RIS312101 Bijlage

Startnotitie Nachtvisie Den Haag: de Kracht van de Nacht Inleiding Op 25 februari 2022 was het zo ver: voor het eerst in bijna twee jaar kon de nacht weer zonder beperkingen open. Het is een moment waar lang op is gewacht en naar is uitgekeken. Als gemeente is dit dan ook de uitgelezen kans om de nacht te ondersteunen en nieuw elan te geven. Dit is broodnodig, gezien de gedwongen sluiting van twee jaar tijdens de coronacrisis, maar ook daarvoor waren er al punten die nodig moesten worden aangepakt. Het nachtleven speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van Den Haag op maatschappelijk, cultureel en economisch niveau. Het nachtleven is de plek waar verschillende geledingen van de bevolking elkaar ontmoeten, waar de Haagse pophistorie wordt doorgegeven en creatief talent verder wordt ontwikkeld. De nacht als product is voor veel steden in Europa de laatste tien jaar erg belangrijk geworden. Een aantrekkelijke nacht draagt bij aan een aantrekkelijke stad. Juist voor doelgroepen die Den Haag aan zich wil binden zoals studenten, young professionals en creatieve startende bedrijven is een aantrekkelijk uitgaansleven een belangrijke voorwaarde om zich hier te vestigen.

Hierdoor wordt de nacht niet langer als problematisch gezien, maar als wezenlijk onderdeel van een attractieve stad, als bakermat van nieuw cultureel talent en een vrijplaats voor iedereen om zichzelf te zijn en te ontwikkelen. Deze startnotitie brengt de belangrijkste vraagstukken rondom de nacht in Den Haag in kaart, in opmaat naar de coalitieonderhandelingen vanaf maart en het opstellen van de uiteindelijke Nachtvisie inclusief uitvoeringsagenda. De gemeente Den Haag wil met de Nachtvisie een impuls geven aan het nachtleven, ruimte bieden aan nieuwe initiatieven en experimenten, en de mogelijkheden onderzoeken voor meer hybride en flexibelere vormen van regelgeving. Voortraject Dit document is een startnotitie. Het is tot stand gekomen op basis van gesprekken met de nachtburgemeester en een select gezelschap van vertegenwoordigers van de nachtsector in Den Haag. Het doel van dit document is het verkennen van de problematiek en om daarnaast oplossingsrichtingen uiteen te zetten De oplossingsrichtingen zijn stuk voor stuk grote vraagstukken met een grote mate van complexiteit. Dit vraagt dan ook om een uitgebreider (participatie)traject later in het jaar, om tot een voldragen Nachtvisie te komen met het ambitieniveau dat Den Haag nodig heeft en wat goed zal aansluiten bij een attractieve stad.

Bij de totstandkoming van de Nachtvisie is het belangrijk om een verscheidenheid aan mensen een stem te geven om zo tot een compleet en breed gedragen Nachtvisie en uitvoeringsagenda te komen. We zullen dan ook spreken met de nachtsector, het publiek en andere belanghebbende organisaties en inwoners van de stad. Een dergelijke Nachtvisie vraagt ook een aantal keuzes van het nieuwe stadsbestuur. Dit document vormt, samen met het coalitieakkoord en het nog te volgen participatietraject, de basis voor de Nachtvisie. Wat is het belang van de nacht voor de stad? Attractieve stad: een aantrekkelijke nacht draagt bij aan een aantrekkelijke stad. Aantrekkelijk voor de huidige inwoners van Den Haag en voor doelgroepen die Den Haag aan zich wil binden zoals studenten, young professionals en creatieve (startende) bedrijven is een aantrekkelijk nachtleven een belangrijke voorwaarde om zich hier te vestigen. Toen PIP bij wijze van grap in 2019 aankondigde te gaan sluiten, stonden social media op hun kop. “Ik ga verhuizen!” was een veelgehoorde reactie. Dit voorbeeld toont anekdotisch aan dat nachtcultuur voor grote groepen een belangrijke voorwaarde is om zich in een stad te vestigen. Den Haag kan als studentenstad, maar ook als aantrekkelijke en inclusieve woonplaats voor de rest van de inwoners, alleen slagen met een goed nachtleven voor alle doelgroepen.

Sociaal: de nacht vormt een belangrijke uitlaatklep, maar het biedt ook een thuishaven voor de inwoners van Den Haag. In de nacht vinden mensen een community om bij te horen en zich thuis te laten voelen.

