RIS312664 Arbeidsmarktsituatie Den Haag

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Arjen Kapteijns Wethouder van Sociale zaken en Werk

030

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de Algemene Raadscommissie (de vakcommissie Samenleving)

SZW/10327954 RIS312664 Contactpersoon

Job den Heeten Dienst

Sociale Zaken en Werkgelegenheidsprojecten Afdeling

Beleid, onderzoek en projecten Telefoonnummer

14070

Datum

E-mailadres

5 juli 2022

job.denheeten@denhaag.nl Onderwerp

Arbeidsmarktsituatie Den Haag

Geachte voorzitter, De arbeidsmarkt is gespannen. Dat is de term die gebruikt wordt om aan te geven dat er meer vacatures dan werkzoekenden zijn. Werkgevers hebben moeite personeel te vinden. De mensen die nu nog werkloos zijn, lijken de banen voor het uitzoeken te hebben. Zo eenvoudig is het echter niet. In deze brief ga ik in op een aantal arbeidsontwikkelingen in de stad en de regio die hier meer inzicht in geven. Ik doe dat naar aanleiding van mijn toezegging in de commissie Samenleving van 24 februari jl. De achtergrond van die bespreking was het eindrapport Werkoffensief +500 waarbij uitgebreid is ingegaan op het beleid van de afgelopen periode. De commissie stelde de vraag in welke sectoren er kansen zijn voor kandidaten met een bijstandsuitkering: de basis van de arbeidsmarkt. Daar geeft deze brief inzicht in. De gegevens, tabellen en grafieken in deze brief zijn afkomstig uit een analyse die eerder dit jaar werd gemaakt. Separaat heeft uw raad ‘De staat van de Haagse Economie” ontvangen (RIS312212). Beide analyses maken gebruik van gegevens uit 2020 en 2021. Op dit moment is het beeld nog niet wezenlijk gewijzigd ten opzichte van deze bronnen. De groeiverwachting is door het Centraal Planbureau en andere bureaus eerder dit jaar wel wat naar beneden bijgesteld, maar de krapte blijft nog voelbaar en ook de sectoren waarin die zich voordoet blijven onveranderd.

Deze brief gaat niet in op de beleidsmatige inzet op dit terrein. Daartoe verwijst het college onder andere naar de Human Capital Agenda zoals die augustus vorig jaar is gepresenteerd (RIS 309784). In dat kader levert het college samen met werkgevers en scholings- en opleidingsinstellingen ook een bijdrage aan het bestrijden van de krapte. Arbeidsmarktontwikkelingen De Haagse economie maakte qua groei tot 2019 een inhaalslag. In 2019 groeide de economie nog met 3,1%. Vervolgens kwam Nederland en ook Den Haag in 2020 in de coronacrisis. De verwachting was dat dit grote impact zou hebben op de economische ontwikkeling. Door steunpakketten en een gezonde uitgangspositie op moment dat de crisis intrad, was het effect van de crisis op de Haagse economie minder groot dan verwacht. . In 2020 kromp de economie van Den Haag met 2%, maar dat was lager dan in de andere G4 steden. Het aantal banen groeide in 2020 desondanks met 1,6%. In 2021 groeide de Haagse economie weer met 3,5%.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Er zijn echter wel grote verschillen tussen sectoren en de effecten op de lange termijn van de opgebouwde schulden door ondernemers zijn nog niet volledig te overzien. De ontwikkelingen in de economie hadden ook zijn weerslag op de werkloosheidcijfers. Het werkloosheidspercentage in Den Haag steeg aanvankelijk tot 7,2% in het 3e kwartaal van 2021, maar zakte daarna naar het historisch lage niveau van 4,7% in het 1e kwartaal van 2022 (landelijk 3,6%). In maart heeft CPB naar aanleiding van de oplopende inflatie en de Russische inval in Oekraïne de verwachting bijgesteld: de werkloosheid voor 2022 zou uitkomen op gemiddeld 4,0%1, maar de krapte op de arbeidsmarkt blijft groot. De arbeidsmarktontwikkelingen hebben ook enig effect op het aantal bijstandsuitkeringen; het aantal uitkeringen is gestegen maar daalt inmiddels ook weer gestaag al is niet iedereen inzetbaar op de arbeidsmarkt (zie ook RIS311554). Afgemeten aan het aantal arbeidsplaatsen per sector in 2020 is de groei in werkgelegenheid vooral toe te schrijven aan de sectoren Bouw, Zorg, Overheid, Onderwijs en ICT. De sectoren Financiën en Energie laten een stabiele trend zien. Daarentegen nam de werkgelegenheid in de sectoren Toerisme, Detailhandel en Horeca en Maakindustrie af in 2020, maar inmiddels herstelt ook hier de werkgelegenheid zich door het opheffen van de coronamaatregelen.

