RIS312969 Brief commissie Leefomgeving Voortgang uitwerking motie cijfermatig overzicht met waterbalans 2

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Anne Mulder Wethouder van Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10354209 RIS312969 Contactpersoon

Arie Markus Dienst

Stadsbeheer Afdeling

Stedelijk Beheer Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

30 november 2022

arie.markus@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgang uitwerking cijfermatig overzicht waterbalans per wijk

Geachte voorzitter, In de raadsvergadering van 11 februari 2021 heeft raadslid A. Kapteijns bij de bespreking van het voorstel van het college inzake het Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (RIS 306620) de motie ‘Biedt cijfermatig overzicht met waterbalans’ ingediend. Deze motie is door de gemeenteraad aangenomen. De motie is op 28 september 2021 afgehandeld met daarbij de mededeling dat de voortgang van de inhoudelijke uitwerking in 2022 zou worden gerapporteerd aan de raad. Hierbij geven wij een overzicht van de bevindingen en stand van zaken. De motie vraagt om een cijfermatige vertaling van de gegevens van de klimaatatlas naar waterbalansen per wijk. Het uitwerken van de motie heeft het nodige uitzoek- en denkwerk gevraagd omdat er geen eenduidige definitie is van een waterbalans per wijk. Balansen worden meestal opgesteld voor systemen zoals een polder, de boezem of de riolering. Daarnaast houden deze systemen zich niet aan dezelfde grenzen en kennen allerlei overlap en afhankelijkheden. Eerder is in onze gemeente met behulp van stresstesten ten behoeve van de risicodialogen voor klimaatadaptatie op detailniveau gekeken naar de kwetsbaarheden bij zeer hevige neerslag en bij jaren van extreme droogte. De uitkomsten van de stresstesten zijn voor iedereen te raadplegen op denhaag.klimaatatlas.net.

De stresstesten en dialogen hebben geleid tot goed inzicht in de kwetsbaarheden en een prioritering voor de aanpak. Deze is meegenomen in de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS 308744). Met de gevraagde waterbalansen worden de kwetsbaarheden feitelijk nogmaals getoetst. Om meer inzicht te krijgen en te geven in wat er gebeurt met het water in een wijk is voor de waterbalansen per wijk gekeken naar de waterstromen tijdens een extreme neerslaggebeurtenis. Daarnaast is met jaarbalansen over de seizoenen heen gekeken waarbij een regulier, droog en nat jaar is beschouwd.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10354209

Waterbalans tijdens extreme neerslag Met behulp van vijf termen en een restterm is een waterbalans per wijk gemaakt. Deze balansen geven inzicht in de omvang van verschillende factoren voor de verschillende wijken. Zo wordt duidelijk dat tijdens en na de klimaatbui in sommige wijken een groter deel van de hoeveelheid regenwater op straat blijft staan dan in andere wijken. Dit hoeft op zichzelf niet problematisch te zijn, tenzij het panden instroomt en/of wanneer het om grote waterdieptes gaat. De opgestelde waterbalansen zijn gebaseerd op een extreme regensituatie, een enorme hoosbui van 70 mm in een uur over de hele stad. Opgemerkt wordt dat de restterm de afstroming naar het oppervlaktewater of andere wijken vertegenwoordigt maar ook de onzekerheid in de andere termen. Zo is voor de infiltratie in de bodem en de afvoer via de riolering een stad brede aanname gedaan. Door gebied specifieke kenmerken te hanteren ontstaat een nauwkeuriger balans en mogelijk ook een kleinere restterm. In figuur 1 is de waterbalans per wijk te zien.

Figuur 1 Waterbalans per wijk na 70 mm neerslag in een uur (oplopend naar hoeveelheid water op maaiveld)

Uit de waterbalansen in figuur 1 kunnen enkele conclusies worden getrokken. Ten eerste is te zien dat de riolering slechts een beperkt deel van een dergelijke extreme klimaatbui in een uur kan verwerken. Dit betekent dat het overige deel van de neerslag in het uur van de klimaatbui op een andere manier verwerkt moet worden. Dit kan of in het hemelwaterstelsel, op straat of in de bodem. Een deel van het regenwater stroomt over het maaiveld af naar het oppervlaktewater of soms ook naar omliggende wijken. Verder is te zien dat in sommige wijken zoals Willemspark en Rustenburg en Oostbroek veel water op straat blijft staan wat deels wordt veroorzaakt door afstroming van andere wijken richting deze wijken. Dit water op straat kan voor overlast zorgen. Locatie specifieke inrichting en maatregelen kunnen hier nodig zijn om wateroverlast te voorkomen. Dit vraagt om maatwerk en lokaal onderzoek in lijn met de klimaatadaptatiestrategie van de gemeente.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10354209

