RIS312343 Voortgang Living Lab Scheveningen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Economie, Internationaal en Dienstverlening

050

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

DBV/10320899 RIS312343

Aan de voorzitter van de Algemene Raadscommissie (de vakcommissie Bestuur)

Contactpersoon

Max van Meerten Dienst

Dienst Bedrijfsvoering Afdeling

Digitale Innovatie & Smart City Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

31 mei 2022

max.vanmeerten@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgang Living Lab Scheveningen

Geachte voorzitter, Het college informeert u jaarlijks over de ontwikkelingen van het Living Lab Scheveningen. Met deze brief wordt uw commissie geïnformeerd over de periode van juli 2021 tot en met heden en wordt ook een vooruitblik gegeven. Ontwikkeling innovatieve toepassingen Het Living Lab Scheveningen is een leeromgeving aan de kust van Scheveningen om te werken aan digitale innovaties in de buitenruimte en gecontroleerd kennis te maken met de kansen en aandachtspunten bij het inzetten van nieuwe technologie. De gemeente werkt met bedrijven, kennisinstellingen, inwoners en andere overheden aan verschillende digitale toepassingen voor de maatschappelijke opgaven van de stad. Verantwoord innoveren is een harde randvoorwaarde voor de gemeente. Het maatschappelijk nut staat centraal. Voor elke nieuwe toepassing, wordt geregistreerd welke maatschappelijke opgave wordt onderzocht, wie de belanghebbenden zijn en wat de leervragen zijn. Vraagstukken over ethisch datagebruik en privacy zijn een vast onderdeel van het proces. Hierbij worden vooraf impactanalyses opgesteld die in kaart brengen welke maatregelen noodzakelijk zijn voor het borgen van de privacy en cyberveiligheid. De gemeente past de Principes voor de digitale samenleving van de VNG toe. Voor het gebruik van data en algoritmes gelden de publieke waarden die in de Haagse datastrategie (RIS305091) zijn vastgesteld.

Hieronder volgt een overzicht van innovatieve toepassingen die momenteel in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld: Veiligheid en leefbaarheid Crowd Safety Manager: de Crowd Safety Manager is een tool die op basis van geaggregeerde data drukte voorspelt en inzichtelijk maakt en passende maatregelen voorstelt. Op die manier kunnen de politie en de gemeente effectiever handelen om de veiligheid en leefbaarheid te waarborgen. De gemeente werkt met de politie en meerdere andere partners aan de ontwikkeling van de Crowd Safety Manager en heeft hiervoor een subsidie van € 711.000,- van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland ontvangen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10320899

-

-

-

-

-

De ethische vraagstukken die bij crowdmanagement komen kijken, is een belangrijk onderdeel van het project. Ook worden de concept-principes voor crowdmanagement, die momenteel door de VNG worden ontwikkeld, in het project getoetst. Tijdens de Invictus Games in april in het Zuiderpark heeft de politie een eerste test gedaan met het gebruik van de Crowd Safety Manager. Het resultaat hiervan was positief. Als volgende stap wordt dit systeem tijdens de zomer getest op de boulevard van Scheveningen. De kick-off van deze pilot is op vrijdag 3 juni tijdens het Smart@Sea-festival. Regieketen voor crowdmanagement: Het ondersteunen van rollen en taken voor crowdmanagement met data en het digitaliseren van de zogenoemde regieketen. Na een test in 2021 heeft dit initiatief een vervolg gekregen als onderdeel van de Crowd Safety Manager. Druktemeting en groepsdetectie: Speciale privacyvriendelijke camera’s zetten beelden met een algoritme automatisch om in aantallen aanwezige mensen. De beelden worden daarna direct verwijderd. Met de druktemeting en groepsdetectie is de informatie over drukte en groepsvorming op de boulevard direct beschikbaar voor de Handhavingsorganisatie. Na een succesvolle proef in het najaar van 2021 wordt de druktemeting dit jaar ingezet op meerdere plekken verspreid over de gehele boulevard. De gegevens worden ook opgenomen in de Crowd Safety Manager.

Reductie geluidsoverlast: Sensoren registreren geluidsoverlast, waarna een algoritme de geluiden omzet in een spectogram en verdeelt in verschillende soorten geluid. Bijvoorbeeld muziek, verkeer of uitgaangspubliek. De opnamen worden na omzetting direct verwijderd. Het doel is dat met deze data geluidsoverlast kan worden gereduceerd. Na een succesvolle proef op de Noorboulevard en het Zwarte Pad worden de sensoren samen met de druktemeting en groepsdetectie uitgebreid naar meerdere plekken op de boulevard. Detecteren vaargedrag haven: Het automatisch signaleren, herkennen en vastleggen van inen uitvarend vaarverkeer in de haven. Dit met behulp van een algoritme dat vaarverkeer herkent op camerabeelden. Detectie gebruik lachgas: Ontwikkeling van een algoritme dat de mate van lachgasgebruik in een gebied kan detecteren. Dronedetectie: Samen met de politie en de gemeente Amsterdam doet Den Haag mee aan een voorstel voor een EU-subsidie voor het detecteren van illegale dronevluchten in de stad.

