RIS313164 Eerste verkenning gas- en energiecrisis

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

dienst: dienstcode

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10384504 RIS313164 Contactpersoon

Ingrid van der Heijden Dienst

Bestuursdienst Telefoonnummer

14070 Datum

14 september 2022 Onderwerp

Eerste verkenning gas- en energiecrisis

Aanleiding Al in 2021 begonnen gasprijzen te stijgen. Sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne zijn er sanctiepakketten van de Europese Unie tegen Rusland ingezet als reactie op deze oorlog. Daarop begon Rusland gaslevering aan Europa te beperken. Vervolgens stijgen de energie- en gasprijzen op de Europese markt tot ongekende hoogte. Dit leidt tot hoge energierekeningen en minder leveringszekerheid. Als gevolg hiervan heeft de minister voor Klimaat en Energie op 20 juni jl. het Nationaal Crisisplan Gas (NCP-G) geactiveerd. De gas- en energiecrisis heeft ook grote gevolgen voor Den Haag. Daarom heeft het college besloten een crisisteam Gas in te richten met daarin onder andere wethouder Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie, wethouder Sociale zaken en Werk en wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening. Onze bewoners, bedrijven, maatschappelijke instellingen en de gemeentelijke organisatie staan voor grote uitdagingen en de winter staat voor de deur. Dit vraagt om snel handelen. Deze raadsmededeling is een eerste bericht over deze situatie. Er is zo goed mogelijk in beeld gebracht wat de uitgangssituatie is voor Den Haag. Een samenvatting daarvan treft u in de bijlage bij deze raadsmededeling (bijlage 1). De afgelopen jaren werden gedomineerd door corona, een crisis die veel vroeg van de stad en de eigen organisatie.

De gascrisis confronteert ons opnieuw met een crisis die veel vraagt van onze wendbaarheid en improvisatievermogen. De aanpak coördineren we samen met de Rijksoverheid, de Veiligheidsregio Haaglanden, de provincie, de netbeheerders en de energiebedrijven. We doen ook een beroep op de kennis en kunde van onze inwoners: we zullen geconfronteerd worden met onverwachte keuzes en vele dilemma's. We hebben de creativiteit van iedereen nodig om passende oplossingen te ontwikkelen. Ook het eigen handelen van bewoners, bijvoorbeeld in het nemen van besparingsacties, is cruciaal. We zouden de werkelijkheid onrecht aandoen als we zouden zeggen dat de gemeente de situatie voor alle Haagse inwoners en bedrijven kan oplossen. Wel spannen we ons in om te helpen de impact te verzachten. Het beperken van de financiële en maatschappelijke schade en het ondersteunen van onze bewoners, instellingen en bedrijven vraagt gezamenlijke inspanningen met de Rijksoverheid en de partijen in de stad. De komende periode wordt u hierover – net als bij corona – regelmatig geïnformeerd.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon Typ tekst

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

De Gascrisis 1. Leveringszekerheid Rusland levert momenteel veel minder gas aan Europa. De Europese lidstaten hebben de inzet om de afhankelijkheid van Russisch gas zo snel mogelijk af te bouwen. Nederland had altijd een strategische reserve aan olie en heeft nu besloten ook een strategische reserve voor gas aan te houden. Op nationaal niveau lijkt het erop dat het gelukt is de gasvoorraden voor tenminste 80% te vullen.1 2. Beperken van de energievraag Daarnaast zet het kabinet via verschillende maatregelen in op energiebesparing en versnelling van de energietransitie, onder meer via het stellen van een nieuw nationaal energiebesparingsdoel van 15% conform de afspraak tussen EU-lidstaten om de vraag naar aardgas te verlagen (26 juli jl.). Dit sluit aan bij meerjarenprogramma’s om door efficiënte gebouwen en apparatuur, door andere gedrag en andere instellingen de energievraag te verminderen. 3. Prijsstijging op de handelsmarkt In 2021 steeg de prijs van gas voor het eerst naar € 1,- per m³, van gemiddeld €0,77 per m³ in 2020. Vanwege de hoge prijs wachten energiebedrijven met inkopen waardoor de gasvoorraden slecht gevuld waren. Op dit moment is de gasprijs volatiel en fluctueert deze enorm. Figuur 1: Ontwikkeling gasprijs per m3, inclusief BTW, energiebelasting en ODE (2014-2022).2

1

Rijksoverheid.nl ‘Gasopslagen in Nederland ruim 80% gevuld, EU-doel behaald’. 7 september 2022.

2

Energiecijfersdatabank: Alles over energieprijzen.

2/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Relatie gas en energie De gasmarkt onderscheidt zich van de elektriciteitsmarkt onder andere door de manier van productie. De elektriciteitsmarkt is weliswaar ook een internationale markt, maar kan ook gemakkelijk lokaal worden geproduceerd. Dit is alleen niet voldoende om aan de totale vraag te voldoen. Elektriciteit opgewekt door gascentrales is nodig om aan de Nederlandse vraag te voldoen en vormt op dit moment 50% van de totale Nederlandse elektriciteitsproductie. De elektriciteitsprijs beweegt daarmee mee met de gasprijs. Zolang de productie van elektriciteit door gasgestookte centrales nodig is, zal een hoge gasprijs leiden tot een hoge elektriciteitsprijs.

