RIS311683 Bijlage
Tekst van het document
Haags Hitteplan
augustus 2021 versie 1.0
Inhoudsopgave Inleiding
3
Organisatie
5
Fasen
6
Afspraken
6
Algemene afspraken
7
Algemene afspraken voorbereidingsfase
9
Algemene afspraken voorwaarschuwingsfase
10
Algemene afspraken waarschuwingsfase
11
Algemene afspraken evaluatiefase
12
Uitwerking 2021
2
13
Aangesloten organisaties
13
Afspraken 2021 in de voorbereidingsfase (maart-mei)
14
Afspraken 2021 in de voorwaarschuwingsfase (mei-juni)
15
Afspraken 2021 in de waarschuwingsfase (juli-september)
16
Evaluatie fase 2021
17
Pilot gekoelde locaties
18
Inleiding
acties voor, tijdens en nadat het hitteplan wordt geactiveerd. Op deze manier
In de afgelopen jaren is gebleken dat het bereik van het Nationaal Hitteplan
worden Haagse inwoners beter geïnformeerd hoe zij extreme hitte het hoofd
verbeterd kan worden door een lokaal hitteplan op te stellen. Lokale
kunnen bieden en kunnen gezondheidsklachten worden verminderd.
hitteplannen bereiken mensen die gezondheidsrisico’s ondervinden bij hitte maar buiten het bereik van langdurige zorg vallen. De roep om lokale
Waarom is dit Haagse Hitteplan nodig?
hitteplannen groeit vanuit kennisinstellingen, het Rijk en het Haagse bestuur.
Er is in het recente verleden veel energie gestoken in het in beeld krijgen van
Dit is waarom de gemeente Den Haag een Haags hitteplan heeft opgesteld.
de hitteproblematiek binnen de gemeente (bijvoorbeeld met hittestress kaarten). Wat blijkt, de stad warmt significant meer op dan het landelijk gebied. Dit noemt men het stedelijk hitte eiland effect. De temperatuur kan
Status van het hitteplan
overdag tot een graad of 4 à 5 warmer worden dan het buitengebied en
Voor u ligt de eerste versie (1.0) van het Haagse hitteplan. Den Haag is
’s nachts kan dit tot wel 7 à 9 graden zijn. Hittegolven treden daardoor
één van de eerste gemeenten in Nederland die een lokaal hitteplan
frequenter én intenser op in steden, wat leidt tot een verhoogde menselijke
opstelt, gebaseerd op de landelijke Handreiking Lokaal Hitteplan
blootstelling aan hittestress. In Nederland is een hittegolf officieel gezien een
(Kennisportaal Klimaatadaptatie).
opeenvolging van in De Bilt minimaal 5 zomerse dagen (25,0°C of hoger),
Het opstellen en ontwikkelen is al lerende doen en nooit af. Na iedere
waarvan er minimaal drie tropische dagen (30,0°C of hoger) zijn. Lokaal
zomer zal de gemeente Den Haag en de GGD Haaglanden het voor-
kunnen temperaturen echter verschillen. Zo is het in het binnenland vaak
touw nemen om samen met de deelnemende partijen dit plan te
warmer dan in De Bilt en kan langs de kust (zoals bij Den Haag) de
evalueren. Na de evaluatie wordt het plan elke keer geactualiseerd.
temperatuur iets lager zijn.
Voor de zomer van 2022 zal versie 2.0 worden opgeleverd. Dan zal ook gekeken worden wat dit betekent voor de acties voor het daaropvol-
Hittestress kan dodelijk zijn. Zo schat het CBS (Centraal Bureau voor Statistiek)
gende jaar en hoe deze geborgd dienen te worden. Het plan bevat
dat er in de hittegolf van augustus 2020 circa 650 mensen zijn overleden als
algemene acties en de uitwerking voor het laatste jaar (nu 2021).
gevolg van de hitte in Nederland. Bij de hittegolf van 2006 vielen in Nederland
Het plan wordt geïnitieerd vanuit het sociaal domein (Haags Senioren-
1000 extra doden. Het Centraal Bureau voor Statistiek schatte dat er in 2018
beleid). Hitte is echter ook een uitdaging voor het fysieke domein. Met
per week ongeveer honderd doden méér vielen dan in een gemiddelde week in
de verbinding tussen deze twee domeinen gaat het projectteam Haags
de zomer. Bovendien zijn er jaarlijks grote aantallen mensen die ongemak en
Hitteplan actief aan de slag.
klachten ondervinden en vele anderen die zorgen over hen hebben of professioneel zorg verlenen.