Waar je kunt afwijken van de norm, in relatieve anonimiteit, en zonder te worden veroordeeld. De nacht is een belangrijk onderdeel van het mentaal welbevinden van jong en oud. Daarnaast versterkt de nacht de sociale cohesie en draagt het bij aan een inclusieve stad waar plek is voor iedereen. Cultureel: de nacht is een wezenlijk onderdeel van de cultuursector: in de nacht ontstaat de underground en is er ruimte voor experiment en ontstaan nieuwe cultuurvormen die tot uiting komen overdag. Dit draagt bij aan het makersklimaat en het behoud van talent voor de stad. Talent dat overdag ook buiten de cultuursector een bijdrage levert aan de economie. Economisch: er is sprake van directe werkgelegenheid: barpersoneel, dj’s, technici, beveiligers, etc. Maar er is ook een spin-off naar taxichauffeurs, schoonmakers, bookers, platenlabels, enz. Het gaat om toegankelijke werkgelegenheid, die onderdeel vormt van een netwerk waarbinnen men zich kan doorontwikkelen. Daarnaast heeft de nacht een belangrijke optiewaarde: het feit dat de mogelijkheid er is, maakt dat Den Haag een aantrekkelijke stad is voor de inwoners en mensen van buitenaf. Huidige situatie en problemen Nachtleven in Den Haag Het nachtleven in Den Haag komt in vele verschijningsvormen, zoals ook de inwoners van Den Haag niet over een kam te scheren zijn.

Van commerciële initiatieven die vooral gericht zijn op horeca-omzet, tot culturele broedplaatsen met een innovatieve programmering die zijn doorslag kan vinden in het culturele aanbod overdag. De mogelijkheid om in de vijf uitgaanskernen de hele nacht open te zijn wordt nauwelijks gebruikt door de gevestigde horecazaken, terwijl er culturele initiatieven zijn die graag de hele nacht open willen zijn, maar geen locatie in de uitgaanskernen kunnen betalen. De scheidslijn tussen nachthoreca en nachtcultuur is vaak niet duidelijk, en dat leidt ertoe dat ook beleidsmatig de gemeente soms tegenstrijdig te werk gaat. In deze startnotitie maken we dat onderscheid dan ook niet, maar stellen we voor een aantal inhoudelijke kaders in de Nachtvisie op te nemen waaraan we nieuwe initiatieven kunnen toetsen om zo tot een aanbod te komen dat past bij Den Haag en dat de stad ondersteunt. Overdag heeft Den Haag het imago van de ‘internationale stad van vrede en recht’, waar dingen binnen de norm gebeuren. In de nacht kan daarvan worden afgeweken. De nacht vindt nu vooral plaats in de uitgaanskernen in het centrum en in de zomer op Scheveningen. Van oudsher is Den Haag niet de stad van grote bekende clubs, maar van kleinere underground initiatieven. Uitstralen dat Den Haag niet saai of braaf is, als onderdeel van de identiteit van Den Haag zal het nachtleven ten goede komen.

Impact corona De impact van corona op de nacht is enorm en moeten we niet onderschatten nu alles weer open is. De sluiting van de sector heeft ertoe geleid dat het aanbod is verkleind en dat alleen de grote spelers hebben kunnen overleven (bijvoorbeeld de sluiting van Het Magazijn). Daarnaast is er sprake van een grote uitstroom van personeel, met name vaktechnici en kunstenaars. Tijdens de sluiting hebben veel ondernemers schulden opgebouwd en zijn daarmee in een kwetsbare positie beland. Wet- en regelgeving Een van de belangrijkste vraagstukken die op dit moment voor de nacht speelt, is de beschikbaarheid van nachtontheffingen. Nachtontheffingen worden alleen verlengd bij horeca-inrichtingen die er al een hebben. Nieuwe nachtontheffingen worden, ter bescherming van het woon- en leefklimaat, niet verleend. Hierdoor is het aantal locaties voor nachtcultuur beperkt en bovendien heeft dit een prijsopdrijvend effect. Vanuit de sector is er een grote roep om meer flexibiliteit en tijdelijke oplossingen om zo toch tot een nachtelijke programmering te komen, al dan niet op tijdelijke basis en buiten de bestaande uitgaanskernen. Het is evident dat in een periode van het etmaal waarin veel mensen willen slapen, een goede oplossing moet worden gevonden voor (geluids)overlast. En ook moeten de randvoorwaarden worden gecreëerd zodat de nacht op een veilige manier kan worden beleefd.

