RIS312778 Notulen van de raad van 9 juni 2022

Ik weet niet precies hoe u daarop gereageerd had, maar ik zag mijn naam voorbijkomen op social media. Maar nu zie ik dat de wethouder ook daar blijft zitten, terwijl wij de raadzaal zo ingericht hebben dat wij als raadsleden de beantwoording van een wethouder goed kunnen horen maar dat we hem ook kunnen zien. Ik heb eigenlijk geen zin om zó te gaan zitten. U begrijpt wel waarom. De voorzitter. Het debatje van van de week, ja. Het is zijn plaats hè. Het is gewoon de collegetafel. Ik kijk even naar de wethouder. Bent u bereid naar het rostrum te lopen? Maar dan moeten we het allemaal doen hè. Ik vind ook … Dat was even mijn zorg, maar dat kun je mevrouw Verdonk niet verwijten; zij heeft dat natuurlijk niet meegemaakt. Ik heb in alle commissies altijd daar gezeten. In de commissies zit ik altijd daar. Maar het is helder. We hebben het nu toch even over de orde. Vanochtend is wellicht de indruk ontstaan dat wij niet van wethouder Van Tongeren hadden gehoord dat ze er niet zou zijn tot halftwaalf, zeg ik even uit mijn hoofd. Dat hebben wij, de griffier en ik, wel degelijk gehoord. Wat wij vanochtend niet paraat hadden, was dat dat nog niet verwerkt was in het lijst. Even voor de geschiedschrijving, punt. Daar bieden wij onze excuses voor aan. Gaat uw gang, wethouder Balster. Wethouder Balster (PvdA). Dank, voorzitter.

En staan is beter voor de gezondheid, dus de wethouder staat ook prima hier. De nota van uitgangspunten Steenwijklaan. Ik begon met de opmerkingen en vragen van de heer Dubbelaar. Hij vraagt naar de noodzaak van het goed en zorgvuldig spreiden van zorgdoelgroepen in de stad. Dat is ook het uitgangspunt van het college. We hebben daar ook uitgebreid met elkaar over gesproken in de commissie. U heeft inmiddels een tweede tranche doorbraakplan ontvangen met projecten waarbij u dat ook tot uitdrukking ziet komen. Een terechte opmerking. Overal in de stad waar wij zorgdoelgroepen huisvesten, zorgen we ervoor dat dat op een goede manier kan en nemen we ook de maatregelen om dat mogelijk te maken. Overigens doen we dat heel vaak in heel goede samenwerking met omwonenden, die dat over het algemeen uitstekend oppakken. Dat gaan we zeker ook op deze locatie doen. Mevrouw De Groot heeft er een motie over ingediend en ook de bijdrage van de heer Noorlander was daarop gericht: kan je niet in één project in ieder geval streven naar zo veel mogelijk mix van verschillende woningtypes? Eigenlijk proberen we dat altijd. De Woonagenda maakt ook dat we daarop inzetten: 30% sociaal, 20% middeldure huur en als het even kan ook nog 20% betaalbare koop, al is dat een streven. We proberen dat zo veel mogelijk in projecten te doen, maar soms maakt de omvang van een project dat ingewikkeld.

U heeft een motie ingediend om goed op een rij te zetten en te onderzoeken wat daar de do's and don'ts zijn, wat de plussen en de minnen zijn om dat op een goede manier te doen. Het college kan de motie omarmen, maar er zullen ook wat ingewikkeldheden 49

zijn, zeker als het gaat om de kleinere projecten. Als het op een plek lukt om alleen maar middeldure huurwoningen te realiseren, zeg ik ook richting mevrouw Faïd van de Haagse Stadspartij, dan proberen we dat op een andere plek met sociale woningbouw te compenseren. U spreekt straks over de Parnassialocaties. Daar doen we dat bijvoorbeeld. Omgekeerd doen we het ook. Als het niet lukt om een middelduur huurprogramma te realiseren, proberen we dat op een andere manier te realiseren. Lesley Arp (SP). Ik hoor dat de wethouder positief over de motie adviseert. Ik was wel benieuwd wat hij vond van een van de overwegingen in de motie: dat we in Den Haag al zo veel sociale huur hadden en dat andere gemeenten misschien die handschoen moeten oppakken. Ik denk dat we juist met een aantal van de projecten die we nu bespreken eindelijk weer de 30% in het vizier krijgen. Ik ben er bang voor dat we dat loslaten. Wethouder Balster (PvdA). Daar heeft mevrouw Arp een heel terecht punt. Overigens klopt het percentage dat in de overwegingen van de motie staat niet helemaal. Als je kijkt naar het corporatiebezit, komt dat net boven de 30% uit. Dat maakt dat we 30% moeten blijven realiseren om op peil te blijven. Het is heel erg noodzakelijk dat we daar een been bijtrekken. U weet hoe hard we daaraan gewerkt hebben in de afgelopen periode en het vorig jaar weer.

Gelukkig is het gelukt om boven de 30% uit te komen. Met name het particuliere deel dat nog onder de liberalisatiegrens zit, verdampt onder onze ogen omdat we daar de huurprijzen niet kunnen reguleren. Gelukkig neemt het kabinet daar nu maatregelen op, maar u heeft volstrekt gelijk dat we die ambitie vol vast moeten houden. Dat maakt ook dat als het niet lukt om sociale huur te realiseren op een bepaalde plek, we altijd kijken naar manieren om dat te compenseren. We hebben ook een urgentieprogramma met instemming van uw raad om overal in de stad sociale huur maar net zo goed middeldure huur te realiseren, want ook daar is een groot tekort aan. Er zit een hele goede intentie achter de motie: zorg dat beide goed gerealiseerd worden. Zoals gezegd kan het college met de motie leven. Mevrouw Arp heeft gevraagd: heb in ieder geval oog voor de inpassing in kwetsbare wijken, organiseer daar de hulpverlening goed omheen en doe dat in goede overeenstemming met bewoners. Daarom richten we klankbordgroepen in en dat zal hier niet anders zijn. We gaan hier uiteraard een groep met de bewoners vormen om dit goed te begeleiden en open te blijven staan voor signalen uit de buurt, mocht het onverhoopt niet lopen zoals we willen. U heeft gevraagd naar de mogelijkheden door anders om te gaan met de parkeernorm in dit gebied.

Ontstaan daar mogelijkheden voor meer groen dan wel wellicht een kopje groter, zoals u dat formuleerde? Daarmee kom ik ook op de motie van de heer Barker, die daarom vraagt. Dat willen we graag doen in de uitwerking, dus het college kan deze motie ook omarmen. Dan ben ik bij het amendement van de Partij voor de Dieren. Ook dat kan het college omarmen. Het is een nota van uitgangspunten en er is ruimte om dat te doen, maar we gaan graag langs deze lijn aan de slag om te kijken welke ruimte het plan daarvoor nog biedt. Ook mevrouw Bos heeft daarnaar gevraagd. Zij heeft ook nog gevraagd naar de bewonersbetrokkenheid bij een eventuele verder vergroening. Er zit al een substantiële vergroening in het plan. Maar mocht straks de parkeernorm nog wat extra ruimte bieden om bewoners daar goed bij te betrekken, dan is dat absoluut de intentie van het college. Dat neem ik graag op. Ik denk dat ik daarmee alle vragen van uw raad heb beantwoord. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). De wethouder is toch gewoon een pyromaan? Hoe ziet hij dat zelf? Wethouder Balster (PvdA). … De voorzitter. Het is functioneel. Het is een politiek oordeel, over beleid. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik wil het nog wel toelichten, want het is een politieke opvatting. Morgenstond staat in brand. Dat vinden wij als raad, dat vindt het college en daar is onderzoek naar gedaan.

Maar die brand wordt niet geblust; er wordt olie op gegooid, zeg maar. Dit is beeldspraak. Mijn vraag is: hoe ziet de wethouder dat?