Daarmee is op dit moment sprake van een zogenoemde arbeidsmarkt-paradox. Den Haag kent een relatief lage arbeidsmarktparticipatie en relatief hoge werkloosheid. Werkgevers komen personeel te kort. De bestaande vacatures zijn echter beperkt geschikt voor inwoners die nog niet actief zijn op de arbeidsmarkt. Op termijn komt hier wel beweging in. De bevolking van de stad neemt verder toe en ondanks vergrijzing zal ook de omvang van de beroepsbevolking toenemen. Het zogeheten onbenutte arbeidsaanbod in de regio nam in 2021 per saldo al toe tot 61.000. Dit zijn mensen die niet werken, maar wel zouden kunnen of willen werken. Ook mensen die in deeltijd werken en meer willen werken behoren hier toe. Deze mensen zijn nu niet allemaal in beeld bij Den Haag werkt en het behoort ook niet tot de wettelijke taak van de gemeente om al deze groepen aan werk te helpen. Maar er is wel een gemeenschappelijk belang; daarom is het nodig om de paradox samen met werkgevers te lijf blijven te gaan. Over de aanpak die het college hierbij voor de sector bouw & techniek voor ogen staat ontvangt u zo mogelijk voor aanvang van het zomerreces een afzonderlijke brief. Figuur 1: Beroepsbevolking en onbenut arbeidspotentieel Haaglanden Q3-2021, bron: UWV/Regio in Beeld

1

Zie: CPB, Verdieping Centraal Economisch Plan 2022, maart 2022

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Vacatureontwikkeling Vergeleken met twee jaar geleden - pre-corona - is de economische omvang van de Corop-regio’s Den Haag en Delft-Westland alweer groter. In beide regio’s is de omvang met 2% toegenomen. Vooral de sectoren cultuur & recreatie, detailhandel, vervoer en opslag, ICT, overheid en zorg en welzijn zijn gegroeid (CBS, september 2021). Het aantal vacatures is inmiddels weer boven het niveau van voor de crisis en de verwachting is dat het aantal banen tot en met 2022 met 9.000 zal toenemen. Dit is een groei van 2%. Vooral de horeca, landbouw, ICT en de uitzendbureaus zullen groeien. De arbeidsmarktspanning is eind 2021 verder toegenomen. Een verdere daling van het aantal werkzoekenden en stijging van het aantal vacatures zorgen voor nog meer oplopende krapte en stijging van de spanningsindicatoren. In de ICT-sector is de arbeidsmarkt extreem krap. De krapte stijgt mede doordat het gevraagde opleidingsniveau voor deze doelgroep steeds toeneemt.. Daarnaast laat de groei van het aantal vacatures in commerciële beroepen zien dat de vraag sterk toeneemt en het aanbod afneemt. Hierdoor is de indicator voor deze beroepen ook krap. Het aantal vacatures is in de afgelopen drie jaar nog niet zo groot geweest. De grafiek loopt tot eind 2021; het beeld voor de eerste maanden van 2022 is vergelijkbaar.