4. Effecten voor bewoners en bedrijven Iedereen voelt de effecten van de gascrisis, zowel bewoners als bedrijven. De impact daarentegen verschilt. Het tijdelijk verlaagd btw-tarief op energie geldt voor alle huishoudens met stroom, gas of warmte. Huishoudens met een energiezuinige woning kregen lage energierekeningen of zelfs geld terug. Wie een vast contract met een vaste prijs heeft, betaalt nog steeds een lage prijs. Vooral mensen die een nieuw contract nodig hebben of een variabel contract hebben, zijn slachtoffers van de prijsstijgingen. Andersom komen energiebedrijven in de knel wanneer zij klanten hebben met een vaste lage prijs, terwijl zij voor hoge prijzen op de gasmarkt moeten inkopen. De prijs bij het afsluiten van een nieuw energiecontract voor een huishouden met een gemiddeld verbruik was op 1 augustus 2021 op jaarbasis € 2.308,-, in 2022 is deze prijs gemiddeld € 6.466,-: bijna een verdrievoudiging. Crisisscenario's en rollen EU, Rijk en Gemeente Op Europees niveau zijn door de lidstaten samen eisen gesteld aan de aanpak in het geval een verslechtering van de gaslevering ontstaat. 3 Elk lidstaat stelt een noodplan op om verstoring van de gaslevering weg te nemen of te beperken. De minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) is verantwoordelijk hiervoor. Ook stelt elk land een landelijk crisisplan op wanneer de gaslevering aanzienlijk verslechtert.

Dit bevat de nationale crisisstructuur, werkwijze en bevoegdheden over gaslevering tijdens een structureel tekort. In Nederland is dit het Bescherm en Herstelplan Gas (BH-G), zie bijlage 2. Dit plan is op 20 juli jl. in werking getreden met het niveau ‘vroegtijdige waarschuwing’. Hierdoor wordt onder andere toezicht gehouden op de gasvoorraden, is een nationaal energiebesparingsdoel van 15% ingesteld en is de productiebeperking van kolencentrales opgeheven. In de volgende crisisniveaus geeft het Rijk aan dat gasgebruik gedwongen wordt afgeschaald en bepaalde bedrijven en instellingen moeten sluiten. In dat geval vindt afstemming op regionaal niveau plaats tussen regionale netbeheerders en de veiligheidsregio’s. De crisisorganisatie van de veiligheidsregio kan in werking treden als het regionaal crisisplan van kracht verklaard wordt.4 Rol van de gemeente Het bevorderen van de leveringszekerheid via het vullen van de Nederlandse gasdepots is een Rijkstaak. Maar ook als de gasdepots gevuld zijn, heeft de gascrisis door de stijgende gas- en energieprijzen een grote impact op de Haagse samenleving en de financiële situatie van de gemeente. Veel bewoners, bedrijven en instellingen worden immers zwaar getroffen door de gestegen energierekeningen en komen daardoor in financiële problemen, ook als voldoende gas geleverd kan worden.

Het Rijk heeft ‘dempende maatregelen’ getroffen, zoals de eenmalige verhoging van de energietoeslag en het verlagen van de energiebelasting en BTW. Met Prinsjesdag worden verdere maatregelen van het kabinet hieromtrent verwacht. 3

artikel 8, tweede lid, onderdeel b, van verordening (EU) nr. 2017/1938 van het Europees Parlement en de verordening (EU) nr. 994/2010

4

regionaal crisisplan Haaglanden

3/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

De gemeente helpt bij het stimuleren van energiebesparingsacties, het mede-ondersteunen van bewoners en bedrijven in nood en het daar waar mogelijk versnellen van duurzame energieproductie en -consumptie, in aanvulling op de maatregelen van het Rijk. Maar wij kunnen helaas niet alle problematiek van al onze inwoners oplossen. We vragen onze inwoners om zelf ook na te gaan wat zij kunnen doen: om energie te besparen waar mogelijk, ondersteuning te bieden of vinden in de eigen omgeving en gebruik te maken van beschikbare hulpmiddelen. Den Haag Afgelopen periode is zoveel mogelijk informatie bijeengebracht over de situatie in Den Haag ten opzichte van de verschillende crisisniveaus (bijlage 1). En ook op dit moment wordt gewerkt aan het verder verdiepen van deze kennis. Dat is noodzakelijk, omdat we niet alleen in het hier en nu acties moeten voorbereiden en uitvoeren, maar onszelf ook moeten voorbereiden op scenario’s waarbij de situatie verder verslechtert. Impact De hogere energieprijzen raken vele van onze inwoners, bedrijven en instellingen direct in hun portemonnee: vaste lasten stijgen, inflatie neemt toe en de koopkracht is verminderd. Er ontstaan meer huurachterstanden van bewoners aan particuliere verhuurders en woningcorporaties, en meer betalingsachterstanden bij hypotheken van huiseigenaren. Ook kloppen steeds meer mensen bij de voedselbank aan.

Bedrijven en instellingen merken direct en indirect effect van stijgende energieprijzen. Sommige sectoren stoppen of verlagen hun productie, wat baanverlies veroorzaakt. Dit gebeurt momenteel al in de kunstmest- en glastuinbouwsector. Ook vanuit andere sectoren krijgen we zorgelijke signalen. Met name het mkb heeft al problemen met de terugbetaling van de coronaleningen en van inflatie. Ook zzp’ers, de logistiek en de bouwsector zijn geraakt. Projecten in het ruimtelijk domein krijgen steeds meer te maken met stijgende materiaalkosten, en scholen en sociale instellingen krijgen hogere vaste lasten. We zien bij de Helpdesk Geldzaken nog geen forse stijging van het aantal gesprekken. Wel zien we dat de complexiteit van de hulpvragen door de sterk stijgende energiekosten toeneemt. Ook is er een forse stijging van het aantal meldingen van mensen met een betalingsachterstand bij een corporatie of nutsbedrijf. Daarmee wordt de groep die ondersteuning nodig heeft groter. Dit betekent ook dat er veel zal worden gevraagd van de mensen die deze vormen van ondersteuning moeten bieden.

