RIS312442 Bijlage 3 Nota van beantwoording (The Grace)

Nota beantwoording zienswijzen Rijswijkseweg 60 tot en met 86A Reactie van het college op de zienswijzen die zijn ingekomen naar aanleiding van de terinzagelegging van het verzoek om ontheffing voor het bouwen van 2 woontorens en commerciële functies (The Grace) ter plaatse van het te slopen kantoorgebouw Rijswijkseweg 60 tot en met 86A, het plaatsen van een grondkering of damwand. Beantwoording zienswijzen Tijdens de uitgebreide voorbereidingsprocedure van de aanvraag zijn zienswijzen ingediend. Ingekomen zienswijzen: 1. 2. 3.

Zw1; Zw2; Zw3.

In verband met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) zijn de persoonsgegevens van natuurlijke personen die een zienswijze hebben ingediend, in deze nota geanonimiseerd en voorzien van een uniek nummer. In de zienswijzen wordt verzocht om de voorgenomen vergunning aan te passen dan wel niet te verlenen. Kort samengevat heeft de reactie betrekking op het volgende: 1.

[Geanonimiseerd] heeft geconstateerd dat door het straks te realiseren project The Grace, er in de wijk Het Schipperskwartier, parkeerplekken gaan verdwijnen door het autoluw maken van de Bontekoestraat en de Bontekoekade. Ook de parkeerruimte achter de “viskom” gaat verdwijnen. In een wijk waar al een behoorlijke parkeerdruk heerst, wordt nu, naar onze zienswijze, de parkeerdruk onnodig extra verhoogd. The Grace wordt gebouwd zonder de aanwezigheid van een parkeergarage. Voor de nieuwe bewoners met een auto, worden parkeerplekken in de Q Park aan de Rijswijkseweg gekocht. Waar worden de huidige bewoners geacht hun auto te parkeren na realisatie van The Grace? Heeft het College hier een antwoord op? (Zw1); De normen en voorwaarden worden in het ontwerpbesluit vaak overschreden of er wordt van afgeweken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de parkeernorm en parkeervoorzieningen. (Zw3)

2.

Hoge servicekosten (inherent aan deze bouwvorm) komen boven op de kale huur: voor de middenhuur (tussen 752 en 1.005 euro’s kale huur) de conclusie dat dit geen betaalbare woningen zijn voor mensen met een gemiddeld inkomen. Aangezien mensen met hogere inkomens in Den Haag niet meer in aanmerking komen voor een woning met een middenhuur rijst de vraag voor wie worden die woningen dan gebouwd? Een alleenstaande die meer verdient dan 57 duizend euro’s en een meerpersonenhuishouding die meer verdienen dan 67 duizend euro’s krijgen geen woonvergunning voor deze appartementen. 707 kleine tot zeer kleine woningen sociale woningbouw en middenhuur in een massaal bouwvolume: 2 torens van 150 en 180 meter. Woningen te klein, niet voor gezinnen en te duur. (Zw2)

3.

Ten aanzien van de sociale huurwoningen: volgens het Voorstel van het college inzake Verklaring van geen bedenking ten aanzien van aanvraag omgevingsvergunning voor de Grace worden de 424 sociale huurwoningen verhuurd door een belegger en zouden voorheen na 20 jaren worden geliberaliseerd en/of verkocht. In de huidige Woonagenda wordt hiervoor echter een periode van 50 jaren aangehouden. Deze discrepantie in exploitatietijd heeft geleid tot de vraag om 250 sociale huurwoningen te compenseren elders in het gebied en in de stad. Het sociale programma van de Grace is deswege onvoldoende en kan niet gecompenseerd worden in een mogelijk te ontwikkelen nieuwe woontoren! (Zw2)

wabo108

4.

- Bellevue, woontorens gepland tegenover CS in de Bezuidenhout, 180 meter hoog. Volgens de gemeenteraad te hoog, moet 20 meter lager. - Laakhavens, 3 torens van 240, 180 en 70 meter, te hoog en te massaal volgens het college: project afgeblazen. - De Grace, te hoog en te massaal: In het Schipperskwartier is de maximale bouwhoogte 50 meter, de gemeente heeft ontheffing verleend tot 150 en 180 meter. (Zw2)

5.

In het geval van de Grace wijzen wij op nog een eigenaardig punt: In het gebied rond het Trekvlietplein, aan de overkant van de Trekvliet, zo’n 30 meter op afstand van de geplande woontorens geldt een maximale bouwhoogte van 15 meter. De 10 Rijksmonumenten van de 2e Gemeentelijke Gasfabriek in dit gebied hebben een beschermde status die door de ontwikkeling van de 2 torens en de enorme slagschaduw over het gebied onherstelbaar wordt aangetast. (Zw2)

6.

