RIS313200 Aanpak actualisering woonbeleid woonvisie woonagenda

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Martijn Balster Wethouder van Wonen, Wijken en Welzijn

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DSO/ 10380159 RIS313200 Aan de voorzitter van de Algemene Raadscommissie (vakcommissie Ruimte)

Contactpersoon

Chana Abel Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Wonen Telefoonnummer

14070 E-mailadres Datum

chana.abel@denhaag.nl

20 september 2022 Onderwerp

Aanpak actualisering woonbeleid: woonvisie/woonagenda

Geachte voorzitter, De afgelopen jaren heeft de gemeente Den Haag haar woonbeleid kunnen voortbouwen op haar Woonvisie (RIS296833), Woonagenda 2020-2023 (RIS305711) en Nota voorraadbeleid Den Haag 2021 (RIS311091), waarin de noodzakelijke ontwikkelingen en ambities zijn geschetst op het terrein van het wonen voor middellange termijn en de maatregelen die genomen moeten worden in verband met de steeds toenemende druk op de woningmarkt. Op grond van de Woningwet en met een wijziging van de Huisvestingswet 2014 is een geactualiseerde tijdelijke woonvisie verplicht, welke ten grondslag ligt aan de prestatieafspraken en de huisvestingsverordening. Momenteel heeft de gemeente een woonvisie die volgens vigerende wetgeving per 2023 niet langer kan dienen als geldig document. Ook de huidige woonagenda verloopt per 2023. In verband met rechterlijke uitspraken omtrent de schaarste-onderbouwing in de huidige beleidsstukken bestaat een noodzaak om op korte termijn een nieuw beleidsdocument vast te stellen dat de grondslag kan bieden voor de vigerende huisvestingsverordening. Daarnaast zijn we als gemeente verplicht om een meerjaarlijkse woonvisie vast te stellen in afstemming met betrokken partijen. Deze vormt de basis voor te maken jaarlijkse afspraken met woningcorporaties.

Om deze meerjaarlijkse inhoudelijke woonvisie aan te sluiten op de politieke wensen en de te nemen maatregelen die we de komende jaren wensen te treffen op de woningmarkt zal, nadat de gemeenteraad een tijdelijke woonvisie vaststelt met een geactualiseerde schaarsteonderbouwing, door het college worden gewerkt aan een woonvisie die voor de duur van vier of vijf jaren geldig is. Via deze brief wordt u nader geïnformeerd over de inspanningen die de gemeente en onze partners in de stad en regio, de komende periode op beleidsmatig vlak te wachten staan op het gebied van wonen. Hierin gaan we eerst in op het proces rondom de totstandkoming van een (nieuwe) woonvisie. Vervolgens worden de diverse andere beleidstrajecten beschreven op het gebied van wonen waarmee de woonvisie sterke raakvlakken heeft.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

Aanleiding actualisering woonbeleid De uitdagingen op het gebied van Wonen in Den Haag zijn groot. Er is een woningtekort, klimaatverandering vraagt om verduurzaming van de bestaande en toekomstige woningvoorraad en sociaaleconomische ontwikkelingen vragen om meer betaalbare en passende woningen die aansluiten bij de behoeften. Met alle ontwikkelingen en de steeds verder toenemende druk op de woningmarkt zijn in de afgelopen periode verschillende beleidsdocumenten met nieuwe maatregelen vastgesteld. Dit beleid vormt weer de basis om onder andere te komen tot prestatieafspraken met corporaties en om te sturen bij de nieuwbouwprogrammering. Om verschillende redenen zal op korte termijn nieuw woonbeleid nodig zijn. We beschrijven in het kort de ontwikkelingen. 1.

Huidige woonagenda 2020-2023, (RIS 305711) verloopt: Eind 2022 verloopt de huidige woonagenda en de beleidsmatige onderbouwing voor de huisvestingsverordening. Daarmee verlopen ook de gemeentelijke bevoegdheden om in te grijpen op de woningmarkt. Indien er geen geldig onderliggend beleidsstuk ligt, kan het verstrekkende gevolgen hebben. Zo kan bijvoorbeeld niet meer worden voorkomen dat ongewenste kamerbewoning of woningonttrekking wordt tegengegaan of gestuurd worden op lokaal maatwerk om zo voorrang verlenen aan kwetsbare woningzoekenden binnen de Haagse woningmarkt.