Het uitvoeren van maatregelen als de energietoeslag, verduurzamingsprojecten en het verwerken van aanvragen voor energiebesparingsacties zal een groot beroep doen op de capaciteit van de gemeente en betrokken samenwerkingspartners, waardoor het denkbaar is dat ook bij het uitvoeren van de acties uitdagingen ontstaan. Inzet Onze horizon bij de inzet in deze gascrisis is de komende winter. Dat betekent dat we onderscheid maken tussen maatregelen die we nu nemen, acties die we al deden maar versnellen en mogelijke maatregelen die verdere uitwerking vragen op korte termijn. Onze inzet zal zich als eerste richten op de directe acties die op korte termijneffect kunnen sorteren in de stad. Daarnaast onderzoeken we welke meer verregaande maatregelen we kunnen inzetten, mocht het Rijk overschakelen naar een zwaarder scenario dat meer besparing van gemeenten zal vragen. De ernst van de situatie betekent immers dat ook de moeilijk te nemen besluiten nu serieus moeten worden overwogen. Dilemma's, randvoorwaarden en consequenties, bijvoorbeeld voor andere beleidsdoelen, brengen we daarbij in beeld.

4/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Woningen De afgelopen collegeperiode is stevig ingezet op het besparen van energie en het stimuleren van het verduurzamen van gebouwen. Uiteraard continueren grootschalige trajecten zoals het realiseren van duurzame energiebronnen, het ondersteunen van initiatieven voor bewoners en bedrijven, en deze te helpen met het transitieklaar maken van gebouwen. Subsidies voor bijvoorbeeld het verwarmen en koken op schone energie en subsidie voor dak- vloer en gevelisolatie zijn beschikbaar. Deze dragen op de (middel)lange termijn aan het verminderen van de afhankelijkheid aan gas. Extra aandacht is er in deze periode voor de acties die het college uitvoert om met zijn allen energie te besparen. Een overzicht van de acties is te lezen in de brief ‘Programma besparen voor iedereen (RIS311562). Met de energiearmoedegelden van dit jaar zijn de winterklaar-activiteiten uitgebouwd. De afgelopen maanden is daar nog een extra versnelling in gekomen. Alle minima (50.000 in totaal) zijn in de afgelopen weken in batches van 5.000 aangeschreven om de bestaande producten onder de aandacht te brengen, zoals de direct besparen actie/ installatie kleine maatregelen, de duurzame cadeaukaart voor elektrische apparaten en het instellen van de cv-ketel. Daarnaast loopt de aanbesteding voor de isolatiebrigade, een proactief isolatieprogramma voor wijken met lage inkomens en hoge energielasten.

Zodra de aanbesteding is afgerond, start de werving in Laak Centraal. Met de woningcorporaties zijn deze zomer afspraken gemaakt over energiebesparingsmaatregelen. Zo worden alle woningen die op lijst staan voor sloop/nieuwbouw of renovatie kier- en tochtdicht gemaakt. Ook zijn afspraken gemaakt over projecten met betrekking tot warmte-terugwin-douches, waterzijdig inregelen, energiedisplays en zonnepanelen. Deze worden deze winter versneld uitgevoerd. Bewoners worden door de corporatie ook ondersteund in het nemen van energiebesparingsacties, bijvoorbeeld door energiecoaching aan te bieden. Ook reguliere huishoudens zijn dit jaar ondersteund. Zo is de actie ‘goedkoper verwarmen’ gestart om maatregelen zoals het vervangen van thermostaatkranen, het inregelen van de cv, plaatsen van vloerverwarming en hybride warmtebronnen te ondersteunen en stimuleren. Met de duurzame cadeaupas worden 1.000 ooievaarspashouders gestimuleerd een nieuwe, energiezuinige koelkast aan te schaffen(RIS307437). In overleg met particuliere verhuurders worden afspraken gemaakt over het voorkomen van afsluitingen en uithuisplaatsingen. Vve’s worden gestimuleerd om verduurzaamheidsmaatregelen te nemen. Zo zijn 90 energiemaatwerktrajecten met verduurzamingspakketten beschikbaar voor grote Vve's. Het traject bestaat uit procesbegeleiding en ondersteuning van duurzaamheidsmakelaars, en vouchers.

Aan kleine Vve's en particuliere woningeigenaren worden 400 woningscans aangeboden. Tot slot worden in 2022 in samenwerking met wijkinitiatieven, woningcorporaties en huurdersorganisaties circa 40 energiecoaches opgeleid. Gevaarlijke situaties kunnen ontstaan door het gebruik van alternatieve verwarmingsbronnen, zoals elektrische kacheltjes, gebruik van open vuur of het overmatig gebruiken van verlengsnoeren. Deze winter wordt er bij de controle van woningen door de Haagse Pandbrigade extra gelet op de manier van verwarmen van huizen.

