RIS312908 Beantwoording SV Gelijkheid voor alle vluchtelingen

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

30 augustus 2022

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Icar, luidend: ‘Gelijkheid voor alle vluchtelingen’

OCW/10363977 RIS312908

Het raadslid de heer Icar heeft op 29 juli 2022 een brief met daarin twaalf vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Nederlandse gemeenten gaan minder vluchtelingen uit Oekraïne zonder de Oekraïense nationaliteit opvangen. Wie uit Oekraïne is gevlucht en geen permanente verblijfsvergunning had (een derdelander), moet voortaan de gewone asielprocedure in, zonder de voordelen die Oekraïners hebben. Derdelanders die al in de gemeentelijke opvang zitten, mogen er nog wel blijven, meldt het ministerie van Justitie en Veiligheid. 1 1.

Is het college bekend met dit nieuws? Zo ja, wat is de reactie van het college hierop?

Ja, het college is bekend met dit nieuws. De aanpassing van de reikwijdte van de Europese Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) is het gevolg van signalen uit de veiligheidsregio’s, gemeenten en de IND.2 Ook op het regionale aanmeldcentrum van de Veiligheidsregio Haaglanden op de Broodfabriek in Rijswijk zagen we de stijgende instroom van derdelanders, steeds vaker met twijfelachtige documentatie. Het college heeft begrip voor de aanscherping van de reikwijdte van de RTB. De aanpassing van de RTB zorgt ervoor dat er voldoende opvangplaatsen beschikbaar zijn in Nederland voor ontheemden uit Oekraïne en andere conflictgebieden. De derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning kunnen veelal veilig terugkeren naar hun land van herkomst. Voor degene die dat niet zelfstandig kunnen, is er hulp beschikbaar vanuit DT&V, de Dienst Terugkeer en Vertrek, en IOM, de Internationale Organisatie voor Migratie. Voor degene die dat niet kunnen omdat ze zich onveilig voelen in het land van herkomst is er de mogelijkheid om asielbescherming aan te vragen in Ter Apel. Door de aanpassing van de reikwijdte blijft de tijdelijke bescherming gelden voor die ontheemden die nergens anders veilig kunnen leven.

1

https://www.nu.nl/spanningen-oekraine/6213029/gemeenten-vangen-minder-oekraiense-vluchtelingen-zonder-die-nationaliteit-op.html

2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/07/18/tk-aanpassing-doelgroep-beschermingsrichtlijn

Gemeente Den Haag Ons kenmerk OCW/10363977

2.

Is het college voornemens om derdelanders uit Oekraïne in de reguliere asielprocedure te plaatsen? Zo ja, waarom?

Ja. Het college biedt derdelanders uit Oekraïne met een tijdelijke verblijfsvergunning die op 19 juli niet in de BRP stonden niet langer opvang en voorzieningen aan. Het college volgt daarmee de landelijke reikwijdte van de RTB. Derdelanders die voor 19 juli zijn ingeschreven in de BRP houden hun voorzieningen tot ten minste 4 maart 2023. Derdelanders die nu arriveren met een permanente Oekraïense verblijfsvergunning, (inter)nationale bescherming of een directe familierelatie met iemand die onder de RTB valt, blijven toegang behouden tot opvang en voorzieningen. Derdelanders die buiten deze drie categorieën vallen, worden niet opgevangen. Deze derdelanders worden op het regionale aanmeldcentrum op de Broodfabriek doorverwezen naar hun land van herkomst of naar Ter Apel indien zij asiel willen aanvragen. Als zij na 18:00 aankomen in Rijswijk worden zij als dat nodig is één dag opgevangen en de volgende dag naar Ter Apel gestuurd. Derdelanders krijgen een gratis treinkaart van de politie om naar Ter Apel te kunnen reizen. De IND en COA werken aan een aparte triagelocatie voor derdelanders uit Oekraïne, voordat zij de reguliere asielketen in gaan. We zijn in afwachting van deze locatie. Tot de opening sturen we mensen naar Ter Apel.