Uit onderzoeken van het ingenieursbureau PEUTZ blijkt dat in de zomerperiode ten gevolge van de bouw van de Grace op de Bontekoekade de extra schaduwduur oploopt tot 4 uren en 50 minuten. De extra schaduwduur treedt op in de zomer in de middaguren. Dezelfde extra schaduwduur strekt zich uit over de woonboten aan de Bontekoekade, over de Haagse Trekvliet en over het Trekvlietplein omringd door 10 rijksmonumenten van de voormalige 2e Gemeentelijke Gasfabriek met als toekomstige bestemming een cultureel park naar het voorbeeld van de Westergasfabriek in Amsterdam. De slagschaduw van de Grace treft ook de Haagse Trekvliet met de ecologische effecten van minder zonlicht in het water waardoor de kwaliteit van het water achteruit gaat. Rond de Bontekoekade leven beschermde dier- en plantensoorten: ijsvogeltjes en de kademuren herbergen een bijzondere stadsnatuur: beschermde muurplanten en varens. In dit verband wijzen wij erop dat de Haagse Trekvliet, het Trekvlietplein en de 2e Gemeentelijke Gasfabriek monumenten van cultuurhistorische waarde zijn die als zodanig aangegeven worden in het Monumenten Inventarisatie Project van de gemeente Den Haag. Ook het wonen op het water, vorm gegeven in de woonbotengemeenschap aan de Bontekoekade en het Trekvlietplein is door de Unesco aangewezen als beschermd waterwonen.

De gevolgen van de aanzienlijke vermindering van zonlicht treffen direct de natuur, de recreatie op het water en de woonbootbewoners. In combinatie met het gevaarlijke windklimaat wordt de leefbaarheid van de directe omgeving ernstig aangetast. (Zw2)

7.

Uit het eerste onderzoek van het ingenieursbureau PEUTZ blijkt dat het huidige windklimaat in het gebied rond de geplande Grace de volgende NEN waarden heeft: Bontekoekade-Bontekoestraat: van 5.8 - 7.9 Rijswijkseweg: van 6.0 - 8.4 Toekomstig windklimaat bij realisatie van de Grace: Bontekoekade-Bontekoestraat 27.0 - 34.3 Rijswijkseweg: van 18.9 - 27.0 De windmetingen zijn gedaan op meetpunten op hoofdhoogte met gebruik van de lokale windstatistiek en volgens de NEN 8100 waarden. Ondanks de aanpassing van het ontwerp van de torens van vierkant naar afgerond blijft het windklimaat gevaarlijk op de kruising van de Bontekoekade en de Bontekoestraat, bij de spoorwegonderdoorgang aan de Bontekoekade en langs de Rijswijkseweg. Een dergelijk gevaarlijk windklimaat dat zich uitstrekt tot op het water van de Haagse Trekvliet en op een smalle kade met woonboten kan niet zoals het college stelt door de projectontwikkelaar opgelost worden door maatregelen in de openbare ruimte te treffen. In dit verband wijzen wij op de second opinion van de TU Eindhoven waarin geconcludeerd wordt dat

2/9

nadere gebouwoplossingen nodig zijn. Indien deze volgens de projectontwikkelaar niet mogelijk zijn kan het ontwerp in deze vorm niet gerealiseerd worden vanwege bovengenoemde onevenredig grote impact op de openbare ruimte. (Zw2) 8.

De Bontekoekade waarlangs het project gepland is betreft een smalle kade van zo’n 12 meter vanaf de plint van de torens tot aan het water en de woonboten. Ten gevolge van het gevaarlijke windklimaat (onderzoeken Peutz en TU Eindhoven) en de slagschaduw wordt dit een koude onherbergzame kade waar de windkracht tot gevaarlijke situaties kan leiden. De wandelaars, de fietsers, de bewoners van de woonboten, de rondvaartboten en de pleziervaart, de toekomstige bezoekers van het culturele park aan de overkant van de Haagse Trekvliet worden hierdoor direct getroffen. De realisatie van een dergelijk massaal project heeft een onevenredig grote impact op de directe omgeving die een beschermde status heeft: In de hoofdstukken ZON en WIND is reeds gewezen op de beschermde status van de woonbotengemeenschap, van de Haagse Trekvliet, van het Trekvlietplein en van de 2e Gemeentelijke Gasfabriek. Ook de plintbebouwing op de begane grond die is overgelaten aan private marktpartijen heeft een onevenredig negatief effect op de directe omgeving. Voorbeelden zijn de begane gronden van de reeds gerealiseerde hoge bebouwing rond het HS: jaren durende leegstand en de vestiging van sportscholen met dichtgeplakte ramen en geen enkele uitstraling naar de openbare ruimte. (Zw2)

9.