Het Haags hitteplan is tot stand gekomen in samenwerking met het team van
Dit Haags hitteplan vloeit voort uit het Nationaal Hitteplan. Met het Nationaal
het programma Resilient The Hague, dat zich inzet voor een veerkrachtige
Hitteplan maakt het RIVM (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu)
stad. Vanuit het gezondheidsthema is ook de GGD Haaglanden nadrukkelijk in
organisaties, professionals en vrijwilligers die zijn betrokken bij de
het projectteam betrokken. Daarnaast is samenwerking gezocht met de lokaal
zorgverlening aan senioren en chronisch zieken extra alert op het feit dat het
opererende welzijns-, maatschappelijke en zorgorganisaties die werken met
voor langere periode warm wordt. Zo kunnen zij passende maatregelen
Hagenaars die extra risico’s ondervinden tijdens langdurige hitte. In
nemen om mensen goed te verzorgen tijdens de hitteperiode en negatieve
gezamenlijkheid hebben deze partijen afspraken gemaakt over uit te voeren
gezondheidseffecten beperken. In de praktijk is echter gebleken dat via het 3
Nationaal Hitteplan niet alle mensen (voldoende) worden ingelicht die
Dit valt samen te vatten onder de volgende drie speerpunten:
gezondheidsrisico’s ondervinden door hitte. Zelfstandig wonende senioren, mensen met een chronische ziekte als hart- en vaatziekten en obesitas, en
1. Vergroten zelf- en samenredzaamheid;
dak- en thuislozen worden onvoldoende bereikt. Hiervoor is samenwerking
Het gaat in de eerste plaats om het voorkomen en beperken van hitte
nodig met lokale maatschappelijke organisaties die deze groepen wél
gerelateerde gezondheids- en welzijnsproblemen, ziekte en sterfte door
bereiken. Het Haags Hitteplan hoopt deze lokale samenwerking te versterken
zelfredzaamheid en samenredzaamheid (naar elkaar om kijken) bij
en te borgen zodat juist deze Hagenaars de juiste informatie en voldoende
kwetsbare mensen te bevorderen.
ondersteuning krijgen. 2. Samenwerking en gedeelde verantwoordelijkheid;
Doelstelling
Brede maatschappelijke samenwerking staat centraal in het lokale
Het doel van het haagse hitteplan is om de gezondheidsrisico’s als gevolg van
hitteplan. Alle betrokken partijen dragen samen verantwoordelijkheid voor
langdurige hitte voor kwetsbare Hagenaars te beperken, door het maken van
de uitvoer van acties. De gemeente Den Haag, GGD en andere
afspraken en maatschappelijke organisaties in Den Haag de gezondheids
(maatschappelijke) organisaties laten vastleggen, hoe zij gecoördineerd
risico’s als gevolg van een periode van hitte te beperken voor Hagenaars die
taken en activiteiten uitvoeren als het Nationaal Hitteplan wordt
hier extra vatbaar voor zijn.
geactiveerd. Deze lijst met organisaties is nooit af. Zo zijn we voornemens
In 2021 wordt, zoals hierboven genoemd, de nadruk gelegd op zelfstandig
om in een later stadium het bedrijfsleven te betrekken.
wonende senioren (75+), dak- en thuislozen en chronisch zieken (hart- en vaat-, longziekten, obesitas en mentaal).