2. Wettelijke vereisten: De voorgenomen wetswijziging van de Huisvestingswet 2014 (voorgesteld artikel 6, vierde lid Huisvestingswet 2014, dat mogelijk nog dit jaar aan de Tweede Kamer wordt aangeboden) stelt dat de gemeenteraad per 1 januari 2023 een geactualiseerde woonvisie moeten hebben vastgesteld, met daarin een onderbouwing van de voorgenomen maatregelen in het kader van het tegengaan van schaarste. Daarnaast is de gemeenteraad op grond van de wetswijziging uit januari 2022 van artikel 42 van de Woningwet verplicht een woonvisie vast te stellen voor de maximale duur van vijf jaar. Aangezien de huidige Woonvisie 2017-2030 in 2017 door de gemeenteraad is vastgesteld zal ook deze op basis van vigerende wetgeving niet langer voldoen. Aangezien toegelaten instellingen (hierna: woningcorporaties) op grond van de Woningwet verplicht zijn tot het doen van een verzoek om afspraken te maken over de uitvoering van deze woonvisie. Zonder woonvisie kan hier niet aan worden voldaan. 3. Recente rechtelijke uitspraak over vergunningplicht en schaarste: De vergunningplicht voor kamerbewoning, en in het verlengde daarvan voor bouwkundig splitsen en woningonttrekking, is door partijen aangevochten.

In een uitspraak waartegen het college in hoger beroep gaat, heeft de rechtbank gesteld dat de gemeente voor het dure segment onvoldoende onderbouwd heeft waarom een vergunningplicht voor kamerbewoning noodzakelijk was. De uitspraak van de rechtbank ziet weliswaar toe op het beleid in 2020 en de rechtbank heeft geen uitspraak gedaan over de huidige Nota voorraadbeleid Den Haag 2021 en de daarbij behorende onderbouwing, maar door de uitspraak is wel een noodzaak ontstaan om de steeds verder toenemende onevenwichtige en onevenredige effecten van schaarste in Den Haag in een zorgvuldige onderbouwing te actualiseren (zie nadere toelichting RIS 311091). Zo borgen we dat onder andere kamerbewoning ook in de toekomst vergunningplichtig blijft in Den Haag.

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

4. Ambities nieuw coalitieakkoord: Uiteraard zal het coalitieakkoord nieuwe wensen en ambities opleveren die uiteindelijk in de nieuwe woonvisie moeten worden verankerd. Daarnaast wordt tevens van ons verwacht dat wij met de regiogemeenten tot een regionale woonvisie én een regionale woonzorgvisie komen én zal er een gemeentelijke woonzorgvisie en een omgevingsvisie moeten worden uitgewerkt. Kortom, bovenstaande ontwikkelingen laten zien dat de urgentie hoog is om op de korte termijn in ieder geval te komen tot een woonvisie die voldoet aan de nieuwe wettelijke vereisten. Indien dit er niet ligt ontbreekt de basis om maatregelen te treffen. Denk daarbij aan het voorraad-beleid (splitsen, omzetten, onttrekken e.d.), woonruimteverdeling en de sturing qua programmering bij nieuwbouw. Daarnaast is het van belang om nieuwe beleidsambities mee te nemen in de inhoudelijke woonvisie. Om te kunnen voldoen aan deze ontwikkelingen, zullen we inzetten op twee trajecten. Traject 1: tijdelijke technische verlenging van de huidige woonvisie en woonagenda Enkel om te kunnen voldoen aan de wettelijke voorschriften zoals hierboven zijn belicht, gaan we het huidige wonen beleid wat momenteel bestaat uit drie losse documenten (Woonvisie (RIS 296833), Woonagenda 2020-2023 (RIS305711) en Nota voorraadbeleid Den Haag 2021(RIS311091)) samenvoegen tot één geheel.