Massale nieuwbouw in het Schipperskwartier, een klein woongebied omsloten door de Haagse Trekvliet, het Laakkanaal, de Rijswijkseweg en het spoor met smalle straatjes, hofwoningen en appartementengebouwen van maximaal 4 woonlagen. De woontorens betekenen een extreme verdichting van de woningbouw met zware gevolgen voor de leefbaarheid van het Schipperskwartier. Er is geen onderzoek gedaan naar de leefbaarheidseffecten in het oude Schipperskwartier waar The Grace gepland is. Het oude Schipperskwartier telt 600 woningen met 1300-1500 inwoners. Bij realisering van de Grace komen hier 1.411 woningen en minimaal 2.500 inwoners bij. Wat betekent dit voor het groen, parkeren, scholen, huisartsen en overige voorzieningen? De druk op de leefbaarheid dient onderzocht te worden. Groen: nog geen voorstel (Zw2) Daar The Grace onderdeel uitmaakt van het CID, moet er 8 vierkante meter groen per woning komen. Dit moet gerealiseerd worden op de plek waar de hoogbouw komt te staan, zonder dat het omliggend bestaand groen wordt meegeteld, wat naar onze zienswijze nu gebeurt met het groen van de Bontekoekade. [Geanonimiseerd] vertrouwd erop dat het College hier rekening mee houdt. (Zw1); Met de voorgenomen hoogte van The Grace wordt afgeweken van het bestemmingsplan. Zoals gemeld, The Grace is een bijzonder fraai ontwerp.

Maar met de hoogte van de twee torens, zou The Grace wel de enige wolkenkrabber met de voorgenomen hoogte(s) moeten blijven aan de Waldorpstraat (tussen Rijswijkseweg en de Calandstraat). We zien namelijk graag dat Laak/Laakhavens eenzelfde hoogte wordt gegund, als bij de bouwplannen van de ‘Waldorp Four’. We zien een vergelijkbare hoogte (max. 75 meter) ook in de in overweging zijnde bijstelling van de nieuwbouw van de “Anna” aan de Laan van NOI en de (hoog)bouw inzake de herbestemming van het Staediongebouw naast station CS. Met de enorme hoogtes van de andere torens, wordt in Laakhavens (te) veel ingeleverd op leefbaarheid en ontstaat een druk op de openbare ruimte waardoor de sociale cohesie dreigt te versplinteren. (Zw3)

10. Ontwerp openbare ruimte: het college geeft hiervoor enkel aanbevelingen, niet afdwingbaar. Ontwerp openbare ruimte zou volgens het college parallel kunnen lopen met de bouw van de Grace: geen invulling openbare ruimte vooraf. (Zw2)

3/9

11. Graag maken we ook van de gelegenheid gebruik om aan te geven dat de bouw en planvorming van The Grace onzes inziens al zodanig gevorderd was toen wij er als bewoners over geïnformeerd werden, dat wij ons op een aantal punten voor een voldongen feit geplaatst voelden. Ook willen we met deze zienswijze een signaal afgeven dat betrekking heeft op de bouw van de komende torens o.a. langs de Waldorpstraat nabij Station HS. Hierover maken we ons zorgen. Wij zijn niet eerder in de gelegenheid gesteld om in een zienswijze in te gaan op het beleid en de vastlegging daarvan inzake de bouw van deze torens. Daarom nemen wij dit nu in deze zienswijze op. (Zw3) 12. Het viaduct Bontekoekade moet eerst verbreed en verhoogd/verdiept worden vóórdat er gesloopt of gebouwd wordt, om te zorgen dat de Rijswijkseweg (en voorste gedeelte van de Bontekoestraat/ Bontekoekade) niet gebruikt worden voor gerelateerde bouwactiviteiten zoals aan- en afvoer van sloop- en bouwmateriaal. (Zw3) 13. Nu de bouw van The Grace aanstaande is, vragen we van de gemeente Den Haag een (her)bezinning op een eerlijke verdeling van de woonopgave in Den Haag en de regio. Nu is onzes inziens met alle (concept)plannen sprake van een onevenredige verdeling van de woonopgave.