Figuur 2: Vacatureontwikkeling 2019-2012, bron: JobFeed, HaaglandenInZicht.nl2, 2022

Op beroepsniveau 1-2 neemt het aantal vacatures voor schoonmaakmedewerkers, magazijnmedewerkers en vakkenvullers, hulpen en productiemedewerkers toe3. De vraag voor medewerker bediening is nog steeds groot. Deze ontwikkeling heeft zich begin dit jaar verder versterkt nadat de beperkende coronamaatregelen zijn afgebouwd. Op niveau 3-4 is de toename van vacatures zichtbaar in onderwijs, dienstverlening, cultuur, sport en recreatie en industriële beroepen.

2

De arbeidsmarkt-regio Haaglanden bestaat uit de gemeenten Den Haag, Delft, Westland, Rijswijk en Midden-Delfland. ISCO is een internationale indeling die beroepen volgens de belangrijkste taken en activiteiten classificeert. Beroepsniveau 1 betreft eenvoudige routinematige taken, waarvoor elementair of lager onderwijs volstaat. Beroepsniveau 2 omvat weinig tot middelmatig complexe taken, waarvoor lager of middelbaar onderwijs vereist is. Het gaat dus om beroepen waar geen startkwalificatie voor is vereist. Daarnaast zijn er nog de meer complexe beroepsniveaus 3 en 4.

3

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Figuur 3: Aantal vacatures op ISCO-niveau 1 en 2 tweede helft 2021, bron: JobFeed, Haaglandeninzicht.nl

In het vervolg van deze brief is ingezoomd op de doelgroep van Den Haag Werkt: bijstandsontvangers en kwetsbare jongeren die ondersteuning nodig hebben bij het vinden van werk. De vacatures van werkgevers die zich via Hallo Werk richten op deze doelgroep zijn als volgt verdeeld (januari 2022): Figuur 4: Aantal vacatures voor werksoorten Haaglanden en Den Haag in Q4-2021, bron: Haaglandeninzicht.nl

In het eerste kwartaal van 2022 lag het aantal vacatures nog steeds op dit hoge niveau. Doelgroepen Den Haag Werkt In de eindrapportage over het Werkoffensief +500 (RIS311554) is beschreven dat de onderliggende problematiek van mensen die langdurig een bijstandsuitkering ontvangen (1,5 jaar of langer) vaak complexer is dan eerder werd verondersteld.

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Het gaat dan om (een combinatie van) financiële, mentale en gezondheidsproblemen. Zeventig procent heeft geen startkwalificatie. Maar een zeer beperkt deel (10 procent) van deze groep kan op korte termijn naar werk worden begeleid. Bij een ander deel is wel (baan)perspectief is, maar dat er meer of andere inzet en tijd nodig is om deel te kunnen nemen aan de arbeidsmarkt of om maatschappelijk te kunnen participeren. Niet iedereen in de bijstand is dus in staat om de stap naar de reguliere arbeidsmarkt te maken. Ongeveer 4.400 personen volgen per medio mei een traject bij Den Haag Werkt. Van deze personen is de inschatting dat zij (met begeleiding en ontwikkeling) binnen 18 maanden werk zouden kunnen vinden. Kandidaten van Den Haag Werkt die (op termijn) de stap naar de arbeidsmarkt wel kunnen maken worden daarbij vanaf het moment dat zij daar aan toe zijn ondersteund via het dienstverleningsconcept Hallo Werk. Kandidaten geven zelf aan waar hun voorkeur naar uit gaat: Figuur 5: Top 20 voorkeursberoepen kandidaten Den Haag en Haaglanden (excl. Den Haag), bron: Hallo Werk

