RIS312195 Beantwoording SV Risico's droogte en laag grondwater in nieuw droogteseizoen

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

14 juni 2022

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer De Vuyst, luidend: ‘Risico's droogte en laag grondwater in nieuw droogteseizoen’

DSB/10324329 RIS312195

Het raadslid de heer De Vuyst heeft op 3 mei 2022 een brief met daarin twaalf vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Het droogteseizoen duurt van april t/m oktober. In 2020 begon het droogteseizoen bovendien al halfmaart1 en ook nu lijkt de droogte al vroeg begonnen te zijn. Als gevolg van klimaatverandering, watergebruik én beheerkeuzes vanuit onder andere het Hoogheemraadschap Delfland nemen droogte, lage grondwaterstanden en risico’s op watertekorten toe. Dit heeft in potentie brede maatschappelijke, ecologische en financiële gevolgen. Denk hierbij aan schade aan (met name houten) funderingen (in potentie oplopend tot 120.000 euro aan onverzekerde reparatiekosten2), gevolgen voor biodiversiteit, flora en fauna3, gevolgen voor de riolering en grotere schaarste van grondwater. Eén manier om de effecten van langdurige droogte te voorkomen is waterberging. 1.

Deelt het college de zorgen van GroenLinks m.b.t. droogte en laag grondwater en de gevolgen ervan op onze stad?

In 2019 is een uitgebreide droogtestudie uitgevoerd die inzicht heeft gegeven in de kwetsbaarheid van onze stad voor droogte. Hierbij komen met name natuur in de duinen, bebouwing op houten palen en zettingsgevoelige veengebieden naar voren. Deze studie gaf geen reden tot ernstige zorg bij normale droge jaren en zelfs bij een stapeling van drie droge jaren valt de omvang van potentiële problemen voor Den Haag mee. Dit jaar is de droge periode iets vroeger begonnen, maar na een redelijk gemiddelde winterperiode. Het beleid op klimaatadaptie omvat, naast wateroverlast en hitte ook het onderwerp droogte. 2.

Deelt het college de mening van GroenLinks dat we er vroeg bij moeten zijn met maatregelen om lage grondwaterstanden tegen te gaan, om maatschappelijke, ecologische en financiële kosten voor gemeente en particulieren te voorkomen?

Het college deelt deze mening deels. Voor een gewone droge zomer zit er voldoende ruimte in het grondwatersysteem om de gevolgen op te vangen. Het nemen van maatregelen daartegen is niet duurzaam en efficiënt. Het college wil juist door het vergroten van de sponswerking van de stad, met name door te ontstenen en te vergroenen, zorgen dat het grondwatersysteem de extremen beter op kan vangen.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10324329

3.

Deelt het college de mening van GroenLinks dat we, bij jaarlijkse herhaling en bij toename van langdurige droogte, verder moeten overschakelen van incidentele maatregelen naar meer structurele maatregelen, om droogte en lage grondwaterstanden tegen te gaan en de gevolgen ervan te beperken? Graag een toelichting.

Zie ook voorgaande antwoorden. Het is de verwachting dat het gemiddelde klimaat natter wordt, maar dat droge periodes wel vaker kunnen optreden. Een jaarlijkse herhaling van langdurige droogtes wordt niet verwacht. Eén droog voorjaar na een gemiddelde winter is voor het college geen reden tot grote zorg. 4.

Kan het college een actueel overzicht bieden welke maatregelen er vanuit de gemeente worden genomen en/of gepland staan, voor het voorkomen van en omgaan met langdurige droogte en (langdurig, extreem of herhaaldelijk) lage grondwaterpeilen? In welke mate wordt er hierbij onderscheid gemaakt tussen de verschillende grondwatersystemen?