In vergelijking met andere wijken (of zelfs binnen het CID) komt het zwaartepunt van de bewoningsdruk te liggen op Laak(havens) met alle gevolgen van dien (woondruk, druk op openbare ruimte/voorzieningen, zwerfvuil etc.). (Zw3) 14. De normen en voorwaarden worden in het ontwerpbesluit vaak overschreden of er wordt van afgeweken. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de parkeernorm en parkeervoorzieningen. En ook wordt afgeweken bij groen- en maatschappelijke voorzieningen zoals vastgelegd in de referentienormen. Het is wel van belang dat, bij afwijken van deze normen in de toekomst (bij de toekomstige torens), duidelijk is hoe men tot een afdoende compensatie van groen, voorzieningen e.a. of van het absorberen van geluid en parkeerdruk komt. Het college maakt voorts gebruik van de mogelijkheid om af te wijken van het staande Haagse beleid om een matig (lees: niet ideaal, maar acceptabel) windklimaat in de stad na te streven. Enkel bij hoge uitzondering kan het college hiervan afwijken. Wij willen het college met klem verzoeken, enkel bij The Grace van deze uitzonderlijke mogelijkheid gebruik te maken. Een punt waar in beginsel de bewoners aan de Zwetstraat en Dintelstraat mee te maken krijgen, is het afsnoepen van zonuren op een dag. Wij vrezen dat deze onwenselijke ontwikkeling zich zal voltrekken langs de gehele Waldorpstraat (vandaar de voorgestelde max.

van 75 meter voor de te bouwen toekomstige torens). (Zw3) 15. In het ontwerpbesluit krijgt de technische veiligheid van het bouwwerk een prominente rol. Dit is te waarderen. Echter, vanuit de brandweer in de Haagse regio werd recent gesignaleerd dat de bereikbaarheid en de inzet van brandweermateriaal en brandweerlieden bij hoogbouw een specifieke aanpak vergt. Een dergelijk (calamiteiten)plan is van belang, om zeker te stellen dat bij deze hoogte (voor Haagse begrippen megawolkenkrabbers) deugdelijk kan worden opgetreden in geval van calamiteiten. Te meer, omdat het voornemen is om langs de Waldorpstraat (en aan de Verheeskade) meerdere hoge woontorens te bouwen en voorkomen moet worden dat gelijktijdig optredende incidenten (branden of andere incidenten), verdeeld over de stad, niet afdoende kunnen worden bestreden. Overigens hier ook het pleidooi om de resterende torens af te toppen op een hoogte van 75 meter. (Zw3)

4/9

Ten aanzien van deze zienswijzen overwegen wij als volgt: ad 1. ‘The Grace’ is gelegen in het Central Innovation District (CID). In het CID en de Binckhorst ontstaat een nieuw hoogstedelijk milieu. De organisatie van mobiliteit in dit gebied lijkt op het milieu in de huidige binnenstad. In het CID wordt voortgebouwd op de uitgangspunten voor mobiliteit die ook in de binnenstad worden gehanteerd. Dat betekent een openbare ruimte die met prioriteit voor voetgangers, fietsers en verblijfskwaliteit is ingericht. Lopen, fietsen en openbaar vervoer worden zo de meest vanzelfsprekende vervoerswijze. Om ruimte te maken voor voetgangers en fietsers is een autoluwe setting noodzakelijk, met als uitgangspunt: goed bereikbaar met de auto, maar zonder grote stromen doorgaand autoverkeer. Parkeren door gebruikers en bezoekers van ‘The Grace’ mag het parkeerareaal in de openbare ruimte niet belasten. Bij een beoordeling van de aanvraag wordt onderzocht of na realisatie van het bouwplan een ontoelaatbare parkeerdruk ontstaat. In dat kader wordt de parkeerbehoefte voor motorvoertuigen en fietsen berekend. Deze parkeerbehoefte wordt vervolgens afgezet tegen de in de aanvraag opgenomen parkeermogelijkheden. De bezoekers van bewoners en commerciële functies parkeren in de openbare parkeervoorzieningen in de omgeving waaronder de garage Q-Park Laakhaven.

Bewoners en bezoekers van het pand komen niet in aanmerking voor een parkeervergunning voor de openbare straat. Ten tijde van het ter inzage leggen van het ontwerpbesluit, voldeed de aanvraag nog niet aan de vastgestelde parkeereis voor motorvoertuigen. Het lag in de verwachting dat de aanvraag op een later moment in de procedure, zou kunnen voldoen aan de parkeernormen. Inmiddels is de parkeeroplossing getoetst en akkoord bevonden. Voor een eventuele herinrichting van de openbare ruimte, zal een separaat besluitvormingsproces volgen. Bezwaren tegen de daarmee gepaard gaande wijzigingen kunnen kenbaar gemaakt worden tijdens het daaraan gekoppelde participatieproces. ad 2. De gemeente erkent het belang dat middeldure huurwoningen beschikbaar moeten blijven voor mensen met de juiste bijpassende inkomens. Voor de huur van een zelfstandige woning met een huurprijs tussen € 763,47 en € 988,61 per maand is een huisvestingsvergunning benodigd. Om in aanmerking te komen voor deze huisvestingsvergunning, moet het belastbaar jaarinkomen bij een eenpersoonshuishouden minder zijn dan € 61.148 per jaar. Ingeval van een huishouden bestaande uit 2 of meer personen, dient het belastbaar jaarinkomen minder te bedragen dan € 77.521. Het toegestane maximale jaarinkomen is hoger dan het door reclamant aangehaalde inkomen.