Via het dienstverleningsconcept Hallo Werk krijgt de gemeente Den Haag beter inzicht in de kandidaten: wat ze willen en wat ze kunnen. Op basis daarvan zijn de kandidaten te koppelen aan een aantal werksoorten. Inmiddels (mei 2022) zijn er 2.308 Haagse kandidaten met een actief profiel in Hallo Werk. De verdeling over de werksoorten is als volgt (mensen kunnen meerdere werksoorten opgeven): Werksoort

Den Haag

Haaglanden

Aanpakken

734

960

Helpen

1856

2379

Maken

712

938

Verkopen

533

698

Vervoeren

359

454

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Deze profielen zijn opgesteld omdat meer dan twee derde van de bijstandsgerechtigden niet over een startkwalificatie beschikt. Met deze profielen zijn kandidaten te koppelen aan vacatures (die op basis van trefwoorden in de functieomschrijving ook aan deze profielen gekoppeld worden). De grootste groep beschikbare kandidaten valt in het werksoorten Helpen. In deze werksoort vallen bijvoorbeeld functies als verzorgende, medewerker schoonmaak en administratief medewerker. Het profiel Aanpakken omvat vacatures voor functies zoals medewerker in de logistiek en hulp in de huishouding, terwijl Maken onder andere kok en timmerman omvat. Medewerker schoonmaakbedrijf is gekoppeld aan meerdere werksoorten, nl. zowel aanpakken als helpen (zie ook figuur 4). Op die manier kunnen ook andere vacatures dan het voorkeurberoep onder de aandacht worden gebracht van kandidaten. En andersom worden daarmee aan werkgevers vooral de kwaliteiten en vaardigheden van kandidaten die van belang zijn voor de functie onder de aandacht gebracht. Daarmee draagt HalloWerk bij aan het voorkomen van te veel of onnodige nadruk op behaalde diploma’s of specifieke ervaring in een beroep. Sectorontwikkelingen De algemene economische ontwikkeling per sector is beschreven in Staat van de Haagse Economie.

Voor de vacaturemarkt wordt vaak een onderscheid gehanteerd in vacatures bij uitzendbureaus (intermediairs) en vacatures die direct bij de werkgever zijn. Het aantal vacatures bij directe werkgevers is nagenoeg gelijk aan het aantal bij intermediairs. In kwartaal 4 van 2021 stegen de vacatures, ten opzichte van kwartaal 3, in bijna alle sectoren. In de sector ICT daalt het aantal vacatures licht (-1%) en in de sector landbouw, bosbouw en visserij met 14%. Ook het aantal vacatures voor de doelgroep van Den Haag Werkt (opleidingsniveau 1-2) stijgt. Het aantal vacatures stijgt bij directe werkgevers (3%) en daalt bij intermediairs (-2%). Dit komt vooral door de ingevoerde coronamaatregelen. De sectoren detailhandel, horeca, groothandel, zakelijke dienstverlening en welzijn hebben het meeste aantal vacatures voor de kandidaten van Den Haag Werkt. Kandidaten op hogere beroepsniveaus hebben meer kans op een baan bij een directe werkgever. Voor de onderkant van de arbeidsmarkt is de uitzendsector van groot belang. Op basis van de vacature-inzichten, de kwaliteiten van onze kandidaten en de positionering van onze dienstverlening richt Den Haag Werkt zich op de volgende kansrijke sectoren: • Horeca; • Bouwnijverheid en techniek; • Transport en logistiek; • Zorg en welzijn; • Groothandel en detailhandel; • Zakelijke dienstverlening.

Daarnaast is er vanuit Den Haag Werkt ook speciale aanpak gericht op sociaal-ondernemers.

Kansrijke verbindingen Volgens het UWV is het beschikken over basale vak(technische) kennis op de huidige arbeidsmarkt niet meer voldoende. Het blijkt dat 7 op de 10 werkgevers meer letten op de combinatie van vaardigheden en kennis, dan op diploma’s alleen. Het belangrijkste is dat werkzoekenden bewust worden wat hun vaardigheden zijn en hoe ze dit goed kunnen inzetten.