Deze bundeling van bestaand beleid noemen we de Woonvisie Den Haag 2022. In het derde kwartaal van 2022 zal de gemeenteraad worden gevraagd om deze tijdelijke technische woonvisie vast te stellen, zodat we aan alle wettelijke voorschriften voldoen. Hiermee wordt dus nog geen nieuw beleid geformuleerd maar enkel de huidige beleidsdocumenten omgevormd tot één geheel waarbij de bestaande inhoud in lijn wordt gebracht met recent genomen beleidskeuzes en reeds uitgevoerde maatregelen aan de hand van technische wijzigingen. Hierdoor kunnen we weer voldoen aan de nieuwe wetstechnische eisen vanuit de Woningwet en Huisvestingswet 2014. Daarnaast zullen we met deze technische verlenging de schaarste-onderbouwing in bijlage 1 uit de vigerende Nota Voorraadbeleid Den Haag 2021 (RIS311091) actualiseren. Dit is noodzakelijk in verband met rechterlijke uitspraken die sinds 2018 het belang van onafhankelijk cijfermatig onderzoek als grondslag voor beleidsmatige keuzes in de huisvestingsverordening benadrukt. In de geactualiseerde bijlage wordt de schaarste op de Haagse woningmarkt nog verder in kaart gebracht om de noodzaak voor de genomen maatregelen te benadrukken. Traject 2: Een nieuwe woonvisie en woonagenda Het bovenstaande traject betreft een technische tijdelijke oplossing om te kunnen voldoen aan het wettelijke kader.

Uiteindelijk is er behoefte aan een nieuwe woonvisie waarin mogelijk nieuwe of andere maatregelen zijn opgenomen om de uitdagingen op de woningmarkt aan te kunnen pakken, waarin alle wensen uit het coalitieakkoord zijn opgenomen én die is afgestemd met onze samenwerkingspartners en andere (gemeentelijke) visies. Om dit goed te kunnen doen hebben we voldoende tijd nodig. Gedegen beleid maken met draagvlak van onze partners in de stad kost immers tijd. Tegelijkertijd is de noodzaak voor een nieuwe inhoudelijke woonvisie hoog en vragen de huidige woningmarktomstandigheden om een stevige visie met bijpassend maatregelenpakket. De technische tijdelijke verlenging biedt ons de kans om een start te maken met een nieuw volwaardige woonvisie die aan deze behoeften voldoet. Naar verwachting zal deze woonvisie in het derde kwartaal van 2023 aan uw raad worden aangeboden.

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

Schematische weergave: Aanpak actualisering woonbeleid: woonvisie/Woonagenda

Samenhang andere (beleids-)producten Naast de gemeentelijke (nieuwe) woonvisie worden we de komende tijd geacht ook een regionale woonvisie, een gemeentelijke en regionale Woonzorgvisie op te stellen en zijn er producten die nauw verbonden zijn met de woonvisie. Denk daarbij aan de prestatieafspraken met corporaties en de huisvestingverordening. Dit betekent dat er op diverse niveaus, zowel gemeentelijk als regionaal, afstemming dient plaats te vinden met alle betrokkenen partners. Hieronder lichten we de verschillende samenhangende beleidsproducten (A t/m G) nader toe.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

A. Gemeentelijke woonzorgvisie De woonzorgvisie is een belangrijk nieuw instrument van het nationale programma “Een thuis voor iedereen”. Dit nationale programma “Een thuis voor iedereen” heeft tot doel te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor alle aandachtsgroepen met een evenwichtige verdeling over gemeenten en met de juiste zorg, ondersteuning en begeleiding. Het gaat om de volgende aandachtsgroepen: medische en sociaal urgenten, mensen die uitstromen uit een zorginstelling, arbeidsmigranten, statushouders, woonwagenbewoners, ouderen, studenten en dak- en thuislozen. Gemeenten en regio’s worden vanaf 2024 wettelijk verplicht om een woonzorgvisie op te stellen. In de regio worden afspraken gemaakt over de verdeelsystematiek van mensen, woningen en middelen voor de verschillende aandachtsgroepen over de gemeenten. De gemeentelijke woonzorgvisie geeft nadere invulling aan deze regionale afspraken en legt vast op welke manier de huisvestingsopgave voor de verschillende aandachtsgroepen binnen Den Haag wordt ingevuld, en met welke zorg en ondersteuning. Deze gemeentelijke woonzorgvisie moet worden vertaald in prestatieafspraken over wonen en zorg met corporaties en zorgpartijen. De woonzorgvisie wordt opgesteld in nauwe samenhang met de regionale woonzorgvisie en maakt onderdeel uit van de gemeentelijke woonvisie. B.