De verwachting is dat er voor de servicekosten vanwege de grootte van het complex schaalvoordelen optreden, waardoor de servicekosten niet significant hoger of lager zullen uitvallen dan bij kleine en middelgrote wooncomplexen. In het Bouwbesluit 2012 zijn normeringen over de afmetingen van verblijfsgebieden en verblijfsruimten opgenomen. De in de plan opgenomen woningen voldoen aan deze afmetingen. In het bestemmingsplan ‘Laakwijk - Schipperskwartier’ zijn geen aanvullende eisen opgenomen over een minimum oppervlakte van woningen. Het plan ziet dan ook niet in de realisatie van te kleine woningen. De conclusie van reclamant deelt het college niet. ad 3. Tussen de Woonagenda 2019-2023 en de huidige Woonagenda is inderdaad een discrepantie voor wat betreft het aantal jaar waarna sociale huurwoningen geliberaliseerd en/of verkocht kunnen worden. In de Woonagenda 2019-2023 is een periode van 20 jaar opgenomen. In de huidige Woonagenda wordt een periode van 50 jaar aangehouden. Op het moment van het sluiten van de anterieure overeenkomst was de Woonagenda 2019-2023 van kracht. De 420 sociale huurwoningen worden verhuurd door een belegger en kunnen na 20 jaar worden geliberaliseerd en/of verkocht, conform de toen geldende Woonagenda. Hoewel de genoemde 20 jaar in overeenstemming is met de toen geldende Woonagenda, is meer aansluiting gezocht bij de nu geldende norm.

Niet alleen door sociale huurwoningen te compenseren elders in het gebied en in de stad. Ook het programma ‘The Grace’ is aangepast. Om alsnog 30% sociale huurwoningen te kunnen realiseren is de voorgenomen 3.000 m2 kantoorruimte omgezet naar sociale huurwoningen.

5/9

ad 4. Reclamant stelt dat ‘The Grace’ te hoog en te massaal is en draagt een aantal voorbeelden aan van bouwplannen in de omgeving. Hoewel deze bouwplannen gesitueerd zijn in de omgeving van ‘The Grace’, zijn de bouwplannen qua locatie en ruimtelijke ordening niet vergelijkbaar met ‘The Grace’. Deze voorbeelden kunnen daarom niet leiden tot andere conclusies over ‘The Grace’. ad 5. Het plan wordt getoetst aan de in het bestemmingsplan opgenomen maximale bouwhoogte, op de locatie waar het initiatief is gesitueerd. ‘The Grace’ heeft een hoogte van circa 180 meter en is daarmee in strijd met de in het bestemmingsplan opgenomen maximaal hoogte van 50 meter. Een effect van hoogbouw is dat er meer schaduw ontstaat in het omliggende gebied. Zo ook het geval met de bouw van ‘The Grace’. Het in de schaduw komen van rijksmonumenten, zal echter niet leiden tot een aantasting van de monumenten. De monumenten zijn een waardevol voorbeeld van overgangsarchitectuur. Bovendien zijn deze van belang als onderdeel van het complex van de voormalige Tweede Gemeentelijke Gasfabriek. Met de bouw van ‘The Grace’ wordt de bouwkunst en de staat als zodanig niet aangetast. Reclamant zegt dat de monumenten onherstelbaar worden aangetast, maar niet wordt aangegeven waaruit die aantasting bestaat. Zon of schaduw heeft geen invloed op de staat van gebouwen. ad 6.

Bezonning is bij verdichting van de bestaande stad een belangrijke randvoorwaarde waaraan moet worden getoetst. Normstelling over bezonning op nationaal niveau ontbreekt. In het kader van een goede ruimtelijke ordening is een Haagse bezonningsnorm opgesteld om de bezonning te kunnen toetsen aan objectieve criteria. Reclamant bespreekt de toename van schaduw in relatie tot verschillende objecten en statussen. Eerst zal de Haagse bezonningsnorm voor woningen en woonboten worden besproken. Vervolgens zal de bezonningsnorm in verband met de overige objecten en statussen worden bezien. Om de mogelijke invloed van de ‘The Grace’ op de bezonning van de bestaande omliggende woningen in kaart te brengen, is een bezonningsonderzoek uitgevoerd. In het meetgebied voor de bezonning bevinden zich 442 bestaande woningen. Na realisatie van ‘The Grace’ geldt voor 52 woningen, waaronder één woonboot, dat deze niet voldoen aan het beleid ten aanzien van bezonning. Afwijking van de bezonningsnorm is mogelijk als de totale belangenafweging daartoe noopt. Dit is in het bezonningsbeleid een bevoegdheid van het college (zogenoemde ‘hardheidsclausule’). De huidige ontwikkelingen, grootschalige herontwikkeling van de stad, het bouwen van de noodzakelijke woningen en het gebruik van hoogbouw, was ten tijde van de actualisering van de Haagse bezonningsnorm niet voorzien.