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

Hier is dat uitgewerkt voor het beroep verkoopmedewerker: Kansrijk beroep: verkoopmedewerker Gevraagde ICT-vaardigheden: computervaardigheden en kennis van MS Office programma’s en betaalen informatiesystemen. Gevraagde professionele vaardigheden: kennis van detailhandel en retail. Je hebt ervaring of wil leren om met kassasystemen te werken, ervaring met verkoop en voorraadbeheer. Ervaring met klantenservice en verwerken van internetorders is een pré. Gevraagde sociale vaardigheden: je kan werken in groepsverband en bent servicegericht. Je kan goed communiceren met klanten en hebt passie voor het vak. Je hebt aanpassingsvermogen en hebt oog voor detail. Matchen kan succesvol zijn als kandidaten zich willen aanpassen, klant- en service gericht zijn willen leren kunnen ze veelal starten. Niet iedere kandidaat kan of heeft deze potentie, ongeacht het voorkeursberoep in HalloWerk. Op basis van actuele vacatureteksten zijn gevraagde vaardigheden in het algemeen geanalyseerd. Enkele opvallende zaken daar uit zijn: • IT-vaardigheden zijn in toenemende mate ook voor beroepen op elementair of eenvoudig niveau een vereiste. Vooral vaardigheid met MS Office en werken met databases zijn gevraagd). • Professionele vaardigheden hebben vooral betrekking op schoonmaak, horeca en verkoop.

• Qua sociale vaardigheden is er sprake van toename in vraag naar servicegerichtheid en werken in groepsverband. Opgave voor de toekomst Met deze brief is u inzicht geboden in de omstandigheden op de huidige arbeidsmarkt in het bijzonder de zogeheten basis van de arbeidsmarkt. Op dit moment is er sprake van krapte. Voor inwoners van de gemeente Den Haag die zijn aangewezen op ondersteuning van Den Haag Werkt biedt dat kansen. Maar de vacatures passen lang niet altijd bij de vaardigheden die mensen te bieden hebben. Daarom helpt de gemeente bij het ontwikkelen van mensen. Anderzijds vraagt dat ook om creativiteit van de kant van werkgevers om werk passend te maken voor mensen die (nog) over minder vaardigheden beschikken. Voor 2023 verwacht het Uitvoeringsorgaan Werknemersverzekeringen (UWV) dat de krapte iets zal afnemen (zie bijlage 1). Maar ook dan zal voor veel beroepen de krapte nog niet opgelost zijn. Dat vraagt blijvende aandacht en inzet van werkgevers, onderwijs- en opleidingsinstellingen en uitkeringsinstanties. Voor de lange termijn spelen ook vraagstukken als vergrijzing met als gevolg uitstroom uit de beroepsbevolking (meer mensen gaan met pensioen dan dat er instromen aan afgestudeerden en zijinstromers), de toenemende behoefte aan zorg, de bevolkingsgroei van de stad die sneller verloopt dan de banengroei . Dat zijn de paradoxen die zich nu voordoen.

Ze vormen ook een risico voor het realiseren onder andere de energie-transitie, het vervullen van de vraag naar zorg en andere publieke dienstverlening (onderwijs). Daarom is modernisering van de arbeidsmarkt en het arbeidsmarktbeleid nu nodig (commissie Borstlap). In breder opzicht valt er ook winst te behalen als het rijk knelpunten in de kinderopvang oplost en de bureaucratische gevolgen van de overstap naar werk vermindert (toeslagen, schulden).

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SZW/10327954

In het hier en nu is het college samen met werkgevers en andere partijen aan de slag. Het is een gezámenlijke opgave om de arbeidsmarkt zo te laten werken dat de kansen die zich nu voordoen ook verzilverd kunnen worden. Met vriendelijke groet, de wethouder van Sociale zaken en Werk Arjen Kapteijns

8/8