5/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Inkomensvoorzieningen Het Haags armoede en schuldenbeleid betekent dat we in Den Haag minima en mensen die het financieel lastig hebben op verschillende manieren kunnen ondersteunen. Hulp bij besparen Allereerst worden er door hulpverleners tips gegeven om besparingen mogelijk te maken als het gaat om energieverbruik. Alle huishoudens met een Ooievaarspas hebben een folder ontvangen met allerhande bespaartips. Ook de 31 Helpdesk Geldzaken en de website geven deze tips. Financiële Hulpverlening De Helpdesk Geldzaken geeft niet alleen tips aan mensen om de energierekening omlaag te brengen, maar ook bespaartips om het huishoudboekje weer in orde te krijgen. Tevens verwijst de Helpdesk Geldzaken waar nodig mensen door naar bijvoorbeeld de Voedselbank, worden mensen gewezen op de Ooievaarspas en doorverwezen naar Den Haag Werkt en de Stichting Leergeld. Leergeld kan bijvoorbeeld voorzien in sportkleding, winterkleding, schoolspullen of een fiets. Als er meer nodig is dan dat wordt er verwezen naar de ‘zwaardere’ middelen, zoals budgetcoaching, schuldhulpverlening of individuele bijzondere bijstand. De Helpdesk Geldzaken werkt ook steeds intensiever samen met de twee ‘Houd van je Huislocaties’. Dit zijn informatiepunten voor inwoners die specifiek gericht zijn op duurzaam woningonderhoud.

De Helpdesk Geldzaken kan inwoners ook helpen met de berekening van de financiering van verduurzamingsmaatregelen, en de Houd van Huislocaties weten welke mogelijkheden er allemaal zijn op bijvoorbeeld het gebied van isoleren. Vroegsignalering Op 9 september jl. heeft de minister voor EZK aangegeven dat het kabinet het onwenselijk vindt als mensen worden afgesloten van het gas als zij hun energierekening niet meer kunnen betalen. Op dit moment is dat nog wel het geval. Het kabinet werkt hiervoor verdere plannen uit. Deze komen terug in de volgende raadsmededeling. Voor Den Haag geldt dat nutsbedrijven en corporaties al een melding doen bij een betalingsachterstand. Een betalingsregeling of bijzondere bijstand kan hulp bieden. Omdat we op dit moment een grote stijging zien van het aantal meldingen van een betalingsachterstand bij nutsbedrijven en corporaties (van 2000 naar 4000 meldingen), informeren wij u in de volgende voortgangsbrief over dit verloop en tot welke acties dit heeft geleid. Maatwerk We bekijken per geval welke ondersteuning mogelijk is. Een lening bij de GKB of de bijzondere bijstand behoren tot de mogelijkheden. Zo is in de afgelopen weken in enkele honderden gevallen een passende oplossing geboden. Sociale Fondsen Den Haag helpt soms. Op dit moment gaat het om een beperkt aantal mensen die op deze wijze ondersteund wordt.

We zijn daarom in overleg met Sociale Fondsen Helden of zij in aanvulling op de ondersteuning vanuit de gemeente nog meer kunnen doen. Energietoeslag Als het om inkomensondersteuning gaat is de energietoeslag een zeer belangrijke voorziening op dit moment. Het kabinet heeft een regeling vastgesteld waarbij mensen die een inkomen tot 120% van het sociaal minimum inkomen hebben in aanmerking komen voor 1300 euro energietoeslag. De energietoeslag is in Den Haag voor mensen met een inkomen tot 130% van het sociaal minimum en bedraagt € 1.400,-. Zoals u weet heeft inmiddels 85% van de 50.000 huishoudens de toeslag ontvangen. Over de energietoeslag heeft u tijdens de commissie samenleving van 2 september veel vragen gesteld en in de raadsvergadering van 9 september zijn moties op dit onderwerp ingebracht. Tijdens de commissie Samenleving is toegezegd dat u uiterlijk eind september een update ontvangt over de energietoeslag. Hierin zullen wij terugkomen op de door u gestelde vragen en ingediende moties.

6/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Kennisnetwerk TNO Op verzoek van de ministeries van EZK, SZW en BZK en een aantal provincies, waaronder ZuidHolland, heeft TNO een kennis- en ondersteuningsprogramma energiearmoede opgezet. De onderzoeksresultaten kunnen we gebruiken om onze aanpak rondom de gascrisis de komende periode te versterken. Gezondheid Financiële zorgen en problemen door de gascrisis hebben ook effect op de gezondheid van met name kwetsbare groepen. Samen met de GGD wordt onderzocht wat de mogelijke effecten van de gascrisis zijn op de fysieke en mentale gezondheid. Op het gebied van fysieke gezondheid zijn vooral gezondheidsproblemen te verwachten rond voeding, warmte en hygiëne. Op het gebied van mentale gezondheid zijn vooral gezondheidsproblemen te verwachten rond (financiële) stress: depressie, sociale isolatie en/of suïcide. In de afgelopen maanden is al toenadering gezocht met de beleidsdomeinen werk & inkomen om te onderzoeken welke interventies ingezet kunnen worden op het snijvlak van gezondheid en bestaanszekerheid, die elkaar versterken. Concreet heeft dit al geleid tot een interventie die zich gaat richten op GGZ-ondersteuning voor inwoners die een uitkering hebben maar nog niet naar werk kunnen worden begeleid. MKB De analyse in bijlage 1 laat zien dat veel Haagse bedrijven en zzp’ers financieel kwetsbaar zijn bij een hogere energierekening.

