RIS312590 Begeleiding alleenstaand minderjarige vreemdelingen Bijlage

N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie. Luister naar 10:42

Jemeniet Mezib werd meerderjarig en moest ineens alles zelf regelen Voormalige amv’ers Alleenstaande minderjarige vreemdelingen worden opgevangen en begeleid bij aankomst in Nederland. Eenmaal meerderjarig raken ze „totaal ontregeld” met „acute psychische nood” als uiterste gevolg.

Onze journalistiek is ons product. U bent dat niet. Daarom verkopen we uw persoonsgegevens niet. Nooit. Aan niemand. Lees meer over ons privacybeleid. Sluiten

Foto Dieuwertje Bravenboere

De stapels brieven die Abdelrahman Mezib sinds zijn achttiende verjaardag ontvangt, duizelen hem. Hij snapt niet precies wat hij moet doen, al begrijpt hij wel dat het snel moet gebeuren, anders volgen problemen. „Ik had iemand nodig die me de regels uitlegde”, zegt hij nu met grote ogen, terwijl hij aan zijn krulletjes plukt. Hoe zit het met zijn uitkering als hij straks aan een opleiding begint? En wat moet hij de Belastingdienst laten weten? Hij heeft geen idee waar te beginnen. Op zijn zeventiende ontvlucht hij het door oorlog en honger geteisterde Jemen, zijn familie stuurt hem ‘vooruit’ naar Nederland: de gedachte is dat een alleenstaande minderjarige vreemdeling (amv) meer kans maakt op een verblijfsvergunning dan een volwassene. Kinderen die nog contact hebben met hun familie kunnen later proberen hun ouders via gezinshereniging naar Nederland te laten komen. Vorig jaar arriveerden hier ruim 2.100 amv’ers, de meesten van hen waren bij aankomst zestien of zeventien jaar. Bij aankomst wordt van alles voor Mezib geregeld: hij komt in een semi-zelfstandige woonvoorziening te wonen, gaat naar school en kan met zijn praktische vragen terecht bij een door de overheid aangewezen voogd. Op zijn achttiende verjaardag vervalt de ondersteuning, en moet hij zelf zorg dragen voor alles wat op hem afkomt. Zelfstandigheid is waar hij naar snakt. Maar het moment komt te vroeg.

Niet zelfredzaam Kinderombudsman Margrite Kalverboer schreef vorige maand dat amv’ers vanaf hun achttiende levensjaar nog te veel aan hun lot worden overgelaten. In het rapport Alleen volwassen worden concludeert ze dat ten onrechte wordt gedacht dat deze groep bij het vieren van de achttiende verjaardag zelfredzaam is. Deze jongeren zijn gedreven, zegt ze tegen NRC, maar moeten nog goed wegwijs worden gemaakt. Een slechte start schaadt hun ontwikkelingskansen. Kalverboer pleit voor drie jaar extra ondersteuning. Daar zijn niet alleen zij bij geholpen, de samenleving kan er economisch van profiteren, denkt ze. „Je kunt je ook afvragen of Nederlandse jongeren op hun achttiende zelfstandig en onafhankelijk zijn”, zegt socioloog Safoura Ghaeminia, die begin juni aan de Vrije Onze journalistiek is ons product. U bent dat niet.op Daarom verkopen wevan uw persoonsgegevens Universiteit in Amsterdam promoveerde de levensloop alleenstaande niet. Nooit. Aan niemand. Lees meer over ons privacybeleid.

minderjarige asielzoekers. Ze zegt dat de meesten „soms maar een jaartje” worden Sluiten

begeleid. Zie in dat jaar maar eens een behoorlijk netwerk op te bouwen en het Nederlandse systeem te leren kennen. Ook zij is voor het oprekken van de leeftijdsgrens voor opvang en begeleiding naar 21 jaar, en in sommige gevallen naar 23 – net als in 2020 bij de pleegzorg gebeurde. Ze vindt het te rigide te stellen dat het bereiken „van een papieren leeftijd” ook inhoudt dat een puber meteen volwassen is. Dat idee sluit „vaak niet aan op de realiteit en de beleving van” jongeren, laat staan amv’ers. Op zijn achttiende was Mezib al een halfjaar niet naar school geweest. Zo lang moest hij ook wachten voor het aanmeldcentrum bij Ter Apel tot hij naar een doorstroomlocatie kon verhuizen. Zijn taalniveau liet te wensen over. Zelfredzaam was hij nog lang niet. Wanneer amv’ers in Nederland aankomen, regelt de Rijksoverheid hun opvang en begeleiding. Deze taken komen op het bordje van de landelijke jeugdbeschermingsinstelling Nidos, die ook een voogd voor de minderjarige asielzoeker regelt. Nagenoeg alle amv’ers komen na een tijdje in een Internationale Schakelklas, waar vooral aandacht is voor het leren van de Nederlandse taal.

