RIS311892 Bijlage
Tekst van het document
Onderzoeksrapport DSO/Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek
MONITOR TOERISME 2020
Onderzoeksrapport DSO/ Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek
MONITOR TOERISME 2020
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
1
COLOFON Uitgave Gemeente Den Haag DSO / Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek Januari 2022 Afbeeldingen De afbeeldingen in deze monitor zijn afkomstig uit de beeldbank van het Haags Gemeentearchief en The Hague Marketing Bureau Inlichtingen DSO / Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek Henk van Andel (06-11326198 / henk.vanandel@denhaag.nll) DSO / Economie Judith van Delft (06-25775344 / judith.vandelft@denhaag.nl De Dienst Stedelijke Ontwikkeling aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid inzake het gebruik en toepassing van de gepresenteerde gegevens. Afwijkingen in absolute aantallen en % kunnen worden veroorzaakt door afronden. Bij gebruik van cijfers is bronvermelding verplicht.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
2
INHOUDSOPGAVE
1 1.1. 1.2. 1.3.
Toeristische sector ........................................................................................ 5 Inleiding ........................................................................................................... 5 Trends en ontwikkelingen ................................................................................ 7 Toeristische gebieden in Den Haag ................................................................. 9
2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5
Bezoekers en bestedingen.......................................................................... 14 Inleiding ......................................................................................................... 14 Toeristisch bezoek ......................................................................................... 14 Verblijfsbezoek .............................................................................................. 20 Totale toeristische bestedingen ..................................................................... 26 Imago ............................................................................................................ 26
3 3.1 3.2 3.3
Attracties en bioscopen .............................................................................. 28 Inleiding ......................................................................................................... 28 Aanbod attracties en bioscopen ..................................................................... 29 Bezoekersaantallen attracties en bioscopen .................................................. 29
4 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Kunst en cultuur .......................................................................................... 31 Inleiding ......................................................................................................... 31 Aanbod musea .............................................................................................. 31 Bezoekersaantallen musea............................................................................ 32 Aanbod theaters ............................................................................................ 33 Bezoekersaantallen theaters ......................................................................... 34
5 5.1 5.2 5.3
Evenementen ............................................................................................... 35 Inleiding ......................................................................................................... 35 Aanbod evenementen.................................................................................... 35 Bezoekersaantallen evenementen ................................................................. 36
6 6.1 6.2 6.3
Zakelijke bezoeken ...................................................................................... 38 Inleiding ......................................................................................................... 38 Aanbod congreslocaties ................................................................................ 38 Ontwikkeling (bezoekers)aantallen congressen ............................................. 38
7 7.1 7.2 7.3 7.4
Effecten van toerisme ................................................................................. 40 Inleiding ......................................................................................................... 40 Ontwikkeling directe werkgelegenheid toerisme ............................................ 41 Ontwikkeling directe en indirecte werkgelegenheid toerisme ......................... 42 Toerisme voor een attractieve stad ................................................................ 43
Bijlage: begrippen en definities .................................................................. 48
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
3
Gesloten Bijenkorf tijdens coronalockdown 2020. Foto: Marketing Haagse Binnenstad – Minou Spliet
Grote Markt tijdens coronalockdown 2020. Foto: Marketing Haagse Binnenstad – Minou Spliet
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
4
1 TOERISTISCHE SECTOR 1.1
INLEIDING Den Haag heeft een rijke historie op het gebied van toerisme. Toen de stad omstreeks 1230 werd gesticht door graaf Floris IV van Holland, was de ligging aan zee al een aangename vestigingsvoorwaarde voor het grafelijke hof. Met de permanente aanwezigheid van de adel in Den Haag, ontstond een klasse die tijd en geld had voor vermaak. In de loop van de tijd zijn mensen uit alle windstreken naar de stad gekomen. In 1818 richtte Jacob Pronk het eerste badhuis van Nederland op in de duinen bij Scheveningen. Mede dankzij de Scheveningse handelsgeest, het regeringscentrum en toonaangevende internationale instellingen, heeft de badplaats zich sinds 1818 ontwikkeld tot de bekendste en grootste badplaats van Noordwest Europa. Ook (inter)nationale toeristen worden aangetrokken door onze ligging aan zee en historische binnenstad met koninklijke allure. Maar ook het culturele aanbod, winkelaanbod, de horeca en evenementen zijn belangrijke bezoekredenen. In deze Monitor Toerisme wordt cijfermatig inzichtelijk gemaakt wat de ontwikkelingen zijn van het toerisme. Coronapandemie en herstel bezoekerseconomie De United Nations World Tourism Organisation (UNWTO) voorspelde in 2019 nog dat het wereldwijd aantal reizigers de komende jaren verder zou toenemen.
Toerisme zorgt wereldwijd voor 10% van het BBP en één op de 11 banen, waarmee de sector tegenwoordig net zo belangrijk is voor de wereldeconomie als de voedselof automobielindustrie.1 De wereldwijde uitbraak van het coronavirus (COVID-19) heeft de wereld in 2020 echter tot stilstand gebracht. De toeristische sector is één van de zwaarst getroffen economische sectoren2. Activiteiten op plekken waar mensen samen komen lagen onder een vergrootglas, attractieparken, musea en horecaondernemingen werden tijdelijk gesloten en evenementen geannuleerd. Dat betekent ook dat de reisbereidheid in verschillende delen van de wereld snel is gekrompen. Het aantal bezoekers en toeristische bestedingen in 2020 en 2021 zijn dan ook drastisch gedaald. De UNWTO heeft overheden dan ook opgeroepen om het toerisme, de ruggengraat van veel economieën, te ondersteunen.3 Landelijke ontwikkelingen toerisme In het eerste kwartaal van 2020 verliep het verblijfstoerisme nog volgens een normaal patroon. In maart werd de lock-down aangekondigd, waarna het aantal overnachtingen in Nederland sterk afnam in vergelijking met eerdere jaren. In totaal verbleven in 2020 slechts 27,6 miljoen gasten in Nederlandse logiesaccommodaties, 40 procent minder dan in 2019. Het aantal buitenlandse gasten daalde zelfs met 65 procent. Het wegblijven van buitenlandse hotelgasten was vooral goed zichtbaar in de grote steden.
De omvang van de toeristische bestedingen steeg in de afgelopen jaren hard en had in 2019 een omvang van ruim 90 miljard euro. In 2020 daalde de totale bestedingen naar circa 52 miljard euro, een daling van 43 procent4. 1
United Nations World Tourism Organization (UNWTO), 2018 United Nations World Tourism Organization (UNWTO), 2020 3 United Nations World Tourism Organization (UNWTO), 2020 4 Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), 2019 2
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
5
Belangrijkste ontwikkelingen toerisme Den Haag De coronacrisis heeft zo ook een zware impact gehad op de ondernemers in de stad. Het aantal toeristische bezoeken liep terug met 35% (totaal 6,3 miljoen), het aantal verblijfsgasten in lokale hotels is gehalveerd (totaal 518.000) en de totale toeristische bestedingen zijn gedaald met 48% naar een totaal van € 321,3 miljoen. Om de gevolgen voor de bezoekerseconomie in Den Haag zoveel mogelijk te beperken is in 2020 de marketingcampagne ‘zee van ruimte’ ontwikkeld. Den Haag heeft niet (zoals de meeste steden) alleen een toeristisch centrum, maar bestaat uit verschillende toeristische kerngebieden met een kustlijn van circa 11 kilometer. Met de campagne ‘Zee van ruimte’ werden bezoekers geïnspireerd om rustigere delen van de stad op een veilige wijze te ontdekken. Deze campagne liep ook in 2021 door. Op drukke plekken, zoals natuurgebieden, boulevard en de binnenstad werden speciale hosts ingezet om de drukte te reguleren en daarmee een bijdrage te leveren aan de veiligheid op straat en mensen te stimuleren om de coronamaatregelen na te leven. Daarnaast werden piccolo’s ingezet om bezoekers gastvrij te ontvangen in toeristische gebieden en te informeren over rustigere plekken in de stad. Belang toerisme voor Den Haag Toerisme wordt (los van de coronacrisis) steeds belangrijker voor steden.
Bestedingen van bezoekers van buiten de stad geven de lokale economie een impuls. Dit zorgt voor bestedingen in winkels, attracties, horeca, etc. en ook voor indirecte inkomsten bij toeleveranciers en dienstverleners. Toerisme zorgt daarmee zowel direct als indirect voor werkgelegenheid voor met name praktisch opgeleide Hagenaars. Door deze bestedingen dankt ruim één op de 8Hagenaars zijn of haar baan direct of indirect aan de vrijetijdseconomie. Naast economische voordelen, zorgt toerisme ook voor meer reuring, een levendig straatbeeld en een hoogwaardig voorzieningenniveau in de stad: meer attracties, culturele voorzieningen, evenementen, aantrekkelijke horeca en winkels en minder leegstand. Toerisme kan daarmee een bijdrage leveren aan de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de stad. Onderzoeksverantwoording monitor toerisme De ontwikkelingen in de toeristische sector gaan snel. Om de ontwikkelingen goed te kunnen volgen, wordt deze Monitor Toerisme jaarlijks opgesteld. De monitor biedt inzicht in de trends die zich voordoen en in de ontwikkelingen van de sector. Met voorliggende rapportage wordt een breed spectrum van de vrijetijdseconomie cijfermatig in beeld gebracht. Hierbij gaat het om zowel dag- en verblijfsbezoeken als zakelijke bezoeken waarbij gebruik wordt gemaakt van leisure-voorzieningen.
