RIS313257 Stand van zaken ondersteuning gedupeerden toeslagenaffaire

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

030

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

SZW/10348724 RIS313257 Contactpersoon

Rutger Schoenmakers Dienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten Afdeling

Beleid, onderzoek en projecten Telefoonnummer Datum

14070

27 september 2022

E-mailadres

rutger.schoenmakers@denhaag.nl Onderwerp

Stand van zaken ondersteuning gedupeerden toeslagenaffaire

Met deze raadsmededeling stelt het college u op de hoogte van de actuele stand van zaken wat betreft de landelijke ontwikkeling en de voortgang van de gemeentelijke ondersteuning aan de Haagse gedupeerden van de kinderopvangtoeslagenaffaire. Waar nodig wordt in deze brief verwezen naar achterliggende stukken, zodat deze mededeling zich tot de hoofdlijnen van de landelijke ontwikkelingen kan beperken. Inleiding De primaire verantwoordelijkheid voor de compensatie en ondersteuning van gedupeerden ligt bij de landelijke Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagenaffaire (UHT). De UHT probeert, als iemand zich meldt als gedupeerde van de toeslagenaffaire, zo snel mogelijk via de ‘lichte toets’ te bepalen of iemand gedupeerd is. Bij erkenning ontvangt de gedupeerde 30.000,- ter compensatie van de onterechte terugvorderingen en het leed. Iedereen krijgt hierna nog een integrale beoordeling tenzij je hiervan afziet. Mensen die niet door de lichte toets komen kunnen na de integrale toets alsnog erkend worden. De werkelijke schade kan eventueel hoger ingeschat worden na de integrale toets waardoor het bedrag aangepast wordt. Na ontvangst van de €30.000 komt de gedupeerde in aanmerking voor verschillende schuldenregelingen. Allereerst worden schulden gepauzeerd via een wettelijk moratorium met een looptijd van een jaar.

Vervolgens starten publieke schuldeisers, waaronder de gemeente, met het kwijtschelden van de meeste publieke schulden. Private schulden kunnen geregeld worden via het loket private schulden van Sociale Banken Nederland. En uiteraard biedt de gemeente Den Haag brede hulp bij het oplossen van problemen, bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid, werk, dagbesteding, gezin en wonen. Voortgang integrale beoordeling (herijking) Meer dan 55.000 ouders hebben zich gemeld bij de belastingdienst als gedupeerde. Zo’n 50.000 ouders hebben een lichte toets gehad. Bij het integraal beoordelen van het dossier lopen de wachttijden echter fors op. Ouders die zich dit jaar hebben gemeld kunnen pas in 2025 of 2026 een beoordeling van hun dossier verwachten. De belastingdienst heeft samen met gemeenten (VNG) verkend in hoeverre er versnelling in dit proces kan komen. Bijvoorbeeld door een verschuiving van taken naar gemeentes.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

Met deze herijking is onderzocht of er alternatieven zijn om het herstelproces voor ouders beter en sneller te maken. De resultaten zijn helaas niet waarop we hadden gehoopt.1 Voor de VNG was een belangrijk doel de (zwaarst) gedupeerde inwoners sneller en beter te helpen. Met name door het verbreden van de gemeentelijke rol met die van een direct aanspreekpunt. Helaas wordt dat laatste doel niet gehaald, doordat UHT niet alle benodigde gegevens met de gemeenten kan delen en het koppelen van UHT-medewerkers (Persoonlijk Zaakbehandelaars) aan gemeenten niet mogelijk is. Dé grote, fundamentele oplossing heeft de herijking daardoor niet opgeleverd, maar het opnieuw en zorgvuldig bekijken van het herstelproces heeft wel geleid tot enkele maatregelen die het herstelproces voor ouders moeten verbeteren. Gemeenten krijgen de mogelijkheid om ouders in schrijnende gevallen voorrang te geven bij UHT. De UHT zal een team inrichten waar gemeenten terecht kunnen met specifieke vragen over het bijstaan van gedupeerden. Verder gaat UHT samen met gemeenten gesprekken voeren met ouders in het kader van de integrale beoordeling van hun dossier (een driegesprek). Tevens treft de UHT maatregelen om ouders meer inzicht te geven in de voortgang van het herstelproces. Bijvoorbeeld via een online ouderportaal.