3. Uitwisselen van kennis en ervaring; Door middel van een gezamenlijke aanpak kan kennis uitgewisseld worden tussen betrokken organisaties, met als doel het verbeteren van de zorg aan
Er is voor 2021 gekozen om kleine kinderen (ook onderdeel van de
voor hitte kwetsbare bewoners in Den Haag.
risicogroep) niet specifiek mee te nemen in het lokale hitteplan, omdat de verwachting is dat deze in de huidige situatie voldoende worden beschermd en onder de verantwoordelijkheid van ouders en bijvoorbeeld kinderdagverblijven vallen.
Bovenstaand doel dient behaald te worden door het creëren van een structuur en systematiek voor de verdeling van acties van betrokken professionele en maatschappelijke organisaties. Ook het zo veel mogelijk versterken van de doelgroepen zelf, wat betreft kennis en samen- of zelfredzaamheid, maakt deel uit van het hitteplan. Uiteindelijk moet dit leiden tot maatregelen die de gezondheidsrisico’s van aanhoudende hitte helpen beheersen op de juiste tijd en plaats en passend bij de verschillende doelgroepen.
4
Organisatie In onderstaand schema is de rolverdeling binnen het Haags Hitteplan weergegeven.
Coördinator
Facilitaire partners (pilot)
De coördinator fungeert als spin
Facilitaire partners dragen bij
in het web. Zij/hij faciliteert en
aan het Haags Hitteplan door
monitort de totstandkoming,
gebouwen binnen hun beheer
ontwikkeling en evaluatie van
beschikbaar te stellen voor de
het Haagse Hitteplan. De
doelgroep tijdens een hittegolf.
coördinator is het eerste
Hier kan de doelgroep afkoelen
aanspreekpunt voor partners.
en de warmte thuis ontvluchten.
Doelgroep experts De doelgroep experts staan direct in contact met de doelgroep en dragen vanuit die
Hitte experts
rol bij aan het zoveel mogelijk
De hitte experts hebben primair
bevorderen van de zelf- en
een inhoudelijk adviserende rol
samenredzaamheid van de
over het inlichten en bijscholen
doelgroep. Dit doen zij door hen
van overige partners over de
te informeren over de risico’s
bestrijding van hittestress.
van hitte en wat daartegen te doen en daar waar mogelijk ondersteuning te bieden.
5
Fasen
Evaluatiefase (herfst/winterperiode)
Het voorkomen en aanpakken van publieke gezondheidsproblemen bij
In 2021 wordt de eerste versie van het Haags hitteplan gerealiseerd en
langdurige hitte kent verschillende fasen: voorbereiden, activeren en
uitgevoerd. In het najaar wordt deze geëvalueerd. In de voorbereidingsfase van
uitvoeren.
het volgende jaar is het zaak om de aanbevelingen en verbeteringen die naar voren komen in de evaluatie door te voeren. Elk jaar zal aan het einde van de
Voorbereidingsfase (herfst/winterperiode)
zomer het voorgaande Lokaal Hitteplan van dat betreffende jaar geëvalueerd
Voordat hitte zich daadwerkelijk manifesteert, is er aandacht voor
worden.
mogelijke acties en maatregelen om de impact van hittegolven op mensen te reduceren. Binnen deze fase wordt gefocust op het ontwikkelen, bevorderen
Afspraken
en delen van kennis over preventie en behandeling van oververhitting.
Dit lokale hitteplan bevat de overeengekomen afspraken tussen de
Tevens vindt in deze fase de afstemming en voorbereiding van partners/
aangesloten organisaties. De afspraken betreffen voornamelijk
betrokken professionals plaats, bijvoorbeeld door middel van het delen van
communicatieactiviteiten; het geven van voorlichting en het bieden van een
kennis, updaten van protocollen en inventariseren van mogelijke inzet
handelingskader ten tijde van langdurige hitte. Zij committeren zich aan de
gedurende de zomer.