Maar in de ogen van de sector wordt in deze afweging vaak gekozen voor een kleine groep mondige inwoners, en delft het belang van de nacht voor de rest van de stad het onderspit.

Vanuit de gemeente wordt bij het mogelijk maken van initiatieven in de nacht momenteel vooral gekeken naar praktische zaken als overlast, veiligheid, openingstijden, enz., maar de toegevoegde waarde voor de stad is nog geen criterium. Hoe kunnen we vanaf hier verder bouwen? Er zijn verschillende manieren waarop de gemeente de nacht een impuls kan geven. Deze variëren van het aanpassen van regelgeving, stimuleren van nieuwe initiatieven en het omarmen van de nacht als cultuurdiscipline met bijbehorend toetsingskader. Concreet komt het neer op: 1.

Flexibele regelgeving: doordat gemeentelijke regels en besluiten vaak permanent van aard zijn en minder rekening wordt gehouden met maatwerk, worden experimenten en tijdelijke initiatieven bemoeilijkt. Door te kijken naar tijdelijke oplossingen, zoals een tijdelijke of voorwaardelijke nachtontheffing, tijdelijke afwijking van het bestemmingsplan, een “nachtje”1 in plaats van een “verlaatje”, het incidenteel kunnen afwijken van geluidsnormen, enz. ontstaat een klimaat waarin experimenten getoetst kunnen worden voordat een meer permanente oplossing wordt gevonden. We geven initiatieven een kans om zich te bewijzen en te groeien op basis van vertrouwen. Dit vraagt om een gemeentelijk afwegingskader waarbij het nog te volgen participatietraject ook van groot belang is om alle belangen zorgvuldig af te kunnen wegen. Uiteindelijk zal dit ook zijn weerslag moeten vinden in o.a. de APV.

2.

Inhoudelijk toetsingskader voor nachtontheffingen: voorwaarde voor nieuwe nachtontheffingen is en blijft het kunnen aantonen dat de exploitatie geen nadelige invloed heeft op de openbare orde of op het woon- of leefklimaat in de naaste omgeving van de horeca-inrichting. Om de wenselijkheid en de mogelijke overlast van een initiatief beter te toetsten kan ook gekeken worden naar de betekenis voor de stad of bepaalde doelgroepen, de artistieke kwaliteit en de toegevoegde waarde ten opzichte van het bestaande aanbod. Door een integrale benadering van bestaande en nieuwe criteria, ontstaat de mogelijkheid om ruimte te bieden aan experimenten en initiatieven die nu tussen wal en schip vallen.

3.

Plek geven in het cultuurbeleid: de nacht is een wezenlijk onderdeel van het culturele ecosysteem. Een aantal nachtcultuur-organisaties zoals PIP en The Grey Space zijn opgenomen in het MJB 2021-2024. Dit is vooral op basis van de artistieke waarde van deze specifieke organisaties gebeurd, dan dat het stimuleren van nachtcultuur een beleidsuitgangspunt was. Door de nacht een plek te geven in de totstandkoming van het MJB 2025-2028, ontstaan er ook kansen voor nieuwe initiatieven en broedplaatsen.

4.

Locaties buiten de uitgaanskernen mogelijk maken: aansluitend op flexibele regelgeving en inhoudelijke toetsingskaders, is het van belang de nacht letterlijk meer ruimte te bieden door buiten de bestaande uitgaanskernen mogelijkheden te creëren. Daarmee worden ook de problemen rond overlast verspreid en niet buitenproportioneel op één gebied gecentreerd. De rafelranden van de stad zijn daar bij uitstek voor geschikt. Bij gebiedsontwikkeling moet ook plaats zijn voor de nacht. Nachtcultuur kan deze gebieden aanjagen en opwaarderen. Een locatiescan wordt uitgevoerd om mogelijke locaties voor nachtcultuur in kaart te brengen. Een voorbeeld is INTER-CITY, het initiatief van PIP om een plek voor dag- en nachtcultuur te ontwikkelen. Daarnaast moet er snel duidelijkheid komen over de gewenste uitbreiding van het Paard met een stadspodium.