En er wordt ingezet op ondersteuning door ervaringsdeskundigen bijvoorbeeld via een lotgenotenlijn. De lange wachttijd voor de integrale beoordeling staat het begeleiden van gedupeerden en (indien de gedupeerde wel door de lichte toets is gekomen) het regelen van schulden niet in de weg. Maar we zien dat gedupeerden door het wachten niet aan afsluiting en een nieuw perspectief toekomen. De gemeentelijke ondersteuning zal ook gedurende de wachttijd voortduren met voldoende aandacht voor het welzijn van gedupeerden. Regelen van publieke en private schulden Vanaf 5 januari 2022 kunnen ouders hun private schulden doorgeven aan het loket private schulden, dat ingericht is door Sociale Banken Nederland (SBN).

Ruim 6.000 ouders hebben landelijk al schulden ingediend. De gemiddelde doorlooptijd wordt geschat op 3 maanden. Tijdens het overnemen van private schulden wordt rekening gehouden met de termijn waarop het moratorium afloopt, zodat gedupeerde ouders niet te maken krijgen met gerechtsdeurwaarders voordat de schulden zijn opgelost. Er is ook sprake van een extra versnelde route voor dossiers waarin al gerechtsdeurwaarders zijn betrokken. Voor ouders waarvan het moratorium op korte termijn afloopt worden de schulden ook met voorrang en zo nodig versneld afgehandeld. Sommige ouders hebben schulden afbetaald met hun compensatie. Deze ouders hebben dit gedaan omdat toentertijd nog niet bekend was dat private schulden ook gecompenseerd zouden worden. Deze ouders gaan eveneens geholpen worden via SBN zodat ze worden gecompenseerd voor reeds afbetaalde schulden. Er wordt momenteel een verkenningsfase gestart waarin de eerste ouders worden geholpen en waarin door middel van hun eerste ervaringen wordt bezien hoe dit proces – met name de ICT-infrastructuur – verder kan worden ingericht, zodat ook de uitvoering hiervan voor overige ouders zo spoedig mogelijk kan plaatsvinden. SBN verwacht uiterlijk in september hiervoor operationeel te kunnen zijn.

1

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/03/kamerbrief-over-verbeteringen-herstelproces-na-herijking-aanpak-

hersteloperatie-kinderopvangtoeslag

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

Wet hersteloperatie toeslagen Eind juni is een wetsvoorstel naar de kamer gestuurd met het doel om de basis onder de hersteloperatie te versterken en te verbreden.2 Het wetsvoorstel voorziet in één wet waarin de wettelijke bepalingen inzake de hersteloperatie toeslagen zijn opgenomen. Er zijn twee nieuwe regelingen in het wetsvoorstel opgenomen. Het betreft de regeling voor kinderen van gedupeerden in de kinderopvangtoeslag en voor gedupeerden van problemen rondom de uitvoering van de huurtoeslag, de zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Ook wordt via het wetsvoorstel de ondersteuning voor ouders in het buitenland geregeld en wordt onder meer de voor het herstelproces benodigde gegevensdeling geborgd. Het streven is om al aan een deel van de gedupeerde kinderen voor het einde van dit jaar een bedrag uit te keren conform de wet. Dit is afhankelijk van het goedkeuren van een wetsvoorstel door de Tweede en Eerste Kamer. In de tussentijd kunnen kinderen al ondersteuning krijgen via de hulp van gemeenten aan gezinnen. Naar verwachting kan de uitvoering van de regeling voor gedupeerden van huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget dan vanaf april 2023 starten. Ook hiervoor geldt dat de wet eerst moet zijn vastgesteld. Over beide regelingen krijgen gedupeerden bericht van Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen.

Behalve voor de kinderen van gedupeerden is er ook een regeling voor ex-partners in de maak. Zij kunnen immers ook negatieve gevolgen hebben ondervonden van de toeslagenaffaire. De regeling voor ex-partners van gedupeerden is geen onderdeel van het wetsvoorstel voor de herstelwet. Hiervoor zal een nieuw wetsvoorstel volgen. Het streven is om het wetsvoorstel na het Advies van de Raad van State voor het zomerreces naar de Tweede Kamer te sturen. Uithuisplaatsingen kinderen gedupeerden Een van de meest schrijnende bevindingen bij de toeslagenaffaire is de het feit dat er kinderen uit huis geplaatst zijn van ouders die door de toeslagenaffaire in financiële of persoonlijke problemen zijn geraakt. In mei jl. heeft het CBS de nieuwe cijfers over uithuisgeplaatste kinderen van gedupeerden gepubliceerd over de periode 2015 tot en met 2021. Landelijk bleek het te gaan om 1675 kinderen, waarvan er eind 2021 nog 555 niet thuis woonden. Voor Den Haag zijn deze aantallen 75 respectievelijk 25. Het gaat hier om een uithuisplaatsing (UHP) waarbij een rechter aan te pas is gekomen. Een UHP kan ook op vrijwillige basis plaatsvinden, de Gecertificeerde Instellingen schatten in dat het aantal vrijwillige UHP zeker net zo hoog is als de gedwongen uithuisplaatsingen.