In het gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 (RIS 306620) is het beleid voor het vasthouden van water in de bodem vastgelegd, daar waar dit niet tot aanvullende grondwateroverlast leidt. Door afkoppelen en ontharden wordt meer water aan het grondwater toegevoegd. Hiermee wordt de buffervoorraad voor tijden van droogte doorlopend uitgebreid. Het grondwatersysteem van Den Haag is een complex samenspel van diep en ondiep grondwater. Het ondiepe grondwater wordt lokaal sterk beïnvloed door bodemgebruik (mate van verharding), aanwezigheid en peilen van watergangen en de bodemopbouw. Bij bekende kwetsbare plekken zoals op veendijken worden soms kleinschalige ingrepen gepleegd om grondwaterstanden in geval van droogte op peil te kunnen houden. Verder kan de Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig (RIS308745) worden genoemd, waarin ontwerpprincipes, eisen en ambities voor een klimaatbestendige inrichting zijn geformuleerd, waardoor de sponswerking van de stad wordt vergroot. In 2020 bracht de gemeente de droogte- en regenrisico’s van Den Haag in beeld. Dit leidde tot een uitgebreide set aan kaarten en een gedetailleerd beeld van potentiële risico’s en de spreiding daarvan. 5.

Kan het college een schatting maken van wat de potentiële kosten zijn van droogte en laaggrondwater voor respectievelijk gemeente Den Haag, particulieren en corporaties? Kan het daarbij specificeren waar die kosten naartoe gaan (bijvoorbeeld onderhoud funderingen) en hoe die over de stad verspreid zijn? Kan het hierbij werken vanuit de drie scenario’s (1) huidige gemiddelde grondwaterstanden (2) lagere grondwaterstanden als gevolg van verwachte toename droogte (3) hogere grondwaterstanden als gevolg van genomen maatregelen? Indien hier geen goed beeld van is, is het college bereid hier onderzoek naar te doen zodat we richting de zomer de goede informatie hebben om tot eventuele maatregelen over te gaan? Graag een toelichting.

Eerdere landelijke studies hebben zeer grove schattingen gegeven van totale mogelijke schade als gevolg van droogte. Deze zijn te zien op www.klimaatschadeschatter.nl waarbij de kosten worden ingeschat op 100 tot 800 miljoen euro. Dit is een schatting met grote onzekerheden en met de kanttekening dat deze kosten zeer gespreid zijn over de stad, tijd en over veel verantwoordelijken. De schade door droogte wordt overigens naar landelijke begrippen als laag ingeschat. Vooral in gebieden met intensieve landbouw wordt veel schade verwacht. Bij steden worden vooral kwetsbare bebouwing in zettingsgevoelige gebieden op veen getroffen. Den Haag ligt van oudsher grotendeels op zandgronden. Momenteel wordt een nader onderzoek opgestart om de kosten beter te kunnen duiden.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10324329

Hiermee kan worden verkend wat voor diverse verantwoordelijken het handelingsperspectief is en hoe tot concrete maatregelen kan worden gekomen. Het college zal de raad hier in Q4 nader over informeren. 6.

Verwacht het college dat de potentiële kosten in versteende en/of 0ude wijken groter zijn, ook rekening houdende met de vooroorlogse wijken die al structureel met lage grondwaterstanden te maken hebben? Zo ja, kan het daar een beeld van geven?

De gevolgen zijn vooral afhankelijk van de kwetsbaarheid van de bebouwing, de bodemopbouw, de afstand tot oppervlaktewater en de hoeveelheid verdamping die kan plaatsvinden. Potentieel is een versteende woonwijk gebouwd op stevige zandgrond met weinig grote bomen minder kwetsbaar dan een groene jaren ’30 wijk met huizen gebouwd op veen met een fundering van houten palen. Er zijn in Den Haag geen gebieden met structureel lage grondwaterstanden. Als gevolg van klimaatverandering is het juist de verwachting dat grondwaterstanden structureel juist iets zullen stijgen. 7.