In het kader van de woningbouwimpuls maakt het college gebruik van de mogelijkheid om af te wijken van de bezonningsnorm. Hoe verhoudt de bezonningsnorm zich tot de overige objecten, statussen en de ecologie? De Haagse bezonningsnorm is niet van toepassing op de openbare weg, en zodoende niet van toepassing op eventuele bezonningsafname over het Trekvlietplein. Schaduwval op monumenten is in voorgaand punt beoordeeld. De UNESCO status waar reclamant naar verwijst, betreft het beschermen van de woonboot als woonvorm in Nederlandse steden. Dit fenomeen is aangewezen als immaterieel cultureel erfgoed. Eventuele toename van schaduw heeft geen invloed op deze status. Toegenomen beschaduwing van een of meer woonboten leidt niet tot aantasting van de leefbaarheid of bewoonbaarheid van deze woningen. Reclamant heeft voorts gewezen op mogelijke ecologische effecten van minder zonlicht. Hoewel het beschermen van ecologische belangen geen aspect is dat bij de toets aan de Haagse bezonningsnorm wordt meegenomen, is het wel een belangrijk omgevingsaspect. Het ecologische aspect wordt meegewogen in het kader van de Wet natuurbescherming (Wnb). De Wnb beschermt Nederlandse natuurgebieden en planten- en diersoorten. Bureau Waardenburg heeft op basis van een oriënterend veldonderzoek en bronnenonderzoek de effecten van de bouw van ‘The Grace’ op beschermde soorten beoordeeld.

Hieruit is gebleken dat het plangebied geen betekenis vormt voor beschermde soorten. Wel vormt het plangebied leefgebied van enkele algemeen voorkomende beschermde grondgebonden zoogdieren en amfibieën. Sloop-, grond- en graafwerkzaamheden en het verwijderen van beplanting in het kader van de voorgenomen ingreep kunnen deze soorten treffen. Voor andere beschermde soorten heeft het plangebied geen betekenis of zijn negatieve effecten van de voorgenomen ingreep uitgesloten.

6/9

Ten aanzien van de recreatie op de Trekvliet en bezonning merken wij het volgende op. De Haagse bezonningsnorm is van toepassing op (semi)openbare ruimten met een recreatieve functie. Het vaarwater van de Trekvliet valt daar onder. Volgens de norm is bij deze recreatieterreinen sprake van bezonning indien meer dan 50% van de oppervlakte in de zon ligt. De Trekvliet is als waterlichaam veel groter dan het gedeelte ter hoogte van de locatie waar ‘The Grace’ gebouwd zal worden. Voor zover er schaduw op de Trekvliet geworpen zal worden in de zomer, benadert dit nooit de 50% of meer. Daarmee stelt het college dat de schaduw die ‘The Grace’ op het water zal werpen geen gevolgen heeft voor de bruikbaarheid van de Trekvliet voor recreatie. ad 7. Het aspect windhinder heeft gedurende het gehele ontwerp- en overlegproces aandacht gehad. De verschillende configuraties gedurende het ontwerpproces zijn steeds op hun impact op het windklimaat rondom het gebouw onderzocht. Bij de beoordeling van de beginselaanvraag in 2020 is ten aanzien van windhinder door de initiatiefnemer een volledig onderzoek aangeleverd. Uit het onderzoek bleek dat de windhinder in het initiële ontwerp zeer fors was. Naar aanleiding hiervan zijn op verzoek van de gemeente de torens afgerond. Hierdoor neemt de windhinder aanzienlijk af, maar op een paar plekken blijft sprake van een slecht windklimaat.

Een second opinion van TU Eindhoven stelt dat er om aan het Haagse beleid te voldoen nadere gebouwoplossingen nodig zijn. De initiatiefnemer heeft aangegeven verdere aanpassingen aan het gebouw niet te kunnen doorvoeren, wel is de initiatiefnemer bereid om maatregelen in de openbare ruimte te treffen om de windhinder zoveel mogelijk (voor de korte termijn en voor in de toekomst) te beperken. Als ondergrens voor het windklimaat wordt in het Haagse beleid minimaal een matig windklimaat nagestreefd. Alleen bij hoge uitzondering is er een mogelijkheid om met zwaarwegende redenen in de totaalafweging een slechter windklimaat toe te staan. Het college maakt in dit geval gebruik van die mogelijkheid, gezien de grote meerwaarde van de totale ontwikkeling voor de stad en de woningbehoefte. Wel moeten er een aantal maatregelen in de buitenruimte rondom het gebouw worden uitgewerkt. Door ‘The Grace’ ontstaat geen gevaarlijk windklimaat. ad 8. Realisatie van een groot ruimtelijk project heeft met name gevolgen voor gebruikers en bewoners van de directe omgeving rondom het bouwplan. De genoemde slagschaduw treedt gezien het bezonningsonderzoek op in de zomerperiode in de middaguren. Van een koude en onherbergzame kade is naar onze overtuiging geen sprake. Van een situatie waar de windkracht tot gevaarlijke situaties leidt is volgens de norm geen sprake.