50

Wethouder Balster (PvdA). Het college ziet een enorme woningnood in de stad. Het ziet dat 1.800 mensen het afgelopen jaar buitengewoon urgent op zoek zijn naar een betaalbare huurwoning, omdat ze uit een zorginstelling komen of omdat ze statushouder zijn. Het college heeft de opdracht opgepakt, gelukkig gesteund door uw raad, om overal in de stad op zoek te gaan naar extra mogelijkheden om betaalbare huurwoningen te realiseren, binnen de woningcorporatiesector maar ook daarbuiten. Daar is het college mee aan de slag en dat doen we zo zorgvuldig mogelijk. Ik voel me dus niet bepaald aangesproken door uw kwalificaties, die ik ook wel weer heel bijzonder vind, om dat toch maar even zo te zeggen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Ik pak pagina 9 van het doorbraakplan erbij. Dat is zo'n kaartje met allemaal rode vlekken. Daar hebben we in de commissie uitvoerig over gediscussieerd. Juist midden in die rode vlek gaan we dan kwetsbare bewoners neerzetten. In de vorige raad staat deze wethouder met tientallen bezorgde bewoners op de foto, gezellig, lachen. En in deze raad zegt hij: bewoners, zoek het maar uit, want ik ga daar woningen bouwen voor nog meer kwetsbare bewoners. Wethouder Balster (PvdA).

Het college heeft heel scherp dat we ervoor moeten zorgen dat bewoners die een zorgachtergrond hebben een plek in de stad krijgen waar ze opnieuw kunnen starten - dit gaat over een groep die daartoe in staat is - en dat we dat overal in de stad doen. U heeft zojuist een kaartje laten zien uit het eerste doorbraakplan, waarin we de eerste locaties bekend hebben gemaakt voor de huisvesting van zorgdoelgroepen en statushouders. Inmiddels is er een tweede plan. U ziet dat we het daarin heel goed gespreid hebben en dat mensen overal terechtkomen. Dat is het uitgangspunt van het college, ook kijkend naar de mogelijkheden die we vinden in de stad. U weet hoe ingewikkeld dat is en hoeveel snelheid we aan de andere kant moeten maken. We kunnen deze mensen niet langer in instellingen laten zitten. Dat is niet alleen slecht voor de mensen om wie het gaat, maar daarmee houden we ook plaatsen bezet voor cliënten die zouden moeten instromen en die wachten op een behandeling of op een opvangplek. Daar zullen we met elkaar de schouders onder moeten zetten en dat doet het college. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Net als voor alle eerder behandelde agendapunten geldt dat de besluitvorming over de amendementen, de voorstellen zelf en de moties aan het eind van de vergadering plaatsvindt.

Aan de orde is: M. Voorstel van het college inzake de Vastgoedexploitatie behorend bij projectdocument Twickelstraat-Zijpendalstraat (RIS311987). De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Naar aanleiding van het raadsvoorstel heb ik nog even gebeld met de ondernemers in de Kazerne. Het is de raad bekend dat er meerdere aangenomen moties zijn over de Kazerne in combinatie met de Twickelstraat. Wat betekent de uitspraak van de Raad van State voor de ondernemers in de Kazerne, specifiek omdat zij op 1 augustus hun pand uit moeten? Waarom midden in de zomervakantie? Wie heeft dat verzonnen? Op welke wijze worden de ondernemers van de Kazerne geholpen bij de verplaatsing naar de Twickelstraat? Graag een reactie van de wethouder. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter. Dank aan het college voor dit voorstel. Zoals in de commissievergadering gesteld, is de PvdA blij met deze ontwikkeling aan de Twickelstraat in Moerwijk. Ook is mijn fractie blij met de toezegging van de wethouder dat er wordt gekeken naar het betrekken van initiatieven van de wijk hierbij. 51

De voorzitter. Een agendapunt voor het presidium om te kijken of we blijven zitten, want ik vind het niet fair als we alleen maar de wethouders daarop aanvallen en aanspreken. Maar ik vind het nu niet de moeite waard. We hebben genoeg te doen. Fatima Faïd (HSP). Voorzitter. In een eerdere raad is het voorstel aangenomen voor het transformeren van deze oude school naar een kleine bedrijfsruimte. Vandaar dat wij het volgende amendement indienen met als dictum: V. In de tenderprocedure non-profitexploitatie en maatschappelijke binding met de wijk als kwalitatieve beoordelingscriteria voor de gunning op te nemen. Het amendement is medeondertekend door de SP en mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP. De voorzitter. Door mevrouw Faïd, daartoe gesteund door mevrouw Arp en mevrouw Klokkenburg, wordt het volgende amendement (M.A HSP) voorgesteld:

Amendement M.A HSP Zorg bij tender met binding met de stad De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake M Voorstel van het college inzake de Vastgoedexploitatie behorend bij projectdocument Twickelstraat-Zijpendalstraat ( RIS311987) Besluit aan het dictum de volgende punt toe te voegen: V In de tenderprocedure non-profit exploitatie en maatschappelijke binding met de wijk als kwalitatieve beoordelingscriteria voor de gunning op te nemen. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter, ik ga er toch maar even bij staan. In de commissie hoorden we een pleidooi vanuit de wijk om op deze locatie te kijken naar huisvesting voor initiatieven uit de wijk. De wethouder gaf aan bij de tendervoorwaarden te willen kijken naar de mogelijkheid om hier meer ruimte aan te bieden. Dank daarvoor. Ik hoor graag het oordeel van de wethouder over het amendement van de HSP, dat de binding met de stad tot een tendervoorwaarde wil maken. Wat GroenLinks betreft moeten we de initiatieven uit de wijken koesteren en ons vastgoed actief inzetten om ze een plek te bieden. Daarmee helpen we deze initiatieven tot bloei te komen en bieden we ze een ankerplek in hun eigen wijk. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter.

De heer Dubbelaar heeft vragen gesteld, in de eerste plaats niet zozeer over de ontwikkeling aan de Twickelstraat-Zijpendalstraat, maar met name over wat de gevolgen zijn van het project LEVELS voor de ondernemers in de Kazerne. We zijn de uitspraak van de Raad van State nog aan het bestuderen en komen uiteraard bij u daarop terug. Dan zullen we daarin ook meenemen, wil ik u wel toezeggen, wat daar de gevolgen van zijn voor de Kazerne-ondernemers. U weet dat daar inmiddels een overeenkomst mee is gesloten dat zij het pand van de Kazerne zouden verlaten, maar dat was nog voor de uitspraak van de Raad van State. U weet ook dat de verantwoordelijkheid uiteindelijk ligt bij die ondernemers zelf, maar dat de gemeente alleszins bereid is en blijft om met de ondernemers na te denken over een andere locatie voor de activiteiten. Maar zoals aangegeven: we moeten de uitspraak van de Raad van State en de impact die die hierop heeft bestuderen en komen daar dan bij u op terug. Mevrouw Faïd heeft een amendement ingediend om in de tenderprocedure nonprofitexploitatie en maatschappelijke binding met de wijk als kwalitatieve beoordelingscriteria voor de gunning op te nemen. Ik heb in de commissie al aangegeven dat we 'maatschappelijke binding' graag opnemen. Wat het college betreft mogen bedrijfjes aan de Twickelstraat ook een klein beetje winst maken.

Is dat ook inherent? Ik ben een beetje bang dat u dat hiermee toch een beetje uitsluit. Maar het is een beoordelingscriterium in de tender, dus ik denk dat dat toch wel een klein beetje ruimte geeft. U 52

moet zelf even overwegen hoe u daarmee om wil gaan, maar het college kan dit amendement omarmen. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Wanneer komt de wethouder daarop terug? Zijn positieve antwoord daarop is fijn. Ik had in dat verband nog een aantal vragen gesteld. Wij vinden dat belangrijk, want het draait om de wijkeconomie in Moerwijk-Oost. We hebben er meerdere keren over van gedachten gewisseld dat een deel van de ondernemers eventueel daar terecht zou kunnen. Dat is voor ons bepalend om voor dit voorstel te kunnen stemmen. Wethouder Balster (PvdA). Dan herinner ik de heer Dubbelaar toch even aan het feit dat het type bedrijfsruimte aan de Twickelstraat-Zijpendalstraat voor een groot deel anders is dan het type bedrijfsruimte in de Kazerne en dat het uiteindelijk niet de eindverantwoordelijkheid is van de gemeente om een plek te vinden. We zijn daar welwillend in en dat blijven we ook; daar zal verder niets aan veranderen. Wat de toekomst van de Kazerne betreft, zullen we de uitspraak van de Raad van State goed moeten bestuderen en moeten we kijken welke impact die in de tijd heeft en voor het plan dat we met elkaar hebben gemaakt voor de Assumburgweg en omgeving. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Die datum is over zes weken, midden in de zomervakantie. Ik heb die mensen gesproken.

