RIS311891 Doorontwikkeling Binckhorst

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Anne Mulder Wethouder van Financiën en Stadsontwikkeling

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10252265 RIS311891 Contactpersoon

Marian Dijkstra Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Portefeuille Projecten Den Haag Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Datum

marian.dijkstra@denhaag.nl

22 maart 2022

Bijlage

1

Onderwerp

Doorontwikkeling Binckhorst

Geachte voorzitter, Zoals in de commissie Ruimte bij de bespreking over de Binckhorst is toegezegd, ontvangt u hierbij een toelichting op het -door het huidige college- voorziene proces van de doorontwikkeling van de Binckhorst. Dit tegen de achtergrond van de lessons learned van het huidige omgevingsplan. De keuze om te starten met de doorontwikkeling van de Binckhorst ligt echter bij het nieuwe college en de raad. Ontwikkelstrategie Het huidige omgevingsplan Binckhorst betreft een organische gebiedsontwikkeling - een flexibel plan waarin de gemeente enkel faciliterend is - een keuze die voortkwam uit de economische crisis. Inmiddels is de marktsituatie anders dan 10 jaar geleden. Het college is van mening dat bij de doorontwikkeling van de Binckhorst meer regie gevoerd moet worden om daarmee voldoende sturing te kunnen geven aan de doorontwikkeling. Hiertoe is het nodig om met elkaar een duidelijke gezamenlijke stip op de horizon te bepalen; een ontwikkelstrategie voor de langere termijn (20 jaar). De ontwikkelstrategie omschrijft in scenario’s de bandbreedtes van de toekomstige ontwikkeling. Het gaat daarbij om de randvoorwaarden en keuzes die gemaakt moeten worden ten aanzien van laadvermogen (programma) en wijze en mate van zonering. De afweging tussen en het samenbrengen van functies in de ontwikkelstrategie dient integraal plaats te vinden.

Ook de mate van regie op functies, buitenruimte en (leef)kwaliteit moet worden uitgezocht, inclusief het bijbehorende instrumentarium. De ontwikkelstrategie wordt vertaald naar een omgevingsplan 2.0 om het juridisch planologisch kader vast te leggen om de doorontwikkeling mogelijk te maken. Leeswijzer Deze commissiebrief schetst het voorziene proces en de opgaven voor de doorontwikkeling Binckhorst inclusief een indicatieve planning. Daarnaast zijn de aandachtspunten omschreven die uit de evaluatie pilot omgevingsplan Binckhorst naar voren zijn gekomen (RIS 310722). Achtergrondinformatie ten aanzien van het omgevingsplan Binckhorst en de lessons learned zijn opgenomen in de bijlage.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252265

1. De Binckhorst is nog niet af; een nieuw omgevingsplan 2.0 Het huidige (grotendeels onherroepelijke) omgevingsplan staat een maximumaantal van 5.000 woningen en onder andere 200.000 m2 werkruimte toe in de Binckhorst, met de daarbij horende (maatschappelijke) voorzieningen en openbare ruimte. Dat aantal is ingegeven door beperkingen vanuit onder andere mobiliteit en milieu. Vanwege de organische ontwikkeling van de Binckhorst liggen de 5.000 woningen zoals nu gereserveerd of vergund als losse eilandjes verspreid door het gebied. Om een goed functionerend en samenhangend stuk stad te maken dat tevens bijdraagt aan de verstedelijkings- en mobiliteitsopgave, is de doorontwikkeling van de Binckhorst noodzakelijk. Het hoofddoel voor de Binckhorst blijft de beoogde transformatie naar een hoogstedelijk, gemengd gebied met wonen, werken en voorzieningen. Van groot belang daarbij is een prettig verblijfsklimaat met bijbehorende functies als voldoende groen, (maatschappelijke) voorzieningen en de gewenste economische doorgroei van de Binckhorst. Een goede leefkwaliteit is uitgangspunt bij de doorontwikkeling. In de Agenda Ruimte voor de Stad en het Coalitieakkoord Samen voor de stad is de ambitie uitgesproken om meer woningen in de Binckhorst te bouwen en gelijktijdig te groeien in werkgelegenheid en voorzieningen. Dat is hard nodig met het oog op de verstedelijkingsopgave.