afspraken en organiseren uitvoering van de afspraken. In de communicatie en ondersteuning die wordt gegeven houden de partners zich aan de
Voorwaarschuwingsfase (lente)
aangeleverde informatie vanuit het RIVM. Tevens heeft de gemeente Den Haag
In deze fase worden de laatste voorbereidingen getroffen voor de zomer.
een Haagse hittecampagne laten ontwikkelen, waarmee ook de partners hun
Zo wordt bijvoorbeeld materiaal (waterflesjes, flyers) ingeslagen en verspreid
achterban kunnen benaderen. In de tabellen 1 tot en met 4 worden de
onder partners. Alle betrokken intermediairs/professionals (partners) en
algemene afspraken beschreven voor de vier fasen van het Lokaal Hitteplan.
specialisten worden ingelicht en paraat gesteld.
Voor de zomer van 2021 worden vervolgens deze afspraken gespecificeerd in de uitwerking voor dit jaar.
Waarschuwingsfase (zomer) In de waarschuwingsfase is het hitteplan geactiveerd. Het RIVM activeert het Nationale Hitteplan (doorgaans bij 5 dagen een hogere temperatuur dan 25 graden, waarvan 3 dagen boven de 30), en communiceert dit aan de lokale GGD-afdeling. De GGD waarschuwt de projectleider lokaal hitteplan, waarmee de waarschuwingsfase ingaat. De focus ligt in deze fase op het beperken van ongemak en gezondheidsschade en het bevorderen van de zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Dit alles dient goed gecoördineerd te worden.
6
Algemene afspraken
Herken de signalen In onderstaande afbeelding zijn de drie meest voorkomende hitte gerelateerde
De Basisregels
gezondheidsproblemen genoemd. De symptomen worden toegelicht, alsmede
Het RIVM heeft een aantal basisregels gedeeld om hittestress te beperken. De
de acties die men kan ondernemen om het probleem te verkleinen.
hier onder opgesomde basisregels worden ten alle tijden in acht genomen door de samenwerkingspartners. Zowel de doelgroep als eigen medewerkers
Samenwerkingspartners worden geacht op deze signalen te letten en
worden op deze regels gewezen.
adequate actie te ondernemen bij herkenning van de signalen.
De basisregels zijn:
Oververhitting
• Drink voldoende;
Hoe herken je het? • Vermoeidheid • Concentratieverlies overdag • Hoofdpijn • Duizeligheid • Spierpijn • Opgezwollen enkels (oedeem) • Jeukende blaasjes
Drink water of thee. Ook als u geen dorst heeft, want senioren hebben minder dorstgevoel. Matig het gebruik van alcohol. • Houd uzelf koel; Blijf in de schaduw en beperk lichamelijke inspanning in de
Wat doe je: Drink voldoende water, thee of koffie, ook als je geen dorst hebt. Doe rustig aan. Een voetenbad kan helpen tegen oververhitting en opgezwollen enkels. Neem contact op met de huisarts als de klachten erger worden.
middag (tussen 12:00 en 18:00 uur).
Hitte-uitputting
• Houd uw woning koel; Houd de zon en warmte zoveel mogelijk buiten de woning,
Hoe herken je het? • Flauwvallen • Kramp • Snelle hartslag • Hevig zweten • Een bleke huid
bijvoorbeeld met zonwering, ventilator of airconditioning. • Zorg voor elkaar; Let bij warm weer extra op mensen in uw omgeving die
Wat doe je: Stop met wat je aan het doen bent en zoek een koele plek. Drink voldoende water of sportdrank in kleine slokjes. Koel je lichaam: neem een koude douche of met natte doeken. Als de klachten niet minder worden, waarschuw dan een arts.
misschien uw hulp kunnen gebruiken. • Medicijnen en hitte;
Hitteberoerte
Medicijnen kunnen bij hitte tot gezondheidsklachten leiden als de water- en zouthuishouding in het lichaam wordt
Hoe herken je het? • V erhoogde lichaamstemperatuur van meer dan 39 graden. • Hoge hartslag • Misselijkheid
verstoord. Dit kan leiden tot uitdroging, weinig zweten en onwel worden.