Corona heeft impact gehad op hun financiële buffers en de hoge energierekening maakt dat potentiële winstmarges ernstig worden beperkt. Voor bedrijven worden gratis energie- en dakscans aangeboden. Na de energiescan ontvangen zij een op maat gemaakt advies met mogelijke besparingsmaatregelen. Het handboek “Duurzaamheid werkt voor Haagse ondernemers” biedt bedrijven al praktische tips en informatie om duurzamer te kunnen ondernemen. Dit handboek is via de website www.duurzamestad.denhaag.nl te downloaden en wordt fysiek gericht verspreid op evenementen. Daarnaast wordt actief ingezet op het beperken van de energielasten voor ondernemers. Zo wordt in gesprek met winkeliersverenigingen en ondernemers het dringende verzoek gedaan om de winkeldeuren te sluiten en de terrasverwarming uit te zetten. Deze maatrelen hebben een significante impact op de energierekening. Op de korte termijn wordt dit aangevuld met een subsidieregeling voor de isolatie van Haagse bedrijfspanden. Deze volgt dit najaar. In oktober start een collectief inkooptraject voor het Haagse MKB waardoor ondernemers eenvoudig o.a. (hybride) warmtepompen en LED- verlichting kunnen aanschaffen. Ook duurzame terrasverwarmers worden aan het aanbod toegevoegd. Met het oog op de signalen van een aantal specifieke branches, zoals (pizza)bakkers, autowasstraten, spuiterijen e.d.

die door hun ambt grootgebruikers zijn van energie, wordt verkend of er branchegerichte maatregen kunnen worden ontwikkeld. Daarbij wordt aansluiting gezocht bij de inzet vanuit het Rijk. Ook het ophogen van het subsidieplafond en scope van de isolatieregeling en het gratis waterzijdig inregelen van cv-installaties voor deze ondernemers behoren tot de mogelijkheden. Dit levert verdere energiebesparing op. Met het oog op de middellange termijn willen (i.s.m. de regio/EZK) mogelijkheden voor een landelijke kredietregeling verkennen voor ondernemers die in de financiële problemen raken als gevolg van de hoge energieprijzen.

7/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Via het Bestuurlijk Overleg Economische Zaken (BOEZ) wordt samen met ondernemersorganisaties gemonitord wanneer aanvullende lokale maatregelen voor de sectoren die zwaar getroffen zijn in de coronacrisis en over beperkte financiële reserves beschikken, noodzakelijk zijn. Arbeidsmigranten Vanwege de energieprijsstijging schaalt momenteel al een aantal bedrijven in de agrisector de productie af. Dit heeft effect op arbeidsmigranten die in deze sector aan het werk zijn. Het Rijk komt daarom binnen enkele weken met een plan voor de opvang van arbeidsmigranten. In het Westland zijn circa 12.000 arbeidsmigranten actief die voor een groot deel in Den Haag wonen. Via intermediairs krijgt de gemeente Westland momenteel signalen dat arbeidsmigranten nog bij andere werkgevers werk kunnen vinden. Maar vooruitlopend op een scenario waarin deze bedrijven worden afgesloten van gas, worden – samen met de gemeente Westland – gesprekken gevoerd met intermediairs en Den Haag Werkt om tijdig arbeidsmigranten te begeleiden. In de gemeenteraadsvergadering van 8 september jl. is de motie ‘Help de arbeidsmigranten de winter door’ (X6: D66) aangenomen. In de motie wordt opgeroepen om arbeidsmigranten op hun rechten te wijzen, te monitoren of zij dakloos worden en de mogelijkheden te verkennen om hen door te verwijzen naar een andere werkgever.

Vooruitlopend op de afdoening van de motie kunnen we u als volgt informeren: Op dit moment wordt speciale aandacht gegeven aan de woonsituatie van arbeidsmigranten. De gemeente spant zich in om ervoor te zorgen dat er geen mensen dakloos worden. Dit doen we samen met het Rijk en organisaties die arbeidsmigranten helpen, zoals Barka en het Haags straatteam. Door een goede informatievoorziening zorgen we dat de arbeidsmigranten op de hoogte zijn van hun rechten en plichten. Daarnaast is in kaart gebracht of arbeidsmigranten een zorgverzekering hebben. Bij de 30.000 arbeidsmigranten die ingezetene zijn, is dit het geval. Geschat wordt dat voor 30.ooo andere arbeidsmigranten een deel verzekerd is via hun werkgever, en een deel te maken heeft met malafide uitzendbureaus en niet of onvoldoende is verzekerd. De commissie Roemer constateert dat de zorgverzekering voor deze groep beter geregeld moet worden. Dat vereist aanpassingen in landelijke wetgeving. Den Haag neemt deel aan de voorbereidingen daarvan. Tijdens corona zagen we dat we een aanzienlijk deel van deze groep konden bereiken met zorgaanbod. Maatschappelijke partners Sportverenigingen Alle sportclubs worden individueel benaderd over het belang van energiereductie, krijgen advies over het goed instellen van timers en waterzijdig inregelen van de cv-ketel.

Voorbeelden van succesvolle acties bij sportclubs worden breed onder de aandacht gebracht; goed voorbeeld doet volgen. Op 13 oktober vindt vanuit de gemeente een duurzaamheidsbijeenkomst voor sportverenigingen plaats. Via de Investeringssubsidie Accommodaties Sportverenigingen (IAS) kunnen verenigingen tot maximaal € 750.000,- subsidie krijgen voor de kosten van een voorgenomen investering. In 2022 is € 2,4 miljoen beschikbaar. Aangevuld met de BOSA-subsidie (stimuleringsregeling bouw en onderhoud sportaccommodaties) van het Rijk, kunnen verenigingen maximaal 90% subsidie krijgen. Voor de resterende 10% kunnen sportclubs een lening aanvragen bij het BNG Duurzaamheidsfonds (financiert zakelijke projecten die een bijdrage leveren aan de duurzaamheidsdoelen van gemeenten). Verenigingen die nog kansen onbenut laten om energiegebruik te reduceren zullen hierop worden gewezen en bij het treffen van maatregelen ondersteund.