Bovendien vormen meer woningen en de vervoersvraag die dit oplevert, een voorwaarde voor de investering in de Koningscorridor/ Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV). Tegelijkertijd is het HOV noodzakelijk om doorontwikkeling van de Binckhorst mogelijk te maken. Hiertoe zal een nieuw juridisch-planologisch traject doorlopen moeten worden. De voorbereidingen voor dit traject kunnen van start gaan nu het huidige omgevingsplan grotendeels onherroepelijk is geworden. Het is niet de bedoeling om “van nul af aan te beginnen”. Waar mogelijk wordt in het omgevingsplan 2.0 gehandhaafd wat er al is, maar wel geactualiseerd met de normen zoals vastgesteld in huidige beleidsstukken. Uiteraard wordt, mede naar aanleiding van de ervaringen, evaluatie en monitoring van het huidige omgevingsplan, bezien welke wijzigingen nodig zijn. Inmiddels is de verwachting dat de Omgevingswet op 1 oktober 2022 of 1 januari 2023 in werking zal treden. Dit betekent dat het omgevingsplan Binckhorst 2.0 in de dan geldende systematiek opgezet zal worden. Daarnaast is het van belang dat het omgevingsplan 2.0 voor de Binckhorst goed is aangesloten op de gemeentelijke omgevingsvisie en bijbehorende m.e.r.-procedure; de verbinding tussen de doorontwikkeling van de Binckhorst en de omgeving kan hierin goed gelegd worden.

2. Proces; van ontwikkelstrategie naar omgevingsplan 2.0 Het huidig college voorziet nu de volgende koers (processtappen) om doorontwikkeling van de Binckhorst mogelijk te maken en te komen tot een nieuw omgevingsplan 2.0. Het is aan een nieuwe coalitie en college om ook hiertoe te besluiten en -zoals in het Programmaplan Binckhorst zal worden opgenomen- uitvoering te geven aan het opstellen van een nieuw omgevingsplan wat die doorontwikkeling tot een volwaardig stuk stad ook mogelijk maakt.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252265

Onderstaand is het processchema met een indicatieve planning weergegeven.

• Ontwikkelstrategie met 2 of 3 scenario's De ontwikkelstrategie geeft richting voor de komende 20 jaar, er worden scenario’s opgenomen waarin de bandbreedtes van de doorontwikkeling worden omschreven. Het nieuwe college kan in Q1 2023 een voorstel voor een voorkeursscenario aanbieden aan de gemeenteraad. Het voorkeursscenario zal verder worden uitgewerkt in een Ontwerp omgevingsplan. Het ontwerp Omgevingsplan wordt (met mogelijk een PlanMER) vrijgegeven voor inspraak. Gezien de grote hoeveelheid benodigde onderzoeken en het feit dat het opstellen van het omgevingsplan binnen de systematiek van de nieuwe Omgevingswet plaatsvindt, is het de verwachting dat het omgevingsplan niet voor het eerste kwartaal 2025 gereed zal zijn. Voor het hele planproces van de doorontwikkeling wordt ook een participatietraject uitgewerkt. Tot die tijd zal het vigerend omgevingsplan uitgangspunt zijn voor de ontwikkeling in de Binckhorst. In de scenario’s worden de randvoorwaarden en beleidskeuzes die gemaakt moeten worden ten aanzien van het laadvermogen (programma) en wijze en mate van zonering in beeld gebracht. Hierbij worden ook de huidige (voorgenomen/vergunde) planrealisaties betrokken (uitgangssituatie bij de onderzoeken). De afwegingen worden integraal gemaakt, hetgeen aansluit bij de systematiek van de Omgevingswet.

Ook ambities als duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit, energie en landschap worden daarin meegenomen. Zo verwerken we de normen uit het Warmteplan Binckhorst (RIS308463). Waar dat nodig is, brengen we in het Omgevingsplan reserveringen aan op locaties waar we geothermie willen realiseren. Vanuit de ervaringen met het huidig omgevingsplan en de daaruit voortgekomen plannen, is een aantal prioriteiten te benoemen (niet limitatief). Zo is onderzoek naar woningtypologie en spreiding gewenst (wat is er, waar willen we naar toe), integrale afweging tussen wonen en (bestaande) bedrijvigheid en benodigde commerciële en maatschappelijke voorzieningen bij toevoeging van woningen. Ook economische groei van bedrijvigheid en verdere profilering van het economisch vestigingsklimaat is noodzakelijk.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252265

