RIS312055 Bijlage Protocol sparen van bomen bij rioolvervanging

Protocol sparen van bomen bij rioolvervanging

Inleiding Bij de vervanging van riolering wordt rekening gehouden met bomen en met veel andere zaken. Er wordt zoveel mogelijk een wijkgerichte aanpak gehanteerd of werk-met werk gemaakt: afstemming en samenwerking met andere ingrepen in de stad zoals wegonderhoud en herinrichtingen. Dit heeft als voordelen: meer mogelijkheden tot maatwerk, het benutten van kansen voor afkoppelen, het scheiden van waterstromen en klimaatadaptatie, waaronder de aanleg van waterberging en vergroening. Het combineren van werkzaamheden beperkt overlast voor bewoners en bedrijven levert schaalvoordelen bij de aanbesteding. Dit protocol beschrijft de werkwijze en afwegingen die worden gemaakt om bomen te sparen als de riolering moet worden vervangen.

Ambitie Bij de vaststelling van het Integraal Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 is de volgende ambitie verwoord: We streven bij rioolvervangingsprojecten naar het sparen van bomen. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het volschuimen van oude rioolbuizen of het relinen van de oude leiding. In de looptijd van dit GRP zal circa 80 km riolering worden vervangen of gerelined. Voor alle bomen in de stad geldt dat we er bij rioleringswerkzaamheden zo voorzichtig mogelijk mee om gaan en ze duurzaam willen behouden. Ook tijdens de uitvoering van de werkzaamheden worden de te behouden bomen beschermd en wordt bij droogte extra aandacht besteed aan het water geven en bedekt houden van de wortels met grond. Door zorgvuldige afwegingen en het zoeken naar alternatieven blijven bomen zoveel mogelijk gespaard. Helaas kan dit niet altijd en is het soms nodig om bomen te vervangen.

Invloed van rioolwerkzaamheden op bomen Voor het vervangen van een riool is naast het graafwerk zelf ook aan beide zijden van het riool werkruimte en een veiligheidszone nodig. Daarnaast worden bij het vervangen van het hoofdriool ook de zogenoemde huis- en kolkaansluitingen vervangen. Deze verbinden de woningen en kolken met het hoofdriool. Al deze graafwerkzaamheden hebben mogelijk invloed op de wortels van bestaande bomen. Om hiervan een indruk te krijgen is in figuur 1 een schematische weergave van de ondergrond in een woonstraat te zien.

Figuur 1 Schematische weergave van de ondergrond in een woonstraat

Rioolvervanging en Routeboek Stadsbomen in Projecten Samen met de Nota Stadsbomen is in het voorjaar van 2021 het Routeboek Stadsbomen in projecten door de raad vastgesteld (RIS307827). Het Routeboek beschrijft de werkwijze voor het uitvoeren van Projecten rond Stadsbomen in de bestaande en de ontwikkelende stad. Door voor rioleringsprojecten vanaf de initiatieffase de in het Routeboek genoemde stappen te doorlopen ontstaat een afgestemde werkwijze. Als de riolering aan vervanging toe is, is het vertrekpunt dat deze op dezelfde locatie wordt teruggelegd. Een belangrijke eerste stap is dan: het uitvoeren van een Boom Effect Analyse (BEA). Deze wordt opgesteld voor het bepalen van het effect van het vervangen van het riool op de levensverwachting van bomen. Volgens het Routeboek wordt de BEA bij ieder project standaard uitgevoerd. Deze onafhankelijke analyse wordt gebruikt om in overleg met de groenbeheerder te bepalen welke maatregelen genomen moeten worden. Vervolgens wordt op basis van de afstand van de bomen tot het riool en de toekomstverwachting (verwachte restlevensduur) van de bomen na uitvoering van de werkzaamheden, bepaald of de bomen behouden kunnen worden of niet. Het uitgangspunt van de gemeente is om boom-besparend te ontwikkelen. We gaan in principe voor behoud van bomen.