Verloren maanden De Kinderombudsman was half april op werkbezoek bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. „Toen heb ik me gerealiseerd dat het eigenlijk vanaf het begin niet goed gaat”, zegt ze daar nu over. De aanmeldprocedure die normaal gesproken enkele dagen in beslag hoort te nemen, duurt nu maanden. Verloren maanden voor vooral minderjarige asielzoekers die na een periode van „discontinuïteit” ook niet kunnen rekenen op psychische begeleiding of zelfs scholing. „De consequenties zijn veel groter dan mensen zich realiseren”. Jongeren raken volgens haar in zo’n situatie „totaal ontregeld” met „acute psychische nood” als uiterste gevolg. Veel amv’ers grijpen naar verdovende middelen, „omdat ze geen manier kunnen vinden hun angsten te dempen”.

De gevolgen zijn veel groter dan mensen zich realiseren Margrite Kalverboer — Kinderombudsman De intussen 21-jarige Mezib moest ook maanden wachten uit het Onze journalistiek is ons product. U bent dat niet. Daarom verkopen wetot uwhij persoonsgegevens niet. Nooit. Aan niemand. kon Lees doorstromen, meer over ons privacybeleid. aanmeldcentrum scholing was niet aan de orde. Toen hij achttien

werd, kwam hij erachter dat je al snel in geldproblemen kunt komen als je Sluiten je zaakjes niet op orde hebt, schulden lagen op de loer. „Nidos helpt je, maar leert je niks”,

verklaart hij. Zijn voogd had hem niet geleerd om zijn financiën in kaart te brengen. Volgens Kinderombudsman Kalverboer is het risico op schulden en armoede een van de meest genoemde problemen voor ex-amv’ers. De overgang is abrupt: van eerst een beetje zakgeld van Nidos naar veronderstelde volledige financiële zelfstandigheid. Lees ook

Over de waarschuwing van de Kinderombudsman

Het geluk wilde dat Jemeniet Mezib in de stad Utrecht woonde, toen hij op papier volwassen werd. In die gemeente zorgt een team sinds 2004 voor verlengde opvang zoals deze achttien jaar later door de Kinderombudsman wordt bepleit. Het is het enige team dat zich structureel bezighoudt met ex-amv’ers in Nederland. Teamleider Floorke Schoonheym vertelt in het kantoor van de Utrechtse afdeling van Vluchtelingenwerk dat het team is opgericht omdat ex-amv’ers veel rondhingen in de stad en in groten getale school verlieten. Ze waren op papier weliswaar volwassen geworden, in de praktijk waren ze nog steeds alleenstaand en bij lange na niet zelfredzaam. De groep bleek tussen wal en schip te vallen, Utrecht vond dat „structurele goede zorg” nodig is. Het team krijgt jaarlijks 680.000 euro – „deels bekostigd vanuit inburgeringsgelden en deels uit de algemene gemeentebegroting”, aldus een gemeentewoordvoerder. Het team begeleidde de voorbije jaren altijd minstens 250 amv’ers met een verblijfsvergunning, en rond de 90 ex-amv’ers zonder legaal verblijf. De dingen waar amv’ers vanaf hun achttiende verjaardag mee te maken krijgen, zijn „zo groot en ingewikkeld” dat elf medewerkers een eigen aandachtsgebied hebben: onder andere medische- en geestelijke gezondheidszorg, inburgering en scholing, huisvesting, mensenhandel en schuldhulp.