7
• R ode huid •M eestal geen zweet • S tuiptrekkingen • B ewustzijnsverlies
Een hitteberoerte is levensbedreigend! Bel 112 en volg de aanwijzingen van de hulpdiensten.
Haagse communicatie De gemeente Den Haag heeft een Haagse communicatieaanpak ontwikkeld om zelfstandig wonende senioren te informeren over bovengenoemde basisregels van het RIVM tijdens langdurige warme periodes. De overige doelgroepen waar dit plan zich op richt, worden benaderd door de partners die aan dit plan meewerken. Met de slogan Warm? Actie! Houd uw hoofd koel worden senioren laagdrempelig benaderd om hen bewust te maken van de gezondheidsrisico’s van langdurige hitte. Tevens wordt een handelingskader geboden waarmee de gezondheidsrisico’s verminderd worden. De aanpak bestaat uit posters, korte filmpjes en flyers die fysiek en via sociale media verspreid worden door de Gemeente Den Haag en zorg- en welzijnspartners. Daarnaast zijn er speciale drinkwaterflesjes ontwikkeld die verspreid worden door enkele partners en content voor social media (korte filmpjes). Ten slotte worden alle 75+’ers voorafgaand aan een verwachte hittegolf direct benaderd.
8
Algemene afspraken voorbereidingsfase De voorbereidingsfase geldt van begin maart tot en met mei. In deze fase ligt de focus op: • Het verwerken van de evaluatie van vorig jaar; • Het up to date brengen van de kennis over hitte en de negatieve gevolgen daarvan; • Het up to date brengen van de contactgegevens van de aangesloten partners en het uitbreiden van het netwerk; Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Tabel 1: Overeengekomen afspraken voorbereidingsfase. Rol
Wie
Wat
Hoe
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan
Inventariseren & checken contactgegevens van alle betrokkenen bij het hitteplan.
Controleren bestaande contactgegevens. Aanvullen met nieuwe partners indien gewenst/nodig.
Bepalen prioritaire gebieden en doelgroepen in samenwerking met fysiek domein.
Bondige analyse nieuw onderzoek naar kwetsbaarheden voor hitte + verwerken aanpassingen aan de handreiking lokale hitteplan (DPRA) in de huidige versie van het lokale hitteplan. Verwerken aanbevelingen uit de evaluatie van afgelopen jaar.
Organisatie kennisupdate over impact hitte. Focus op educatie over hittestress en noodzaak hitteplan.
Organisatie van webinar waarin laatste kennis over de impact van hitte op gezondheid en tips worden gedeeld met aangesloten partners.
Inventariseren en up to date brengen communicatiemateriaal.
Inventariseren communicatiemateriaal van hitte-campagne. Aanvullen en/of uitbreiden waar nodig/gewenst.
Aangesloten partners Coördinator & hitte- experts
Projectleider lokaal hitteplan Inhoudelijk expert hitte
Coördinator & hitte-experts
Projectleider lokaal hitteplan Inhoudelijk expert hitte
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan Inhoudelijk expert hitte
9
Algemene afspraken voorwaarschuwingsfase De voorwaarschuwingsfase loopt van eind mei tot en met begin juli. In deze fase is er een kleine kans waarop een hittegolf zich voor kan doen en dus dienen wij voorbereid te zijn. Daarom ligt de focus in deze fase op: • De laatste voorbereidingen betreffende informatievoorziening en inslaan van materialen; • Verspreiding van verkoelende en informatieve materialen onder de partners; • Verspreiding preventieve mails en nieuwsbrieven onder de doelgroep; Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Tabel 2: Overeengekomen afspraken voorwaarschuwingsfase. Rol
Wie
Wat
Hoe
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan
Inventariseren & checken benodigdheden doelgroep experts.
Rondvraag bij aangesloten partners.
Distributie van communicatiemateriaal naar doelgroep experts.
Waterflesjes en overig communicatiemateriaal worden verdeeld onder aangesloten organisaties.