Op dit moment vindt er een inventarisatie plaats van de derdelanders die al in de gemeentelijke opvang zitten die mogelijk niet voor 19 juli zijn ingeschreven in de BRP. De inventarisatie kan ertoe leiden dat de derdelander alsnog wordt ingeschreven en de opvangplek behoudt of dat deze de opvang moet verlaten en asiel moet aanvragen in Ter Apel. 3.

Heeft het college de mogelijkheid om hier zelf een keuze in te maken of is dit een taak vanuit de regering die gevolgd moet worden?

Nee, de veiligheidsregio’s en gemeenten hebben hier geen eigen bevoegdheid. De veiligheidsregio’s en gemeenten zijn volgens de Regeling opvang ontheemden uit Oekraïne verantwoordelijk voor het aanbieden van de gemeentelijke opvang en het verstrekken van voorzieningen aan ontheemden uit Oekraïne.3 De toegang tot de opvang en voorzieningen is afhankelijk van de Nederlandse reikwijdte van de RTB. Deze wordt bepaald door de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. Derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning die na 19 juli arriveren, hebben nu geen verblijfsrecht in Nederland zolang deze geen asiel of reguliere verblijfsvergunning aanvragen. De gemeente mag de derdelander dan ook niet inschrijven in de BRP, voorzieningen verstrekken of helpen met werk. De staatssecretaris (Asiel) wil druk weghalen bij de gemeenten. Die hebben momenteel grote moeite om alle Oekraïense vluchtelingen op te vangen. Daarom komt hij nu met de stop voor vluchtelingen met een tijdelijke Oekraïense verblijfsvergunning. 4.

Is het college van mening dat de druk bij de opvang van alle Oekraïense vluchtelingen een valide reden is om derdelanders in de reguliere asielprocedure te plaatsen? Zo ja, kan het college dit graag nader toelichten?

Ja, het is belangrijk dat de opvang van ontheemden uit Oekraïne en andere asielzoekers in Nederland beperkt blijft tot degene die echt ontheemd zijn en niet veilig in hun land van herkomst kunnen leven.

3

https://wetten.overheid.nl/BWBR0046503/2022-04-01

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk OCW/10363977

De tijdelijke bescherming mag geen mogelijkheid zijn om op onjuiste gronden gebruik te kunnen maken van Nederlandse opvang en voorzieningen. De gehele migratieketen heeft te kampen met capaciteitsproblemen. De bezettingsgraad van de gemeentelijke opvang voor Oekraïners nadert de 95 procent bezettingsgraad van het beschikbare aantal bedden.4 De reguliere asielketen staat erg onder druk wat betreft beschikbare opvangplekken en personele capaciteit. Nederland bood tot 19 juli ruimhartigere opvang aan voor derdelanders dan andere EU-landen of de Europese Richtlijn voorschreef. De directe aanleiding voor de aanpassing was een hogere instroom van derdelanders uit andere EU-landen die veelal veilig kunnen terugkeren naar hun land van herkomst (veelal studenten en werknemers) bij de Humanitaire Servicepunten op Amsterdam CS en Utrecht CS. Via de Humanitaire Servicepunten vragen landelijk de meeste ontheemden uit Oekraïne om gemeentelijke opvang. Kort daarna zagen we een vergelijkbare ontwikkeling op het regionale aanmeldcentrum van de Veiligheidsregio Haaglanden op de Broodfabriek in Rijswijk. Ook zijn er sterke signalen van mogelijk misbruik van reis- en ID-documenten. De veiligheidsregio en gemeenten kunnen mogelijk misbruik niet controleren. Dit is een taak van de IND en politie. 5.

Is het college ervan bewust dat hierdoor segregatie wordt gecreëerd onder vluchtelingen?