Die mensen durven nu niet eens een vakantie te plannen, want ze weten het gewoon even niet. Gaat u het over de vakantieperiode tillen? Wanneer gaat u ons en de ondernemers daarover informeren? Wethouder Balster (PvdA). Ik ga echt proberen zo snel mogelijk scherp te krijgen wat de gevolgen zijn van de uitspraak. Ik snap dat u daarop aandringt. Ik wil daar zo spoedig mogelijk bij u op terugkomen, maar het vergt wel even bestudering van die uitspraak. Dat begrijpt u. Dat was het wat mij betreft, voorzitter. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. De voorzitter. Aan het eind van de vergadering zal worden besloten over het voorstel en de reacties daarop.

Aan de orde is: N. Voorstel van het college inzake Concept-Planuitwerkingskader (PUK) herontwikkeling Binnenklingen (RIS311924). De beraadslaging wordt geopend. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Dit raadsvoorstel is niet fatsoenlijk. Als wij er als gemeenteraad mee instemmen, zal het juridisch allemaal volgens de juiste procedures doorlopen zijn, maar dat wil nog niet zeggen dat het klopt. Niemand twijfelt aan de noodzaak om deze Middinlocatie te vernieuwen. Dat is ook geen punt van discussie; dat wil ik ook tegen de inspreker zeggen. Maar ik krijg de indruk dat niet iedereen in deze zaal helemaal scherp heeft wat de feitelijke situatie is. Middin kiest voor een kleiner bebouwd grondoppervlak. Dat betekent meer buitenruimte. Daarnaast willen ze het vloeroppervlak vergroten. Hierdoor moeten zij de lucht in. Hierdoor moet Middin gestapeld bouwen. En hierdoor komt Middin in conflict met de belangen van omwonenden. Als we dan kijken naar de feitelijke situatie ter plekke, dan worden de bewoners aan de Buitenklingen hier eigenlijk onnodig benadeeld. Hun woning is met tuin en huiskamer gesitueerd aan de kant van Middin en daarmee die drie bouwlagen. De bewoners aan de Duinslag hebben een voortuin, dan een straat, een rijbaan, dan geparkeerde auto's en dan de bebouwing van Middin.

Daar komt bij dat de bewoners aan de Duinslag wisten van de bouwplannen toen zij hun huis kochten. 53

Voorzitter. Ik begrijp dat mijn motie voor extra werk zorgt, maar ik hoop dat de raad zijn bevoegdheid pakt om hier een fatsoenlijk besluit over te nemen. Daarom de motie Omarm advies Commissie Loosduinen met als dictum: verzoekt het college het advies van de Commissie Loosduinen te omarmen, de bouwhoogte aan de kant van de Buitenklingen en de Duinslag om te draaien, en het bouwplan Binnenklingen hierop aan te passen. Meneer Kruis van de PVV tekent mijn motie mee. De voorzitter. Door de heer Dubbelaar, daartoe gesteund door de heer Kruis, wordt de volgende motie (N.1 HvDH) ingediend:

Motie N.1 HvDH Omarm advies Commissie Loosduinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Concept-Planuitwerkingskader (PUK) herontwikkeling Binnenklingen (RIS311924). Constaterende dat, • het huidige ontwerp zorgt voor bezwaren bij bewoners aan de Buitenklingen; • de Commissie Loosduinen hierover een brief geschreven heeft aan de gemeenteraad. Overwegende dat, • de woningen aan de Buitenklingen een andere ligging hebben, ten opzichte van het bouwplan aan de Binnenklingen, dan de woningen aan de Duinslag. Van mening dat, • het bouwplan aan de Binnenklingen minder impact zal hebben op de Duinslag, doordat de bewoners aan deze kant van het bouwplan een straat hebben waar voortuinen liggen, auto’s geparkeerd worden en bewoners wisten van bouwplannen toen zij hun huis kochten. Verzoekt het college, • het advies van de Commissie Loosduinen te omarmen, de bouwhoogte aan de kant van de Buitenklingen en de Duinslag om te draaien, het bouwplan Binnenklingen hierop aan te passen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Janneke Holman (PvdA). Voorzitter, heel kort. De PvdA kan zich vinden in deze ontwikkeling voor kwetsbare stadsgenoten, zoals de inspreker de heer Beeloo mooi heeft verwoord. Daarom zullen wij instemmen met het PUK.

Isabel Bos (GroenLinks). Voorzitter. Op verzoek van Middin heb ik net als andere raadsleden een kijkje genomen op de locatie aan de Binnenklingen. Via deze weg wil ik ze nog bedanken voor de mogelijkheid om dat te doen. Ik heb daar namelijk met eigen ogen gezien dat de huisvesting van de cliënten te wensen overlaat. Mijn fractie gunt de bewoners een fijnere woning waarin ze bijvoorbeeld hun eigen sanitair hebben. Toch staat de inspraak van de bewoners ons ook nog scherp op het netvlies. Ik heb ook een aantal van de bewoners gesproken. Zij hebben het gevoel dat betere omstandigheden voor de cliënten voor hen minder woongenot tot gevolg zal hebben. Voorzitter. Ik vind het pijnlijk om te moeten constateren dat de belangen hier ver uit elkaar liggen en om te constateren dat het moeilijk zal zijn deze belangen dicht bij elkaar te brengen. Toch wil ik graag de wethouder oproepen om nog eens te kijken naar de mogelijkheden om beide partijen met elkaar om tafel te krijgen, bijvoorbeeld via mediation. Een van de omwonenden heeft ook in een 54

brief daarom gevraagd. Dit kan uiteindelijk lange procedures en daarmee vertraging in het project op de lange termijn mogelijk voorkomen. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. De zorg die op de locatie Binnenklingen geleverd wordt, is een noodzakelijke en belangrijke voorziening, vooral voor mensen met een grotere zorgvraag die wonen op dit complex. Zij verdienen een plaats die voldoet aan de hedendaagse eisen. De bouwhoogte van het nieuwe complex wordt maximaal drie bouwlagen. Dat is voor Haagse en stadse begrippen relatief laag. Desondanks gaan omwonenden hier merken dat er een hoger gebouw in hun buurt gebouwd wordt. Dat is wat mij betreft inherent aan het wonen in de stad en het valt ruim binnen de bezonningseisen en het redelijke. De participatie zal wel anders moeten de volgende keer. Die zou ik graag in een eerder stadium met omwonenden zien: de kaders schetsen met omwonenden, uitleggen wat de gevolgen kunnen zijn, in alle redelijkheid aangeven voor welke opgaven wij als stad staan en daarna op basis van de uitkomsten een concreet plan formuleren in plaats van andersom. Alle ontevredenheid of zorgen wegnemen is waarschijnlijk niet mogelijk, maar hier valt wel een hoop te verbeteren. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Als je zegt dat het de volgende keer iets anders moet, dan geef je toch gewoon aan dat het deze keer niet goed is gegaan? Of begrijp ik dat verkeerd? Joren Noorlander (D66). Ik denk dat het in deze situatie geen andere uitkomst had opgeleverd. Wat dat betreft denk ik dat dit een leerpunt is. Daarom doe ik ook de oproep aan het college om dit de volgende keer in een andere volgorde te doen. Voorzitter. Ik ben wel benieuwd hoe het college kijkt naar de motie van Hart voor Den Haag over het omwisselen van de bouwhoogte. D66 vindt de nieuwbouw wel heel belangrijk en hoopt dan ook dat er snel gestart kan worden met de bouw. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Zoals velen van u hebben gezegd, is het een mooi plan om de omstandigheden van de cliënten van Middin, die op dit moment de dagen doorbrengen in sterk verouderde huisvesting, in alle opzichten te verbeteren. De woningen worden sterk verbeterd en er is oog voor groen, voor de huiselijke sfeer, voor de privacy maar ook voor de veilige werksfeer van de medewerkers van Middin. Dat is hard nodig. Zo wordt er ook in de buurt - dat zagen we ook aan de insprekers - en door de cliëntenvertegenwoordiging naar gekeken. Naast waardering voor het plan is er zeker ook discussie. Ook ik heb de bewoners van de Buitenklingen gehoord over hun bezorgdheid over de effecten van het drielaagse gebouw op hun woongenot.