8/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Onderwijsinstellingen Schoolbesturen ontvangen voor basis-, (voortgezet) speciaal en voortgezet onderwijs van het Rijk bekostiging voor het energieverbruik van hun schoolgebouwen. 5 Een structurele aanpak voor het verlagen van het energieverbruik bij scholen loopt al sinds 2018. Onderdeel van deze aanpak is de gemeentelijke regeling cofinanciering energiebesparende maatregelen en groenblauwe schoolpleinen (aan te vragen tot eind 2022), waarmee schoolbesturen tot 50% subsidie op energiebesparende maatregelen bij schoolgebouwen kunnen ontvangen. Daarnaast wordt ook ingezet op verduurzamingsmaatregelen voor de korte termijn.6 Zo loopt er een actie met het nalopen van de inregeling van verwarmingsinstallaties bij scholen. Ook wordt de mogelijkheid onderzocht om zonnepanelen voor een relatief korte periode (tot 10 jaar) op schooldaken te plaatsen, waarna ze verplaatst kunnen worden naar een volgend dak. Hiervoor wordt een businesscase voor een schoolgebouw uitgewerkt. Uiteraard zullen de energiebesparende maatregelen de komende tijd extra onder de aandacht worden gebracht, onder andere via de Duurzaamheidskring Scholen. Gesubsidieerde partijen en culturele organisaties Het college wil goed op de hoogte zijn van mogelijke knelpunten van gesubsidieerde partijen, zodat deze snel kunnen worden geadresseerd.

Hiervoor nemen we onder andere contact op met de verschillende grote zorgaanbieders (opvangorganisaties, Wmo-aanbieders en jeugdaanbieders) met wie de gemeente een contract heeft. Voor culturele organisaties is in beeld in hoeverre de stijgende energielasten dit jaar een probleem voor hen kan worden. Het beeld is dat dit – op een klein aantal organisaties na – nog niet het geval is. Op korte termijn volgt een uitvraag voor 2023, zodat dit in oktober inzichtelijk is. Voorbereid op volgende scenario’s Vooruitlopend op een verslechterde situatie en daarmee samenhangend hoger crisisniveau bespreken we met de maatschappelijke organisaties op welke wijze dienstverlening eventueel gefaseerd kan worden teruggebracht. Niet omdat we nu voornemens zijn dit te doen, maar wel om klaar te zijn voor dat scenario mocht het kabinet opschalen naar dat niveau. Uiteraard gaat dit gepaard met complexe dilemma’s: wat betekent het sluiten van zwembaden bijvoorbeeld voor de fysieke en mentale gezondheid en zwemveiligheid? We nemen de ervaringen van corona hierin mee. Tevens vragen we deze instellingen na te gaan hoe zij eventueel hun aanbod kunnen aanpassen om op die manier alternatieve dekking te vinden voor toegenomen gasprijzen.

De gemeente Den Haag zal met de verschillende maatschappelijke partners in gesprek gaan over eventuele aanpassing van de subsidieafspraken wanneer anders grote problemen ontstaan voor de organisatie. U wordt daaromtrent een volgende keer nader geïnformeerd. Openbare Ruimte Bij het zoeken naar energiebesparingsmogelijkheden kan ook worden gedacht aan de openbare verlichting in de stad. Deze gebruikt veel energie, waarop al langer besparingsinitiatieven lopen zoals het vervangen van conventionele lampen voor energiezuinige ledverlichting bij installaties in de openbare ruimte en diverse gebouwen. Deze actie zetten we onverkort door en we onderzoeken naar de technische mogelijkheden en haalbaarheid van aanvullende of versnellende maatregelen. Een optie is ook om de verlichtingsduur in de avond en nacht te beperken. Momenteel wordt daarom verkend welk soort verlichting waar in de openbare ruimte eerder kan worden uitgezet.

5

Zoals vastgelegd in artikel 115 en 116 van de Wet op het primair onderwijs, artikel 113 en 114 van Wet op de expertisecentra) en artikel

5.4 en 5.6 van de Wet voortgezet onderwijs 2020. 6

Zoals aangegeven in de afdoening van de motie ‘Help scholen verduurzamen’ (RIS310591).

9/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Verlichting is echter ook een belangrijke factor voor de sociale en fysieke veiligheid in de stad. Donkere wegen en paden kunnen leiden tot ongelukken en meer criminaliteit. Ook zal het invloed hebben op het veiligheidsgevoel van inwoners. Hierin is een zorgvuldige afweging cruciaal. De gemeente is tevens verantwoordelijk voor het beheer van drie tunnels. De Victory Boogie Woogietunnel en de Koningstunnel beschikken over een technische mogelijkheid om de verlichting te dimmen naar een lager lichtniveau. In de Hubertustunnel is deze mogelijkheid er niet en kan de verlichting enkel worden aan- of uitgeschakeld. Voor tunnels gelden wettelijke normen waaraan moet worden voldaan, waarbij de veiligheid van de gebruikers centraal staan. Bij een te laag lichtniveau moeten de tunnels worden gesloten. Aangezien de tunnels voor het autoverkeer cruciale schakels zijn in het Haagse verkeersnetwerk, heeft dat grote impact op de stedelijke en regionale bereikbaarheid en de toegang tot de stad voor nood- en hulpdiensten. Momenteel wordt onderzocht wat de besparingsmogelijkheden zijn binnen deze wettelijke kaders. Den Haag als werkgever De gemeente wil een goede werkgever zijn voor haar medewerkers, ook in deze crisis.