De rapportage brengt voor de periode 2016-2020 in beeld wat Den Haag te bieden heeft (aanbod), wat het gebruik van het aanbod is (bezoekersaantallen) en het belang van de sector voor de lokale economie en werkgelegenheid (bestedingen). Hoewel met de rapportage wordt getracht een zo volledig mogelijk beeld te schetsen van de ontwikkelingen, is deze niet uitputtend. De monitor bouwt voort op de Monitor Toerisme 2015-2019. Met de in 2019 nieuw vastgestelde strategie toerisme 2020-2025 (RIS 302975) is de monitor toerisme op een aantal onderdelen gewijzigd ten opzichte van vorige edities, zodat deze aansluit op het nieuwe beleid. Zo is onder meer hoofdstuk 7 uitgebreid met informatie over het leefklimaat en de stadstrots, wordt de totale economische waarde van toerisme beschreven, de effecten van toerisme op leefbaarheid in de stad, en zijn resultaten uit het Koopstromenonderzoek toegevoegd over de niet-dagelijkse bestedingen in de binnenstad vanuit de regio. De cijfers in de monitor toerisme zijn o.a. gebaseerd op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek en het Toeristisch bezoek aan steden (TBAS) van NBTC-
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
6
NIPO Research (onafhankelijke onderzoeksbureaus). De gemeente Den Haag heeft geen invloed op de meetwijze en uitkomsten van deze onderzoeken. Omdat de opzet en de steekproef van het TBAS-onderzoek 2017 ingrijpend zijn gewijzigd, is een trendbreuk ontstaan. Hierdoor zijn cijfers van toeristische bezoeken niet goed vergelijkbaar met de jaren voor 2017. Daarom wordt alleen gerapporteerd over de jaren 2017-2020. Sinds de aanpassing van het onderzoek worden de toeristische bezoeken aan de binnenstad, Scheveningen en Kijkduin onderzocht. Hiermee kunnen we de groei over de jaren overzichtelijk rapporteren en vergelijken met het totaal, wat ook vergelijkbaar is met andere grote steden. Afbakening De focus van deze publicatie ligt op toerisme en leisure-voorzieningen met een regionale of landelijke aantrekkingskracht. Voorzieningen als zwembaden, golfbanen en (groen)voorzieningen in de openbare ruimte (parken, pleinen, monumenten, fiets- en wandelpaden, etc.) zijn niet opgenomen in deze publicatie maar dragen natuurlijk ook bij aan het toeristische aanbod. Daarnaast is detailhandel buiten beschouwing gelaten, ook al maakt een deel van de detailhandel nadrukkelijk onderdeel uit van het toeristische product. Periodiek verschijnt er over detailhandel een afzonderlijke detailhandelsmonitor, waarin de belangrijkste ontwikkelingen op dit gebied uitgebreid staan beschreven (RIS301527).
Uiteraard vormt het winkelende publiek wel onderdeel van de bezoekers van Den Haag en de bestedingen die dit bezoek genereert. In hoofdstuk 2 wordt hier daarom nog kort op ingegaan. 1.2
TRENDS EN ONTWIKKELINGEN Hieronder worden enkele belangrijke trends en ontwikkelingen toegelicht.5 Toerisme en de coronacrisis Tot en met 2019 groeide het toerisme in Nederland sterk. Een voorzichtige schatting van het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) was dat het toerisme in Nederland in de periode 2017-2030 in totaal met 50% groeit, naar 29 miljoen internationale verblijfsbezoekers6. Of die groei (ondanks de coronacrisis) alsnog wordt gehaald, hangt van veel factoren af, zoals mondiale economische ontwikkelingen, maar ook lokale investeringen in het toerisme. Veel landen hebben in maart 2020 beperkende maatregelen doorgevoerd om de coronapandemie tegen te gaan. Het (internationale) reisverkeer werd aan banden gelegd, met gevolgen, o.a. voor de luchtvaart. Het passagiersvervoer van en naar de vijf nationale luchthavens is bijna stil komen te liggen. De gemiddelde bezettingsgraad per vlucht kelderde van 82 procent in april 2019 naar 29 procent in april 2020. Dit heeft grote impact op de economie. Het Centraal Planbureau (CPB) gaf in een rapportage in augustus 2020 nog aan dat de kans groot is dat het bruto binnenlands product (bbp) langdurig of zelfs permanent lager blijft dan verwacht als gevolg van de coronacrisis. Dit was gebaseerd op het feit dat er na de meeste diepe recessies langdurige schade is, ongeacht de oorzaak van de recessie.
In recenter nieuws van juni 2021 geeft het Centraal Planbureau aan dat de vooruitzichten voor de Nederlandse economie gunstiger zijn. De economie herstelde zich snel toen het aantal besmettingen afnam en de vaccinatiegraad toenam. Het CPB verwacht een groei van de economie in 2021 en 2022 van ruim 3% per jaar en verwacht dat de werkloosheid in 2022 5 6
Trendrapport toerisme, recreatie en vrijetijd, 2018 (Pleisureworld NRIT en CBS, 2018) Perspectief 2030 Bestemming Nederland (NBTC Holland Marketing, 2018)
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
7
beperkt blijft tot 4,1%, vrijwel gelijk aan het gemiddelde in 2017-2019 (voor de crisis). Het bbp-niveau komt in 2025 alsnog 1,5% lager uit dan voor de coronacrisis werd voorzien, maar dat is gunstiger dan het negatieve effect van 3% waar eerder van werd uitgegaan. De permanente economische schade van de coronapandemie blijft dus naar verwachting beperkt7. Veranderende reistrends door coronacrisis Naast dat de coronacrisis een grote invloed heeft gehad op de ondernemers in de toerismesector, heeft dit ook een grote invloed gehad op de reisbehoeftes van de consument: Nederlanders hebben vakantie in eigen land opnieuw ontdekt. Trends als lokaal reizen en minder vliegen waren voor de coronacrisis al aanwezig, maar komen nu door de coronacrisis in een stroomversnelling8. De behoefte van vakantie blijft hoog, maar door de onzekerheid door veranderende maatregelen van de regering worden vakanties vaak last-minute geboekt. De tijd tussen oriëntatie en boeken is daarmee ruim korter geworden. De oriëntatie voor bestemmingen in Europa, zoals Spanje, Frankrijk, Italië, Griekenland en Duitsland nemen toe en boekingen naar deze bestemmingen trekken iets aan. Vooral landen die goed bereikbaar zijn met de auto zijn in trek: boekingen voor buitenlandse autovakantiebestemmingen stegen in maart 2021 met 34% ten opzichte van februari 2020.
Eind maart nam de trend echter weer af, omdat consumenten terughoudend zijn door de onzekerheden. Door deze onzekerheid is informatiebehoefte en flexibel boeken belangrijker dan ooit9. Verwachting inkomend toerisme 2021 Het aantal internationale verblijfsbezoekers zal naar verwachting verder dalen ten opzichte van 2020. Het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) verwacht dat Nederland in 2021 6,5 miljoen internationale verblijfsbezoekers ontvangt. Ter vergelijking: in 2019 ontving Nederland nog 10,1 miljoen internationale verblijfsbezoekers. Daarmee verwacht NBTC dus een daling van 68% ten opzichte van een ‘normaal’ toeristisch jaar. NBTC verwacht ook een daling van 20% in de bestedingen van internationale verblijfsbezoekers ten opzichte van 2020. De voornaamste reden hiervoor is dat intercontinentaal reizen momenteel nog steeds niet of nauwelijks mogelijk is. Wat betreft binnenlandse vakanties verwacht NBTC dat Nederlanders in 2021, net als in 2020, meer op vakantie gaan in eigen land. Dit zijn ongeveer 22,3 miljoen binnenlandse verblijfsbezoekers, waarmee alsnog wordt uitgegaan van een daling van 14% ten opzichte van een ‘normaal’ toeristisch jaar10. Digitalisering en deeleconomie De regulering van drukte biedt ook nieuwe kansen en zorgt voor aanbod van nieuwe digitale innovaties.