Het is ook belangrijk om vast te stellen dat er geen ideale situering van het gebouw is. Als het hoogteaccent op een andere plek zit, zullen andere bewoners daar last van hebben. Dan zullen die bewoners zich laten horen en heb je daar een discussie over. We hebben in de commissie uitgebreid van gedachten gewisseld over de stedenbouwkundige en landschappelijke argumenten die zijn gewisseld. Het is goed om nog even te benadrukken dat Middin de bewoners aan de Buitenklingen heeft aangeboden om het gebouw nog 1 meter op te schuiven. Ook binnen het PUK dat vandaag voorligt, is die ruimte er nog steeds. Mijn advies aan de bewoners en aan Middin is dan ook nadrukkelijk: ga met elkaar dat gesprek nog aan, want er is nog ruimte. Daarnaast is er gesproken over intensivering van de vergroening. Dat is ook in het participatietraject aan de orde gekomen. In die kwaliteitsverbetering zit ook een aantal mitigerende maatregelen. Dat neemt niet weg dat het impact heeft. Dat is nu eenmaal zo als je met stadsontwikkeling aan de slag gaat. Dan kom ik bij de motie van Hart voor Den Haag om opnieuw te kijken naar de bouwhoogte en het plan aan te passen. Daar moeten we eerlijk over zijn. Dat zal niet tot een andere afweging leiden, omdat die afweging heel grondig is gemaakt. Ik zeg ook richting de heer Noorlander dat we naar elk participatietraject moeten kijken.

We zullen altijd weer moeten evalueren en dat zullen we hier ook goed moeten doen. Maar het kan ook zijn dat er een belangentegenstelling overblijft en dat het helaas niet lukt om iedereen tevreden te stellen. Dat hoort nou eenmaal bij het binnenstedelijk ontwikkelen. Ik moet de motie dan ook ontraden, want die leidt tot vertraging, hogere kosten en niet tot een ander plan. Het college ontraadt de motie. 55

Ik kijk even of er nog vragen zijn blijven liggen. Nee, ik denk dat ik daarmee alle vragen heb beantwoord. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Is de wethouder met mij van mening dat de feitelijke situatie van deze twee verschillende kanten van omwonenden totaal verschillend is? Wethouder Balster (PvdA). Ik weet niet waar de heer Dubbelaar nu precies op doelt. Als u het heeft over de bewoners aan de Buitenklingen en die aan de Duinslag, dan is dat absoluut aan de orde. Aan de Duinslagkant ligt de grond 1,5 meter hoger, waardoor drie lagen meer impact zouden hebben op de bewoners aan die zijde. Dat geldt voor de Buitenklingen nu met de drie lagen. Daar is lichtimpact. U weet dat er een bezonningsstudie is gedaan voor de Buitenklingen. We hebben daar in de commissie uitgebreid over gesproken. We hebben daar te toetsen op onze bezonningsnormen en daar voldoet het plan ruimschoots aan. We werken vervolgens langs die uitgangspunten. Dat heeft dan een bepaalde uitkomst. En dat is het plan dat vandaag aan u voorligt. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Waarom is er geen bezonningsonderzoek gedaan voor de Duinslag? Wethouder Balster (PvdA). Omdat dat binnen de normen blijft. De bezonning met de twee lagen is daar nu ook minder groot, dus het voldoet aan de normen. De voorzitter. De laatste keer, meneer Dubbelaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag).

Ik heb nergens in een bezonningsstudie kunnen zien wat de impact van die bebouwing is aan de kant van de Duinslag, maar alleen aan de Buitenklingen. Ik krijg dus de indruk dat dat niet onderzocht is. Is de wethouder met mij van mening dat daar waar je je auto parkeert, de impact van bebouwing anders is dan waar je lekker in de achtertuin met een wijntje gaat zitten? Wethouder Balster (PvdA). Op zich ben ik dat met u eens. Er ís impact van dit woningbouwprogramma op de bewoners aan de Buitenklingen. Dat steek ik niet onder stoelen of banken. Die impact is er, maar ik heb u ook aangegeven hoe dit proces is doorlopen, met verschillende participatiebijeenkomsten en met verschillende landschappelijke en stedenbouwkundige studies. Dit is daar de beste variant gebleken. Isabel Bos (GroenLinks). Mijn suggestie om hier tot mediation over te gaan is nog niet beantwoord door de wethouder. Ik was dus benieuwd naar het antwoord daarop. Wethouder Balster (PvdA). Ik probeerde dat net al aan te geven. Ik denk dat er binnen het PUK ruimte is om het gesprek nog aan te gaan over de positionering van het gebouw aan de Buitenklingen. Middin heeft die ruimte geboden, ook in een gesprek met de bewoners. Daar is, heb ik begrepen, nog geen afspraak uitgekomen. Die ruimte is er nog steeds; daar heb ik me nog even van laten vergewissen de afgelopen dagen.

Ik denk dat het goed is om dat gesprek te blijven voeren, maar ik waarschuw wel dat een mediationtraject niet zal leiden tot een ander plan. We moeten die verwachting dus niet wekken. Maar ik doe graag de oproep - die breng ik ook graag namens u over - aan zowel Middin als de bewoners: ga nog met elkaar in gesprek over de precieze positionering van het gebouw, waarvan Middin heeft aangegeven nog enige ruimte, in ieder geval 1 meter, te hebben, om te kijken of dat nog net iets beter is. Isabel Bos (GroenLinks). Misschien verschillen wethouder Balster en ik dan van mening over wat mediation kan doen. Volgens mij betekent het niet per se dat het een nieuw plan of een ander plan zou opleveren, maar juist dat groepen die tegenover elkaar staan op een gegeven moment naast elkaar kunnen staan en het eens zijn over wat er besloten wordt. Ik zie nu dat die belangen ver uit elkaar liggen. Er komen ook best wel wat gevoelens op bij zowel de omwonenden als Middin. Er ontstaat wat wantrouwen en er is kans op juridische procedures. Ik wil er gewoon nu voor zorgen dat we hier 56

iemand bij zetten die kan helpen om die gesprekken te begeleiden. Daarom heb ik dat niet in een motie gedaan, want ik wil dat we hier spoedig mee beginnen. Er is nu ook het gevoel dat de handreikingen die wel gedaan worden vanuit Middin niet op een juiste manier gedaan worden. Dan kun je heel lang met elkaar in gesprek blijven, maar ik denk dat je daar toch wat hulp bij nodig hebt om elkaar wat beter te kunnen begrijpen. Wethouder Balster (PvdA). Met alle respect, maar ik vind dat in dit geval echt iets voor de initiatiefnemer. Uiteraard is het altijd goed om met elkaar het gesprek te blijven voeren en om nog een keer toe te lichten en uit te leggen welke ruimte er nog is voor de positionering van het gebouw en ook waarom de afweging gemaakt is zoals die gemaakt is. Daar kan je niet vaak genoeg over praten. Maar ik geef hier wel duidelijk aan - het is van belang dat we daar helder over zijn - dat dat het plan niet zal veranderen. Het zal de bouwhoogte niet veranderen. Het zal het PUK, de uitgangspunten, niet veranderen. Maar zoals aangegeven, breng ik graag over dat dat goede gesprek gevoerd blijft worden, met alle plezier. De voorzitter. Nog één keer. Isabel Bos (GroenLinks). Fijn dat het in ieder geval doorgegeven kan worden aan de initiatiefnemer. Ik zou het toch mooi vinden als de suggestie om hier mediation op in te zetten dan ook doorgegeven kan worden.

