figuur 6 - Vastgoedportefeuille Gemeente Den Haag

Doelgroep het Rijk/Europa Het Rijk heeft in het Bescherm en Herstelplan gas drie categorieën geïdentificeerd. Doormiddel van deze categorieën worden sociale instellingen en voorzieningen beschermd voor een afkoppeling van het gas. Ook zijn een aantal categorieën blijvend beschermd, zoals bewoners, ziekenhuizen, etc. Voor de categorieën waar dit voor geldt is van een eventuele afkoppeling pas sprake in scenario C en/of D.

3.5 Gemeentefinanciën Doelgroep bewoners De stijging van de vaste lasten verlaagt voor minima het vrij besteedbaar inkomen. Voor mensen met een laag inkomen, bijvoorbeeld de bijstandsuitkering, is er daarom een eenmalige energietoeslag van €1.400,-. Het Nibud geeft aan dat dit echter niet voldoende zal zijn en één op de drie huishoudens in de problemen dreigt te komen.63 Aanvullend heeft het college van B&W besloten om in Den Haag het landelijke bedrag van de energietoeslag te verhogen met €100,- per huishouden (RIS311730).64 Het gaat hierbij om een eenmalige tegemoetkoming voor ca. 50.000 huishoudens met een inkomen tot 130% van het WSM. Dit grensbedrag is gelijk aan de grens voor een Ooievaarspas. Deze energietoeslag is een vorm van een bijzondere bijstand en geldt voor de periode van 1 januari 2022 tot en met 31 december 2022. Naar verwachting zal 80% van deze 50.000 huishoudens reageren op de energietoeslag. Voor 2022 is de stijging van de gasprijs afgedekt met een regeling van €1.400,- per huishouden. De kosten daarvoor bedragen €56 miljoen. Als de overige 20% ook aanspraak doet op de regeling, kost dat nog eens €11 miljoen extra. Dit bedrag is voor 95% betaald door een Rijksbijdrage en voor 5% uit eigen middelen. Als er in 2023 opnieuw een energietoeslag wordt uitgekeerd, zullen de kosten naar waarschijnlijkheid hoger liggen vanwege de stijgingen van de gasprijs.

Doelgroep bedrijven en instellingen Voor het MKB en instellingen bestaan er landelijke SDE+/SDE++ regelingen (subsidieregeling duurzame energieproductie).65 Daarnaast bestaan er nog een aantal andere landelijke subsidies. De gemeente ondersteund ondernemers met het LISE-fonds waarbij een renteloze lening wordt verstrekt. Deze lening is bedoeld voor alle vormen van ondersteuning die nodig zijn om een duurzaamheidsproject financierbaar te maken. Ook heeft de gemeente Den Haag tot eind 2022 een groene daken subsidie, hetgeen naast klimaat adaptieve effecten ook isolerende effecten met zich meebrengt. De gemeente ondersteunt bedrijven via een quickscan zonnepanelen waarbij onderzoek naar de haalbaarheid en het rendement van zonnepanelen op bedrijfslocaties, wordt 63 https://www.ad.nl/geld/nibud-luidt-alarmbel-een-op-de-drie-krijgt-huishoudboekje-niet-rond-kabinet-

moet-wat-doen~ac97ceb5/ 64 https://denhaag.raadsinformatie.nl/modules/13/Overige%20bestuurlijke%20stukken/735112 65 https://www.rvo.nl/subsidies-financiering/sde

28

gedaan. Tevens organiseert de gemeente collectieve inkoopacties voor het MKB’ers waarbij tegen een gunstig tarief energiebesparende producten kunnen worden aangeschaft. Er is een gratis energiescan beschikbaar voor horeca- ondernemers en winkeliers (met een bedrijfspand kleiner dan 250 m²) die de energierekening van hun bedrijf willen verlagen. Daarbij komt er een onafhankelijke adviseur langs om te beoordelen welke maatregelen de betreffende ondernemer binnen vijf jaar terugverdient.66

Doelgroep de gemeente (werknemers, organisatie en vastgoed) Een kostenpost voor de gemeente is -zoals beschreven in de doelgroep bewoners- de verschillende subsidies ten behoeve van het verduurzamen van woningen. Er is veel vraag naar deze regelingen en sommige subsidiepotten zijn inmiddels leeg. Ook zijn er de kosten voor de gemeentelijke energievoorziening. Eerder is al benoemd dat de elektriciteitsprijs meebeweegt met de gasprijs: zolang de productie van elektriciteit door gasgestookte centrales nodig is, zal een hoge gasprijs leiden tot een hoge elektriciteitsprijs. De huidige energiekostenzijn van de gemeentelijke organisatie zijn in kaart gebracht. Deze zijn geïnventariseerd op concern-, dienst- en soms afdelingsniveau en uitgesplitst in gas-, elektra- en stadsverwarmingskosten. Er is een analyse gemaakt wat de grootste kostenposten zijn. Het contract met de elektriciteitsleveranciers van de gemeente (Eneco en OM) loopt tot eind 2023. Voor 2023 zullen de kosten van elektriciteit stijgen met een factor van 4 tot 6. Dat betekent dat de gemeente miljoenen euro’s meer kwijt is aan de elektriciteitsrekening. Voor wat betreft het contract met de gasleverancier heeft de gemeente momenteel een overeenkomst met gasleverancier Gazprom Marketing & Trading Ltd.