De vormgeving van de landelijke ondersteuning De ondersteuning aan gedupeerde ouders bij een UHP ligt bij het landelijk onafhankelijk Ondersteuningsteam (OT). Indien door ouders gewenst zal een begeleider van het OT contact opnemen met de ouder en bespreken wat de behoefte is. De begeleider biedt een luisterend oor en kan met een onafhankelijke blik bezien welke mogelijkheden er zijn om ondersteuning te bieden. Hiervoor is soms intensief contact met de ouders nodig en zal waar nodig in overleg met de ouders ook informatie worden opgevraagd. De kracht van het OT is dat het goed in staat is samen met ouders, kinderen en instanties de vraagstukken integraal te bekijken en ouders en kinderen te adviseren over mogelijk te ondernemen acties. Waar nodig zal de begeleider de ouders ook begeleiden bij te nemen stappen richting de betrokken organisaties in de jeugdbeschermingsketen.

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/06/27/aanbiedingsbrief-wetsvoorstel-wet-hersteloperatie-toeslagen

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

Het herstel van de gezinssituatie kan hier het resultaat van zijn. Daarbij is door het Rijk ook aangegeven dat gedupeerden recht hebben op gratis rechtsbijstand als zij die nodig hebben in de juridische procedure om de uithuisplaatsing aan te vechten. Soms gaan de vragen ook over contactherstel met de ouder(s) of uitbreiding van de omgangsregeling Het aantal meldingen bij het gemeentelijk KOT-team Bij het gemeentelijk KOT-team (maart 2022) zijn 10 gezinnen bekend waarbij in totaal circa 20 kinderen uit huis geplaatst zijn. Van deze gezinnen hebben er zich 2 gewend tot het landelijk OndersteuningsTeam Uithuisplaatsingen Toeslagenaffaire (OT). Verder is er via het OT een gezin gemeld waarin OT en gemeentelijk KOT-team gezamenlijk in gaan optrekken. De bescheiden aantallen stroken met het landelijke beeld dat gedupeerden terughoudend zijn om zich te melden bij het OT, medio mei hadden er zich landelijk 45 ouders gemeld. In het debat in de Tweede Kamer op 12 mei 2022 heeft minister Weerwind bekend gemaakt dat gegevens gekoppeld gaan worden, zodat ouders mogelijk actief vanuit de overheid benaderd gaan worden. Het aantal meldingen Tot nu toe hebben negen Haagse gezinnen met een UHP zich bij de jeugdbeschermer gemeld als gedupeerde van de KOT-affaire (nog niet van alle gezinnen is bekend of ze daadwerkelijk slachtoffer zijn van de KOT-affaire).

Het is aannemelijk dat er meer gezinnen gedupeerd zijn dan degene die zich tot op heden gemeld hebben. Sommige Gecertificeerde Instellingen (GI’s) die de jeugdbescherming uitvoeren, proberen meer zicht hierop te krijgen door aan iedere jeugdbeschermer te vragen om expliciet met het gezin te bespreken of ze gedupeerd zijn vanuit de KOT-affaire. Daarnaast heeft Jeugdbescherming west een bericht op de website en op LinkedIn geplaatst waarin ouders gevraagd worden dat, indien ze gedupeerd zijn dit te bespreken met de jeugdbeschermer en dat ze zich kunnen melden bij het Ondersteuningsteam. Bij drie van de negen gezinnen wonen de kinderen inmiddels weer thuis en bij dus zes gezinnen is er nog sprake van een uithuisplaatsing. Op het moment dat bij de jeugdbeschermer bekend is dat een gezin gedupeerd is, ontstaat er een nieuwe situatie. Deze gezinnen worden namelijk financieel gecompenseerd en krijgen hulp van de gemeente op vijf leefgebieden. Door de GI wordt dan overwogen of deze gewijzigde omstandigheden ervoor zorgen dat een thuisplaatsing mogelijk is of dat er bijvoorbeeld andere dingen opgepakt kunnen worden zoals een uitbreiding van de omgangsregeling. Bij JB west wordt de jeugdbeschermer hierin intern ondersteund door een apart team bestaande uit een gedragswetenschapper, teammanager, jurist en jeugdbeschermer.