Dan kunt u het vervolgens bij de initiatiefnemer laten wat daarmee gedaan wordt, maar ik hoop toch dat het uiteindelijk voor een betere uitkomst kan zorgen. Wethouder Balster (PvdA). Ik blijf duidelijk over de verwachtingen die een goed gesprek tot gevolg kan hebben. Ik laat het aan de initiatiefnemer, maar ik denk dat uw signaal gehoord wordt. Dat goede gesprek moet uiteraard blijven plaatsvinden. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: O. Voorstel van het college inzake concept-Planuitwerkingskader (PUK) herontwikkeling KPN-locatie Mgr. Nolenslaan (RIS311929). De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. Elke keer hebben we het hier over bouwen in het groen. Als groen dan gecompenseerd wordt, is het vaak ook van mindere kwaliteit. Hier hebben we het weer over een plan waarvoor bomen worden gekapt, maar niet teruggeplant worden zelfs. Zo laten we elke keer onze oren hangen naar projectontwikkelaars en corporaties, die vooral kijken naar de businesscase en niet naar de leefbaarheid en het groen. Als er dan keuzes worden gemaakt, dan wordt er vaak niet gekozen voor natuur of groen, maar voor parkeerplaatsen. Wat ons betreft hoort het uitgangspunt andersom te zijn: écht vasthouden aan 'kappen als het niet anders kan'. Op deze locatie wordt bewust gekozen om het groen aanzienlijk in te perken en bomen, zelfs op de aanpalende grond van de gemeente, te kappen. Wat ons betreft moet dat dus anders. Daarom een amendement met de titel Plan met bomen, dat ik indien samen met de SP en de HSP. Daarmee willen we dat geval van de bomen corrigeren, zodat we er een mooi, groen plan van kunnen maken. De voorzitter. Door de heer Barker, daartoe gesteund door mevrouw Faïd en mevrouw Arp, wordt het volgende amendement (O.A PvdD) voorgesteld:

57

Amendement O.A PvdD Plan met bomen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Concept-Planuitwerkingskader (PUK) herontwikkeling KPN-locatie Mgr. Nolenslaan. Besluit om de volgende zin aan het besluit toe te voegen: • Besluit om in afwijking van het voorgaande het bouwvlak of bouwmethode aan te passen zodat minder bomen op gemeentegrond hoeven te worden gekapt. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voorzitter. In de commissievergadering heeft de ChristenUnie/SGP aangegeven moeite te hebben met de voorgestelde parkeeroplossingen. Ondanks dat er een parkeereis is voor bezoekersplekken, hoeven deze van het college niet te worden gerealiseerd. Bezoekers mogen gewoon op straat parkeren. Hierdoor zal de parkeerdruk stijgen, terwijl er ook nog meer bouwontwikkelingen in de Loosduinse Driehoek op de planning staan. De ChristenUnie/SGP is daarom van mening dat er hier integraal naar het parkeren moet worden gekeken en niet per losse bouwontwikkeling. Daarom dienen wij een motie in waarvan het dictum luidt: verzoekt het college de parkeereisen voor bezoekers van de verschillende ontwikkelingen in de Driehoek Loosduinen in samenhang te bezien en te komen tot een integrale visie en oplossing voor bezoekersparkeren in dit gebied.

De voorzitter. Door mevrouw Klokkenburg wordt de volgende motie (O.1 CU/SGP) ingediend:

Motie O.1 CU/SGP onderzoek bezoekersparkeren in samenhang in Driehoek Loosduinen De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het Voorstel van het college inzake Concept-Planuitwerkingskader (PUK) herontwikkeling KPN-locatie Mgr. Nolenslaan (RIS311929), constaterende, dat: • voor nieuwbouwplannen waar op basis van de bezoekersnorm minder dan 10 parkeerplaatsen voor bezoek dienen te worden gerealiseerd, dit deel van de autoparkeereis ‘aan de openbare ruimte mag worden toegewezen’; • de parkeereis voor bezoekers bij de beoogde 94 appartementen op de KPN-locatie 14 parkeerplaatsen bedraagt, maar er desondanks toch voor is gekozen om de parkeereis voor bezoekersparkeren vrij te stellen; overwegende, dat: • in de ruimtelijke verkenning Driehoek Loosduinen (RIS299347) wordt vermeld dat parkeren op de KPN-locatie op eigen terrein moet worden opgelost; • als argument voor het niet realiseren van bezoekersparkeerplaatsen in het voorliggend PUK wordt aangegeven dat ‘bezoekersparkeren slechts incidenteel plaatsvindt en daarom het parkeerareaal niet onevenredig wordt belast’; • de parkeerdruk op incidentele momenten, bijvoorbeeld in de weekenden en tijdens feestdagen, alsnog kan oplopen op deze locatie; • er nog diverse andere bouwontwikkelingen in de Driehoek Loosduinen zijn; • als de parkeereisen slechts per ontwikkeling worden bekeken en er

steeds vrijstelling geldt, de druk op de openbare ruimte alsnog zal oplopen;

58

verzoekt het college: • de parkeereisen voor bezoekers van de verschillende ontwikkelingen in de Driehoek Loosduinen in samenhang te bezien en te komen tot een integrale visie en oplossing voor bezoekersparkeren in dit gebied, en gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Lesley Arp (SP). Voorzitter. Over het betaalbare woningbouwprogramma van het voorliggende bouwplan en de manier waarop de buurt is geraadpleegd, heeft de SP niets dan lof. Natuurlijk is het onze taak als gemeente om corporaties die willen bouwen, de ruimte te bieden. Tegelijkertijd heiligt het doel ook weer niet alle middelen. Corporaties en projectontwikkelaars moeten geen vrijbrief krijgen om in het wilde weg te gaan kappen of héél erg creatief om te gaan met parkeernormen. De gemeente heeft immers niet alleen de taak om woningbouw aan te moedigen, maar ook om de leefbaarheid te beschermen. De SP ziet dus toch wel wat spatjes op dit bouwplan, dat we op andere punten dus heel erg goed vinden. Daarom staan wij onder het voorstel van de Partij voor de Dieren. Ik hoop echt dat de wethouder dat kan omarmen. Wethouder Balster (PvdA). Voorzitter. Ik denk dat er in het algemeen, als ik dat zo zie, veel steun is voor de woningbouw en het programma op deze plek.

Maar de Partij voor de Dieren zou de Partij voor de Dieren niet zijn als ze zich geen zorgen zou maken over de bomenkap. Dat begrijp ik ook, maar u weet ook dat we hier het bouwvlak vergroten. Als je dat bouwvlak gebruikt om woningen te realiseren, ontkom je er niet aan, helaas, om een aantal bomen te kappen. U stelt dat die bomen niet worden teruggeplant. Dat is echt apert onjuist. Het lukt ons niet om alle bomen in het gebied zelf te herplanten, maar we zullen de bomen die niet terug kunnen komen, in Driehoek Loosduinen terugbrengen. Er is ook niet sprake van bewust minder groen. Er kan nou eenmaal, als je een groter bouwvlak hebt, minder groen gerealiseerd worden. Dat is helaas inherent. Lesley Arp (SP). Maar dan is het feit toch wel dat de omgeving minder groen wordt? Als je naar een andere wijk moet om de bomen die zijn weggehaald, op te snorren, doet dat toch niks af aan het feit dat de leefomgeving van de mensen in die buurt minder groen is geworden? Wethouder Balster (PvdA). Als 'die buurt' de Driehoek Loosduinen is, dan heeft mevrouw Arp geen gelijk, want de bomen die niet kunnen worden herplant op dit terrein, zullen worden herplant in de Driehoek Loosduinen. Robert Barker (PvdD). Dat klopt toch niet? Er staat in het stuk dat er betaald wordt aan het Bomenfonds, omdat niet in de omgeving kan worden gecompenseerd.

