RIS311801 Voortgangsrapportage aanpak polarisatie radicalisering en extremisme 2021

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Jan van Zanen Burgemeester

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

BSD/10263937 RIS311801 Contactpersoon

Liesbeth van der Heide Dienst

Bestuursdienst Afdeling

Directie Veiligheid Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

9 maart 2022

Liesbeth.vanderheide@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsrapportage aanpak polarisatie, radicalisering en extremisme 2021

Geachte voorzitter, Radicalisering, extremisme en ongewenste polarisatie kunnen een bedreiging vormen voor onze samenleving. In het laatste Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland (DTN) van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) wordt gesteld dat er op dit moment in Nederland personen zijn die radicaliseren of sterk geradicaliseerd zijn, die een dreiging (kunnen) vormen voor de nationale veiligheid. De grootste dreiging komt voort uit de jihadistische beweging en er is sprake van een toegenomen dreiging van rechts-extremisme. Dit zien we terug in onze stad. Ook de afgelopen twee jaar keerden enkele Haagse uitreizigers, die zich in Syrië bij de zo genoemde ‘Islamitische Staat’ (IS) hadden aangesloten, terug naar Nederland. Daarnaast geeft de NCTV aan dat er sprake is van een radicale onderstroom bij de coronaprotesten en dat er een vermenging optreedt tussen rechtsextremisme en anti-overheidssentimenten. Bij demonstraties in onze stad tegen het coronabeleid werd de grens van de wet overschreden en geweld tegen de politie gebruikt. Een integrale aanpak is nodig om al deze ontwikkelingen het hoofd te bieden, met zowel rijksals lokale partners. De NCTV schetst de landelijke kaders en financiert een deel van de Haagse aanpak, die wordt vormgegeven met de lokale Driehoek.

De Haagse aanpak bestaat uit een combinatie van repressieve en preventieve maatregelen gericht op het voorkomen van dreiging en geweld ten gevolge van radicalisering, extremisme en polarisatie. In deze rapportage wordt toegelicht hoe de gemeente Den Haag het afgelopen jaar invulling heeft gegeven aan deze aanpak. Ook wordt vooruitgeblikt naar hoe de aanpak zich de komende periode verder zal ontwikkelen. Het college zal zich richten op drie prioriteiten, te weten (1) het aanscherpen en verbeteren van de informatiepositie; (2) het uitbouwen en structuren van onze netwerken; en (3) de resultaten van de weerbaarheidsanalyse gebruiken om de weerbaarheidsprojecten nog beter aan te laten sluiten op de specifieke situatie in de stad en in de wijken. De belangrijkste ontwikkelingen binnen radicalisering en extremisme Tien jaar geleden werd de wereld geconfronteerd met de terroristische groep IS, die grote delen van Syrië en Irak bezet wist te houden. Mensen uit de hele wereld reisden tussen 2011 en 2017 naar het door IS gestichte “kalifaat”. Ook uit ons land vertrokken enkele honderden inwoners naar Syrië en een groot deel van hen sloot zich aan bij IS. Uit Den Haag reisden tientallen inwoners naar het strijdgebied, waarvan inmiddels enkelen zijn teruggekeerd naar Nederland.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10263937

De Haagse aanpak is in 2013 in de context van deze uitreizigers en terugkeerders ontwikkeld en richtte zich op het voorkomen van uitreis en de (re-)integratie van tegengehouden of teruggekeerde Syriëgangers. Sinds IS grotendeels werd verdreven uit Syrië en Irak is er van uitreis geen sprake meer, maar de uitreisgolf en het jihadistische gedachtegoed drukken nog steeds een zware stempel op de dreiging en de aanpak. In Den Haag zijn nog steeds inwoners die een jihadistisch gedachtegoed aanhangen. Teruggekeerde Syriëgangers zullen – na detentie – gere-integreerd moeten worden in de samenleving. Naast jihadisme is er de afgelopen periode meer aandacht gekomen voor andere vormen van radicalisering, extremisme en polarisatie. Er is sprake van een groei van (online) rechtsextremisme en in het laatste DTN werd gesproken over de voorstelbaarheid van een terroristische aanslag in Nederland uit rechts-extremistische hoek. Wat betreft rechtsextremisme geldt dat er in Nederland enkele honderden, voornamelijk jonge mannen, zijn die online rechtsextremistisch terroristisch geweld verheerlijken en rechtvaardigen. Juist omdat dit vooral een online fenomeen betreft, is het lastig zicht te krijgen op deze groep.