Het toevoegen van openbare ruimte is essentieel om de leefkwaliteit op niveau te brengen en te voldoen aan de groenambitie. Dit betekent realisatie van het Waterfrontpark langs de Trekvliet (incl. het Park Binckhorst, ook van belang voor het CID), maar ook elders op de Binckhorst. De besluitvorming omtrent de Koningscorridor/het HOV en het tracé en type vervoer is randvoorwaardelijk voor de scenario’s, het is bepalend voor het mogelijke aantal woningen dat gerealiseerd kan worden. Het komend jaar zal onderzocht moeten worden hoe meer regie gevoerd kan worden en wat daarvan de (financiële/juridische) consequenties zijn. Dit gaat bijvoorbeeld ook over actief grondbeleid ten behoeve van maatschappelijke voorzieningen en groen. Ook ten aanzien van reserveringssystematiek gebruiksruimte is regelmatig door de gemeenteraad de wens geuit om meer regie te voeren, een mogelijkheid daartoe is bijvoorbeeld door nadere voorwaarden te koppelen aan een reserveringsaanvraag met beoordelingscriteria om de aanvraag te aanvaarden of af te wijzen. Dit moet echter -net als bij het huidige omgevingsplan- objectief en rechtszeker worden uitgewerkt. Deze en andere benodigde vraagstukken worden in de verschillende scenario’s uitgewerkt en op financiële, juridische en maatschappelijke haalbaarheid onderzocht. •

Onderzoek naar m.e.r.-procedures en al uitgevoerde m.e.r.-en nabij de Binckhorst Er is een verkenning nodig van alle lopende m.e.r.-procedures in de omgeving Binckhorst en Koningscorridor, met als doel te inventariseren wat er al wordt onderzocht in lopende m.e.r.procedures en of er nog een aanvulling op het OER moet plaatsvinden en wat daarin (nog) onderzocht moet worden. OER staat voor de afkorting Omgevings Effect Rapportage en deze rapportage is een inhoudelijk verbrede integrale vorm van het milieueffectrapport (m.e.r.) waarin onder andere ook ruimtelijke kwaliteit, landschap, duurzaamheid, economie en sociale veiligheid worden afgewogen. Als de conclusie is is dat het OER aanvulling nodig heeft, dan moet een notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) gekoppeld worden aan een juridisch houdbaar document voor de m.e.r. • Financiën en planning Om de ontwikkelstrategie en de uitwerking tot een nieuw omgevingsplan 2.0 te kunnen realiseren, zijn voldoende capaciteit en middelen nodig voor de komende 4 jaar. De ontwikkelstrategie, een mogelijke PlanMER, omgevingsplan, participatie en financiële en juridische onderzoeken zullen (deels) moeten worden begeleid door externe bureaus. Daarnaast zal tijdens het hele traject een grote gemeentebrede inzet nodig zijn. Hieraan zijn aanzienlijke kosten verbonden.

Mede op basis van de in het nieuwe coalitieakkoord beschikbaar te stellen middelen kan een nadere prioritering en fasering van de voorziene opgave worden aangebracht. De alsdan bepaalde opgave wordt inclusief dekking ter besluitvorming aan de gemeenteraad voorgelegd.

3. Aandachtspunten • Randvoorwaarde: Koningscorridor/Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) Vanwege de huidige beperkingen vanuit mobiliteit en milieu is besluitvorming rondom het HOV randvoorwaardelijk voor de doorontwikkeling; het tracé en type vervoer bepaalt in belangrijke mate de ruimte voor woningbouw, maar ook voor toevoeging van economische functies.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252265

Eén van de redenen dat het huidige omgevingsplan maximaal 5.000 woningen mogelijk maakt is dat uit onderzoek is gebleken dat er knelpunten gaan ontstaan op bestaande kruisingen in en rondom het gebied Binckhorst als er meer programma mogelijk wordt gemaakt, zonder dat er maatregelen op het gebied van mobiliteit worden genomen. Beter openbaar vervoer vermindert het aantal autobewegingen en is daarmee randvoorwaardelijk voor het mogelijk maken van meer programma op de Binckhorst. Daarnaast is de beschikbaarheid van HOV van belang voor de (nieuwe) bewoners en werknemers in de Binckhorst. De voortgang en inhoud van de lopende procedures voor HOV en MIRT kunnen invloed hebben op het traject voor de Binckhorst (en andersom). Het HOV en de doorontwikkeling van de Binckhorst gaan hand in hand en trekken hierbij ook gezamenlijk op. Hierover vindt afstemming plaats, besluitvorming over het HOV zal naar verwachting eind 2022 plaatsvinden. • Regie voeren De huidige planinitiatieven liggen verspreid over de Binckhorst en vormen nu nog een los geheel. Hierdoor is de urgentie voor meer samenhang en duidelijkheid aan eisen/verplichtingen richting de initiatiefnemers onmiskenbaar. Juist omdat de komende jaren het hele gebied nog volop in de steigers staat, terwijl er al mensen wonen en werken, is het waarborgen van de leefkwaliteit uitermate belangrijk.