Voor de onderbouwing hiervan verwijzen wij naar hetgeen gesteld is onder ad 6 en ad 7 en de daarbij behorende rapporten. Het bouwplan wordt hoofdzakelijk voor wonen gebruikt en zeer beperkt voor bijeenkomstfunctie in de plint. Op de begane grond zijn toegestaan lichte horeca, commerciële-, maatschappelijke- en culturele functies. De onderhavige vergunningsaanvraag beperkt zich tot de planologische inpassing en de bouw van ‘The Grace’. Deze strekt zich niet uit tot de gebruiksfase na de bouw. ad 9. In het coalitieakkoord staat de ambitie om meer woningen en voorzieningen te realiseren op een manier dat de stad er beter van wordt en de leefbaarheid niet onder druk komt te staan. Maatschappelijke voorzieningen zijn een voorwaarde voor een leefbare stad. In de Haagse referentienormen maatschappelijke voorzieningen, is de voorzieningenbehoefte voor onderwijs, zorg, welzijn, cultuur, groen en spelen uitgedrukt in vierkante meters per 1.000 woningen. Deze referentienormen helpen de groei van de stad te faciliteren en de leefbaarheid te bewaken. Het bouwplan voorziet op zichzelf niet in de voor deze woningen benodigde groen- en maatschappelijke voorzieningen zoals vastgesteld in het referentienormen beleid. Dit beleid is vastgesteld na indiening van de aanvraag omgevingsvergunning en voor deze aanvraag formeel geen toetsingskader.

Een goed voorzieningenniveau is echter een belangrijke afweging in het kader van een goede ruimtelijke ordening. Het aspect kan niet worden genegeerd omwille van het feit dat er nog geen vastgesteld beleid was op de datum van indiening. In het kader van de gebiedsgerichte Nota van Uitgangspunten Laakhavens zal in 2022 een voorstel volgen waarin wordt aangegeven op welke wijze aansluiting wordt gezocht bij de genoemde referentienormen. Daarin zal in beeld worden gebracht hoe voor de totale 9.000 woningen in Laakhavens (waar de woningen van ‘The Grace’ deel van uitmaken) een integraal gebiedsgericht

7/9

voorzieningenaanbod kan worden gerealiseerd. Het bouwplan voorziet wel in ca. 2.000 m2 door de bewoners onderling te delen voorzieningen (o.a. sport, bioscoop en een ‘skylounge’). Dit betreft een ander type voorzieningen dan bedoeld in de Haagse referentienormen. ad 10. Reclamant stelt dat het college niet afdwingbare aanbevelingen doet ten aanzien van het ontwerp van de openbare ruimte. Deze aanbevelingen zijn niet vrijblijvend. In het kader van een goede ruimtelijke ordening moeten ook de omgevingseffecten worden meegewogen. Een schetsontwerp openbare ruimte maakt dan ook onderdeel uit van het ontwerpbesluit. Dit schetsontwerp zal uitgewerkt worden in een voorlopig ontwerp. Een voorlopig ontwerp van de openbare ruimte moet minimaal zes weken voor start van de uitvoering worden ingediend. Voordat met de uitvoering mag worden begonnen, dient het voorlopig ontwerp te zijn goedgekeurd. In het ontwerpbesluit zijn opmerkingen gegeven over het ontwerp van de openbare ruimte. Deze opmerkingen dienen meegenomen te worden bij de uitwerking van schetsontwerp tot voorlopig ontwerp. ad 11. Versterking van burgerbetrokkenheid is een speerpunt in het beleid van de gemeente Den Haag.

De omwonenden en bedrijven zijn door de gemeente onder andere in het kader van de Nota van Uitgangspunten Haagvlietpoort/HS Kwartier en de Velostrada, en door de initiatiefnemer van ‘The Grace’ geïnformeerd over de voorgenomen plannen. Op 6 december 2021 heeft de gemeente een informatiebijeenkomst georganiseerd, waarin het gesprek is gevoerd met omwonenden en belanghebbenden over het beeldkwaliteitsdocument, de inrichting van de openbare ruimte en het bouwplan. De reacties waren over het algemeen positief en logischerwijs op sommige aspecten ook kritisch. De verdere participatie rondom het buitenruimteplan gaat plaatsvinden in de uitwerking van schetsontwerp naar voorlopig ontwerp. Dat is een proces dat parallel aan de bouw van het project kan plaatsvinden. Daarnaast zijn burgers en bedrijven door de initiatiefnemer betrokken bij de totstandkoming van de plannen voor ‘The Grace’. Zo zijn er in het voortraject meerdere informatiebijeenkomsten georganiseerd om belangstellenden en belanghebbenden te laten meedenken over de invulling van het bouwplan. Ook heeft de initiatiefnemer periodiek overleg met het Bewonersoverleg Leeghwaterkade, Fijnjekade en omgeving (BOLF) en is er sinds 2019 een website waarop informatie is te vinden over het bouwplan en de ontwikkelingen.