Die bomen komen dus toch niet terug in de omgeving? Wethouder Balster (PvdA). Ik zou zeggen: steek deze toezegging in uw zak, want wij gaan proberen om die bomen te herplanten in de Driehoek Loosduinen. Robert Barker (PvdD). Gaat u dat proberen of gaat u dat echt doen? In het PUK, dat wij dus vaststellen, staat dat u het niet gaat doen. Zegt u nu dat u het toch gaat doen, in tegenstelling tot wat in het PUK staat? Wethouder Balster (PvdA). Wij gaan dat doen. Maar dan het amendement van de Partij voor de Dieren. Ik heb aangegeven dat we zo veel mogelijk bomen proberen te behouden, ook op de gemeentegrond. We behouden daar vijf bomen, maar er staan een aantal bomen op de erfgrens van het te bouwen programma die kunnen niet worden behouden. Het amendement van de Partij voor de Dieren moet dus ook worden ontraden.

59

De lof van de Socialistische Partij neem ik ter harte. Uw punt over het puzzelen ten aanzien van groen en parkeernorm is natuurlijk inherent aan het bouwen in een stedelijke omgeving. Dat zal altijd ingewikkeld zijn, in dit geval ook. Daarmee kom ik op de motie van de ChristenUnie/SGP. Die motie suggereert dat wij geen integrale afweging hebben gemaakt om tot een oplossing voor het bezoekersparkeren te komen. Die integrale visie en oplossing voor het bezoekersparkeren is wel degelijk gemaakt. De werkzaamheden hebben ertoe geleid dat er een afweging gemaakt is tussen een ambitieus woningbouwprogramma én een verantwoorde parkeeroplossing. We huren zeven parkeerplekken in een aanpalende garage. Voor het bezoekersparkeren is geanalyseerd of het verantwoord is om hier een vrijstelling voor te verlenen. Die afweging hebben we gemaakt. Die vrijstelling wordt verleend. Als we dat niet hadden gedaan, dan hadden we hier helaas minder woningen kunnen realiseren. Daarmee is dus een integrale afweging gemaakt. We kunnen het daarmee oneens zijn, maar de motie roept eigenlijk ertoe op om iets te doen wat al is gebeurd. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Voor deze bouwontwikkeling is nu gekeken, maar er staat daar nog veel meer op de rol. Dat is allemaal langsgekomen in de commissie. Voor deze ene bouwontwikkeling is gezegd: dat kan op straat. Maar er gaat nog meer komen.

Is de wethouder het niet met mij eens dat er dan in samenhang moet worden gekeken met al die bouwontwikkelingen hoe we dat goed gaan oplossen, in plaats van per plot te kijken of er nog plek op straat is? Wethouder Balster (PvdA). Ja, zeker. Mevrouw Klokkenburg van de ChristenUnie/SGP heeft daar een punt. U heeft vorig jaar de parkeerstrategie vastgesteld. U gaat natuurlijk over de impact daarvan spreken. Ik neem aan dat dat ook gebiedsgericht gebeurt met collega Van Asten. Uiteraard is het van belang om ook op gebiedsniveau met elkaar te bespreken hoe je daarmee omgaat. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dan heeft eigenlijk deze ontwikkeling, omdat die vooraan in de rij staat, het meeste geluk, omdat er op straat nog de meeste plek is om te parkeren. Daarom kan tegen deze ontwikkelaar gezegd worden: bezoekersparkeren mag op straat. De volgende mag zelf gaan bouwen, omdat het op straat al vol is. Vindt de wethouder dat ook niet een gekke volgorde? Wethouder Balster (PvdA). Hoe je daarmee omgaat, zijn afwegingen die uw raad ook maakt in de gesprekken over de parkeerstrategie. Maar dat het altijd passen en meten is, met groen en parkeeroplossingen en de ambitie om betaalbare woningen te bouwen, is evident. Daarom maken we per project een zo integraal mogelijke afweging. Uiteraard moet u dat ook op groter niveau bespreken, als het gaat om parkeeroplossingen. De voorzitter.

Laatste keer, Klokkenburg. Judith Klokkenburg (ChristenUnie/SGP). Dat is precies wat we hebben gedaan. We hebben die parkeernormen vastgesteld. Ook voor deze ontwikkeling zouden er parkeerplaatsen gerealiseerd moeten worden. Het college zegt dan 'het hoeft toch niet, omdat we vinden dat er op straat genoeg parkeerplek is', terwijl er volgens de normen, de eisen wel gebouwd zou moeten worden. Ik vind het dus een beetje gek dat de wethouder teruggooit naar de raad dat wij daar integraal over moeten spreken, terwijl wij normen hebben vastgesteld waarvan het college nu gaat afwijken. Wethouder Balster (PvdA). Voor het bezoekersparkeren is het zo dat we afwijken van de norm, een integrale afweging makend over wat dat betekent voor de woningbouwambitie die we hier hebben en de ruimtelijke kwaliteit die we willen aanleggen. Voor het aantal parkeerplaatsen dat voor de bewoners georganiseerd moet worden, hebben we een oplossing gevonden. Weliswaar niet helemaal op het eigen terrein - zeven parkeerplekken in een garage - maar ook daar is over nagedacht en is een oplossing voor gevonden. De voorzitter. Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten. 60

Aan de orde is: P.

Voorstel van het college inzake Herziening Grondexploitatie Trekvlietzone (RIS311085).

De beraadslaging wordt geopend. Joren Noorlander (D66). Voorzitter. In mijn eerste maanden als raadslid ben ik vaak op de Binckhorst te vinden. De ondernemers, initiatiefnemers en omwonenden hoor ik graag, want zij weten wat er speelt en hoe het huidige organisch ontwikkelen werkt op de Binckhorst. Dat is wat mij betreft aan verandering toe. Organisch ontwikkelen betekent niet 'hopen dat iemand het juiste gaat doen', maar wel: kaders schetsen en duidelijkheid geven waarin de flexibiliteit voor de initiatiefnemers nou echt zit. In specifiek de Trekvlietzone is hier ook behoefte aan. Initiatiefnemers als bijvoorbeeld Roeivereniging De Laak weten niet goed waar zij aan toe zijn en kunnen daardoor ook geen duidelijke plannen maken. Ik wil hier de komende maanden met de raad en het college meer structuur in brengen, zodat we waar mogelijk de ontwikkeling van de Binckhorst kunnen versnellen, het groen tegelijk meeontwikkelen en voorzieningen en banen creëren. Daarom dient D66 een motie in met de titel Meer sturing op ontwikkelingen Binckhorst om ervoor te zorgen dat wij de flexibiliteit van organisch ontwikkelen met elkaar gaan bespreken, zodat er meer duidelijkheid over de kaders van flexibiliteit ontstaat. Het CDA is medeondertekenaar. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). We hebben de komende week een hele commissievergadering Ruimte over dit onderwerp op de agenda staan.

Ik snap dus de motie niet goed. Kan meneer Noorlander daar iets over zeggen? Joren Noorlander (D66). Ik zou graag willen dat we hier specifiek als raad en met het college het initiatief nemen om hierover te gaan praten, want dit is echt de essentie. Als wij straks over de Binckhorst gaan praten en dit onderdeel vergeten of niet gebruiken of laten ondersneeuwen, zou dat zo zonde zijn, omdat de Binckhorst dit echt nodig heeft. Arjen Dubbelaar (Hart voor Den Haag). Dat het planologisch een zooitje is op de Binckhorst, heb ik bij het commissiedebat ook ingebracht, maar dit gaat specifiek over de Trekvlietzone. De Binckhorst is groter. Daar hebben we komende woensdag een debat over. Ik zou bijna willen zeggen tegen D66, maar ik ben het college niet, van: houd deze motie aan. Robert Barker (PvdD). Ik had nog een vraag over deze motie. Ik snap niet waarom het college niet gewoon wordt opgeroepen om meer regie te pakken. Joren Noorlander (D66). Omdat ik graag met de raad zou willen bepalen waar en hoe we nou precies de regie moeten pakken. Ik kan wel tegen het college zeggen 'pak de regie', maar ik wil graag dat wij als raad bepalen hoe zij de regie moeten pakken en binnen welke kaders die flexibiliteit dan gaat gelden. Robert Barker (PvdD).