Meerdere van bovenstaande toepassingen zijn ook onderdeel van het programma Toekomst Scheveningen Badplaats waarover uw raad in februari 2022 over is geïnformeerd (RIS311218). Mobiliteit Modellering fietsdata: Gegevens over het aantal fietsers en hoe lang fietsers moeten wachten bij een verkeerslicht, wordt weergegeven in een 3D-model van de stad. De gegevens worden verzameld door fietslussen, Dit geeft inzicht in de mogelijkheden om het fietsgebruik te stimuleren. Deze databron is ook input voor de Crowd Safety Manager. Wisselstrook Badhuisstraat: De inrichting van een dynamische parkeerstrook in de Badhuisstraat. Deze ‘wisselstrook’ kan gedurende de dag en de week steeds een wisselende functie hebben. Bijvoorbeeld voor laden en lossen, als gehandicaptenparkeerplaats of als terras. Deze toepassing bevindt zich nog in de verkennende fase om mogelijk in 2023 van start te gaan. De digitale infrastructuur die hiervoor nodig is, wordt aangelegd met de geplande herinrichting van de Badhuisstraat.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10320899

Duurzaamheid en milieu Smart energy grid: Een slim energiesysteem om lokaal duurzaam opgewekte energie lokaal te verdelen op basis van vraag en aanbod. Dit kan een oplossing zijn om de investering in netverzwaring en het gebruik van grondstoffen te minimaliseren. De informatiebeveiliging van het smart energy grid is vanaf de ontwerpfase meegenomen en met een security audit door een externe partij beoordeeld. Op het smart energy grid zijn de zonnepanelen op de Biesieklette aangesloten voor het leveren van energie. Met een evenmentenstroompunt op het strand en de tijdelijke havenbediencentrale zijn de eerste gebruikers aangesloten. Ook is er een aansluiting om bouwstroom te leveren aan lokale nieuwbouwprojecten. Tijdens Live On The Beach van 13 tot 15 mei jl. is het smart energy grid voor het eerst gebruikt. Er is overleg met strandpaviljoenhouders om te bekijken of zij interesse hebben om op het smart energy grid te worden aangesloten. Paviljoens met zonnepanelen zouden dan ook stroom aan het grid kunnen leveren. Invloed licht op flora en fauna: Den Haag is aangesloten bij een consortium dat wil onderzoeken wat de invloed is van de kleur van de verlichting op flora en fauna. Zo kan de verlichting geschikt zijn voor voorbijgangers én de natuur. Mogelijk wordt het Zwarte Pad als testlocatie gebruikt.

Energierechtvaardigheid in de Energietransitie: Dit vraagstuk wordt als challenge uitgezet bij Startup in Residence. Dit gebeurt in samenwerking met het team Energietransitie van de gemeente. Startups is gevraagd om oplossingen te vinden voor het verduurzamen van woningen van huurders met lage inkomens. Acht bedrijven hebben een eerste inzending gedaan. De winnaar van de challenge krijgt financiering voor het uitvoeren van een pilot. Slimme Energie Exploratie Strategie: In 2021 is met meerdere interne en externe, lokale en nationale, stakeholders gewerkt aan een toekomstbeeld voor de digitale energietransitie. Voor dit toekomstbeeld zijn gemeenschappelijke leerdoelen en onderzoeksvragen bepaald. Participatie Digitale Identiteit in het Wijkbudget van Kijkduin: Hierbij wordt een nieuwe manier van inloggen op het participatieplatform getest. Dit gebeurt met een vorm van digitale identiteit waarbij bewoners meer controle hebben over hun persoonsgegevens. Met deze nieuwe manier van inloggen is het sturen van fysieke briefcodes niet meer nodig. Een digitaal bewijs dat de inwoner woonachtig is in een wijk, wordt uitgegeven door de gemeente en kan door derde partijen online worden geverifieerd. Er is een pilot uitgevoerd in het reguliere proces van wijkbudgetten. De oplossing is geïntegreerd in het participatieplatform van de gemeente.