Binnen de radicale onderstroom van de coronaprotesten is sprake van een combinatie van wij-zij denken, complotconstructies, het verwerpen van de democratische rechtsorde en soms extreemrechts gedachtengoed. Dit heeft het afgelopen jaar onder andere geleid tot bedreiging en intimidatie van politici, journalisten en wetenschappers en ongeregeldheden bij demonstraties. En hoewel extreemlinks protest in Nederland voornamelijk activistisch van aard is, valt een ontwikkeling naar meer extremistische activiteiten niet uit te sluiten. In onze stad worden de meeste demonstraties van Nederland georganiseerd; meerdere per dag. Den Haag heeft als politieke hoofdstad de afgelopen jaren aandacht gekregen van een divers palet aan demonstranten, onder ander de boerengemeenschap, klimaatdemonstranten, en mensen die zich niet kunnen vinden in de Corona-maatregelen. Hoewel het overgrote deel van de demonstraties goed en gemoedelijk verloopt, is er ook sprake van overlastgevend, bedreigend en soms zelfs gewelddadig gedrag. Doelwitten van acties zijn veelal ministeries, ambassades of kantoren van organisaties. Al deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor de Haagse aanpak. Nieuwe uitingen van radicalisering, extremisme en polarisatie vragen om nieuwe vormen van kennis en training van partners om dit tijdig te signaleren.

Ook vraagt het preventieve projecten die zich richten op andere, nieuwe doelgroepen of op nieuwe platformen waarop extremistische ideologieën worden verspreid. De Haagse aanpak van radicalisering, extremisme en polarisatie De Haagse aanpak bestaat uit een combinatie van repressieve en preventieve maatregelen. De repressieve maatregelen worden doorgaans uitgevoerd door politie, justitie of de minister. De kracht van de aanpak zit in de combinatie van gerichte interventies en generieke preventie en in de nauwe samenwerking tussen de gemeente en de partners op rijksniveau en in de stad. De gemeente signaleert (nieuwe vormen van) radicalisering en extremisme, versterkt de weerbaarheid tegen radicalisering en extremisme en draagt bij aan de re-integratie van personen die uit detentie terugkeren in de maatschappij. Dit is georganiseerd in de vier speerpunten van het Informatiepunt Preventie Polarisatie en Radicalisering (IPPR): • Kennis en Kunde • Netwerken • Weerbaarheid • Persoonsgerichte aanpak radicalisering (PGA CTER) Deze inzet wordt deels gefinancierd uit gemeentelijke budgetten en deels vanuit de versterkingsgelden die door het Rijk ter beschikking worden gesteld. De aanpak heeft met de gemeentelijke budgetten een stevig fundament; tegelijk blijft het noodzakelijk ook voor de komende jaren voldoende te investeren in mensen en middelen om de aanpak te borgen.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10263937

Kennis en Kunde Binnen het speerpunt Kennis en Kunde worden trends en ontwikkelingen in radicalisering en extremisme bijgehouden en vertaald naar de Haagse context. Concreet betekent dit het analyseren van ontwikkelingen op het gebied van radicalisering en extremisme op basis van de dreigingsanalyses van partners en eigen informatie. Deskundigheidsbevordering, zowel binnen IPPR als voor externe partners, is een tweede belangrijk onderdeel van het speerpunt. In 2021 is in het bijzonder aandacht besteed aan ontwikkelingen op het gebied van verschillende vormen van extremisme en de rol die complotdenken speelt binnen deze vormen van extremisme. Kennis- en trainingsaanbod voor professionals Om nieuwe ontwikkelingen binnen radicalisering en extremisme toe te lichten en te bespreken met lokale professionals zijn er in 2021 vier themabijeenkomsten georganiseerd. In deze sessies kwamen de onderwerpen terugkeerders, maatschappelijk ongenoegen en accelerationisme (een vorm van rechtsextremisme die met name online speelt in ons land) aan bod. De themabijeenkomsten werden grotendeels online georganiseerd en hadden gezamenlijk meer dan 200 deelnemers, die de bijeenkomsten positief beoordeelden. Ook zijn er in 2021 veertien trainingen uitgezet onder de verschillende partners.