Denk aan het gebruik van herkenningstechnologie, virtual en augmented reality, robotisering, artificial intelligence, chatbots en open data. Innovatieve technologische oplossingen laten consumenten rustige plekken en tijden zien. Dat zorgt voor een betere spreiding van bezoekers in plaats en tijd, ook conform de regels van RIVM. Met dynamische prijzen en ticketveilingen worden bezoekers bovendien steeds vaker verleid om juist op rustige momenten te komen. Daarnaast kunnen deze technologieën in tijden van de coronacrisis bezoekers op afstand een beeld geven van de bezienswaardigheden. Diverse vrijetijdsbedrijven proberen relevant te blijven door het aanbieden van content thuis. Zo geeft 7
Economische beleidsanalyse (Centraal Planbureau, 2021) Vakantie in eigen land en de toekomst van toerisme (Travelpro 2021) 9 De stand van zaken in de reisbranche: 12 trends (Frankwatching 2021) 10 Prognose juli 2021: toerisme in Nederland 8
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
8
Safaripark Beekse Bergen, via videorangers, les over dieren, deelt de Efteling onride videos, kun je in musea virtueel op bezoek en verzorgen culturele instellingen online voorstellingen.11 Mensen zijn gewend dat informatie altijd overal beschikbaar is met de mobiele telefoon en beslissen steeds vaker pas op de plaats van bestemming, aan de hand van de best beoordeelde attracties, musea en restaurants wat ze gaan bezoeken. Daarmee is het belang van platforms als Tripadvisor groter dan ooit. Zo staan toeristische instellingen steeds weer voor de uitdaging om bezoekers een unieke en gastvrije belevenis te bezorgen. Duurzaamheid wordt belangrijker Duurzaamheid is de afgelopen jaren steeds belangrijker geworden bij bezoekers. Hotels en horecabedrijven kiezen in toenemende mate voor een benadering die zowel maatschappelijk verantwoord is als een gezond milieu- en economisch beleid omvat. Duurzaamheid zal een belangrijke factor gaan worden voor gasten en naar verwachting een rol gaan spelen bij recensie-platformen.12 Steden ontwikkelen steeds meer toeristische initiatieven langs tramlijnen, zodat bezoekers zich gemakkelijk met het OV kunnen verplaatsen. Dit is niet alleen duurzaam, maar draagt ook bij aan een meer rendabele OV-exploitatie. Uit onderzoek van ING blijkt ook dat het bedrijfsleven duurzaamheid nu belangrijker vindt dan voor het uitbreken van de pandemie.
Met name de grootbedrijven zien een sterkere noodzaak om zelf te verduurzamen. Volgens ING gaat het om 79 procent van de bedrijven, waarvan een derde tijdens de crisis daarin zelfs al extra heeft geïnvesteerd. De bedrijven verduurzamen vooral voor een beter milieu, maar ook om kosten te besparen en de toekomst van het bedrijf veilig te stellen13. 1.3
TOERISTISCHE GEBIEDEN IN DEN HAAG Den Haag heeft meerdere toeristische gebieden. Het Centrum, Scheveningen, de Internationale Zone en Kijkduin en omgeving zijn de belangrijkste. Naast deze toeristische kerngebieden zijn er ook gebieden die steeds meer toeristische aantrekkingskracht krijgen onder specifieke doelgroepen, zoals bijvoorbeeld de Binckhorst.
11
NRIT Media, 2020 ING, Trends en Ontwikkelingen in de Leisure Sector, 2020 13 Grotere bedrijven investeren volop in duurzame herstart uit coronacrisis (ING, 2021) 12
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
9
KAART 1.TOERISTISCHE GEBIEDEN IN DEN HAAG
Centrum De binnenstad van Den Haag is een belangrijk visitekaartje voor de stad en kent een zeer hoge dichtheid aan vrijetijdsvoorzieningen, zoals winkels, musea, theaters, horeca en bezienswaardigheden. Enkele gebieden in het centrum spelen in toeristisch opzicht een belangrijke rol. Het Centraal Station en Hollands Spoor zijn belangrijke aankomstplekken met het openbaar vervoer. Daarnaast zijn de paleizen en het Binnenhof van grote waarde voor het toerisme en is het Malieveld van belang omdat hier grote evenementen plaatsvinden. Het Binnenhof wordt vanaf 2021 gedurende een periode van 5 jaar verbouwd en is gedurende die periode (tijdelijk) op een andere wijze te ervaren. De binnenstad heeft diverse sfeergebieden die toeristisch aantrekkelijk zijn, zoals het Hofkwartier en China Town. In de Nieuwe Kern zijn de bijzondere gebouwen te vinden die de befaamde skyline van Den Haag vormen. In 2021 is hier ook het nieuwe onderwijs en cultuurcomplex Amare geopend. Het gebied rond de Hofvijver en het Lange Voorhout vormt het Museumkwartier, waar diverse musea zijn gevestigd zoals het Mauritshuis, het Haags Historisch Museum, de Gevangenpoort, Escher in het Paleis, Museum Bredius en Galerij Willem V. De combinatie van een historische binnenstad, de koninklijke sfeer en het winkel- en museumaanbod maken de Haagse binnenstad uniek.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
10
Binnenhof vanaf de Hofvijver, Centrum
Scheveningen Scheveningen is sinds 1818 de eerste én grootste badplaats van Nederland en is uitgegroeid tot een multifunctioneel gebied waarin wonen, werken, winkelen, horeca en recreatie worden gecombineerd. Het gebied met het Kurhaus en de Pier als beeldbepalende gebouwen trekt jaarlijks bezoekers uit binnen- en buitenland. Daarnaast kent het gebied vele attracties zoals het Circustheater, Holland Casino, Sea Life, Nationaal Monument Oranjehotel, museum Beelden aan Zee en het nieuwe Legoland Discovery Centre. Sinds de heropening van de Pier (2015), de komst van een nieuwe eigenaar van het Kurhaus en de geheel vernieuwde zuid- en noordboulevard is een nieuwe dynamiek ontstaan in Scheveningen en een opwaartse lijn ingezet. Scheveningen-Haven is een bijzondere locatie waar een grote (her)ontwikkelingsopgave wordt uitgevoerd. Het is een gebied in opkomst. In het havengebied ligt de focus op het versterken van de maritieme functie. De combinatie van wonen én werken maakt het gebied interessant en aantrekkelijk. Het is een levendige plek, waar boten in en uit varen en laden en lossen. Een gebied waar stad, haven, duinen en zee samenkomen. Kortom, een aantrekkelijk decor voor bezoekers. De authentieke visserij en de onderscheidende water- en strandsporten staan centraal in de toeristische profilering van Scheveningen-Haven en trekken bezoekers van buiten de stad.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
11
De Pier, Scheveningen
Kijkduin Kijkduin is dé familiebadplaats van Nederland en wordt de komende jaren helemaal vernieuwd. Daarmee ontstaat nieuw elan rond de badplaats. Het uitgestrekte duinlandschap van het Nationaal Park Hollandse Duinen, gelegen bij Kijkduin, biedt diverse mogelijkheden voor recreatie. Het is een groene sportief-reactieve zone waarin ruimte is voor onder meer fietsen, wandelen en zeil- en surfsport. Kijkduin-Bad krijgt komende jaren een nieuw winkelcentrum, de boulevard wordt vernieuwd, het Atlantic Hotel wordt verbouwd, er komt een ondergrondse parkeergarage en er worden appartementen ontwikkeld. Een deel van de badplaats is inmiddels opgeleverd.
Impressie van de herontwikkeling, Kijkduin
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
12
Internationale Zone In Den Haag wordt elke dag gewerkt aan een betere, veilige en rechtvaardige wereld. Met het Vredespaleis als kloppend hart, is Den Haag dan ook de internationale stad van vrede en recht. Deze bijzondere status trekt vele regeringsleiders, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties, bedrijven en studenten aan. De Internationale Zone is het gebied waar dit thema tot leven komt en waar toeristisch bezoek en zakelijk bezoek samenkomen. In dit gebied liggen ook Museon, Omniversum en Kunstmuseum Den Haag, wat belangrijke trekkers zijn voor (inter)nationaal bezoek. In het gebied bevinden zich diverse ambassades, een aantal belangrijke internationale organisaties en het World Forum. Het gebied beschikt over uitstekende congres- en vergaderlocaties en hotels.
Vlaggenparade, Internationale Zone
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
13
2 BEZOEKERS EN BESTEDINGEN 2.1
INLEIDING In dit hoofdstuk worden de ontwikkelingen in het bezoek aan Den Haag, de bestedingen en de ontwikkelingen ten opzichte van de andere G4 steden toegelicht. Ten aanzien van bezoekersaantallen wordt nadrukkelijk onderscheid gemaakt tussen bezoekers en bezoeken. Een individuele bezoeker kan een stad meerdere keren in een jaar bezoeken. Daarbij geldt dat hoe hoger de gemiddelde bezoekfrequentie is, hoe groter het aantal bezoeken. Verder wordt onderscheid gemaakt tussen (nationaal) toeristisch bezoek (2.2) en verblijfsbezoek (2.3).