Tenslotte kan uit de waterbalansen nog worden afgeleid in hoeverre wijken hun eigen water kunnen verwerken. De meeste wijken voeren het teveel aan water al dan niet via de riolering af naar het oppervlaktewater in of buiten de wijk. Terwijl hoog gelegen wijken zoals Bohemen en Meer en Bos en Vogelwijk vooral ook op lager gelegen gebieden afvoeren. Waterbalans tijdens droogte Om inzicht te krijgen in de waterstromen per wijk tijdens droogte zijn jaarbalansen opgesteld. Er zijn drie voorbeeldjaren gekozen: een regulier (2011), een droog (2018) en een nat jaar (2012). De balansen zijn gebaseerd op de verdeling van verhard en onverhard oppervlak in de wijken en vertegenwoordigen de hoeveelheid water (oppervlakkig of ondergronds) van landoppervlak naar open water. De volgende figuur geeft de gemiddelde hoeveelheid water in mm/dag naar het oppervlaktewater per wijk voor de drie genoemde jaren. Een negatief getal geeft aan dat er in het oppervlaktewater netto minder water bij komt vanuit het landoppervlak dan dat er verloren gaat door verdamping of wegzijging naar het grondwater. In droge periodes (bijv. 2018) neemt de wegzijging toe door dalende grondwaterstanden en neemt de verdamping toe door hoge temperaturen.

Daarnaast wordt het verlies aan wegzijging sterk beïnvloed door de ondergrond: op grofkorrelige zandgronden zoals de duingebieden is de flux van oppervlaktewater naar het grondwater in een droge periode groter dan op ondoorlatende kleilagen die het water beter vasthouden.

Hoeveelheid naar het oppervlaktewater in mm/dag 2,50

2,00

1,50

1,00

0,50

-0,50

-1,00

-1,50

Belgisch Park Bouwlust Duindorp Forepark Geuzen- en Statenkwartier Hoornwijk Kijkduin en Ockenburgh Kraayenstein en Vroondaal Leidschenveen Mariahoeve en Marlot Oostduinen Scheveningen Vogelwijk Wateringse Veld Archipelbuurt Benoordenhout Bezuidenhout Binckhorst Bohemen en Meer en Bos Bomen- en Bloemenbuurt Centrum Duinoord Groente- en Fruitmarkt Haagse Bos Laakkwartier en Spoorwijk Leyenburg Loosduinen Moerwijk Morgenstond Regentessekwartier Rustenburg en Oostbroek Schildersbuurt Stationsbuurt Transvaalkwartier Valkenboskwartier Van_Stolkpark en Scheveningse Bosjes Vruchtenbuurt Waldeck Westbroekpark en Duttendel Willemspark Zeeheldenkwartier Zorgvliet Zuiderpark Ypenburg

0,00

Regulier

Droog

Nat

Figuur 2 Waterbalans per wijk tijdens regulier, droog en nat jaar

De jaarbalansen in figuur 2 laten zien in welke wijken de risico’s op oppervlaktewatertekorten het grootst zijn: namelijk de gebieden met de laagste- of negatieve jaargemiddelde volumes naar het oppervlaktewater. Door een tekort aan oppervlaktewater kunnen nadelige effecten optreden zoals het

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10354209

niet kunnen handhaven van het minimumpeil of het onvoldoende doorspoelen met negatieve gevolgen voor de waterkwaliteit. In de praktijk wordt een eventueel tekort aan oppervlaktewater door het hoogheemraadschap aangevuld vanuit het Brielsemeer zodat van een peilverlaging geen sprake is. Conclusies en vervolg De waterbalansen per wijk geven op een andere manier inzicht in de waterstromen per wijk dan de eerder uitgevoerde stresstesten en ze bevestigen het gevormde beeld. De hoeveelheden water op straat tijdens extreme neerslag zijn nu gekwantificeerd en per wijk gerangschikt. Verder geven de jaarbalansen meer inzicht in de wijken waar een risico is op watertekort. In deze wijken moet tijdens droogte rekening gehouden worden op de noodzaak van wateraanvoer. Voor het bepalen van de ernst van de hoeveelheid water op straat en het risico op watertekort (kwetsbare locaties) zijn de waterbalansen alleen niet voldoende. Hiervoor blijft het nodig om locatie specifiek te kijken naar de gevolgen van de hoeveelheid water op straat voor de aanwezige bebouwing en de toegankelijkheid van de wegen en daarmee de bereikbaarheid van de stad. Het risico op watertekort hangt ook af van meerdere factoren. Feitelijk geven dan ook de eerder uitgevoerde stresstesten dit inzicht. De aanpak van kwetsbare locaties op basis van de stresstesten loopt via de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig.

In de aanloop naar het volgende Gemeentelijke Rioleringsplan zal dit verder worden vertaald in een concrete strategie voor een wijkgerichte aanpak. Hiernaast zal de opgedane kennis worden gebruikt bij meer gerichte input voor wijkplannen en grote projecten in het beheer van de openbare ruimte. Met vriendelijke groet, de wethouder van Mobiliteit, Buitenruimte en Scheveningen Anne Mulder

4/4