Aangesloten partners Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan Inhoudelijk expert hitte
Hitte expert
Inhoudelijk expert hitte
Inlichten personeel, vrijwilligers en andere geïnteresseerden behorende bij aangesloten partners.
Verzorgen laagdrempelige workshop Hitte voor geïnteresseerde aangesloten partijen en vrijwilligers facilitaire partners.
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan
Middels preventieve communicatie worden doelgroepen ingelicht over naderende periode van waakzaamheid.
Informerende brief naar doelgroep. Nieuwsbericht in lokale media. Aangesloten partners informeren achterban/cliënten via nieuwsbrief.
Inhoudelijk expert hitte
10
Algemene afspraken waarschuwingsfase De waarschuwingsfase geldt in principe van begin juli tot en met eind september. Dit is de jaarlijkse periode waarin de grootste kans is op een hittegolf. Onderstaande tabel geeft de afspraken voor deze fase weer. Tabel 3: Overeengekomen afspraken waarschuwingsfase. Rol
Wie
Wat
Hoe
Hitte experts
Inhoudelijk expert hitte
Contact onderhouden met RIVM om z.s.m. op de hoogte zijn van activatie hitteplan.
Na activatie van het Nationale Hitteplan door het RIVM wordt algemene hittemailing uitgestuurd door GGD.
Coördinator Hitte expert
Projectleider lokaal hitteplan
Alle doelgroep experts op de hoogte brengen van activatie Nationaal Hitteplan.
Aanvullend op de algemene hittemailing van de GGD, wordt een enthousiasmerende startmail aan de contactpersonen van de doelgroep experts verstuurd, dat het lokale hitteplan actief is geworden.
Doelgroepen worden bereikt met tips en advies over wat te doen tijdens hitte.
Online communicatiemateriaal wordt via social media en websites gedeeld.
Inhoudelijk hitte expert Doelgroep experts
Aangesloten organisaties
Aangesloten organisaties verspreiden het communicatiemateriaal en zorgen dat doelgroep op de hoogte wordt gesteld van basisregels, signalen om op te letten en mogelijkheid om af te koelen bij gekoelde plekken. Doelgroep experts
Aangesloten organisaties
Doelgroepen worden verrijkt met tips en advies over wat te doen tijdens hitte.
Aangesloten organisaties die waterflesjes uitdelen gaan actief de straat op/langs cliënten. Aangesloten organisaties die flyers uitdelen gaan actief de straat op/langs cliënten.
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan
Tijdens de periode dat het Nationaal Hitteplan actief is wordt snel bijgestuurd waar nodig.
11
Gedurende activatie hitteplan behoudt coördinator overzicht en handelt indien nodig door in nauw contact te staan met aangesloten organisaties.
Algemene afspraken evaluatiefase De evaluatiefase start aan het einde van de zomer en vindt plaats tussen eind september en oktober. In deze fase ligt de focus op: • Het ophalen van ervaringen en bevindingen bij de partners en de doelgroep (met behulp van de partners) over de gevoerde maatregelen van de afgelopen zomer; • Het gezamenlijk bespreken van de ervaringen en bevindingen van de uitrol van het lokaal hitteplan. Het zoeken van verbeteringen in het proces, communicatie uitingen staat centraal; • Beoordelen of het bestaande netwerk uitgebreid moet worden;
Tabel 4: Overeengekomen afspraken waarschuwingsfase. Rol
Wie
Wat
Hoe
Coördinator
Projectleider lokaal hitteplan
Informatie ophalen
Enquête naar partners uitzetten.
Coördinator & hitte- experts
Projectleider lokaal hitteplan Inhoudelijk expert hitte
Beoordelen opgehaalde informatie
Bondige analyse uitvoeren op de opgehaalde informatie en advies opstellen waar verbeteringen of aanvullingen gewenst zijn op het Lokaal Hitteplan.
Coördinator & partners
Projectleider lokaal hitteplan
Communiceren bevindingen evaluatie met partners en ophalen feedback op de evaluatie
De evaluatie bespreken tijdens een (digitaal) webinar of samenzijn.