Uiteraard vanuit oogpunt van goed werkgeverschap, maar ook omdat de dienstverlening van de gemeente doorgang moet vinden en niet kwetsbaar mag worden door persoonlijke financiële problemen. Haagse medewerkers die door de energiecrisis in financiële problemen raken of dreigen te raken, kunnen terecht bij bedrijfsmaatschappelijk werk (BMW) van het gemeentelijke Arbo centrum. Medewerkers worden binnen twee weken na aanmelding individueel gesproken en krijgen waar nodig een directe verwijzing naar Financiële Dienstverlening, waar specifieke ondersteuning voor ambtenaren is geregeld. Daarnaast is er elke dag minimaal één spoedspreekuur beschikbaar bij BMW, waar medewerkers die direct hulp nodig hebben terecht kunnen. Daar waar andere vormen van ondersteuning nodig is, staat het BMW-team paraat om te helpen, denk aan het geven van workshops, trainingen en extra uitleg aan bepaalde doelgroepen. Om medewerkers te wijzen op alle mogelijkheden voor hulp, is een informatiebrief gemaakt die op Werknet wordt geplaatst. Ook wordt er een praatplaat ontwikkeld die alle mogelijkheden voor hulp uitlegt aan medewerkers en die op zoveel mogelijk locaties van de gemeente beschikbaar komt. Haagse werknemers die onder de Cao Gemeenten vallen en thuiswerken, ontvangen dit jaar een thuiswerkvergoeding, onder andere ter dekking van kosten zoals energie.

De vergoeding is in de cao geregeld, wat betekent dat de gemeente gebonden is aan de vastgestelde hoogte. Binnenkort starten de onderhandelingen over de nieuwe cao voor 2023, waarbij ook zal worden gesproken over de thuiswerkvergoeding, rekening houdend met o.a. de fiscale mogelijkheden en gevolgen. Gemeentelijk vastgoed Deze collegeperiode lopen acties om vastgoed in gemeentelijk eigendom te verduurzamen. Het algemene doel hierbij is om panden geschikt te maken voor schone energie of ze daarop aan te sluiten. Dat gebeurt door het verminderen van de energiebehoefte (isolatie, warmtepompen of hybride tussenoplossingen) en door mogelijkheden voor eigen energieopwekking toe te passen. Bij verduurzamingsplannen wordt altijd uitgegaan van aansluiting op schone energiebronnen. In deze tijd ligt er meer nadruk op minder energiegebruik en wordt gekeken wat we extra kunnen doen. Omlaag brengen energieverbruik gemeentelijke panden De gemeente zet zich hard in om haar eigen energieverbruik omlaag te brengen. Voor de ambtelijke huisvesting wordt continu gewerkt aan het realiseren van zo hoog mogelijke energie labels. Voor de panden Laak en Fruitweg geldt dat zij de hoogste energielabels hebben, namelijk A+ (Laak) en BENG (Bijna Energie Neutraal) (Fruitweg).

10/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

In de rest van de Strategische Kernvoorraad (stadsdeelkantoren + Spui, Leyweg en Fruitweg) hebben alle panden energielabel A, met uitzondering van de panden Spui (energielabel B) en Scheveningen (energielabel C). Hiermee voldoet de gemeente aan de wettelijke eisen om per 2023 minimaal energielabel C te hebben in kantoorpanden. De basistemperatuur in de winter wordt aangepast naar 18 graden. Reguliere TL-verlichting wordt vervangen door LED-verlichting en voorzien van automatische daglicht schakeling en bewegingssensoren. Tevens wordt er een bewustwordingscampagne opgezet waarin medewerkers onder andere worden gestimuleerd om het licht uit te doen wanneer ze een ruimte verlaten. Dit jaar is een nieuw energiemanagementsysteem aangeschaft, die momenteel geïmplementeerd wordt in alle aansluitingen binnen de gemeente Den Haag (denk naast kantoorpanden ook aan zwembaden, sporthallen etc.). Betere monitoring van het energieverbruik maakt het mogelijk gerichtere keuzes te maken m.b.t. energiebesparing en –energieoptimalisatie. Op dit moment wordt verkend welke andere besparingsmogelijkheden er zijn. Op dit moment werken veel collega's een deel van hun tijd thuis of in de stad. Dat past ook binnen de afspraken rond Werken en Ontmoeten. De gascrisis kan hierop effect hebben. We bereiden ons bijvoorbeeld voor op de mogelijkheid dat we minder duurzame locaties tijdelijk sluiten.

En we denken na over hoe thuiswerken en de gascrisis zich tot elkaar verhouden. Maatschappelijk vastgoed in gemeentelijk bezit Een klein deel van het gemeentelijk vastgoed is verantwoordelijk voor een groot deel van het gasverbruik. De gemeentelijke sporthallen en zwembaden zijn samen verantwoordelijk voor 60% van het totale gasverbruik van de gemeente. Gezien de prijsontwikkelingen op de energiemarkt is in het voorjaar van 2022 een inventarisatie gemaakt van welke maatregelen genomen kunnen worden op technisch- en op organisatorisch vlak om het energieverbruik terug te dringen. Samen met de Haagse sportvoorzieningen zijn dit jaar meerdere duurzaamheidsprojecten gerealiseerd om de energieconsumptie te verminderen, zoals het aanbrengen van UV-verlichting, afdekdekens, LED-verlichting, HR++glas, spouwmuurisolatie en het coaten van de watergoten. Ook staan er nog meerdere projecten voor komend jaar gepland. Een groot deel van de accommodaties is op deze wijze in de afgelopen jaren energiezuiniger geworden. Daarnaast krijgen alle gemeentelijke sportvoorzieningen een nieuw gebouwbeheersysteem dat verbonden is met het reserveringsysteem en tevens slim kan inspelen op de weersverwachting. Implementatie daarvan vindt op dit moment plaats. Aanvullende maatregelen om gas te besparen zullen ten koste gaan van het comfortniveau van de gebruikers van onze voorzieningen.