2.2
TOERISTISCH BEZOEK In onderstaande tabellen en figuren staan de ontwikkelingen in het aantal unieke bezoekers en aantal bezoeken van de G4 steden weergegeven. Het gaat hier om Nederlandse bezoekers van steden met een toeristisch motief, dus exclusief familiebezoek en zakelijk bezoek.14 Meestal gaat het om dagbezoek, maar soms ook om een meerdaags bezoek met overnachting.15 Bezoeken aan de G4 In 2020 is Den Haag 6,3 miljoen keer bezocht door Nederlanders met een toeristisch motief. De andere G4 steden werden vaker bezocht (zie tabel 1). Alle grote steden laten als gevolg van de coronacrisis een sterke daling ten opzichte van 2019 zien. De daling in Den Haag is kleiner dan in Amsterdam en Rotterdam, maar iets groter dan in Utrecht. TABEL 1. AANTAL BEZOEKEN AAN DE G4 IN 2017-2019 (X 1000) 2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Amsterdam
17.031
17.824
16.960
9.680
-43%
Den Haag
9.032
12.659
9.571
6.261
-35%
Rotterdam
13.542
14.816
12.398
7.439
-40%
Utrecht
10.943
13.450
10.361
7.531
-27%
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Ook ten opzichte van 2017 is het aantal bezoeken in alle G4 steden gedaald. De verschillen tussen de vier grote steden zijn kleiner geworden (zie figuur 1).
14
Omdat de methodiek van het onderzoek Toeristisch bezoek aan steden (TBAS) in 2017 ingrijpend is gewijzigd, is een trendbreuk ontstaan waardoor de cijfers van 2017-2020 niet goed met voorgaande jaren zijn te vergelijken. Daarom worden geen cijfers van vóór 2017 vermeld. 15 In 9% van alle bezoeken aan steden ging het om een meerdaags verblijf met overnachting (voor Den Haag 9%).
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
14
FIGUUR 1. AANTAL BEZOEKEN AAN DE G4 IN 2017-2020
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Het centrum van Den Haag trekt de meeste bezoekers. In 2019 is het centrum 5,1 miljoen keer bezocht, Scheveningen 4,6 miljoen keer, Kijkduin 0,7 miljoen keer en overig Den Haag 1,6 miljoen keer.16 Het gaat hierbij alleen om nationale bezoekers van buiten Den Haag met een toeristisch motief. Bezoekers aan de G4 steden In 2020 trok Den Haag circa 2,1 miljoen unieke bezoekers uit Nederland met een toeristisch motief. Dat is minder dan Amsterdam, maar iets meer dan Rotterdam en Utrecht. Ten opzichte van 2019 is het aantal bezoekers in alle grote steden sterk gedaald. De daling in Den Haag is kleiner dan die in Amsterdam en Rotterdam, maar iets groter dan in Utrecht. TABEL 2. AANTAL BEZOEKERS AAN DE G4 IN 2017-2019 (X 1000) 2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Amsterdam
4.496
4.471
4.381
2.563
-42%
Den Haag
2.615
3.454
3.171
2.115
-33%
Rotterdam
3.296
3.279
3.036
1.919
-37%
Utrecht
3.206
3.326
2.957
2.101
-29%
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Absoluut gezien is de daling 2020 ten opzichte van voorgaande jaren het grootst in Amsterdam. Onderstaande figuur laat dit goed zien. De verschillen tussen de andere grote steden zijn relatief klein. De sterke opleving van het aantal bezoekers in Den Haag in 2018 had te maken met het mooie zomerweer en de vele festiviteiten die toen georganiseerd zijn in het kader van Feest aan zee.
16
Voor 2020 zijn geen cijfers bekend.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
15
FIGUUR 2. AANTAL UNIEKE BEZOEKERS AAN DE G4 IN 2017-2020
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Van de G4 hebben Rotterdam en Den Haag verhoudingsgewijs de meeste bezoekers uit de eigen provincie (resp. 45% en 40%). Amsterdam (25%) en Utrecht (19%) scoren in dit opzicht lager. Deze cijfers zijn vergelijkbaar met die van voorgaande jaren. De gemiddelde bezoekfrequentie van Nederlandse (toeristische) steden varieerde in 2020 van 2,2 (Leeuwarden) tot 4,4 (Schiedam). Den Haag scoort met een bezoekfrequentie van 3,0 het laagst van de G4 steden. Rotterdam, Amsterdam en Utrecht hebben een gemiddelde bezoekfrequentie van resp. 3,9, 3,8 en 3,6. Opmerkelijk is dat de frequentie nauwelijks verschilt ten opzichte van 2019 (was in Den Haag ook 3,0). Ondernomen activiteiten In tabel 3 staan de activiteiten die de bezoekers ondernomen hebben tijdens hun bezoek aan de G4 steden. Lunchen/dineren, op een terras zitten en winkelen voor plezier zijn in het algemeen de belangrijkste ondernomen activiteiten. Bezoekers van Den Haag bezoeken ook vaak het strand en de boulevard. Ten opzichte van 2019 zijn er wel enkele grote verschuivingen te zien. In Den Haag zijn bezoekers verhoudingsgewijs veel vaker naar het strand gegaan en maakten ze vaker een stadswandeling en/of een fietstocht. Ze bezochten daarentegen minder vaak een museum, theater en/of evenement. Ook hebben gasten minder vaak een bezoek gebracht aan de horeca en is er minder gewinkeld voor plezier.
Dit was een direct gevolg van de mooie zomer en de coronamaatregelen, waardoor een bezoek aan horeca, winkels, musea, theater en evenementen een groot deel van het jaar niet mogelijk was. Het strand was daarentegen jaarrond te bezoeken en het maken van een wandeling of fietstocht was ook het gehele jaar mogelijk
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
16
TABEL 3. ONDERNOMEN ACTIVITEITEN TIJDENS BEZOEK AAN DE G4 IN 2020 (2019) Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
Utrecht
Lunchen /dineren
45% (57%)
43% (57%)
41% (54%)
49% (60%)
Op terras zitten
18% (16%)
22% (25%)
17% (17%)
23% (20%)
Bezoek evenement
6% (10%)
3%
(8%)
3% 10%)
4% (12%)
Bezoek museum
21% (27%)
13% (20%)
9% (10%)
7% (11%)
Bezoek aan een attractie
4%
6%
8%
(9%)
2% ( 1%)
Bezoek theater / concert
6% (18%)
3% (13%)
4% ( 9%)
3% (13%)
Bezoek bioscoop
5%
(5%)
5%
(8%)
7% (11%)
3%
(7%)
Uitgaan / nachtleven
5%
(8%)
3%
(4%)
3%
(4%)
5%
(6%)
Bezoek sportwedstrijd
3%
(3%)
1%
(1%)
3%
(6%)
0%
(1%)
Stadswandeling
30% (17%)
20% (12%)
26% (14%)
27% (13%)
Fietstocht
5%
(2%)
4%
(2%)
5%
(2%)
3%
(1%)
Boottocht
3%
(6%)
0%
(0%)
4%
(4%)
2%
(2%)
Winkelen voor plezier
30% (27%)
21% (28%)
38% (42%)
41% (44%)
Bezoek strand / boulevard
1%
(0%)
47% (35%)
2%
(1%)
1%
(0%)
Geen van deze
7%
(3%)
4%
8%
(3%)
7%
(2%)
(5%)
(6%)
(2%)
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Belangrijkste bezoekmotief In 2020 is een bezoek aan het strand/boulevard voor 30% van de bezoekers de belangrijkste reden voor het bezoek aan Den Haag (in 2019 was dit 16%). Dit maakt strandbezoek in Den Haag het belangrijkste bezoekmotief. De goede zomer van 2020heeft daaraan zeker ook bijgedragen. Landelijk gezien is winkelen voor plezier nog steeds het belangrijkste algemene bezoekmotief om een stad te bezoeken, maar het belang ervan neemt de laatste jaren verhoudingsgewijs af, ook in Den Haag. Gemiddeld komt 25% van de bezoekers primair naar een stad om te winkelen, maar de verschillen tussen steden zijn groot. Het percentage varieert van 10% in Den Haag tot 62% in Lelystad. Door het uitgebreide en gevarieerde vrijetijdsaanbod in de G4 steden is het belang van winkelen voor plezier normaliter lager dan bij andere Nederlandse steden. Tegelijkertijd is museumbezoek steeds vaker de primaire reden om een stad te bezoeken. Echter niet in 2020. Door de coronamaatregelen waren musea, theaters en attractieparken maar beperkt open en ontbraken de meeste evenementen. Daarentegen kwam men vaker dan voorgaande jaren naar de stad voor een stadswandeling of fietstocht.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
17
TABEL 4. BELANGRIJKSTE BEZOEKMOTIEF G4 IN 2020 (2019) Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
Utrecht
Lunchen / dineren
16% (12%)
12% (14%)
16% (16%)
23% (18%)
Op terras zitten
3%
(2%)
3%
(2%)
2%
(1%)
5%
Bezoek evenement
4%
(8%)
2%
(6%)
2%
(7%)
3% (11%)
Bezoek museum
15% (18%)
9% (15%)
6%
(6%)
6%
(8%)
Bezoek aan een attractie
2%
5%
(3%)
6%
(6%)
2%
(1%)
Bezoek theater / concert
5% (16%)
3% (12%)
3%
(8%)
3% (12%)
Bezoek bioscoop
3%
(3%)
3%
(5%)
3%
(6%)
1%
(3%)
Uitgaan / nachtleven
2%
(4%)
1% ( 1%)
2%
(2%)
3%
(3%)
Bezoek sportwedstrijd
2%
(3%)
1%
(1%)
2%
(5%)
0%
(0%)
Stadswandeling
14%
(4%)
8%
(3%)
12%
(5%)
14%
(3%)
Fietstocht
2%
(1%)
1%
(0%)
2%
(1%)
1%
(0%)
Boottocht
1%
(3%)
0%
(0%)
2%
(2%)
0%
(1%)
Winkelen voor plezier
15% (12%)
10% (11%)
24% (24%)
25% (26%)
Bezoek strand / boulevard
0%
(0%)
30% (16%)
1%
(0%)
0% ( 0%)
Geen belangrijkste reden
15% (11%)
12% (11%)
16% (11%)
14% (11%)
100%
100%
100%
100%
Totaal
(4%)
(3%)
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Museumbezoek op 1,5 meter afstand, Mauritshuis
Vervoerswijze Landelijk gezien komen de meeste bezoekers van Nederlandse steden met de auto (69%), gevolgd door de trein (18%). In Den Haag is dat ook het geval (68% met de auto en 17% met de trein), evenals in Rotterdam. Amsterdam en Utrecht wijken van dit patroon af. Daar komen meer bezoekers met de trein naar toe dan met de auto. Ten opzichte van 2019 zijn wel meer bezoekers naar Den Haag met de auto gekomen en minder met de trein (was resp. 61% en 25%).