Regionale Woonvisie De provincie Zuid-Holland (PZH) stelt dat regio’s een actuele regionale woonvisie moeten hebben. De provincie kan zelf het initiatief nemen tot actualisatie als zij daar aanleiding toe ziet; bijvoorbeeld naar aanleiding van de Woonbehoefteverkenning Zuid-Holland. PZH stelt dat de regionale woonvisie tenminste de volgende punten bevat: • Een beschrijving van de ontwikkeling van de woningbehoefte en de woningvoorraad in de regio op korte en lange termijn; • Een passend aanbod voor de doelgroepen van het huurbeleid; • Onderbouwing van de keuzes en maatregelen in de woonopgave met betrekking tot energietransitie, klimaatadaptatie en bodemdaling. De regionale woonvisie is richtinggevend voor gemeenten bij hun lokale woonbeleid. De huidige regionale woonvisie Haaglanden is opgesteld voor de periode 2017 -2021. Er wordt op dit moment een nieuwe regionale woonvisie voorbereid. Op basis van de huidige planning wordt in november 2022 een eerste concept van de regionale opgaven en ambities voorgelegd aan de gemeenteraden van de negen gemeenten in de regio Haaglanden. C. Regionale Woonzorgvisie De regionale woonzorgvisie is een belangrijk nieuw instrument van het nationale programma “Een thuis voor iedereen” (zie gemeentelijke woonzorgvisie).

Een belangrijk doel van dit nationale programma is te zorgen voor voldoende betaalbare woningen voor aandachtsgroepen met een evenwichtige verdeling over gemeenten. Iedere regio wordt vanaf 2023 verplicht een woonzorgvisie op te stellen. Daarbij ligt de focus voornamelijk op het realiseren van voldoende sociale huurwoningen (30% sociale huur in iedere gemeente, tenzij er in de regio andere afspraken worden gemaakt) en het ontwikkelen van een verdeelsystematiek van de vraag van de verschillende aandachtsgroepen over de gemeenten. De regio Haaglanden is in het kader van dit nationale programma koploperregio.

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

Eén van de acties die van de koploperregio’s worden verwacht is het opstellen van een regionale woonzorgvisie, waarin de behoefte aan huisvesting, zorg en ondersteuning voor de verschillende aandachtsgroepen op regionaal niveau in kaart wordt gebracht en gekoppeld wordt aan doelstellingen en afspraken over verdeling van de opgave over gemeenten. De planning is dat deze eind 2022 gereed is. De woonzorgvisie van de regio Haaglanden zal gecombineerd worden met de regionale woonvisie. D. Omgevingsvisie Met de nieuwe Omgevingswet, die naar verwachting per 1 januari 2023 in werking zal treden, worden gemeenten verplicht een omgevingsvisie voor het eigen grondgebied op te stellen. De omgevingsvisie is een lange termijnvisie waarin de gemeente aangeeft wat de kwaliteiten zijn van de fysieke leefomgeving en op welke wijze deze kwaliteiten ontwikkeld of beschermd moeten worden in het licht van trends en ontwikkelingen die op de stad afkomen. Eén van die ontwikkelingen betreft de groei van de stad. De omgevingsvisie is nodig om tot passende antwoorden te komen op de vraag hoe we met deze groei om kunnen en willen gaan. De gemeentelijke omgevingsvisie biedt de mogelijkheid om – rekening houdend met sectorale ontwikkelingen – tot meer noodzakelijk integraal afgewogen keuzes te komen.