Maar als één of meerdere bomen binnen het project een slechte of matige conditie hebben en op een slechte groeiplaats staan, dan kan een nieuwe boom met een goede groeiplaats veel meer toekomstwaarde hebben voor de stad. Een nieuwe groeikrachtige gezonde boom draagt immers op termijn aanzienlijk meer bij aan de ecosysteemdiensten voor zijn omgeving dan een boom in een mindere toestand zonder goed perspectief .

De volgende richtlijnen worden daarbij gehanteerd: •

Afstand van de boom tot het riool is voldoende (beperkte wortelschade, geen gevaar voor instabiliteit)  De verwachte restlevensduur van de boom is voor en na de werkzaamheden meer dan 15 jaar. De boom wordt behouden waarbij groeiplaatsverbetering wordt toegepast.  De verwachte restlevensduur van de boom is voor de werkzaamheden meer dan 15 jaar maar na de werkzaamheden minder dan 15 jaar. Uitgangspunt is dat de boom moet worden vervangen door een jonge groeikrachtige boom met een goede groeiplaats. Eventueel kan maatwerk (bijvoorbeeld in het geval van bijzondere bomen) worden toegepast in overleg met de groenbeheerder om de bestaande boom te handhaven.  De verwachte restlevensduur van de boom is voor de werkzaamheden minder dan 15 jaar. De boom wordt in principe gelijk vervangen door een jonge groeikrachtige boom met goede groeiplaats door groenbeheer (werk-met-werk).

•

Afstand van de boom tot het riool is onvoldoende (teveel wortelschade of gevaar voor instabiliteit)  De verwachte restlevensduur van de boom is voor de werkzaamheden meer dan 15 jaar en de boom is verplantbaar. De boom wordt (tijdelijk) verplant en zo mogelijk na de rioolwerkzaamheden weer terug geplant.  De verwachte restlevensduur van de boom is voor de werkzaamheden meer dan 15 jaar maar de boom is niet verplantbaar. Onderzoek moet uitwijzen of er een alternatief mogelijk is voor de vervanging van de riolering (zie hieronder).  Als er een alternatief mogelijk is kan de boom worden behouden.  Is er geen alternatief mogelijk dan moet de boom worden vervangen.  De verwachte restlevensduur van de boom is voor de werkzaamheden minder dan 15 jaar. De boom wordt vervangen.

Wortelopdruk Bij het opstellen van de BEA wordt ook onderzocht of er sprake is van wortelopdruk en het effect hiervan tijdens en na het herbestraten na rioolwerkzaamheden. Extreme wortelopdruk die niet valt op te heffen en een blijvend effect zal houden op de kwaliteit van de bestrating en daarmee veiligheid van de gebruiker, is een extra reden om bomen te moeten vervangen. Alternatieven voor rioolvervanging Een alternatief voor het vervangen van het bestaande riool is dat deze niet wordt verwijderd maar het nieuwe riool in een nieuw tracé wordt gelegd. Door de drukke ondergrond is dit echter vaak niet mogelijk en het betekent ook nog een extra loze leiding in de toch al schaarse ondergrond.

Een ander alternatief is rioolrenovatie (relinen). Hierbij wordt een kous in het bestaande riool gebracht waarmee de levensduur wordt verlengd. Dit moet wel technisch (teveel aantasting, niet sterk genoeg) en functioneel (buis is te klein, buis loopt niet goed af) mogelijk zijn en veel meerwaarde hebben (met name voor de bomen) omdat de huisaansluitingen vaak ook vervangen moeten worden waardoor alsnog schade aan bomen vaak onvermijdelijk is (zie figuur 2). Als gevolg van de vervanging van de huisaansluitingen moet de weg dan alsnog geheel open, wat overlast veroorzaakt. Tenslotte is de verwachte levensduur van een gerelined riool minder dan van een nieuw riool (50 in plaats van 80 jaar).

Afronding Dit protocol beschrijft de werkwijze en de afwegingen die worden gemaakt voor het behoud van zoveel mogelijk bomen bij rioolvervanging. Figuur 2 Vervangen van een huisaansluiting