Kan het college in beeld brengen welke beheermaatregelen vaker genomen zullen moeten worden voor de Haagse biodiversiteit, flora en fauna in onze stad en in onze kwetsbare natuurgebieden, als gevolg van de schade door droogte en laag grondwater? Zeker in duingebieden, met relatief kwetsbare natuur én relatief grote grondwaterpeilschommelingen? Is er een schatting van de toenemende kosten hiervan? Indien hier geen goed beeld van is, is het college bereid om hier onderzoek naar te doen? Graag een toelichting.

Er worden op dit moment geen specifieke beheeringrepen voorzien gerelateerd aan droogte. Beheermaatregelen zijn niet zozeer gekoppeld aan klimaatverandering, maar gekoppeld aan bijvoorbeeld de keuze om de kwaliteit van biotopen te verbeteren. Vooralsnog kan dit binnen bestaande beheerbudgetten worden opgevangen. Klimaatverandering is in principe een natuurlijk proces waarop de natuur zich door middel van natuurlijk selectie op aanpast. Wij zien in graslanden dat de kruidenrijkdom toeneemt en het aandeel van grassen afneemt in drogere periodes. Zuidelijke soorten zoals bijenorchis, bokkenorchis en hondskruid nemen toe. De duingebieden kennen van nature een enorme veerkracht ten aanzien van sterk wisselende weersomstandigheden. 8.

Wat voor overleggen lopen er momenteel met Delfland, Dunea en het Zuid-Hollands Landschap over de potentiële gevolgen van droogte en lage grondwaterstanden? Komen de potentiële maatschappelijke, ecologische en financiële risico’s voor Den Haag hierbij ter sprake? Graag een toelichting.

Met het hoogheemraadschap van Delfland wordt regelmatig gesproken over de beschikbaarheid van water in droge periodes. Samen met het hoogheemraadschap van Rijnland en de gemeente Leiden starten we een onderzoek om beter in beeld te brengen wat de huidige watervraag van het stedelijk gebied is en hoe dit kan veranderen door ontwikkelingen zoals klimaatverandering en actief grondwaterbeheer. Dit geeft inzicht in de beperkingen voor het kunstmatig op peil houden van grondwaterstanden in extreem droge periodes. Dunea wordt in de toekomst, naast de gevolgen van droogte, ook geconfronteerd met een grotere watervraag door meer inwoners in het verzorgingsgebied. Samen met inliggende gemeenten, waterschappen en andere partijen wordt gezocht naar mogelijkheden om andere waterbronnen, waaronder ook het stedelijke regenwater, te benutten. Dunea betrekt Den Haag actief bij dit proces.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10324329

Met Zuid-Hollands Landschap worden nog geen gesprekken specifiek over de gevolgen van droogte gevoerd. 9.

Wat voor maatregelen staan er bij het Hoogheemraadschap gepland om droogte en lage grondwaterstanden tegen te gaan in dit droogteseizoen? Welke mogelijkheden zijn er om die en andere maatregelen in de toekomst op te schalen? Graag een toelichting.

Delfland voert ten tijde van droogte zoet water aan van buiten het beheersgebied. De belangrijkste doelen hiervoor zijn het tegengaan van onomkeerbare schade aan waterkeringen en natuur. De zoetwatervoorraad in de regio staat in droge perioden onder druk. Zoet water is niet onbeperkt voorradig en er zijn veel belanghebbenden. De aanvoercapaciteit is daardoor beperkt en niet eenvoudig uit te breiden. Om in tijden van daadwerkelijk tekort te prioriteren hanteren we de landelijke verdringingsreeks voor watertekort. Mogelijke maatregelen om waterverbruik te verkleinen zijn een beperking van de schutsluisbewegingen en beregeningsverboden. Dit laatste heeft Delfland nog nooit hoeven instellen. Voor de langere termijn richt Delfland zich op verduurzaming: mogelijkheden om regenwater in natte perioden langer vast te houden om zo de kwetsbaarheid voor droogte en de afhankelijkheid voor aanvoer van buiten te verkleinen. Voorbeelden zijn Urban water buffer (zoals in samenwerking met Delfland gerealiseerd in het Cromvlietpark) en CoaStar (een project van Dunea). Verder wordt gekeken naar de toekomstige inzet van effluent van rioolwaterzuiveringen als extra zoetwaterbron (het voorbeeldproject SCHOON). 10.