De veertien trainingen waren onderverdeeld in vijf basistrainingen over radicalisering, vijf trainingen op het gebied van links-, rechts- en milieuextremisme, twee trainingen over islamitisch extremisme en twee trainingen over multicultureel vakmanschap. Ook heeft IPPR meerdere presentaties gegeven over de eigen aanpak. Vanwege de geldende maatregelen in verband met het coronavirus hebben deze met name digitaal en in enkele gevallen fysiek plaatsgevonden. Naast bovengenoemde trainingen is er in 2021 gestart met een trainingstraject gericht op aandachtfunctionarissen binnen partnerorganisaties, dit wordt in 2022 voortgezet. Aandachtfunctionarissen spelen een belangrijke rol in het onder de aandacht brengen van het thema binnen de organisatie en het bespreken van mogelijke signalen van radicalisering en extremisme met collega’s. In totaal zijn er in 2021 via trainingen en presentaties meer dan 300 lokale professionals bereikt. Deze professionals zijn onder andere werkzaam bij de gemeente, OM, politie, het Zorg- en Veiligheidshuis Haaglanden, Parnassia Groep, Jeugdbescherming-West, Middin en Reclassering Nederland. Problematisch gedrag en ondermijning van de democratische rechtsorde Het kabinet ziet het als zijn taak om de democratische rechtsorde en grondwettelijke vrijheden te beschermen.

Een onderdeel hiervan is het thema ‘problematisch gedrag’, dat een gezamenlijke opgave is voor het Rijk en gemeenten. Om de landelijke ambities in het tegengaan van de ondermijning van de democratische rechtsorde te vertalen naar de Haagse context, is het college in 2021 onder andere gestart met de ontwikkeling van een pilot-training die problematisch gedrag bespreekbaar maakt onder jeugd-, zorg- en wijkprofessionals in de stad. Deze training willen wij fysiek aanbieden, hetgeen niet mogelijk was in 2021. Daarom zal de training in 2022 voor het eerst plaatsvinden. Ten slotte is er dit jaar geïnvesteerd in het versterken van expertise en het uitwisselen van ervaringen met andere gemeenten om meer zicht te krijgen op ondermijning van de democratische rechtsorde. Het beschermen van de democratische rechtsorde is een prominent onderdeel van het coalitieakkoord 2021-2025. Wij blijven de komende jaren dan ook met het Rijk samenwerken op dit thema en denken mee over nieuw te ontwikkelen beleid.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10263937

Speerpunt Weerbaarheid In het speerpunt Weerbaarheid worden projecten uitgevoerd die Haagse ouders, jongeren en (basis)scholieren helpen tegenwicht te bieden aan extremistische verhaallijnen. Zo stelt Oumnia Works moeders in staat om signalen van radicalisering te herkennen en hierover in gesprek te gaan, worden vaders in de opvoeddebatten van Trias Pedagogica met pedagogische inzichten ondersteund in hun rol als vader en organiseert stichting 2gather sport- en spelactiviteiten voor jongeren en jongvolwassenen die niet alleen de weerbaarheid, maar ook de leefbaarheid van de wijk vergroten. Hoewel de coronamaatregelen een impact hebben gehad op de weerbaarheidsprojecten, konden de meeste activiteiten met (enkele organisatorische aanpassingen) doorgezet worden. In 2021 zijn via de maatschappelijke weerbaarheidsprojecten dan ook honderden Hagenaars bereikt. In 2021 is ook de evaluatie van drie weerbaarheidsprojecten, Mij, Mij jr. en VIP afgerond. Deze projecten richten zich op hogescholen, middelbare-, en basisscholieren en leveren volgens het onderzoek een positieve bijdrage aan het versterken van de weerbaarheid van Haagse jongeren. Zo blijkt dat leerlingen na VIP-lessen over het algemeen meer kennis over de grondwet hebben en is er sprake van een toegenomen tolerantie voor andere meningen onder deelnemers van Mij jr.

en een afwijzende houding jegens geweld onder deelnemers van Mij. De uitkomsten van de evaluatie en de te nemen vervolgstappen zijn met u gedeeld (RIS310032). Het college is op dit moment in gesprek met de uitvoerders van de projecten voor een diverser selectie van deelnemende scholen en de verdere borging van de positieve uitkomsten. Om de preventieve inzet af te stemmen op de ontwikkelingen op het gebied van radicalisering en extremisme, is er in 2021 gewerkt aan het in kaart brengen van (nieuwe) problematiek en kansen in de stad waar weerbaarheidsprojecten op aan kunnen sluiten. In 2022 zal deze analyse worden afgerond. Op basis van deze weerbaarheidsanalyse zullen er stappen gezet worden om huidige interventies aan te scherpen, succesvolle programma’s te borgen en, indien wenselijk, nieuw aanbod te ontwikkelen. Speerpunt Netwerken Het college werkt in de hele stad aan het voorkomen van radicalisering, extremisme en polarisatie. Om haar taken uit te kunnen voeren staat het IPPR in verbinding met de stad en haar inwoners. Die verbinding is het doel van het speerpunt Netwerken. De Haagse aanpak is sterk in haar netwerk met religieuze en levensbeschouwelijke organisaties. Er zijn in 2021 43 ambtelijke gesprekken gevoerd met diverse gemeenschappen in onze stad, waarvan 20 op locatie.