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
18
Samenstelling gezelschap Naar Den Haag komen vooral veel stellen zonder kinderen (49%) en alleenstaanden (26%). In 20% van bezoekers betreft het een gezin met jonge kinderen (jongste kind jonger dan 13 jaar) en in 6% een gezin met oudere kinderen (jongste kind 13 t/m 17 jaar). Ten opzichte van 2019 is het aandeel gezinnen iets toegenomen (van 21% naar 26%) en het aandeel alleenstaanden iets afgenomen (van 33% naar 26%). Uitgaven per bezoek Bezoekers van steden geven landelijk gezien in 2020 gemiddeld € 53,30 per bezoek uit. Van dit bedrag wordt 43% uitgegeven in winkels, 36% in horeca gelegenheden, 10% aan entreegelden voor musea, theaters en attracties en 11% aan overige zaken. Den Haag bevindt zich in 2020 met € 41,70 per bezoek in de middenmoot van Nederlandse steden. Ter vergelijking: in Maastricht zijn de gemiddelde bestedingen per bezoek het hoogst (€ 90,70) en in Schiedam het laagst (€ 22,70).17 De gemiddelde besteding hangt samen met het bezoekmotief: volgens het TBAS Onderzoek neemt de gemiddelde besteding toe als het percentage voor winkelen voor plezier als bezoekmotief toeneemt. Strandbezoek zorgt juist voor een lagere gemiddelde besteding. De gemiddelde bestedingen van bezoekers aan de G4 steden staan in onderstaande tabel weergegeven. Ten opzichte van 2019 zijn in alle grote steden de gemiddelde uitgaven per bezoek gedaald.
In Den Haag is de daling het grootst (-21%). Dit komt vooral door een toename van het aandeel strandbezoekers. TABEL 5. GEMIDDELDE BESTEDINGEN TOERISTISCH BEZOEK AAN DE G4 (X 1000) 2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Amsterdam
€
50,10
€
58,80
€
57,40
€
57,10
-1%
Den Haag
€
47,30
€
49,50
€
52,70
€
41,70
-21%
Rotterdam
€
52,10
€
54,30
€
62,10
€
54,10
-13%
Utrecht
€
48,20
€
51,90
€
59,00
€
56,90
-4%
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Gemiddelde besteding naar uitgaven De verschillen in uitgaven tussen de G4 steden hebben vooral te maken met de uitgaven voor winkelen. In Den Haag geven bezoekers aanzienlijk minder uit aan winkelen. Dit komt vooral omdat veel bezoekers komen voor het strand, dan geeft men verhoudingsgewijs minder uit.
17
Maastricht heeft relatief meer meerdaagse bezoeken met overnachting (22%) waardoor de gemiddelde bestedingen hoger uitvallen.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
19
FIGUUR 3. GEMIDDELDE BESTEDING IN DE G4 IN 2019 NAAR UITGAVE
Bron: Toeristisch Bezoek aan Steden (TBAS)
Met een gemiddelde besteding van € 41,70 per toeristisch bezoek is in 2020 in totaal door de nationale bezoekers van Den Haag naar schatting € 254,8 miljoen uitgegeven.18 Dit is 50% minder dan in 2019 (was € 504,2 miljoen). 2.3
VERBLIJFSBEZOEK In deze paragraaf wordt ingegaan op het verblijfsbezoek in Haagse hotels. In onderstaande tabel staat het aantal gasten in de G4 steden in 2020 weergegeven en tussen haakjes het aantal gasten in 2019. Daarbij wordt een onderscheid gemaakt tussen gasten uit Nederland en het buitenland. In de kolom ‘verschil ten opzichte van 2019’ staat de procentuele krimp van het totaal aantal gasten per stad. Bij ‘gasten’ gaat het om personen die minimaal één nacht betaald in een stad verblijven. Het gaat niet om unieke gasten. Wanneer iemand in één jaar twee keer of meer een aantal nachten betaald verblijft, telt die voor twee of meer keer mee. TABEL 6. AANTAL GASTEN (X 1000) IN 2020 (EN 2019) Nederland
Buitenland
Totaal
Verschil t.o.v. 2019
Amsterdam
871 (1.637)
2.088 (7.572)
2.959 (9.209)
-68%
Den Haag
267
(533)
250
(499)
518 (1.032)
-50%
Rotterdam
430
(656)
208
(582)
637 (1.237)
-49%
Utrecht
213
(211)
84
(238)
297
-34%
(449)
Bron: CBS
Het aantal gasten dat in Den Haag verblijft is in 2020 ten opzichte van 2019 met 50% gedaald. De krimp is vergelijkbaar met Rotterdam. In Amsterdam was de daling groter en in Utrecht iets kleiner. De krimp wordt vooral veroorzaakt door de sterke daling van het aantal buitenlandse gasten die door de coronacrisis niet naar Nederland konden komen.
18
Het gaat hier alleen om Nederlandse bezoekers aan Den Haag met een toeristisch motief .
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
20
De ene toerist is de andere niet In de toerismestrategie: Toerisme werk (t) voor de stad (2019) is helder uiteengezet voor welke doelgroepen Den Haag het meeste te bieden heeft en het meest kansrijk is. Daarbij ligt de focus op het aantrekken van de zogeheten kwaliteitstoerist: een bezoeker die positief bijdraagt aan de doelen en het imago van de stad, die zorgt voor economische impact door bestedingen, die zich laat spreiden in tijd en plaats en zorgt voor reuring zonder overlast. Daarbij wordt ook gekeken naar doelgroepen die geïnteresseerd zijn in het aanbod in Den Haag. Toeristen uit België , Duitsland en Verenigd Koninklijk vinden de stad bijvoorbeeld aantrekkelijk door de combinatie van stad, strand en het koninklijke karakter. Bezoekers uit Frankrijk, Italië en Spanje zijn over het algemeen bijzonder geïnteresseerd in het culturele aanbod van onze stad. Buiten Europa zijn met name de Verenigde Staten, China en Japan interessante doellanden. Toeristen uit deze landen besteden relatief veel en hebben interesse in het aanbod. Met name de musea bieden kansen: met Mondriaan, Escher, Vermeer en Rembrandt heeft Den Haag vier van de vijf grote schilders in huis die door het Nederlands Bureau voor Toerisme en Congressen (NBTC) internationaal in de etalage worden gezet. Voor Amerikanen, Japanners en Chinezen is dit een belangrijk bezoekmotief.
Chinezen hebben daarnaast ook interesse in shopping, de zee (boulevard) en China Town.