Kan het college een overzicht bieden van (grootschalige) waterbergingslocaties in- en om Den Haag? Zijn die locaties afdoende om met huidige- en in de toekomst toenemende regenval- en droogte om te gaan? Staan er toekomstige waterbergingslocaties gepland, naar voorbeeld van het Cromvlietpark? Graag een toelichting. Het oppervlaktewatersysteem in de stad is niet alleen bedoeld voor afvoer van te veel water maar zorgt ook voor aanvoer van water en het in stand houden van de grondwaterstand ten tijde van droogte. Het hoogheemraadschap van Delfland heeft in de omgeving van Den Haag een aantal grote calamiteitenbergingen. Deze zijn bedoeld om bij hevige neerslag een toevloed van water te kunnen opvangen en tijdelijk te bergen. Na het onderlopen worden zij snel weer geleegd om beschikbaar te zijn voor een eventuele volgende calamiteit. De meeste van deze waterbergingen staan normaliter droog en hebben agrarische, recreatieve of ecologische nevenfuncties. Zij kunnen daarom niet worden ingezet voor het (langdurig) bufferen van water voor droogte. Op dit moment is de gemeentelijke Urban Waterbuffer Cromvlietpark de enige voorziening waar actief op grote schaal water in de ondergrond wordt op opgeslagen en hergebruikt. Daarnaast zijn er wel tal van infiltrerende voorzieningen, vooral tegen de duinen, waar water kan worden gebufferd in de ondergrond.

Voorbeelden van enige omvang zijn de Vogelwijk en het Van Stolkpark.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10324329

11.

Welke maatregelen worden er vanuit hoogheemraadschap (of andere organen) voorgenomen om waterbesparende maatregelen op private terreinen te bevorderen dan wel af te dwingen, bijvoorbeeld bij golfclubs in de vorm van sproeiverboden? In hoeverre wordt hier gebruik van gemaakt? Graag een toelichting.

Delfland probeert de watervoorziening zo lang mogelijk in stand te houden voor gebruikers en heeft vooralsnog, dankzij de goede watervoorziening, geen sproeiverboden hoeven afkondigen. Het is in principe wel een mogelijke maatregel die bij een daadwerkelijk watertekort kan worden ingezet. Delfland heeft daarnaast subsidie voor klimaatadaptatie beschikbaar gesteld, om de sponswerking van de stad te vergroten op private kavels. Verder proberen we via het klimaatprogramma en samenwerking met en communicatie naar partijen bewustwording te creëren. 12. Op welke manieren worden particuliere initiatieven om water te bergen, bijvoorbeeld met regentonnen, vanuit de gemeente gefaciliteerd? In het verleden zijn er diverse initiatieven geweest om bewoners vaak op wijkniveau te stimuleren om regentonnen aan te schaffen, tegen gereduceerd tarief. In de communicatie over verstandig omgaan met regenwater wordt altijd aandacht besteed aan het vasthouden en indien mogelijk hergebruiken van regenwater. Initiatieven kunnen in het kader van specifieke projecten zoals Keizerstraat Klimaatrobuust of diverse duurzaamheidsprojecten worden gesteund. Ook de aanleg van waterberging onder schoolpleinen wordt ondersteund. Verder ondersteunt de gemeente door middel van de subsidieregeling Groene Daken Den Haag, het programma Duurzame Dakenjacht en Operatie Steenbreek.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de locoburgemeester, Ilma Merx

Hilbert Bredemeijer

5/5