Databewustwording: Een app die met Augmented Reality informatie toont over het Living Lab Scheveningen aan de bezoekers op de boulevard. Bijvoorbeeld informatie over een sensor of een nieuwe toepassing na het scannen van een QR-code. Tijdens Smart@Sea van 1 tot en met 6 juni wordt deze app voor het eerst getest. Economie, toerisme en recreatie Bieden van connectiviteit: Het bieden van snel glasvezelinternet aan strandpaviljoens. Telecomaanbieders leveren de verbinding via de glasvezelinfrastructuur die door de gemeente is aangelegd. Ook zijn er internetaansluitingen voor de tijdelijke bediencentrale van de haven en de bijbehorende bouwkeet gerealiseerd. Digitaal zwemwaterbord: Op de Noordboulevard is een digitaal bord met informatie over het zwemwater geplaatst. Op dit bord wordt onder andere uitleg gegeven over de betekenis van de strandvlaggen en wat te doen bij het ontstaan van een mui. In samenwerking met de Reddingsbrigade wordt actuele informatie over de kwaliteit van het zwemwater op het scherm getoond. De werking van dit bordt wordt in het zomerseizoen van 2022 getest. Bij een positieve evaluatie worden er meer borden geplaatst.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10320899

-

Small cells: Er wordt een pilot verkend voor het plaatsen van small cells. Dit zijn kleine antennes voor het mobiele 5G-netwerk. De gemeente wil met de pilot onderzoeken hoe small cells zo goed mogelijk kunnen worden ingepast in de openbare ruimte.

Samenwerkingen De toepassingen in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld in opdracht van en/of in samenwerking met de inhoudelijk betrokken onderdelen van de gemeente (zoals de handhavingsorganisatie, team energietransitie of het havenbedrijf), maar ook met andere partijen zoals de provincie en de reddingsbrigade. Innoveren is altijd een samenspel tussen bedrijven, kennisinstellingen, inwoners/ondernemers en de overheid. De gemeente betrekt kennisinstellingen en studenten actief bij het Living Lab Scheveningen. Onder meer de Haagsche Hogeschool, TU Delft, Hogeschool Inholland, het Maris College en de Universiteit Leiden zijn in het Living Lab actief. Den Haag heeft een vraagstuk over het Smart Energy Grid uitgezet voor het Joint Interdisciplinary Project van de TU Delft. De bedoeling is dat een groep studenten, afkomstig uit meerdere studierichtingen, hier later dit jaar mee aan de slag gaan Impact Coalitie Safety & Security Voor het thema veiligheid is op initiatief van de gemeente Den Haag en de Nationale Politie de Impact Coalitie Safety & Security gestart. Dit is een landelijke samenwerking met Amsterdam, Apeldoorn, Almere, Eindhoven, de VNG en Security Delta. Geslaagde digitale toepassingen die bijdragen aan een veilige stad worden via die Impact Coalitie met andere steden en politie-eenheden gedeeld.

Ook andere gemeenten kunnen gebruikmaken van de kennis die door de Impact Coalitie wordt opgebouwd. De Crowd Safety Manager is een belangrijke toepassing die binnen de Impact Coalitie Safety & Security wordt ontwikkeld. Voor de ontwikkeling van de Crowd Safety Manager is een apart consortium opgericht met onder meer de politie, TU Delft, TNO, City Deal Slimme Stad, ELBA\REC, WE Labs, Argaleo en QTC. City Deal Den Haag neemt sinds 2020 deel aan de City Deal ‘Een Slimme Stad, zo doe je dat’. Dit driejarig samenwerkingsverband tussen gemeenten, andere overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties ontwikkelt een toolbox met instrumenten en producten voor digitale innovatie in steden. De Crowd Safety Manager is een van de producten die in deze toolbox wordt opgenomen. Communicatie, activiteiten en betrokkenheid buurtbewoners Smart@Sea Smart@Sea is een jaarlijks terugkerend kleinschalig participatiefestival van het Living lab Scheveningen. Van 1 tot en met 6 juni 2022 wordt het festival voor de derde keer georganiseerd. Dit wordt de eerste keer dat er geen coronamaatregelen gelden. De gemeente heeft in samenwerking met de provincie Zuid-Holland een gevarieerd programma opgezet waarin vooral met jongeren, studenten en young professionals wordt gesproken over de kansen en grenzen van Smart City-toepassingen.