Daarom zal de gemeente hierin sturend zijn. De gemeente gaat meer regie voeren, op functies (wonen, werken, groen, etc.), op nieuwe voorzieningen en gerichte ingrepen doen in de openbare ruimte. In de Binckhorst is sprake van een integrale gebiedsontwikkeling, om dit ten uitvoer te brengen is de dienstoverstijgende programmaorganisatie Binckhorst opgericht. Met de huidige planontwikkelingen in de Binckhorst is er een gedeeltelijke disbalans in functies ontstaan, wonen domineert boven andere functies. Meer groei in werkgelegenheid en voorzieningen is noodzakelijk (maar ook binnen het huidige omgevingsplan al mogelijk). Onderzoek is gewenst om zo mogelijk in de doorontwikkeling nadere eisen of regels te stellen voor het samenhangend ontwikkelen van wonen-werken-voorzieningen en openbare ruimte. Dat kan betekenen dat een initiatiefnemer binnen omgevingsplan 2.0 een planontwikkeling tot stand moet brengen waarin functies als wonen-(maatschappelijke) voorzieningen-economische functies, etc. gecombineerd moeten worden. Hierin zal onderscheid worden gemaakt tussen de verschillende deelgebieden. • Reserveringssysteem Het vigerend omgevingsplan Binckhorst gaat uit van de reserveringssystematiek “wie het eerst komt, wie het eerst maalt”.

Uitgangspunt daarbij is dat iedere initiatiefnemer gelijke kansen heeft om in aanmerking te komen voor de in het omgevingsplan beschikbare gebruiksruimte. Dit principe is juridisch-planologisch vertaald in de planregels over de toedeling van gebruiksruimte bij nieuwe aanvragen (artikel 5 van de regels van het omgevingsplan). Op bovenstaande systematiek zijn veel vragen gekomen vanuit de gemeenteraad. Deze systematiek is echter wel in stand gebleven bij de Raad van State en biedt daarmee naar het oordeel van de afdeling voldoende rechtszekerheid. Om meer regie te kunnen voeren bij de doorontwikkeling zal het reserveringssysteem van het pilot omgevingsplan mogelijk worden aangepast. De gemeente zal hiervoor een reserveringssysteem moeten ontwikkelen dat rechtszeker (juridisch houdbaar) en objectief is voor burgers en bedrijven, net als het huidige systeem. Dit nieuwe systeem moet recht doen aan de gewenste leefkwaliteit en de doelstellingen van de vier ambities uit het omgevingsplan.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10252265

• Gebruiksruimte voor wonen, detailhandel en horeca in huidige omgevingsplan Binnen het huidige omgevingsplan is de beschikbare gebruiksruimte voor wonen, detailhandel en horeca inmiddels (grotendeels) gereserveerd of vergund. Er kan voor deze functies geen extra gebruiksruimte worden vergeven. Om voor de toekomst meer programma mogelijk te kunnen maken, zal eerst onderzocht moeten worden welke invloed dat heeft op de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Er zullen daarom de nodige onderzoeken (m.e.r., etc) uitgevoerd moeten worden, besluitvorming HOV moet duidelijk zijn en gesprekken met onder andere de Provincie Zuid-Holland moeten gevoerd worden. Dit betekent dat pas bij de tervisielegging van het ontwerp omgevingsplan 2.0 er duidelijkheid is wat er beschikbaar is aan gebruiksruimte voor de diverse activiteiten. Tot die tijd kan er geen claim gelegd worden op gebruiksruimte die er nu niet is en waarvan nog onduidelijk is of die er zal komen. Dit betekent ook dat aan huidige planinitiatieven met beoogde gebruiksruimte die er nu niet is, ook binnen de kaders van het programmaplan Binckhorst, niet (meer verder) kan worden gewerkt. Dit heeft consequenties voor nieuwe initiatieven, maar ook voor al lopende planinitiatieven, zoals een aantal gebiedspaspoorten waarover u in een separate brief wordt geïnformeerd.

De komende jaren gaan we aan de slag om binnen de mogelijkheden van het huidige omgevingsplan de beoogde 5000 woningen te realiseren, evenals de daarbij behorende openbare ruimte en maatschappelijke voorzieningen. Tevens is er nog voldoende ruimte beschikbaar voor bedrijfsruimte en kantoren (tot 200.000 m2 werkruimte). Hieraan wordt dan ook komende jaren aan gewerkt, conform het vastgestelde omgevingsplan. Tot slot Het college benadrukt dat bovenstaand geschetst proces en ideevorming over uitgangspunten voor de doorontwikkeling een mogelijke koers weergeeft, zoals het college dat op basis van de ervaringen met de pilot omgevingsplan Binckhorst voor zich ziet. Het is echter aan de nieuwe coalitie, college en gemeenteraad om de koers voor de doorontwikkeling van de Binckhorst uiteindelijk te bepalen. Met vriendelijke groet, Anne Mulder Wethouder Financiën en Stadsontwikkeling

6/6