Deze gesprekken hebben zich op zowel sociale- als veiligheidsthema’s gericht en zijn niet enkel in het kader van radicalisering, extremisme en polarisatie gevoerd. Zo zijn er tijdens de tweede coronagolf nauwe contacten met het religieuze netwerk geweest om de verspreiding van het virus tegen te gaan en zijn diverse ruimtes van religieuze organisaties, vooral moskeeën, beschikbaar gesteld als vaccinatiecentra voor omwonenden. In 2021 is de pilot voor religieuze en levensbeschouwelijke organisaties voortgezet, waarin organisaties met verschillende overtuigingen in gesprek gaan over onderwerpen zoals organisatie en bestuur, financiën en de rol van deze organisaties in de wijk. Ook is in 2021 een enquête gehouden voor de evaluatie van het handboek Veiligheid religieuze organisaties. Deze enquete is uitgezet onder 210 (vertegenwoordigers van) religieuze organisaties in Den Haag en bestond uit een vijftal vragen over de bekendheid en toepasbaarheid van het handboek. Belangrijke uitkomst van deze enquête was de vraag om aanbod van BHV-trainingen voor vrijwilligers van religieuze organisaties. Deze BHV-trainingen zijn sinds september 2021 door de gemeente gefaciliteerd en vinden afname bij 23 organisaties. Inmiddels hebben acht sessies van twee avonden plaatsgevonden. In het tweede kwartaal van 2022 zullen de overige organisaties aan bod komen.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10263937

Onrust NRC-publicatie krachtenveldanalyses In het najaar van 2021 zorgde een publicatie in het NRC, over mogelijke ‘undercover’ activiteiten binnen Islamitische gemeenschappen door onderzoeks- en adviesbureau NTA, voor de nodige onrust en impact bij de Moslimgemeenschap binnen Nederland, zo ook in Den Haag. Dit heeft onder andere geresulteerd in raadsvragen (zie RIS310356 en RIS310365). Hoewel er geen sprake was van dergelijke activiteiten in opdracht van de gemeente Den Haag, was het begrijpelijk dat deze berichten het nodige stof deden opwaaien binnen de Islamitische gemeenschap. Als burgemeester heb ik in november met verschillende vertegenwoordigers van de moslimgemeenschap in Den Haag gesproken over de ontstane ophef en mijn begrip uitgesproken voor de ontstane onrust. Ook is de beantwoording van de raadsvragen gedeeld met deze organisaties. De aanwezige vertegenwoordigers en ik als burgemeester hebben gezamenlijk onze inzet op goede structurele contacten bevestigd. Speerpunt Persoonsgerichte aanpak CTER De persoonsgerichte aanpak contra- terrorisme, extremisme en radicalisering (PGA CTER) is een belangrijke pijler van de Haagse aanpak. De gemeente Den Haag is binnen de PGA CTER verantwoordelijk voor het opstellen van een individueel plan van aanpak om samen met ketenpartners radicalisering en extremisme te voorkomen en tegen te gaan.

De PGA CTER wordt ingezet voor alle vormen van ideologisch of religieus gedreven radicalisering en extremisme. Het bestaande instrumentarium, bijvoorbeeld als het gaat om duiding of in- en uitstroomcriteria, wordt continu verbeterd aan de hand van nieuwe inzichten en aanbevelingen uit evaluaties. De opbrengsten van de PGA-evaluatie De persoonsgerichte aanpak CTER is het afgelopen jaar geëvalueerd. De uitkomsten van de evaluatie en de vervolgstappen zijn met uw raad gedeeld (RIS 310030). Er is gelijk gestart met het vertalen en implementeren van de aanbevelingen naar de PGA CTER. Zo wordt de methodiekbeschrijving momenteel geactualiseerd en voorzien van uitgeschreven werkafspraken en een heldere rol- en taakverdeling tussen ketenpartners. De verwachting is dat de nieuwe methodiekbeschrijving in het tweede kwartaal van 2022 gereed is. Daarnaast wordt er op dit moment een nieuw IT-systeem geïmplementeerd. Met dit programma wordt op een meer gestructureerde manier alle informatie in een beveiligde omgeving bij elkaar gebracht. Stand van zaken In 2021 had het merendeel van de casuïstiek, zoals in de afgelopen jaren, een jihadistische achtergrond. Ook waren er enkele casussen waarin verschillende vormen van extremisme een rol speelde. Het aantal meldingen dat de gemeente heeft ontvangen over radicalisering en extremisme is licht gegroeid ten opzichte van het vorige jaar.