Daarmee kunnen raad en college sturen op de gestelde bestuurlijke ambities binnen het fysieke domein met aandacht voor (de bekostiging van de) ontwikkelingsopgave, gebruik en beheer & onderhoud. De Woonvisie blijft zelfstandig naast de omgevingsvisie bestaan en vormt daar een belangrijke bouwsteen voor. Het is van belang dat de hoofdlijnen uit de actualisering van het woonbeleid worden geïntegreerd in de omgevingsvisie, zodat de strategische en tactische lange termijndoelen een helder kader vormen voor overheidshandelen. De basis voor de lange termijnambities voor Wonen is inmiddels al gelegd in het Ambitiedocument omgevingsvisie Den Haag 2050 (RIS310283). Twee van de zes lange termijnambities hebben direct betrekking op het Woonbeleid: een rechtvaardig en inclusief Den Haag en een betaalbare, toegankelijke en toekomstbestendige woningvoorraad. Er wordt op dit moment hard gewerkt aan het Koersdocument 2050, de volgende stap in de richting van de ontwerp-Omgevingsvisie. In dit Koersdocument wordt een voorstel gedaan voor een aantal strategische kernbeslissingen die aan uw raad zullen worden voorgelegd. Deze kernbeslissingen vormen straks het hart van de eerste omgevingsvisie voor Den Haag. De planning is erop gericht om eind 2023 de omgevingsvisie aan uw gemeenteraad voor te leggen ter vaststelling. E.

Prestatieafspraken/raamovereenkomst Op basis van bovenstaande door de gemeenteraad vastgestelde Woonvisie (welke voor de duur van maximaal vijf jaar kan worden vastgesteld) zijn toegelaten instellingen (hierna: woningcorporaties) verplicht om jaarlijks voor 1 april het college van burgemeester en wethouders te verzoeken tot het maken van afspraken over de uitvoering van de door de gemeenteraad opgestelde beleidskaders in de woonvisie, dit noemen wij de prestatieafspraken. Naast de prestatieafspraken is er in het verleden door het college ook voor gekozen om een meerjaarlijkse raamovereenkomst aan te gaan met de actieve Haagse woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente gezamenlijke doelen voor de komende vijf jaar. Met deze raamovereenkomst wordt niet slechts één, maar vijf jaar, vooruitgekeken en wordt de inzet van de verschillende woningcorporaties op elkaar afgestemd. Dit kan bijdragen aan het jaarlijkse proces om met de woningcorporatie prestatieafspraken makkelijker te maken. Wij zullen evalueren of deze raamovereenkomst de gewenste bijdrage heeft geleverd en opnieuw een nieuwe raamovereenkomst wenselijk is en u hierover informeren.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

Tot slot zal het college naast de prestatieafspraken met de woningcorporaties ook afspraken maken met de zorg- en welzijnspartijen, in het kader van de bovengenoemde woonzorgvisie. F. Huisvestingsverordening De door de gemeenteraad vastgestelde woonvisie zal tevens, op basis van een voorgenomen wetswijziging van de Huisvestingswet 2014, de wettelijke onderbouwing vormen van de vigerende huisvestingsverordening. Als deze wetswijziging per 1 januari 2023, zoals nu door het Rijk is beoogd, in werking treedt betekent dit dat de vigerende regionaal afgestemde huisvestingsverordening uitsluitend van toepassing kan blijven als de noodzaak van de in deze verordening genomen maatregelen met de woonvisie zijn onderbouwd. Indien Den Haag wil voorkomen dat de eerder door de gemeenteraad vastgestelde Huisvestingsverordening Den Haag 2019 door een rechtbank onverbindend wordt verklaard is een tijdelijke technische woonvisie onontbeerlijk. De vigerende regionaal afgestemde huisvestingsverordening zal wel per 1 juli 2023 uitwerking treden. Regionaal zijn afspraken gemaakt dat een technische verlening noodzakelijk is om een zorgvuldige nieuwe afgestemde verordening met inhoudelijke wijzigingen uit te werken.