Bij de advisering van de GI aan de kinderrechter vindt altijd een afweging plaats die verder gaat dan de financiële situatie alleen: het belang van het kind staat daarbij centraal. Daarnaast zal de jeugdbeschermer samen met het gezin (of ten minste met toestemming) contact opnemen met het Steunpunt van de gemeente om te bekijken wat voor ondersteuning ouders kunnen krijgen. Sinds 1 april wordt het gezin er door de GI op gewezen dat men zich kan aanmelden bij het Ondersteuningsteam. In juni is het Ondersteuningsteam bij de GI langsgekomen om jeugdbeschermers nader te informeren over hun rol. Huisvesting gedupeerden Door de jaren heen zien veel gedupeerden zich geconfronteerd met huisvestingsvraagstukken van uiteenlopende aard. Sommige gedupeerden zijn dakloos geworden, anderen wonen noodgedwongen in een te kleine woning en soms zijn gedupeerden naar het buitenland gevlucht en willen zich nu weer vestigen in Nederland. Voor gedupeerden met een huisvestingsvraagstuk zijn er drie verschillende oplossingsrichtingen.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

De eerste is een specifieke maatregel voor voorrang (Lokaal maatwerk). Deze is in juli 2021 ingesteld via een collegebesluit, voor gedupeerden die hun woning verloren hebben als gevolg van de toeslagenaffaire en op niet op eigen kracht een woning hebben gevonden. Op basis van dit collegebesluit komen gedupeerden die aan de voorwaarden voldoen in aanmerking voor een passend éénmalig bemiddelingsaanbod (geen eengezinswoning of maisonnettewoning) voor de sociale huursector in Den Haag. Een tweede mogelijkheid ligt in het toepassen van maatwerk bij de behandeling van de aanvraag van de medische urgentieverklaringen. Een derde mogelijkheid is een doorverwijzing naar partners op het gebied van huisvesting (corporaties, Woonnet Haaglanden) en naar reguliere voorzieningen. Dit geldt voor gedupeerden die op dit moment wel passend wonen, maar toch een huisvestingsvraag hebben. In gevallen dat geen vervangende woonruimte mogelijk blijkt, worden woningzoekenden begeleid in hun zoektocht naar een woning. Gelet op de zeer grote schaarste op de woningmarkt zijn de ondersteuningsmogelijkheden ook voor gedupeerden met een huisvestingsvraag helaas beperkt. Van de 78 verzoeken voor vervangende woonruimte zijn er 41 geslaagd voor een nieuw woningaanbod en 8 nog in behandeling (september 2022). Voor de overige 29 verzoeken geldt dat ze niet vallen onder bovengenoemde oplossingsrichtingen.

Dit betekent dat ze niet in aanmerking komen voor vervangende woning en dat ze op een andere manier verder worden geholpen via reguliere processen. Met een aantal (20) van deze gedupeerden zijn driegesprekken met de casemanager en een medewerker van de afdeling Wonen gevoerd om de mogelijkheden en onmogelijkheden toe te lichten. Naast deze aanvragen voorziet DSO regelmatig gedupeerden van uitleg en advies. Inzet gemeente Den Haag De gemeente Den Haag heeft van meet af aan geïnvesteerd in het in contact komen met gedupeerden en hen van een hulpaanbod op bod te voorzien. Daarnaast zet de gemeente zich in om gedupeerden schuldenvrij te maken en langdurig van integrale begeleiding te voorzien. Het huidige team KOT bestaat uit: 2,94 fte project organisatie 23,79 fte brede begeleiding 21,28 fte schuldregelen (SBN) Naast de directe inzet in het KOT-team, wordt er wanneer dat nodig is, specialistische expertise ingezet voor de leefgebieden Wmo, Jeugd en Wonen: -