Dit is verklaarbaar door een toename aan meldingen over maatschappelijk ongenoegen en anti-overheidextremisme, waar de afgelopen periode meer aandacht aan is besteed in trainingen en bijeenkomsten. Op dit moment zijn er enkele personen waarbij sprake is van complotdenken, in combinatie met verward gedrag. Deze personen worden besproken in het Zorg- Veiligheidshuis en vanuit de PGA CTER wordt meegedacht over passende interventies. Gezien dit nieuwe fenomeen is er begin 2022 een sessie georganiseerd met zorg- en veiligheidspartners om informatie uit te wisselen en heldere instroom-criteria te bepalen voor de PGA CTER. Het afgelopen jaar zijn medewerkers ook getraind in het voeren van duidingsgesprekken. Deze gesprekken hebben als doel om, met instemming van de persoon in kwestie, informatie over diens wereldbeeld te verkrijgen. Ondanks het feit dat duidingsgesprekken beperkt mogelijk waren door de geldende coronamaatregelen, zijn er in 2021 enkele van zulke gesprekken gevoerd. In 2022 gaan wij verder op de ingeslagen weg en zal er, voor meerdere personen binnen de PGA-CTER een duidingstraject worden ingezet.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10263937

Zo kunnen wij de veiligheidsrisico’s beter in kaart brengen en interventies hierop afstemmen. Als uit de duiding blijkt dat een subject geen extremistisch gedachtegoed (meer) aanhangt, kan de persoon na afstemming met het casusoverleg uit de aanpak stromen. Voortuitblik 2022 -2023 De aanpak van radicalisering, extremisme en polarisatie is een belangrijke pijler van het Haagse veiligheidsbeleid. In het Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2023-2026 zullen we blijvend inzetten op een integrale aanpak waarbij de directie veiligheid samenwerkt met de andere gemeentelijke diensten. Het tegengaan van radicalisering, extremisme en polarisatie vergt namelijk een inspanning op meer terreinen dan enkel veiligheid. De borging van de Haagse integrale aanpak vraagt ook de komende jaren om een structurele inzet van menskracht en middelen, dit zal ook mijn inzet zijn voor het nieuwe coalitieakkoord. De huidige inzet wordt deels gefinancierd uit gemeentelijke budgetten; voor de periode 2019-2022 heeft het College €340.000 per jaar toegekend om de aanpak vorm te geven. Dit wordt jaarlijks aangevuld vanuit de versterkingsgelden die door het Rijk ter beschikking worden gesteld. In 2021 is een totaalbedrag van €830.475,- uit de versterkingsgelden ontvangen. De versterkingsgelden zijn gericht op het faciliteren van inzet op nieuwe ontwikkelingen.

In de resterende maanden van 2022 zal de eerdergenoemde weerbaarheidsanalyse worden afgerond. Op basis van deze analyse zullen er stappen gezet worden om huidige interventies aan te scherpen, succesvolle programma’s te borgen en nieuw aanbod te ontwikkelen als dit wenselijk blijkt. Ook zullen wij blijven bouwen aan ons netwerk in de stad. Het college verbetert de PGA CTER op basis van de aanbevelingen uit de evaluatie. Tot slot wordt doorlopend geinvesteerd op een goede informatiepositie, waarbij nieuwe ontwikkelingen op het gebied van radicalisering, extremisme en polarisatie tijdig worden onderkend. De Haagse aanpak van radicalisering en extremisme is het noodzakelijke krachtige antwoord op de huidige dreiging. De inzet langs de lijnen van de vier speerpunten draagt rechtstreeks bij aan het voorkomen en tegengaan hiervan. In de komende maanden is het zaak de huidige maatregelen consequent te implementeren en voortdurend kritisch te blijven bezien waar aanvullingen en aanscherpingen nodig zijn. Met vriendelijke groet, Jan van Zanen

6/6