Nee, het college is niet van mening dat hier segregatie wordt gecreëerd. Iedereen die niet veilig in het land van herkomst kan leven heeft het recht om in Nederland asielbescherming aan te vragen. Niet iedereen die uit Oekraïne is vertrokken, heeft geen veilig thuisland. De derdelander met een tijdelijke verblijfsvergunning die geen familie uit Oekraïne heeft of internationale bescherming had, beschouwt Nederland en de EU niet als vluchteling, omdat deze naar het eigen land van herkomst terug kan. 6.

Is het college het met fractie DENK eens dat er geen onderscheid gemaakt mag worden onder vluchtelingen? Zo nee, waarom niet?

Ja, het college vindt dat er geen onderscheid mag worden gemaakt in de opvang van asielzoekers. De verblijfsregeling is echter niet altijd gelijk. Voor ontheemden uit Oekraïne is een aparte regeling van kracht vanwege de snelheid van de vluchtelingenstroom, onduidelijkheid hoe lang het conflict duurt en omdat ontheemden direct naar de EU konden reizen op grond van een Europees Associatieverdrag. Het college zet zich daarom in om naast ontheemden uit Oekraïne ook asielzoekers op te vangen in Den Haag. Naast de gemeentelijke opvang, biedt Den Haag dan ook plek voor asielzoekers. Aan de Jupiterkade (noodopvang voor 55 minderjarige asielzoekers), het Teleport Hotel (crisisnoodopvang voor 75 asielzoekers) en de Regulusweg (noodopvang voor 400 asielzoekers) worden in totaal 530 asielzoekers opgevangen. 7.

Is het college het met fractie DENK eens dat er geen onderscheid gemaakt mag worden onder Oekraïense vluchtelingen, te weten degenen met een Oekraïense nationaliteit en met een verblijfsvergunning in Oekraïne? Zo nee, waarom niet?

Nee, niet alle onderscheid is verboden en dus niet alles is discriminatie. Er is verschil tussen ontheemd uit Oekraïne en ontheemde Oekraïners. Oekraïners kunnen niet terug naar een veilig land van herkomst, omdat hun land in oorlog is. Sommige derdelanders verbleven slechts tijdelijk in Oekraïne, bijvoorbeeld om te studeren of te werken, en kunnen veelal veilig terugkeren naar het land van herkomst. Nederland beschouwt deze derdelanders niet meer als ontheemd.

4

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/opvang-vluchtelingen-uit-oekraine/cijfers-opvang-vluchtelingen-uit-oekraine-in-nederland

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk OCW/10363977

De derdelander uit Oekraïne die een permanente verblijfsvergunning heeft, verbonden is door familie of ook in Oekraïne al bescherming kreeg, wordt nog steeds in Nederland opgevangen. Als derdelanders vinden dat deze niet veilig terug kunnen naar het land van herkomst, staat er nog steeds een mogelijkheid open voor bescherming in Nederland via de reguliere asielketen. De derdelanders moeten echter persoonlijk aan kunnen tonen dat zij niet naar het land van herkomst terug kunnen. 8.

Begrijpt het college het vermoeden dat er een zweem van discriminatie kleeft aan het feit dat gelijk bij aankomst al een onderscheid wordt gemaakt en bepaalde groepen extra voordelen krijgen op basis van nationaliteit alleen? Zo nee, waarom niet?

Zoals in het vorige antwoord aangegeven, staat niet alle onderscheid gelijk aan discriminatie. De grond waarop onderscheid wordt gemaakt tussen Oekraïense vluchtelingen en derdelanders is niet hun nationaliteit, maar de mogelijkheid te hebben om al dan niet naar een andere veilige plek te kunnen terugkeren. De aanpassing van de RTB zorgt ervoor dat er voldoende opvangplaatsen beschikbaar zijn in Nederland voor ontheemden uit Oekraïne en andere conflictgebieden, voor mensen dus die de opvang daadwerkelijk nodig hebben omdat ze nergens anders veilig zijn. Daarmee is het onderscheid legitiem. 9.