Dan zou D66 toch juist moeten vragen om daar een voorstel voor te doen en niet een voorstel doen om dat organisch ontwikkelen wat door te ontwikkelen, want eigenlijk is dat toch precies het probleem in de Binckhorst? Joren Noorlander (D66). Waar de motie toe oproept, is om juist de kaders te schetsen waarbinnen organisch ontwikkeld mag worden, dus niet om dat organische ontwikkelen door te ontwikkelen. De voorzitter. Laatste keer.

61

Robert Barker (PvdD). Ik moet bekennen dat het doel van de motie mij wat ontging. Als er kaders voor organisch ontwikkelen zouden worden voorgesteld, waarom zeggen we dan niet gewoon: laten we kaders voorstellen en niet vasthouden aan dat organisch ontwikkelen, waarover we met zijn allen al hebben geconcludeerd dat dit niet goed werkt? Joren Noorlander (D66). De heer Barker zegt dat het niet werkt. Ik denk dat het heel goed is dat we het daar met zijn allen over gaan hebben. De voorzitter. Door de heer Noorlander, daartoe gesteund door mevrouw De Groot, wordt de volgende motie (P.1 D66) ingediend:

Motie P.1 D66 Meer sturing op ontwikkelingen Binckhorst De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het raadsvoorstel inzake Herziening GREX Trekvlietzone (RIS311085). Overwegende dat: • er onduidelijkheid is bij initiatiefnemers van bouwprojecten in de Binckhorst; • er 5000 woningen zijn gereserveerd in het reserveringssysteem van de Binckhorst, en minder dan de helft nog maar in ontwikkeling is; • er nog nauwelijks bedrijfsruimte of voorzieningen zijn gereserveerd in het reserveringssysteem van de Binckhorst; • de Binckhorst ‘organisch ontwikkeld’ moet worden; • het in de Trekvlietzone onduidelijk is wanneer de Calistoweg gerealiseerd gaat worden en hoe deze er uit gaat zien; • het toekomstige Waterfrontpark niet duidelijk is ingetekend en het tijdspad van ontwikkelen van deze groene buitenruimte niet geschetst is. Verzoekt het college: • met de raad te bepalen waar de flexibiliteit van ‘organisch ontwikkelen’ ligt en strakkere kaders vast te stellen waarbinnen deze flexibiliteit gaat gelden; • dit overleg in het traject van de doorontwikkeling van het omgevingsplan mee te nemen. En gaat over tot de orde van de dag. De motie maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Mulder (VVD). Voorzitter. Dank voor de motie van de heer Noorlander. Fijn te horen dat hij vaak op de Binckhorst komt.

Dat is namelijk een van de mooie plekken van Den Haag, waar veel gebeurt. Er staan nu ook zeven hijskranen. We zijn daar druk aan de slag. Zijn motie, die hij samen indient met het CDA, kan het college omarmen. We gaan, zoals al eerder aangegeven in de commissiebrief, naar aanleiding van de evaluatie van de pilot met het omgevingsplan een ontwikkelstrategie opstellen voor de doorontwikkeling van de Binckhorst voor de langere termijn. Het doel daarvan is om meer regie te voeren op de ontwikkeling van de Binckhorst. Hierbij zal ook extra aandacht zijn voor de ontwikkeling van, zoals de heer Noorlander zei, een goede groene openbare ruimte, economische bedrijvigheid en voorzieningen. Voor deze ontwikkelstrategie is het van belang om ook te onderzoeken op welke manier we beter kunnen sturen op de ontwikkeling van de Binckhorst. Ook zullen in dit traject de potentiële juridische en financiële consequenties in beeld worden gebracht. Voor het hele planproces van de doorontwikkeling zal ook een participatietraject worden uitgewerkt. Daar zal de raad uiteraard ook een belangrijke rol in krijgen; dus omarmen. Isabel Bos (GroenLinks). Ik ben nu toch een beetje in de war, merk ik. Deze motie roept het college op om met de raad iets te bepalen. Nu omarmt het college die. Het college bepaalt natuurlijk zelf wat 62

omarmd wordt en wat niet, maar in het antwoord hoor ik nu allemaal stukken die er eigenlijk toch al aan zaten te komen. Volgens mijn informatie zouden we die toch al krijgen. Dat zijn dingen die we volgende week in het commissiedebat kunnen bespreken. Dus wat wordt hier nu specifiek met deze motie gedaan? Wethouder Mulder (VVD). We hebben inderdaad volgende week, volgens mij niet woensdag, maar op dinsdagavond, een heel debat over de Binckhorst. Ik hoorde net de opmerking dat dit daar ook thuis zou horen. Dat had gekund. Maar ik begrijp ook wel dat een raadslid denkt: frappez toujours; als je de kans krijgt, hamer je op het punt. En er zit natuurlijk iets in wat de heer Noorlander en het CDA zeggen. Als je meer regie wil hebben, kun je bijvoorbeeld denken aan dat je zelf meer grond in bezit hebt. Dan ga je kijken naar expirerend erfpacht en wil je daar de juridische en financiële consequenties bijvoorbeeld van in beeld hebben. Dus zo interpreteer ik deze motie. Ik denk dat we die kant op gaan, maar het helpt wel als de raad dit ook zegt en daar ook over doorvraagt. Wij kunnen dus prima met deze motie uit de voeten. Ik denk dat er volgende week vast nog meer opmerkingen komen over de doorontwikkeling van de Binckhorst. Robert Barker (PvdD).

Dank aan de wethouder voor dit antwoord en dank aan GroenLinks voor de vraag, want de wethouder heeft ons ervan overtuigd dat dit inderdaad een overbodige motie is. Wethouder Mulder (VVD). De Binckhorst is een ontzettend belangrijk terrein in de stad. Het is eerder gezegd, en de heer Dubbelaar had het erover - het zijn mijn woorden niet - hoe het in het verleden is gegaan. We hadden een reden om het organisch te ontwikkelen. Dat had te maken met de economische crisis. Daarom hebben we het toen op die manier gedaan. Er waren waarschijnlijk geen ontwikkelingen rond 2017. Toen dachten we: we gaan organisch ontwikkelen. Vervolgens zie je dat de woningen die daar gereserveerd waren, in vijf minuten weg waren. Daar moeten we van leren. Ik ervaar ook de motie van de heer Noorlander op die manier. Het is een belangrijk gebied. Daar hebben we allemaal opvattingen over. Volgens mij past de motie van het CDA en D66 hierin. Ik zou dus niet zo snel die kwalificatie aan die motie willen geven. Volgens mij is het belangrijk dat we hier met zijn allen nadenken over de Binckhorst. Die is van ons allemaal. Hoe gaan we die nou de komende tijd, gegeven het verleden en de lessen die we daaruit trekken en gaan trekken, zo goed mogelijk vormgeven? Ik vind dat de motie bijdraagt aan dat debat en die gedachtevorming. De voorzitter. Dank u wel voor uw bijdrage namens het college.

Ik constateer dat er geen behoefte is aan een tweede termijn. De beraadslaging wordt gesloten.