12
Uitwerking 2021
Organisatie
Rol
HVP Zorg
Doelgroep expert
Aangesloten organisaties
Stichting Cardia
Doelgroep expert
Humanitas DMH
Doelgroep expert
Stichting MEE
Doelgroep expert
Stichting WZH
Doelgroep expert
Stichting Zorggroep Florein/ Florence
Doelgroep expert
Tzorg
Doelgroep expert
Stichting Xtra en Welzijn Scheveningen
Doelgroep expert
partners is een start en zeker niet volledig. Omdat het plan jaarlijks wordt geëvalueerd en uitgebreid zal de lijst in de loop der jaren worden uitgebreid
Zebrawelzijn
Doelgroep expert
met meer organisaties en nieuwe doelgroepen, met als doel om tot in de
Mara
Doelgroep expert
Openbare Bibliotheek
Facilitaire partner
STEK Den Haag
Doelgroep expert
Bij de uitvoering van taken is het noodzakelijk dat alle aangesloten partners de voorbereidingen en uitvoering tijdig, adequaat en gezamenlijk oppakken. In onderstaande tabel staan alle partners opgesomd (naar rolverdeling) die zich aan het Haags hitteplan 2021 hebben gecommitteerd. De focus ligt hierbij op organisaties met een groot bereik. Deze lijst van
haarvaten van de wijken te komen. Ook de rolverdeling kan na de evaluatie nog veranderen. Een goede borging is onderdeel van deze evaluatie. Per organisatie is een contactpersoon aangewezen. De contactgegevens van
Tabel 7: Overzicht betrokken partijen met als primaire doelgroep: dak- en thuislozen, alsmede psychisch kwetsbaren.
de partners worden onder de deelnemers gedeeld zodat onderlinge afstemming mogelijk is. Tabel 5: Overzicht overkoepelende organisaties betrokken bij opzet Haags hitteplan. Organisatie
Rol
Gemeente Den Haag
Coördinator
GGD Haaglanden
Hitte expert
Rode Kruis
Hitte expert
Tabel 6: Overzicht betrokken partijen met als primaire doelgroep: senioren en chronisch zieken. Organisatie
Rol
Boodschappen begeleidingsdienst
Doelgroep expert
Stedelijke Ouderen Commissie
Doelgroep expert
Axxicom
Doelgroep expert
Buurtdiensten
Doelgroep expert
Haagse woon- en wijkzorg
Doelgroep expert
13
Organisatie
Rol
Straatconsulaat
Doelgroep expert
Leger des Heils
Doelgroep expert
Kessler stichting
Doelgroep expert
Barka
Doelgroep expert
Fonteynenburg
Doelgroep expert
Limor
Doelgroep expert
Stichting Anton Constandse
Doelgroep expert
Daklozenloket
Doelgroep expert
Straatpastoraat
Doelgroep expert
Afspraken 2021 in de voorbereidingsfase (maart-mei) Tabel 8: Afspraken voorbereidingsfase 2021. Rol
Wie (invulling 2021)
Wat
Hoe (invulling 2021)
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Inventariseren & checken contactgegevens van alle betrokkenen bij het hitteplan (mogelijk aanpassingen n.a.v. evaluatie/input)
50 organisaties in Den Haag zijn benaderd voor medewerking aan het lokale hitteplan.
Coördinator & hitte- experts
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte
Bepalen prioritaire gebieden en doelgroepen in samenwerking met fysiek domein.
Vanuit bestaand onderzoek naar kwetsbaarheden voor hitte (Haagse hitte TU Delft) + handreiking lokale hitteplan is gekozen voor huidige doelgroepen. Voor de pilot gekoelde plekken is extra aandacht nodig voor Laak, Centrum en Scheveningen.
Coördinator & hitte-experts
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte
Organisatie kennisupdate over impact hitte, prioritaire gebieden doelgroepen voor doelgroep experts. Focus op educatie over hittestress en noodzaak plan.