TABEL 7. OVERNACHTINGEN (X 1000) IN 2020 (EN 2019)
Amsterdam
Nederland
Buitenland
Totaal
Verschil t.o.v. 2019
1.513 (2.886)
4.288 (15.489)
5.802 (18.375)
-68%
Den Haag
457
(808)
530
(868)
987 (1.675)
-41%
Rotterdam
647
(996)
383
1.039)
1.030 (2.035)
-49%
Utrecht
308
(331)
153
(422)
461
(752)
-39%
Bron: CBS
In bovenstaande tabel staat het aantal overnachtingen in de G4 steden weergegeven (inclusief zakelijk verblijf). Evenals het aantal gasten, is het aantal overnachtingen ten opzichte van 2019 sterk gedaald (-41%), maar iets minder sterk. De krimp is vergelijkbaar met Utrecht (-39%), maar aanzienlijk kleiner dan in Amsterdam en Rotterdam (resp. -68% en -49%).
Skyline tijdens avonduren, Den Haag
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
21
Onderstaande figuur laat de relatieve groei in de G4 steden in de afgelopen vijf jaar zien. FIGUUR 4. AANTAL OVERNACHTINGEN (TOTAAL) IN DE G4 (INDEX, 2016=100)
Bron: CBS
In de periode 2016-2019 is de gemiddelde verblijfsduur van gasten in de G4 nauwelijks veranderd, maar in 2020 traden een aantal verschuivingen op. In Den Haag nam de gemiddelde verblijfsduur toe van 1,6 in 2019 naar 1,9 in 2020, terwijl die in de andere grote steden gelijk bleef of zelf iets daalde. In Amsterdam ligt het gemiddelde op 2,0 nachten (was 2,0), in Rotterdam op 1,6 (was 1,7) en in Utrecht op 1,6 (was 1,7). TABEL 8. AANTAL GASTEN NAAR FOCUSLANDEN IN DEN HAAG IN 2016-2020 (X 1000) 2016
2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Duitsland
159
181
182
159
140
-12%
Verenigd-Koninkrijk
56
63
57
53
17
-68%
België
46
50
51
48
23
-52%
Verenigde Staten
31
26
36
42
17
-60%
Frankrijk
19
22
25
21
9
-57%
Spanje
12
12
11
10
3
-70%
Italië
11
12
10
11
3
-73%
China
7
8
8
8
1
-88%
Canada
4
5
5
6
1
-83%
Japan
4
5
4
5
1
-80%
Overig Buitenland
131
143
147
144
36
-76%
Totaal
473
519
528
499
250
-50%
Bron: CBS
Den Haag ontvangt traditioneel vooral bezoekers uit Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk, de zogenoemde ‘dichtbij landen’. Het zijn bezoekers uit Europa die in de meeste gevallen al meerdere keren in Nederland zijn geweest. Deze groep gasten is met uitzondering van de Britten in de periode 2016-2019 flink gegroeid. De VS is met 42.000 bezoekers in 2019 ook een belangrijk doelland voor Den Haag buiten Europa. De Amerikaanse bezoekers zijn met name geïnteresseerd in het culturele aanbod (Escher, Vermeer en Mondriaan).
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
22
Dit waren in 2020 nog steeds de belangrijkste herkomstlanden, maar ten opzichte van 2019 is het aantal buitenlandse gasten, met uitzondering van de Duitsers sterk gedaald. Dit geldt met name voor gasten van buiten Europa. Zo daalde het aantal gasten uit China met maar liefst 88%. Ontwikkeling accommodaties In onderstaande tabel staat het aantal accommodaties (hotels, pensions en jeugdaccommodaties) en bedden van de G4 steden weergegeven in 2020 en (tussen haakjes) 2016. TABEL 9. ACCOMMODATIES EN BEDDEN IN G4 OP 31 DECEMBER 2020 (EN 2016) Accommodaties
Groei t.o.v. 2016
Bedden
Groei t.o.v. 2016
Amsterdam
509 (474)
+7%
88.048 (69.277)
+27%
Den Haag
85
(63)
+35%
12.543
(9.220)
+36%
Rotterdam
84
(74)
+14%
13.249 (10.123)
+31%
Utrecht
43
(33)
+30%
5.591 (3.936)
+42%
Bron: CBS
Het aantal accommodaties in Den Haag is tussen 2016 en 2020 met 35% gegroeid. Ook in de andere grote steden nam het aantal accommodaties toe, maar minder sterk als in Den Haag. Het aantal bedden (capaciteit) in Den Haag groeide ook flink (+36%). Iets minder sterk als in Utrecht, maar sterker dan in Amsterdam en Rotterdam. Opvallend is dat de groei in Den Haag vooral in 2020 plaatsvond, terwijl Utrecht de enige grote stad is waar het aantal bedden in 2020 kromp. Hoewel de coronacrisis de toerismesector hard raakt, zijn de gevolgen voor de capaciteit nog niet zichtbaar. Verder valt op dat het aantal bedden in de meeste steden sneller groeit dan het aantal accommodaties, wat betekent dat de gemiddelde schaalgrootte toeneemt. De ontwikkeling van Airbnb is hierbij buiten beeld gelaten. FIGUUR 5. AANTAL BEDDEN IN G4 OP 1 DECEMBER IN 2016-2020 (INDEX, 2016=100)
Bron: CBS
Bezettingsgraad en prijzen hotels In tabel 10 staat de bezettingsgraad van hotels in de G4 steden weergegeven. Door de coronacrisis is de bezittingsgraad in de G4 sterk teruggelopen. In Den Haag daalde die van 77% in 2019 naar 44% in 2020; een verschil van 33 procentpunten. De grootste daling deed zich voor in Amsterdam.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
23
TABEL 10. BEZETTINGSGRAAD VAN HOTELS IN DE G4 (2016-2020) 2016
2017
2018
2019
2020
Verschil 2020 t.o.v. 2019
Amsterdam
83%
85%
87%
85%
26%
-57%
Den Haag
74%
76%
78%
77%
44%
-30%
Rotterdam
70%
74%
77%
75%
45%
-25%
Utrecht
71%
76%
78%
77%
40%
-31%
Bron: Horwath
De bezettingsgraad van hotels was de laatste jaren (voor de coronacrisis) het meest toegenomen in Utrecht (+6 procentpunt) en Rotterdam (+5 procentpunt). In Amsterdam was de bezettingsgraad relatief stabiel en erg hoog. In onderstaande tabel zijn de gemiddelde hotelkamerprijzen weergegeven. TABEL 11. GEMIDDELDE HOTELKAMERPRIJS IN EURO’S G4 (2016-2020) 2016
2017
2018
2019
2020
Verschil 2020 t.o.v. 2019
Amsterdam
€ 135
€ 154
€ 162
€ 162
€ 107
-34%
Den Haag
€ 91
€ 99
€ 99
€ 104
€ 79
-24%
Rotterdam
€ 90
€ 98
€ 104
€ 107
€ 71
-34%
Utrecht
€ 95
€ 101
€ 100
€ 108
€ 91
-20%
Bron: Horwath
Ook de kamerprijzen zijn door de coronacrisis en de lagere bezettingsgraad sterk gedaald in 2020. Amsterdam en Rotterdam daalde die met 34%. In de jaren voor de coronacrisis waren de prijzen in de Amsterdamse hotels door de sterke groei van het toerisme en de hoge bezettingsgraad flink toegenomen. Ook in Rotterdam was een sterke toename te zien, maar de gemiddelde prijzen waren daar in 2016 het laagst van de G4 steden. In Den Haag zijn de gemiddelde kamerprijzen de afgelopen jaren wel iets gestegen, maar waren in 2019 het laagst (iets onder het niveau van Rotterdam en Utrecht). FIGUUR 6. ONTWIKKELING GEMIDDELDE HOTELKAMERPRIJS IN G4 (INDEX, 2016=100)
Bron: Horwath
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
24
De gemiddelde opbrengst per hotelkamer (‘RevPar’) in Den Haag was € 35 in 2020. Dat is 51% lager dan in 2019. Ook in Rotterdam en Utrecht halveerde de gemiddelde opbrengst per hotelkamer. In Amsterdam was de daling het grootst met 78% (van € 115 naar € 25 bij 3-sterrenhotels). Overige accommodaties In Den Haag verblijven veruit de meeste verblijfsbezoekers in hotels. Naast hotels wordt door zakelijke bezoekers en leisure-bezoekers ook overnacht in o.a. hostels, het vakantiepark in Kijkduin en via verhuursites als Airbnb. Bestedingen verblijfsbezoek Op basis van kengetallen van het NBTC is een schatting gemaakt van de totale bestedingen van internationale gasten in Den Haag.19 Daarbij is gekeken naar het herkomstland van de gasten, welk deel van de overnachtingen te maken heeft met een leisure-motief en de gemiddelde uitgaven per dag.20 In onderstaande tabel is te zien dat internationale verblijfsbezoekers in 2020 naar schatting in totaal € 66,5 miljoen hebben uitgegeven. Dit is een daling van 43% ten opzichte van 2019. TABEL 12. GEMIDDELDE BESTEDINGEN VERBLIJFSBEZOEK PER LAND IN 2020 Overnachtingen (x1.000)
% Leisure overnachtingen*
Gemiddelde besteding per dag*
Totale bestedingen per land (in miljoen)
Duitsland
318
86%
€ 130
€ 35,5
Verenigd Koninkrijk
33
59%
€ 319
€ 6,2
België
39
86%
€ 132
€ 4,4
Frankrijk
17
67%
€ 322
€ 3,7
Italië
7
45%
€ 232
€ 0,7
Spanje
6
66%
€ 239
€ 0,9
Verenigde Staten
26
59%
€ 345
€ 5,3
Canada
2
72%
€ 392
€ 0,6
Japan
1
45%
€ 457
€ 0,2
China
4
41%
€ 328
€ 0,5
Overig buitenland
77
51%
€ 213
€ 8,4
Totaal
530
Land
€ 66,5
*Het % leisure overnachtingen en de gemiddelde bestedingen per herkomstland zijn gebaseerd op het onderzoek ‘inkomend toerisme’ van NBTC uit 2014.Het in 2020 geplande onderzoek is uitgesteld wegens de coronacrisis.