Dit betekent dat er in het kader van de huisvestingsverordening uiterlijk voor 1 juli 2024 een goed uitgewerkte Woonvisie met een volledig onderbouwing voor alle maatregelen moet zijn vastgesteld. Zowel de tijdelijke technische verlenging van de huisvestingsverordening voor 1 juli 2023, als een nieuwe inhoudelijke regionaal afgestemde huisvestingsverordening (een juridische vertaling van de maatregelen beschreven in de woonvisie) zullen door uw raad moeten worden vastgesteld. G. Programma Duurzaamheid Onderhoud en Kwaliteit De bestaande woningvoorraad moet, met nadruk op een aantal specifieke plekken in de stad, fors verbeterd, geïsoleerd en verduurzaamd worden. Zeker gezien de rap stijgende energieprijzen van het moment. Dit om te zorgen dat iedereen in de stad prettig, veilig, gezond en met betaalbare woonlasten kan wonen. Niet alleen het college hecht hier waarde aan. Op nationaal en Europees niveau wordt gewerkt aan stimulering hiervan, onder andere door regelgeving om de verkoop en verhuur van slecht geïsoleerde woningen aan banden te leggen per 2030 of zelfs eerder. Het Rijk geeft invulling aan het verduurzamen van de woningen via het Nationaal Isolatieprogramma. Aanvullend biedt het Rijk programma’s aan, zoals het Volkshuisvestingsfonds gericht op woningverduurzaming in wijken met de slechtst geïsoleerde woningen in particulier bezit.

Middelen die al vanuit het Rijk ter beschikking zijn gesteld, zoals middelen voor de aanpak energiearmoede landen via dit programma in de vorm van gerichte projecten en producten in de stad. In de nationale prestatieafspraken zijn afspraken gemaakt over het uiterlijk in 2028 renoveren van corporatiewoningen met energielabel E, F of G. Combinaties met gezond wonen liggen voor de hand: problemen als tocht, vocht en schimmel, loden leidingen kunnen vaak gelijktijdig met verduurzaming aangepakt worden.

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/ 10380159

Planning De verschillende (beleids)producten worden volgens onderstaand schema uitgewerkt.

Planning

Q3 2022

Q4 2022

Q1 2023

Q2 2023

Q3 2023

Q4 2023

Q1 2024

Q2 2024

Q3 2024

Q4 2024

Woonvisie (traject 1) Inhoudelijke Woonvisie (traject 2) Regionale woonvisie Gemeentelijke Woonzorgvisie Regionale Woonzorgvisie Prestatieafspraken Raamovereenkomst Omgevingsvisie Huisvestingsverordening Programma Duurzaamheid Onderhoud en Kwaliteit Planningsschema: Looptijd en verwachtte afronding

Resume In het najaar ontvangt u van mij een voorstel voor de tijdelijke technische woonvisie, zodat de gemeente voldoet aan de nieuwe wettelijke eisen. De komende periode zullen bovenstaande (beleids)producten worden uitgewerkt waarbij er wordt ingezet op een interactief proces met de stad. Hierbij worden rondom diverse thema’s werksessies georganiseerd met de betrokken partijen, stakeholders en regiogemeenten. Het realiseren van de doelen die we als gemeente hebben voor onze stad, kunnen we alleen realiseren in samenwerking met onze partners in de stad. Denk aan woningcorporaties, projectontwikkelaars, particuliere verhuurders, de SVH, Haagse Tafel, etc. Daarom zullen we in het najaar een aantal werksessies met hun organiseren. In de sessies halen we op wat zij belangrijke onderwerpen en doelen voor de woonvisie vinden, welke rol zij kunnen spelen en hoe we hier samen aan kunnen werken. De komende tijd zullen we verscheidene partijen uitnodigen. Wij verwachten dat door de woonvisie op deze interactieve manier op te stellen, de woonvisie een gedragen document en een goede basis voor de komende jaren wordt. Uw raad wordt gedurende het proces meegenomen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Wonen, Wijken en Welzijn Martijn Balster

8/8