Aan de orde is: Q. Voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2023, meerjarenraming 2024-2026 (RIS312222). De beraadslaging wordt geopend. Robert Barker (PvdD). Voorzitter. In de begroting wordt niet duidelijk hoe de Omgevingsdienst bijdraagt aan een klimaatneutrale regio. Zelfs haar inkoopbeleid is hier vaag over. En dat met een begroting van € 27 mln. Daarom dienen we een amendement in met de titel Klimaatneutraal Haaglanden. Dat is bedoeld om de Omgevingsdienst op te roepen hier meer over op te nemen, bijvoorbeeld hoe ze met haar inkoopbeleid bijdraagt aan een klimaatneutrale organisatie, maar ook andere zaken rond het worden van een klimaatneutraal Den Haag. Dat willen we in een zienswijze op laten nemen. De voorzitter. Door de heer Barker wordt het volgende amendement (Q.A PvdD) voorgesteld:

63

Amendement Q.A PvdD Klimaatneutraal Haaglanden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen op 9 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden: Zienswijze ontwerpbegroting 2023, meerjarenraming 2024-2026. Besluit om onder dictumpunt I een nieuw gedachtestreepje toe te voegen met de volgende tekst: • in de begroting dient te worden ingezet op een klimaatneutrale regio en hierbij is belangrijk dat wordt aangegeven welke acties de Omgevingsdienst hiervoor neemt. Specifiek is van belang dat zij investeert in een eigen klimaatneutrale organisatie, bijvoorbeeld door elektrische voertuigen in te kopen, en hierover in de begroting doelstellingen voor formuleert. Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Carlos Martinez van Andel (Hart voor Den Haag). Voorzitter. Naar aanleiding van de heldere presentatie van de directeur Omgevingsdienst Haaglanden dien ik graag samen met collega Sluijs een kort, ter finetuning dienend amendement in dat oproept om in navolging van Amsterdam en Rotterdam alleen te handhaven bij geluidsoverlast horeca bij grote excessen in onze vijf uitgaanskernen. De voorzitter. Door de heer Martinez van Andel, daartoe gesteund door de heer Sluijs, wordt het volgende amendement (Q.B HvDH) voorgesteld:

Amendement Q.B HvDH Verminder handhaving op geluidsnorm in uitgaansgebieden De raad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen 9 juni 2022, ter bespreking van het voorstel van het college inzake Omgevingsdienst Haaglanden Zienswijze ontwerpbegroting 2023, meerjarenraming 2024-2026 (RIS312222): Besluit: Aan Besluit I als voorlaatste punt toe te voegen: • erop toe te zien dat de handhaving van de (strikte) landelijke geluidsnormen wordt verminderd in de vijf uitgaanskernen (rondom Plein, Grote Markt, Buitenhof, deel Spui en boulevard Scheveningen) en deze enkel plaats te laten vinden bij grote excessen; Het amendement maakt onderdeel uit van de verdere beraadslaging. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. Ik wil even schorsen, want het amendement van Hart voor Den Haag heb ik niet van tevoren gehad. Ik moet in de desbetreffende wetgeving laten nakijken hoe dat zit met onze regelgeving. Op het eerste amendement kan ik onmiddellijk reageren. De voorzitter. Dan stel ik voor even vier minuten te schorsen. De vergadering wordt van 14.20 uur tot 14.25 uur geschorst. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Voorzitter. Een mooi en begrijpelijk amendement van de Partij voor de Dieren om aandacht te vragen voor een klimaatneutrale regio. Inhoudelijk is het college het eens met de Partij voor de Dieren, maar het college denkt het op de volgende wijze ondervangen te hebben.

De gemeenteraad heeft op 14 juli 2021 een motie op dit onderwerp aangenomen. Daarin werd gevraagd om samen met de verbonden partijen te kijken hoe het duurzaamheidsbeleid van al die verbonden partijen versterkt kan worden, en ook om aan de verbonden partijen te vragen om hier uitgebreider over te gaan rapporteren. In het dagelijks bestuur van de ODH is dat onderwerp aan de 64

orde geweest. Daar is het volgende uitgekomen. De Haaglandengemeenten hebben gezamenlijk - de ODH is van ons - het onderwerp opgepakt en dat heeft een plek gekregen in de kaderbrief verbonden partijen. Daar wordt het niet 'klimaatneutrale organisatie' genoemd, maar 'maatschappelijk verantwoord ondernemen'. Op basis van die teksten heeft de ODH met de gemeenten afgesproken dat in verslagjaar 2022 of zoveel eerder als mogelijk is, te verantwoorden over de maatschappelijke impact van het eigen inkoopbeleid en het organisatiebeleid. De Haaglandentekst is dus overgenomen in de zienswijze die voorligt. Inhoudelijk hebben we nagezocht wat ze nu doen. 80% van de ODH-begroting bestaat uit personeelskosten. Het wagenpark van de ODH is voor 90% elektrisch. Ik moet met verdriet zeggen dat dit nog niet helemaal het geval is met het gemeentelijke wagenpark. De ODH is gehuisvest in het provinciehuis. Daar liften ze mee op de duurzaamheidseisen van de provincie Zuid-Holland. Zoals de heer Barker weet, doen die ook mee aan Energierijk Den Haag en het terugdringen van de energiekosten. Materieel is dus voldaan aan de wens van de heer Barker. Daarvoor is een extra amendement niet nodig. Het staat erin. We zijn het inhoudelijk dus eens, maar dit amendement helpt in deze zienswijze niet om extra eisen te krijgen. Die staan allemaal in het maatschappelijk verantwoord inkoopbeleid.

Ik zou dus willen voorstellen dat de heer Barker het amendement intrekt en gerustgesteld is met de uitleg dat we de eerdere motie van de raad uitgevoerd hebben. Anders is het echt overbodig. Robert Barker (PvdD). Ik ben blij dat de wethouder zegt dat de motie van de Partij voor de Dieren goed wordt uitgevoerd. Maar het punt is dat dit een onafhankelijke organisatie is, waarvan we de begroting beoordelen. In die begroting staat niks over dit alles. Die organisatie zou toch zelf ook moeten uitstralen hoe ze gaat bijdragen aan een klimaatneutrale regio? Dat is het doel van het amendement. Waarom zou het kwaad kunnen om tegen die organisatie nog een keer te zeggen dat ze bij de vaststelling van een begroting nog even goed aangeven wat ze op klimaatneutraal gebied gaan doen? Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Wat raadslid Barker zegt, is dat het aan kracht wint door het te herhalen. Maar het maakt het soms ook verwarrender. Er is op basis van die motie een afspraak gemaakt. Ze hebben een maatschappelijk verantwoord inkoopplan. Qua personeelskosten wordt het niet duurzamer. Het zit op vervoer en op huisvesting. Op vervoer zijn zij 90% elektrisch. Op huisvesting voldoen zij aan de eisen die de provincie in haar gebouw stelt. In het jaarverslag van 2022 melden ze wat ze gedaan hebben. Er ligt een plan, alleen heeft dat een andere naam.

Het heet niet 'klimaatneutrale organisatie', maar het heet 'maatschappelijk verantwoord inkopen'. Dat is omdat de gemeenschappelijke regeling niet alleen gestuurd wordt vanuit de gemeente Den Haag. Dat doen we met een hele set gemeenten. Daarom vond men die titel beter uitstralen waar het over gaat dan het woord 'klimaatneutraal'. Maar dezelfde intentie en acties liggen daaraan ten grondslag. Robert Barker (PvdD). Het is natuurlijk fijn dat de Omgevingsdienst ook iets op klimaatneutraal gebied lijkt te willen doen en stappen wil zetten. Maar dan vraag ik me af waarom ze niet in hun begroting hebben opgenomen dat ze dit belangrijk vinden en dat ze hier iets mee willen doen. Een begroting is bij uitstek iets - deze begroting geldt tot 2026 - waarin je dat soort dingen zou moeten opnemen. Wethouder Van Tongeren (GroenLinks). Het staat in een ander document en dat is de kaderbrief verbonden partijen, die van ons uitgaat, en het komt in hun jaarverslag. Dus materieel wordt volgens mij geheel voldaan aan wat raadslid Barker terecht wil op het gebied van duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord inkopen; mede dankzij de Rekeningencommissie, maar ook dankzij de heer Barker, die bij elk onderwerp deze punten aan de orde stelt. Sterker nog, ze voeren het ook uit. Daarom had ik alvast de resultaten gegeven.