Voor Wmo is dat georganiseerd doordat een Wmo casemanager fulltime meedraait als casusregisseur in het KOT-team Voor Wonen en JMO Jeugd doordat betrokken organisatieonderdelen vaste aanspreekpunten leveren die direct beschikbaar zijn voor overleg en meedenken met de casusregisseurs en/of kunnen aansluiten bij gesprekken met gedupeerden wanneer nodig: o Jeugd: +/- 3 gezinscoaches (niet fulltime, en met wisselende inzet gedurende de tijd) o Wonen: +/- 3 medewerkers. Naast het aanspreekpunt waren twee medewerkers betrokken bij de beoordeling van aanvragen (lokaal maatwerk en urgentieverklaringen en anders), het voorbereiden, voeren en vervolg van driegesprekken met gedupeerden en voor het houden van informatieve presentaties aan casusregisseurs.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10348724

De rijksoverheid compenseert de gemeente Den Haag volledig voor de inspanningen voor de KOT gedupeerden. Zowel voor de brede begeleiding als het kwijtschelden en aflossen van schulden. Dit gaat via het declareren voor een SPUK (specifieke uitkering) bij het rijk. Deze zijn ingediend. Het rijk heeft inmiddels tweemaal een voorschotbedrag uitgekeerd voor de brede begeleiding: € 748.706,76 (SPUK 2) € 902.373,31 (SPUK 1) € 1.651.080,07 (Totaal) Klankbordgroep Gedupeerden De klankbordgroep is in 2022 drie maal bij elkaar gekomen. Een aantal leden heeft zich teruggetrokken vanwege een verhuizing of andere werkzaamheden. Er zijn omwille van de continuïteit vier nieuwe leden toegetreden. Thema’s die aan de orde zijn gekomen zijn onder meer hersteltrainingen en activiteiten, het Onafhankelijk Ondersteuningsteam heeft haar aanpak gepresenteerd, Sociale banken Nederland en een uitgebreid gesprek met de wethouder. De primaire thema’s voor na de zomervakantie zijn het vormgeven van herstelactiviteiten in de periode waarin gedupeerden tot drie jaar moeten wachten op de definitieve afhandeling van de compensatieregeling door de UHT en input ophalen voor de uitvoering van de kindregeling in Den Haag. Het leven staat voor veel gedupeerden tot de definitieve afhandeling nog in de wachtstand.

De basis bestaansvoorwaarden zijn door de Catshuisregeling en de brede gemeentelijke begeleiding weer op orde, de schuldenaanpak loopt maar er is nog veel onzekerheid over de definitieve compensatie en wat er mis is gegaan in het dossier. Gaat die compensatie recht doen aan de geleden schade en is het voldoende om echt met een schone lei en nieuw perspectief het leven weer volledig te hervatten? We gaan met de klankbordgroep onderzoeken wat de behoefte is in deze periode en hoe we als gemeente een constructieve bijdrage kunnen leveren aan herstel en nieuwe perspectief. Vervolg De gemeente Den Haag heeft flink geïnvesteerd in passende hulpverlening voor de gedupeerden. Dat is geen eenvoudige opgave geweest. Voor veel zaken is de gemeente afhankelijk van de landelijke overheid en de belastingdienst. Waar mogelijk en nodig heeft Den Haag zo goed mogelijk geanticipeerd op landelijke ontwikkelingen zodat zo snel als mogelijk stappen gemaakt kunnen worden in het herstel van vertrouwen en een nieuw perspectief. Zo was Den Haag een van de eerste gemeenten die de gemeentelijke schulden kwijtschold en worden publieke schulden afgelost via de gemeentelijke kredietbank Den Haag. Ook is de Haagse intensieve klantbegeleiding en inspraak via de klankbordgroep regelmatig als goed voorbeeld genoemd door de VNG en de rijksoverheid.

Bestaanszekerheid, een situatie waarin de grootste financiële zorgen weggenomen zijn, neemt nog steeds de belangrijkste plek in de dienstverlening in voor gedupeerden. De verwachting is dat als er een stabiele situatie is bereikt bij zwaar getroffen gezinnen dat er dan meer ruimte is voor het verwerken van de jarenlange stress en invloed daarvan op de kinderen en de gezinssituatie. Mogelijk vraagt dit om langdurige maatschappelijke begeleiding. Het college stelt u uiteraard op de hoogte van de ontwikkelingen op dit dossier. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

7/7