Zo wordt een Jongeren Stadslab over het gebruik van sensoren georganiseerd en krijgen 125 leerlingen van het Maris College (Technasium) een college dataethiek met workshops. Ook studenten van de Haagse Hogeschool, InHolland en het Interbestuurlijk trainee-platform zijn deelnemers aan het programma.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10320899

In het weekend is programma gericht om een breder publiek. Op zaterdag 4 juni tijdens Nationale Opa en Oma dag nemen kleinkinderen hun opa en oma mee naar de digitale toekomst. Op eerste en tweede Pinksterdag worden ook bezoekers van de badplaats betrokken. Dan worden de verschillende innovatieve toepassingen gepresenteerd die op het Living Lab worden ontwikkeld en uitgeprobeerd. Via (social)media-kanalen worden jongeren en andere geïnteresseerden ook online bij het festival en de inhoudelijke programmering betrokken. Meer informatie over het festival is te vinden op smartatsea.denhaag.nl. Uiteraard bent u van harte welkom om een kijkje te nemen. Er wordt onderzocht of er later dit jaar ook een kleinschalige wintereditie van Smart@Sea kan worden georganiseerd. Innovatietafel op Scheveningen Buurtbewoners worden sinds de start van het Living Lab Scheveningen betrokken bij het alle ontwikkelingen via de Innovatietafel op Scheveningen. In 2021 is er zes keer een Innovatietafel op Scheveningen georganiseerd. Deelnemers aan de innovatietafel zijn ook betrokken geweest bij de ontwikkeling van een aantal innovatieve toepassingen. Ook zijn de deelnemers op het Living Lab Scheveningen rondgeleid. In 2022 krijgen de bijeenkomsten van de Innovatietafel een nieuwe opzet. De nieuwe opzet wordt met de deelnemers uitgewerkt.

Het idee is om jaarlijks vier langere bijeenkomsten te organiseren waarbij steeds één thema centraal staat. Infopunt Scheveningen Naast de Pier bevindt zich het Infopunt Scheveningen. Hier krijgen bezoekers informatie over het programma De Kust Gezond en andere ontwikkelingen in de badplaats. In het Infopunt is inmiddels ook veel informatie over het Living Lab Scheveningen te vinden. Afgelopen jaar ontving het infopunt de 70.000ste bezoekers. Vanuit het Infopunt zijn het afgelopen jaar ook tientallen rondleidingen gegeven door het Living Lab aan belangstellenden. Stand van zaken aanleg digitale infrastructuur De innovatieve toepassingen die in het Living Lab Scheveningen worden ontwikkeld en getest, maken gebruik van een digitale infrastructuur die hiervoor speciaal aan de kust van Scheveningen is en wordt aangelegd. Deze infrastructuur bestaat onder meer uit ondergrondse glasvezelverbindingen en lichtmasten en kiosken die daarop zijn aangesloten. Daarmee geven de lichtmasten niet alleen licht, maar kunnen ze eenvoudig worden uitgerust met bijvoorbeeld sensoren of camera’s. De aanleg van de digitale infrastructuur wordt grotendeels bekostigd door de Ruimtelijk-Economische Investeringsstrategie (REIS, € 2,7 mln. van 2019 t/m 2023). Noordelijk Havenhoofd Bij het Noordelijk Havenhoofd is een micro-compactstation geïnstalleerd dat wordt gebruikt voor het smart energy grid.

Om de lokaal opgewekte energie te kunnen distribueren zijn er voedingskabels naar het compactstation aangelegd en van het compactstation naar alle afnemers. Ook is het Noordelijk Havenhoofd voorzien van een ondergronds glasvezelnetwerk. Het micro-compactstation en de camera’s die worden gebruikt voor het detecteren van vaargedrag in de haven zijn op het glasvezelnetwerk aangesloten. Rond de haven is tegelijkertijd met andere werkzaamheden aldaar een glasvezelnetwerk aangelegd met een lengte van 4 kilometer.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10320899

Moralesboulevard Bij de aanleg van de Morales Boulevard tussen 2009 en 2013, is de ondergrond voorzien van lege mantelbuizen. Deze mantelbuizen zijn onlangs voorzien van glasvezelkabels om een nieuw glasvezelnetwerk voor de innovatieve toepassingen te creëren. Onder andere de telcamera’s die worden gebruikt voor de Druktemeting zijn aangesloten op dit glasvezelnetwerk. Noordboulevard Op de Noorboulevard is de apparatuur van de lichtmasten vervangen om dynamische verlichting en het bevestigen van sensoren mogelijk te maken. Ook zijn de kiosken op het al eerder aangelegde glasvezelnetwerk aangesloten. Vanwege de groei van het netwerk is het aantal servers in centrale technische ruimte van het glasvezelnetwerk uitgebreid. Overige werkzaamheden Ook bij andere werkzaamheden in Scheveningen wordt glasvezel meegelegd waar het Living Lab gebruik van kan maken. Dit gaat in elk geval gebeuren bij herinrichting van de Badhuisstraat, de aanleg van de rotonde op de kruising Duinstraat/Scheveningseweg/Badhuisstraat en de aanleg van de ongelijkvloerse kruising bij de Zwolsestraat/Gevers Deynootweg. De aanleg van het glasvezelnetwerk tijdens de vernieuwing van de route van tramlijn is afgerond. Met vriendelijke groet, de wethouder van Economie, Internationaal, Dienstverlening Saskia Bruines

6/6