Is het college het met fractie DENK eens dat wanneer de derdelander vluchtelingen uit Oekraïne nu in een asielprocedure terechtkomen, dit tot gevolg heeft dat zij zich buitengesloten en gediscrimineerd voelen, gezien het feit dat mensen met een Oekraïense nationaliteit wel zonder asielprocedure gebruik kunnen maken van meer voorzieningen dan asielzoekers?

Over hoe of wat de derdelander vluchtelingen (zich) voelen, doet het college geen uitspraken. Dat is een persoonlijke gevoelskwestie en laat het college aan het individu. Over het algemeen kan het college aangeven dat de rechten en plichten van ontheemden uit Oekraïne en reguliere asielzoekers zo goed mogelijk op elkaar zijn afgestemd. Ook andere asielzoekers krijgen opvang en leefgeld. Vanwege de aparte verblijfstatus die voorkomt uit de Richtlijn Tijdelijke Bescherming, mogen ontheemden uit Oekraïne wel direct werken. Dit is het gevolg van EU-regelgeving die niet geldt in de nationale asielprocedure. Verandering van het recht om te werken is niet aan de gemeente, maar aan de Staatsecretaris van Justitie en Veiligheid. Derdelanders en Oekraïners komen beide in een asielprocedure terecht. Er wordt vanwege de grote toestroom van ontheemden uit Oekraïne en de onduidelijkheid van het verloop van het conflict echter niet beslist op de asielaanvragen van Oekraïners zolang de tijdelijke bescherming loopt. Wanneer er positief beslist wordt op een asielaanvraag dan krijgen alle asielstatushouders dezelfde rechten en plichten ongeacht hun nationaliteit. 10. Is het college het met fractie DENK eens dat deze regeling art. 1 van de grondwet schendt? Zo nee, waarom niet? Artikel 1 gaat over het gelijkheidsbeginsel.

Dit beginsel geeft aan de wetgever, bestuur en rechters de opdracht om mensen in gelijke gevallen op een gelijke manier te behandelen. Zoals in antwoord op vraag 8 al is toegelicht, is hier niet sprake van gelijke gevallen. Noch is er sprake van verboden onderscheid.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk OCW/10363977

11.

Is het college bereid om alle vluchtelingen uit Oekraïne gelijk te behandelen, d.w.z. geen asielprocedure voor derdelander vluchtelingen uit Oekraïne? Zo nee, waarom niet?

Het college vindt het zeer belangrijk dat gelijke gevallen gelijk behandeld worden. Voor mensen die waar ter wereld ook vandaan komen. Dit past bij ons DNA als internationale stad van Vrede en Recht. Oekraïense ontheemden en derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning zijn geen gelijke gevallen, omdat deze groep derdelanders veilig terug kunnen naar hun land van herkomst. De gemeente en veiligheidsregio’s hebben geen eigen bevoegdheid op gebied van asiel en immigratie. We kunnen derdelanders geen verblijfsrecht en voorzieningen toekennen als gemeente. De veiligheidsregio’s zorgen op grond van de RTB voor opvang en het verstrekken van voorzieningen aan ontheemden uit Oekraïne. Het Rijk voor de reguliere asielketen. Wie er onder de RTB valt in Nederland wordt bepaald door de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid. 12. Is het college bereid om in gesprek te treden met de regering en overige gemeenten om deze regeling te stoppen? Zo nee, waarom niet? Nee, daar is het college niet toe bereid. De reikwijdte van de Richtlijn Tijdelijke Bescherming is op 19 juli aangescherpt. Tot nu toe zien we een positief effect van de aanscherping en zien we minder derdelanders met een tijdelijke verblijfsvergunning die veilig naar hun land van herkomst kunnen reizen.

De gemeente en veiligheidsregio zijn in continu overleg met het Rijk over hoe de richtlijn en de regeling voor de opvang uitpakt in de praktijk. Indien er zich situaties voordoen waarbij derdelanders onrechtmatig behandeld zouden worden, zal de gemeente dit direct met het ministerie, in G4-verband of via het Veiligheidsberaad opnemen. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

5/5