Gedacht moeten worden aan het aanpassen temperatuur van badwater en lucht, het afschaffen van wijkdagen waarbij de temperatuur ten behoeve van bepaalde doelgroepen extra wordt verhoogd, recirculatie van de lucht verhogen en aanpassingen aan het douchbeleid. In deze fase heeft het college hier nog niet voor gekozen. De komende tijd houden we scherp in de gaten wat de crisis van ons vraagt. Communicatie Goede en gerichte communicatie over dit onderwerp is van groot belang. Daarom werken we aan een gemeentelijke communicatieaanpak. Inwoners en ondernemers hebben vooral twee vragen over de gascrisis: ‘Wat kan er gebeuren?’ en ‘Wat betekent het voor mij?’ De gemeentelijke communicatie zal hierop inspelen. Het uitgangspunt is dat we samen aan de lat staan om deze crisis goed door te komen en elkaar daarbij te helpen. De communicatie over de mogelijkheden die de gemeente biedt voor ondersteuning en hulp zal integraal zijn. De boodschap die we uitdragen op de vele verschillende onderwerpen en thema’s wordt goed op elkaar afgestemd.

11/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Expertise vanuit de gedragswetenschappen vormt de basis van communicatie over handelingsperspectieven. We sluiten hiermee aan bij de al lopende campagnes over de energietransitie en energiebesparing en nemen deel aan de landelijke campagne ‘Zet ook de knop om’ (RIS312012). De communicatie vanuit de gemeente sluit in principe aan op de landelijke communicatie vanuit de verantwoordelijke ministeries, aangevuld met een ‘Haags tintje’. In de communicatie richting inwoners én media komt aandacht voor de verantwoordelijkheid van de gemeente in deze crisis. Partners in de stad, zoals bewonersverenigingen en sleutelfiguren uit de wijk, kunnen een grote rol spelen om dichter bij de mensen te komen en waar wenselijk meer achter de voordeur. Tegelijkertijd zal er ruimte zijn voor gesprekken van collegeleden met inwoners en ondernemers om onder meer te luisteren naar de zorgen die er zijn. De communicatie is Direct Duidelijk, sluit aan bij de beleving en behoeften van de diverse doelgroepen, wordt bij hen getoetst en is in verschillende talen beschikbaar. Samen Een essentieel onderdeel van de Haagse aanpak is een nauwe samenwerking met de partners van de gemeente, zoals brancheorganisaties, woningcorporaties, maatschappelijke instellingen, bewonersorganisaties, vve's, scholenkoepels, het midden- en klein bedrijf etc.

Want we kunnen dit niet alleen: iedereen merkt het effect van de gascrisis en kan een positief verschil maken om de impact van de gascrisis te dempen. We benaderen deze partners proactief door het delen van informatie, het benutten van hun kennis en expertise, en denken mee over energiebesparende maatregelen. De energiecrisis raakt de gehele regio en houdt niet op bij de gemeentegrenzen. Sectoren zijn regionaal nauw met elkaar verbonden. Daarom leggen we contact met buurgemeenten om de aanpak en maatregelen op elkaar af te stemmen, van elkaar te leren en gezamenlijk op te trekken wanneer dit opportuun is. We maken gebruik van bestaande (regionale) samenwerkingsverbanden. Eerdere crises hebben het belang van een hechte samenwerking met medeoverheden benadrukt. De komende tijd zetten we ons samen met de G4 en/of VNG dan ook vol in om de (financiële) gevolgen van de gascrisis bij het Rijk onder de aandacht te brengen. In VNG- en G4-verband voert de gemeente Den Haag al langer de gesprekken met het Rijk over energiearmoede en wonen (waaronder verduurzaming en aanbod). De urgentie van deze thema's wordt door de huidige gascrisis en stijgende inflatie nog groter. Samen met de VNG zetten we ons bij het Rijk in om te voorkomen dat huishoudens door energieleveranciers worden afgesloten, omdat ze de energierekening niet kunnen betalen.

Tevens vragen we bij het Rijk expliciete aandacht voor de positie van het bedrijfsleven, het MKB in het bijzonder. Het effect van de gascrisis raakt aan meer thema’s en de impact op de inwoners, bedrijven, ZZP’ers, maatschappelijke organisaties en de gemeente is daarmee groot. Tot slot De stad heeft de afgelopen periode al veel voor haar kiezen gehad. Denk hierbij aan de coronapandemie, de opvang van Oekraïense vluchtelingen, een krappe woningmarkt en economische uitdagingen als gevolg van materiaal- en personeelstekorten. De opkomst van deze gascrisis vraagt opnieuw veel van de veerkracht van onze samenleving. Het college realiseert zich dat dit zwaar valt voor vele inwoners en bedrijven. Opnieuw moeten we met elkaar de schouders er onder zetten. Tegelijkertijd is het belangrijk dat we naar elkaar blijven omkijken en oog hebben voor elkaars noden. Initiatieven die vanuit de stad ontstaan om het omzien naar elkaar te bevorderen ondersteunen we van harte in deze crisistijd. De financiële gevolgen van de gascrisis, de maatschappelijke effecten en de grote verduurzamingsopgave: het zullen thema’s zijn waar we het de komende tijd geregeld met elkaar over zullen moeten hebben en waarvoor scherpe keuzes nodig zijn.

12/13

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10384504

Om samen te doen wat nodig is. U wordt medio oktober opnieuw geïnformeerd over de vervolgstappen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx,

Jan van Zanen

13/13