19
De bestedingen van Nederlandse gasten zijn in de berekening buiten beschouwing gelaten omdat deze al in paragraaf 2.2 zijn meegenomen. Anders zou een dubbeltelling plaatsvinden. 20 De kengetallen zijn te vinden op de website van het NBTC.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
25
2.4
TOTALE TOERISTISCHE BESTEDINGEN In de voorgaande paragrafen is aangegeven dat de economische waarde van het nationaal toeristisch bezoek aan Den Haag naar schatting € 254,8 miljoen bedraagt en die van het internationaal verblijfsbezoek € 66,9 miljoen. Samen is dat € 321,7 miljoen. Ten opzichte van 2019 is dat een daling van 48%. Toen werd naar schatting in totaal € 621,5 miljoen besteed. TABEL 13. TOERISTISCHE BESTEDINGEN IN MILJOEN EURO’S (2017-2020) 2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Nationaal toeristisch bezoek
€ 427,2
€ 626,7
€ 504,2
€ 254,8
-50%
Internationaal verblijfsbezoek
€ 121,6
€ 122,2
€ 117,3
€ 66,5
-43%
Totaal
€ 548,8
€ 748,9
€ 621,5
€ 321,3
-48%
Bron: CBS
In hoofdstuk 7 wordt verder toegelicht wat de bestedingen doen met de werkgelegenheid. 2.5
IMAGO Begin 2021 heeft Kantar onderzoek gedaan naar het imago van Den Haag onder Nederlanders. In 2019 en 2020 is een vergelijkbaar onderzoek door Blauw Research uitgevoerd. Aan de respondenten is o.a. een aantal stellingen over Den Haag voorgelegd. De uitkomsten zijn weergegeven in onderstaande figuur. Volgens 86% van de respondenten is Den Haag een koninklijke stad, volgens 82% is Den Haag een stad aan zee en volgens 77% is Den Haag een stad van vrede en recht. De uitkomsten vallen iets positiever uit dan in 2019 en 2020. Dit kan komen door de marketingstrategie maar ook door de iets gewijzigde vraagstelling en opzet van het onderzoek. FIGUUR 8. STELLINGEN OVER DEN HAAG (% EENS)
Bron: Blauw Research (2019 en 2020) & Kantar (2021)
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
26
Ruim de helft van de respondenten (58%) is het eens met de stelling dat de combinatie van stad en strand Den Haag aantrekkelijk maakt voor een dagje uit én dat Den Haag hierdoor aantrekkelijk is voor een meerdaags bezoek (54%). Bijna de helft (46%) vindt vanwege deze combinatie Den Haag aantrekkelijker dan andere grote steden.21 Deze percentages zijn ten opzichte van 2019 en 2020 iets toegenomen. Dit is een positieve ontwikkeling. Ook het ‘koninklijke karakter’ en ‘stad van vrede en recht’ hebben een positief effect op een bezoek aan Den Haag, zoals in figuur 9 te zien is, maar minder sterk dan de combinatie van stad en strand. De percentages begin 2021 zijn min of meer vergelijkbaar met voorgaande jaren. FIGUUR 9. EFFECTEN VAN IMAGO DEN HAAG OP TOERISTISCH BEZOEK (% EENS)
Bron: Blauw Research (2019 en 2020) & Kantar (2021)
Kustlijn, Den Haag
21
In 2019 en 2020 was de stelling ‘Kies (hierdoor) eerder voor Den Haag dan voor een andere grote stad’
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
27
3 ATTRACTIES EN BIOSCOPEN 3.1
INLEIDING Door de groei van het toerisme en de vrijetijdseconomie in de afgelopen jaren is de attractiedichtheid toegenomen. Dit leidt tot nieuw aanbod en vernieuwing in het aanbod. Deze trends zijn ook zichtbaar in Den Haag. In 2017 is het toeristische aanbod uitgebreid met een zip-line op de Pier, een koninklijke wandelroute door de binnenstad en de Haagse Toren is opengesteld voor het publiek. Madurodam is in 2018 uitgebreid met de attractie ‘De Waterwolf’. En in 2021 heeft Legoland Discovery Centre haar deuren geopend en is de koninklijke wandelroute uitgebreid met een audio- en videotour. Best bezochte attracties in Nederland In onderstaande tabel is een overzicht te zien van de best bezochte attractieparken, dierentuinen en musea van Nederland. Het overzicht is gebaseerd op de top 50 attracties die het NBTC in 2019 heeft opgesteld. Normaliter verschijnt het jaarlijks, maar door de coronacrisis is er voor 2020 geen overzicht verschenen. De Haagse attracties in de top 50 zijn expliciet vermeld (cursief). TABEL 15. TOP 10 ATTRACTIES, DIERENTUINEN EN MUSEA IN 2019 Rangnr.
Attractie
Aantal bezoekers (x 1.000)
Plaats
1
De Efteling
5.257
Kaatsheuvel
2
Rijksmuseum Amsterdam
2.678
Amsterdam
3
Zaanse Schans
2.532
Zaandam
4
Lovers Canal Cruise
2.449
Amsterdam
5
Van Gogh Museum
2.135
Amsterdam
6
Heineken Experience
1.561
Amsterdam
7
Diergaarde Blijdorp
1.561
Rotterdam
8
Keukenhof
1.418
Lisse
9
De Uithof
1.418
Den Haag
10
De Beekse Bergen
1.150
Hilvarenbeek
25
Madurodam
661
Den Haag
45
Kunstmuseum Den Haag/Fotomuseum22
585
Den Haag
46
Mauritshuis
415
Den Haag
Bron: NBTC (Top 50 attracties 2019)
In de top 50 van attracties, dierentuinen en musea staan vier aanbieders uit Den Haag: De Uithof, Madurodam, het Kunstmuseum Den Haag/Fotomuseum en het Mauritshuis.
22
Voorheen Gemeentemuseum Den Haag
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
28
3.2
AANBOD ATTRACTIES EN BIOSCOPEN Den Haag heeft een breed aanbod van attracties die (inter)nationale bezoekers trekken, zoals o.a. het Vredespaleis, het Binnenhof, De Pier, Madurodam, Legoland Discovery Centre en Sea Life. De attracties zijn voornamelijk te vinden in het Centrum, de Internationale Zone en Scheveningen. Daarnaast staan er nog twee attracties, de Uithof en Drievliet, in de periferie van Den Haag (zie kaart 2). In Den Haag zijn er momenteel vier bioscopen: Pathé Scheveningen, Pathé Buitenhof, Pathé Spuimarkt en Filmhuis Den Haag. KAART 2. ATTRACTIES EN BIOSCOPEN IN DEN HAAG
3.3
BEZOEKERSAANTALLEN ATTRACTIES EN BIOSCOPEN In tabel 16 staan de bezoekersaantallen van de belangrijkste attracties en bioscopen van Den Haag. Vanwege de coronacrisis zijn de bezoekersaantallen veel lager dan in voorgaande jaren (50-60%). Ook hebben een aantal instellingen dit jaar, in tegenstelling tot voorgaande jaren, geen cijfers aangeleverd. Verder zijn de bezoekersaantallen van Sea Life en Drievliet niet opgenomen, omdat deze niet openbaar worden gemaakt. In 2019 was de Pier 2019 met ca. 2,5 miljoen bezoekers de grootste attractie van Den Haag. Op de tweede plaats kwam De Uithof met ca. 1,5 miljoen bezoekers. De afgelopen jaren namen bezoekersaantallen van de bioscopen en attracties in Scheveningen en omgeving toe. De Pier, het Casino, Madurodam en het Omniversum trekken veel bezoekers. Verder trekken ook het bezoekerscentrum van het Vredespaleis en de rondleidingen in het Binnenhof (van ProDemos) veel bezoekers.