Er zijn ook alleenstaande minderjarige asielzoekers van wie op hun achttiende verjaardag nog niet duidelijk is of ze mogen blijven. Hun situatie is „nog heftiger”, zegt socioloog Ghaeminia. Zij kunnen niet aan een nieuwe opleiding beginnen, doordat inschrijving op een school Onzemogelijk journalistiek is ons product. U bent dat niet. Daarom verkopen we uw persoonsgegevens niet. niet is zonder verblijfsvergunning. Dit kan Nooit. Aan niemand. Lees meer over ons privacybeleid.

uiteindelijk „tot een breuk” met Nederland leiden, Sluiten

terwijl een deel van hen jaren later alsnog een verblijfsvergunning ontvangt.

18+? Dan word je als vluchteling in Nederland aan je lot overgelaten

Geïsoleerd Kris Ogugua (36) kwam in 2001 op z’n vijftiende vanuit Nigeria alleen naar Nederland. Een asielvergunning heeft hij nooit ontvangen. Los van zijn onzekere

Deze podcast luister je ook in onze app

verblijf, vond hij het als puber behoorlijk moeilijk beslissingen te nemen over dingen waarbij zijn ouders normaal gesproken „erg betrokken” zouden zijn geweest. Hij raakte geïsoleerd. In 2011 kreeg hij alsnog een verblijfsvergunning. Hij is inmiddels opgeleid tot maatschappelijk werker en heeft drie jaar lang amv’ers begeleid. Echt veel verschil met zijn tijd zag hij niet – jongeren van nu worden volgens hem nog steeds om de oren geslagen met regels en protocollen. Hij betwijfelt of dat de juiste manier is. „Wat echt werkt, is dat ze jou kunnen vertrouwen, dan vertellen ze je ook alles”, stelt hij. Verblijfsvergunning of niet, amv’ers zijn kwetsbare jongeren, stellen de (ervarings)deskundigen. Begin 2020 werd voor Nederlandse jongeren die in een huis van jeugdzorg worden opgevangen, afgesproken dat ze daar tot hun 21ste verjaardag mogen wonen. Een zachte landing „is noodzakelijk voor deze jongeren”, zo was de redenering. Teamleider Schoonheym vraagt zich af waarom de ex-amv-aanpak „niet is samengetrokken met de jeugdzorg”. Volgens Kinderombudsman Kalverboer kan het te maken hebben met het „politieke klimaat waarin we zitten” – angst om draagvlak te verliezen wanneer „te veel” wordt gedaan voor vreemdelingen. Wat de Rijksoverheid volgens haar moet doen, is het aanwijzen van een ministerie dat de regie voert op dit onderwerp.

Nu houden verschillende departementen zich elk met een apart stukje bezig. Ook de financieringproblemen moeten worden opgelost. Er bestaat geen apart potje voor begeleiding van ex-amv’ers, maar „het zijn wel kinderen waarin je moet blijven investeren”, zegt Kalverboer. „Structurele financiering zou erg verstandig zijn.”

Niet alleen uitvogelen Nadat Mezib zijn achttiende verjaardag had gevierd, kon hij dankzij zijn woonplaats nog bij professionele begeleiders terecht voor al zijn vragen rond school en allerhande Onze journalistiek is ons product. U bent dat niet. Daarom verkopen we uw persoonsgegevens niet. Nooit. Aan niemand. Lees meer over ons privacybeleid.

regeltjes. Zo kon hij toch nog worden geholpen met het opstellen van een budget. Het gedoe rond het aanvragen van een aanvullende uitkering en de belastingaangifte Sluiten

hoefde hij ook niet alleen uit te vogelen. Intussen volgt hij een mbo-opleiding tot elektricien en werkt hij 24 uur per week in een magazijn. Lees ook:

‘Kinderen in Ter Apel worden verwaarloosd’

Hoewel hij de afgelopen drie jaar veel geleerd heeft, vindt hij het soms nog wel handig om vragen te stellen. Dat kan nog steeds, omdat het Utrechtse team geen maximale leeftijdsgrens hanteert voor begeleiding, al stoppen de meeste ex-amv’ers rond hun 27ste met langskomen. Toen zijn ouders via gezinshereniging naar Nederland kwamen, leverde dat nieuwe stress en vragen op. Zijn begeleider heeft hem toen geholpen een nieuwe omgangsvorm met zijn ouders te vinden. „Het afgelopen jaar had ik een stuk minder vragen”, sluit hij af.

Onze journalistiek is ons product. U bent dat niet. Daarom verkopen we uw persoonsgegevens niet. Nooit. Aan niemand. Lees meer over ons privacybeleid. Sluiten