5.

Voorlichting / Horecastewards: in de nacht gedragen mensen zich anders dan overdag. De relatieve anonimiteit, het donker, het ontsnappen aan dagelijkse stress en de invloed van alcohol en verdovende middelen, maken dat er soms onveilige of overlast gevende situaties kunnen ontstaan. Zeker voor de “coronageneratie” voor wie de nacht een nieuw fenomeen is, zijn goede rolmodellen en voorlichting belangrijk. De sector beseft dat ze daarin een verantwoordelijkheid hebben. De gemeente kan de nacht in goede banen leiden door voorlichting te ondersteunen, maar zeker ook door de inzet van horecastewards, die zorgen dat de nacht veilig en gezellig verloopt. Deze horecastewards zullen de politie natuurlijk niet vervangen, maar zullen wel de druk op de

1 Met een verlaatje worden langere openingstijden een beperkt aantal keer per jaar mogelijk gemaakt. Vanuit de sector komt het idee voor een ‘nachtje’ als opvolger van het verlaatje, waarbij helemaal geen sluitingstijden gelden.

politiecapaciteit verminderen. De horecastewards zijn nu alleen in drie uitgaanskernen actief. Voor locaties daarbuiten kunnen andere veiligheids- en overlastbeperkende maatregelen worden ingezet. 6.

Plek geven in de organisatie: binnen de gemeentelijke organisatie is er niet één afdeling verantwoordelijk voor de nacht. Dat is in principe niet erg, want iedere dienst heeft eigen disciplines, maar leidt wel tot een versnipperde aanpak en eventueel tegenstrijdig beleid. Het is daarom belangrijk om de nacht een structurele plek in de gemeentelijke organisatie te geven.

7.

Plek geven in het imago van de stad: Den Haag profileert zichzelf als de internationale stad van vrede en recht en als Stad aan Zee. Daarnaast komt in de stadsmarketing vaak het profiel ‘cultuur aan zee’ terug. De nacht komt in die uitingen nu nog niet naar voren, en dat terwijl Den Haag toch echt een unieke underground scene heeft. Dat biedt een uitgelezen kans om Den Haag te onderscheiden als aantrekkelijke en levendige stad.

8.

24-uurs economie: nachtcultuur staat niet op zichzelf. Om een goed verloop van de nacht te kunnen faciliteren, moet ook gekeken worden naar een veilige en goed verlichte omgeving, goed openbaar vervoer en 24-uursvoorzieningen om te zorgen dat alle inwoners van Den Haag, en niet alleen maar degenen die in of rond het centrum wonen, kunnen genieten van al het moois wat de nacht te bieden heeft.

Vervolg De manieren waarop de gemeente de nacht zou kunnen stimuleren, zoals hierboven omschreven, vragen op een aantal punten om beleidswijzigingen. Op 16 maart 2022 vonden de gemeenteraadsverkiezingen plaats. Daarna volgen de coalitieonderhandelingen. Afhankelijk van de uitkomsten daarvan en de ambities van het nieuwe stadsbestuur, kan worden bepaald op welke manier nieuw beleid ten aanzien van de nacht kan worden uitgewerkt, waar de quick wins liggen en welke vraagstukken meer werk vereisen. De periode mei-juni wordt gebruikt om verder onderzoek te doen naar de staat van de Haagse nacht: Welk aanbod is er en voor welke doelgroep? Hoeveel nachtontheffingen zijn er, waar bevinden die zich, en hoe worden die benut? Op welke locaties vindt overlast plaats en wat zijn de kenmerken daarvan? Welke nieuwe initiatieven zijn er? Welke bestaande initiatieven zitten in de knel? Welke nieuwe locaties zijn mogelijk geschikt? Enzovoort. Door een helder overzicht te creëren van de huidige stand van de Haagse nacht kunnen eventuele wijzigingen sneller worden doorgevoerd en zal het voor het nieuwe stadsbestuur duidelijker zijn waar de knelpunten liggen. Zodra bekend is wat de ambities van het nieuwe stadsbestuur voor de nacht zijn, liggen er alle ingrediënten om samen met de stad te gaan bepalen hoe we deze ambities gaan bereiken.

We werken toe naar een Nachtvisie waarin we de ambities voor de nacht laten zien en een concreet uitvoeringsplan presenteren om de nacht te versterken.