Reclamant stelt dat men niet eerder in de gelegenheid is gesteld om in een zienswijze in te gaan op het beleid en de vaststelling daarvan inzake de bouw van torens in onder andere het gebied rondom de Waldorpstraat. Het college gaat niet mee in deze visie, want voor zover de bouwplannen reeds zijn meegenomen in de bestemmingsplannen, was er een mogelijkheid tot het naar voren brengen van een zienswijze. Voor zover dergelijke bouwplannen vergund worden in strijd met het bestemmingsplan, kan reclamant eveneens in die procedures een zienswijze indienen. Dit los van participatietrajecten. ad 12. De wegen in de directe omgeving van het ‘The Grace’ voldoen qua aanleg en capaciteit aan de normen die aan openbare wegen worden gesteld en onder ander zijn neergelegd in de CROW-normen. Het transport van bouw- en of sloopmateriaal verschilt in beginsel niet van regulier vrachtverkeer. Er is geen reden om dergelijke verkeersstromen anders te behandelen dan het reguliere vrachtverkeer. Uit voorgaande volgt dat de Rijswijkseweg kan worden gebruikt. Voor bijzonder zwaar of lang transport (bijvoorbeeld grote betonelementen) gelden nadere voorwaarden. Dan wordt de weg op een andere manier gebruikt dan voor regulier verkeer.

Wanneer de openbare weg wordt gebruikt op een andere manier dan overeenkomstig de publieke functie daarvan, is een vergunning gebruik openbare straat vereist of een instemmingsbesluit. Eventuele bezwaren over bijzonder gebruik van de openbare weg, kunnen naar voren gebracht worden tijdens het separate besluitvormingsproces. Het voorgaande leidt niet tot de conclusie dat het genoemde viaduct zou moeten worden aangepast en de Rijswijkseweg niet mag worden gebruikt. ad 13. Den Haag kampt met een enorme woningnood. De laatste jaren is de woningnood alleen maar toegenomen en dit heeft de continue aandacht van de raad en het college. Den Haag groeit de komende

8/9

jaren met 4.000 tot 5.000 inwoners per jaar. Het totale woonprogramma van ‘The Grace’ bevat 1.411 woningen. Het gaat hier om het bouwplan voor ‘The Grace’. Een herbezinning van het woonbeleid voor Den Haag valt buiten het kader van deze aanvraag en dit besluit. Om die reden kan hier niet inhoudelijk op worden ingegaan. ad 14. Bij deze vergunningprocedure kan het college niet vooruitlopen op toekomstige vergunningaanvragen. In het kader van de gebiedsgerichte Nota van Uitgangspunten Laakhavens zal in 2022 een voorstel volgen waarin wordt aangegeven op welke wijze aansluiting wordt gezocht bij de referentienormen. Daarin zal in beeld worden gebracht hoe voor de totale 9.000 woningen in Laakhavens (waar de woningen van ‘The Grace’ deel van uitmaken) een integraal gebiedsgericht voorzieningenaanbod kan worden gerealiseerd. ad 15. De zorg van de brandweer over brand in hoogbouw is het college bekend. Het initiatief ‘The Grace’ is ter advisering voorgelegd aan de Veiligheidsregio Haaglanden (de brandweer maakt hier onderdeel van uit). Uit de toets blijkt dat het ontwerp voldoet aan de eisen die vanuit brandveiligheid aan een gebouw van deze grootte en hoogte worden gesteld. Voor zover reclamant verwijst naar de inzetbaarheid van mensen en middelen van de brandweer bij calamiteiten, merkt het college op dat dit buiten de aanvraag en de vergunning valt.

Dit valt buiten dit bouwproject en kan daarom niet van invloed zijn op de belangenafweging die is gemaakt. Het voorgaande gaat eveneens op voor het verzoek toekomstige woontorens af te toppen op 75 meter.

Gelet op de bovenstaande overwegingen hebben de ingediende zienswijzen geen reden gevormd om niet tot het verlenen van het besluit in de huidige vorm over te gaan, zoals verwoord in de beoordeling van de aangevraagde activiteiten en de daarbij behorende documenten.

9/9