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
29
TABEL 16. BEZOEKERSAANTALLEN ATTRACTIES EN BIOSCOPEN (X1000) 2016-2020 Attractie
2016
2017
2018
2019
2020
Verschil tov 2019
De Pier
2.000
2.500
NB
2.500
NB
NB
Holland Casino
587
559
535
533
NB
NB
Madurodam
630
723
696
722
NB
NB
Omniversum
246
266
247
235
110
-53%
Vredespaleis (bezoekcentrum)
125
127
130
NB
25
NB
Binnenhof (rondleiding)
175
174
174
NB
NB
NB
De Uithof
1.389
1.490
1.523
1.501
1.060
-29%
Ooievaart
40
40
43
41
15
-63%
Willemsvaart
8
8
9
NB
3
-67%
Pathé Scheveningen
441
450
412
470
181
-61%
Pathé Buitenhof
447
461
460
473
175
-63%
Pathé Spuimarkt
1.118
1.216
1.126
1.116
385
-66%
Filmhuis Den Haag
170
185
180
170
85
-50%
Bron: Opgave instellingen >5.000 bezoekers. NB=niet bekend
Vredespaleis, Internationale Zone
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
30
4 KUNST EN CULTUUR 4.1
INLEIDING De culturele sector wordt steeds belangrijker voor het toeristische aanbod van steden. Met name musea zorgen voor een grote aantrekkelijkheid en kunnen zorgen voor meer bezoekers. Voor internationale toeristen is het rijke culturele aanbod van Den Haag een belangrijke reden voor een bezoek. De culturele sector moet, net als veel andere aanbieders in de toeristische sector, het aanbod regelmatig vernieuwen om bezoekers te trekken. Ook tijdelijk aanbod wordt steeds belangrijker.
4.2
AANBOD MUSEA Den Haag heeft een rijk en gevarieerd aanbod van (inter)nationaal bekende musea, waaronder het Mauritshuis, het Kunstmuseum Den Haag, Escher in het Paleis en Panorama Mesdag. De musea zijn vooral gevestigd in het centrum van Den Haag en in de Internationale Zone. KAART 3. MUSEA IN DEN HAAG
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
31
4.3. BEZOEKERSAANTALLEN MUSEA In onderstaande tabel staan de bezoekersaantallen van de grootste musea van Den Haag weergegeven. TABEL 17. BEZOEKERSAANTALLEN MUSEA (X1000) 2016-2020 Museum
2016
2017
2018
2019
2020
Verschil tov. 2019
Mauritshuis
414
417
416
512
139
-66%
Kunstmuseum Den Haag*
400
503
387
480
201
-52%
Museon
210
223
180
187
82
-56%
Escher in het Paleis
141
150
156
170
61
-65%
Louwman Museum
152
160
145
161
88
-45%
Panorama Mesdag
146
145
138
140
NB
NB
Letterkundig/ Kinderboeken museum
67
101
112
123
62
-50%
Fotomuseum (Kunstmuseum DH)*
41
54
85
83
50
-40%
Museum Beelden aan Zee
79
97
83
132
61
-54%
De Gevangenpoort
57
63
59
59
21
-64%
Haags Historisch Museum
43
47
43
45
19
-58%
Muzee
36
40
37
24
12
-50%
Humanity House **
42
41
34
NB
NB
NB
Galerij Willem V
28
29
30
32
NB
NB
Museum Meermanno
29
19
26
28
11
-61%
Collectie Mesdag
12
16
NB
NB
NB
NB
Museum Bredius
8
11
17
20
13
-35%
Nationaal Monument Oranjehotel
-
-
-
12
11
-8%
Bron: Opgave instellingen en jaarverslagen >5.000 bezoekers. NB=niet bekend * bezoekersaantallen in 2019 geschat, bij elkaar gaat het om 563.000 ** In november 2020 gesloten
Het aantal bezoeken aan de grotere Haagse musea is het afgelopen jaar als gevolg van de coronacrisis met 50-60% afgenomen.23 In de periode 2016-2019 is het bezoek aan de grote musea over het algemeen flink toegenomen, terwijl het bezoek aan de kleinere musea redelijk constant is gebleven. Dit komt vooral doordat de grotere musea veel tijdelijke tentoonstellingen hebben, waardoor herhaalbezoek wordt gestimuleerd en urgentie wordt gecreëerd om naar het museum te komen. Het Mauritshuis heeft in 2019 met de tentoonstellingen in het kader van Rembrandt en de Gouden eeuw veel bezoekers getrokken. Het topjaar van 2015 werd zelfs overtroffen. In de tussenliggende jaren heeft het museum iets minder bezoekers getrokken. Het Kunstmuseum Den Haag (voorheen ‘Gemeentemuseum’) trok in 2017 veel bezoekers, mede dankzij de tentoonstellingen tijdens het Mondriaanjaar. In 2018 liep het aantal bezoekers terug om vervolgens in 2019 weer flink toe te nemen door de tentoonstellingen van Monet en Erwin Olaf. Panorama Mesdag had in 2015 een recordjaar, dat volledig in het teken stond van de honderdste sterfdag van zeeschilder en verzamelaar Hendrik Willem Mesdag. In de jaren daarna is het aantal bezoekers aan Panorama Mesdag redelijk stabiel. Het Literatuur- en kinderboekenmuseum laat de afgelopen jaren een mooie groei zien. Het bezoekersaantal is ten opzichte van 2015 ruim verdubbeld. 23
In tegenstelling tot voorgaande jaren heeft een aantal musea geen cijfers aangeleverd
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
32
Beelden aan Zee trok in 2019 veel bezoekers met tentoonstelling van Niki de Saint Phalle èn de succesvolle Jaume Plensa. Ook Escher in het Paleis, het Louwman Museum, het Haags Historisch Museum en Museum Bredius laten een ruime groei zien in vergelijking met 2015. De bezoekersaantallen bij Galerij Willem V, de Gevangenpoort en Humanity House zijn redelijk stabiel. 4.4
AANBOD THEATERS Het Haagse cultuuraanbod bevat naast de musea diverse activiteiten op het terrein van de podiumkunsten. Grote podia in de stad zijn onder meer het Circustheater, World Forum The Hague, de Koninklijke Schouwburg en het Paard van Troje. In 2015 zijn de Dr. Anton Philipszaal en het Lucent Danstheater gesloten voor sloop en nieuwbouw en daarvoor in de plaats kwam het tijdelijke Zuiderstrandtheater in Scheveningen-Haven (dat inmiddels gesloten is). In het najaar van 2021 is het nieuwe theater Amare in het centrum geopend. KAART 4. THEATERS IN DEN HAAG
Monitor Toerisme 2020
-
Gemeente Den Haag
33
4.5
BEZOEKERSAANTALLEN THEATERS In tabel 18 staan de bezoekersaantallen van de grootste theaters van Den Haag weergegeven. Het AFAS Circustheater, het grootste theater van Den Haag, is niet in de tabel opgenomen, omdat het geen cijfers publiceert.24 TABEL 18. BEZOEKERSAANTALLEN THEATERS (X1000) 2015-2019 Theater
2016
2017
2018
2019
2020
Verschil t.o.v. 2019
Paard van Troje
155
190
195
192
36
-81%
Paardcafé
NB
NB
58
53
12
-77%
Koninklijke Schouwburg
107
92
110
115
30
-74%
Zuiderstrandtheater
108
127
117
78
21
-73%
World Forum The Hague
96
104
87
NB
NB
NB
Theater aan het Spui
37
25
25
28
13
-54%
Nationaal Toneel
30
28
NB
NB
NB
NB
Korzo
37
NB
42
33
24
-27%
Diligentia
32
32
45
48
15
-69%
Pepijn
12
12
14
11
4
-64%
Nieuwe Kerk
15
13
15
22
7
-68%
Bron: DHIC/opgave instellingen >5.000 bezoekers * deel van het jaar in gebruik
Ook de theaters hebben in 2020 als gevolg van de coronacrisis flink minder bezoekers ontvangen. Ten opzichte van 2019 zijn de bezoekersaantallen met 6080% gedaald. Een nieuwe verschijnsel zijn online voorstellingen. Zo trok het Paard in 2020 ca.19.300 deelnemers aan met concerten die live gestreamd werden. Deze zijn in tabel 18 omwille van de vergelijkbaar met voorgaande jaren en andere theaters buiten beschouwing gelaten.25 In de voorgaande jaren hebben Het Paard van Troje en Zuiderstrandtheater een flinke groei doorgemaakt in het aantal bezoekers.26 2017 was voor beide theaters een topjaar. De Koninklijke Schouwburg, Dilligentia en de Nieuwe Kerk lieten in de periode 20162019 ook een stijgende lijn zien. De bezoekersaantallen van Theater aan het Spui, Korzo en Pepijn fluctueerden enigszins per jaar.