Organisatie van webinar waarin laatste kennis over de impact van hitte op gezondheid en tips worden gedeeld en het concept hitteplan wordt besproken.
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan + communicatieadviseur. GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte
Inventariseren bestaand communicatiemateriaal.
Inventariseren en ontwikkelen Haagse hitte-posters, bestellen waterflesjes met tips, maken van korte video’s met hittetips, interview stadskrant over hitte.
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Inventariseren mogelijk gekoelde plekken.
Uitvraag naar mogelijk gekoelde plekken in (primair) Laak, Centrum en Scheveningen omdat deze als warmste stadsdelen naar voren komen in studie.
Bij aansluiting opgenomen in de contactenlijst.
14
Afspraken 2021 in de voorwaarschuwingsfase (mei-juni) Tabel 9: Afspraken voorwaarschuwingsfase 2021. Rol
Wie (invulling 2021)
Wat
Hoe (invulling 2021)
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Inventariseren & checken benodigdheden doelgroep experts (mogelijk aanpassingen nav evaluatie en input).
Tijdens webinar wordt opgehaald welke hoeveelheden doelgroep experts nodig hebben aan posters, flesjes, communicatie uitingen voor social media, overzicht watertappunten en overig materiaal.
Distributie van communicatiemateriaal naar doelgroep experts.
Waterflesjes en overig communicatiemateriaal worden verdeeld onder aangesloten organisaties.
GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte
Hitte expert
Rode Kruis Inhoudelijk expert hitte
Inlichten straatteams, vrijwilligers en andere geïnteresseerden behorende bij aangesloten partners over signalen waar op gelet dient te worden.
Verzorgen laagdrempelige workshop Hitte voor geïnteresseerde aangesloten partijen en vrijwilligers facilitaire partners. Focus op het herkennen van signalen en de basistips.
Doelgroep experts
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Middels preventieve communicatie worden doelgroepen ingelicht over naderende periode van waakzaamheid.
Gemeente Den Haag stuurt een brief naar de doelgroep en preventieve communicatie naar aangesloten organisaties (indien gewenst). GGD Haaglanden stuurt eerste hittemailing uit ter voorbereiding van zomer.
Afspraken vaststellen met gekoelde plekken + organiseren beheer koele locaties.
Verschillende partners in de stad hebben toegezegd open te zijn tijdens hittegolven. Gemeente regelt ondersteuning i.s.m. Rode Kruis. Zie pilot gekoelde locaties verderop in dit plan
GGD Haaglanden Inhoudelijk expert hitte Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
15
Afspraken 2021 in de waarschuwingsfase ( juli-september) Indien Nationaal Hitteplan wordt geactiveerd, worden de afspraken uit tabel 11 uitgevoerd Tabel 10: Afspraken waarschuwingsfase 2021 na activatie Nationaal Hitteplan. Rol
Wie (invulling 2021)
Wat
Hoe (invulling 2021)
Hitte expert Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Brengt alle doelgroep experts op de hoogte van activatie Nationaal Hitteplan.
Aanvullend op de hittemailing van de GGD, wordt een enthousiasmerende startmail aan de contactpersonen van de doelgroep experts verstuurd, dat het lokale hitteplan actief is geworden.
Doelgroepen worden bereikt met tips en advies over wat te doen tijdens hitte.
Gemeente Den Haag start een campagne ‘Houd uw hoofd koel’. Online communicatiemateriaal wordt via social media en websites gedeeld. Aangesloten organisaties verspreiden het communicatiemateriaal en zorgen dat doelgroep op de hoogte wordt gesteld van basisregels, signalen om op te letten en mogelijkheid om af te koelen bij gekoelde plekken.
GGD Haaglanden Inhoudelijk hitte expert Doelgroep experts
Aangesloten organisaties Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan GGD Haaglanden Inhoudelijk hitte expert
Doelgroep experts
Aangesloten organisaties (zie rapport)
Doelgroepen worden verrijkt met tips en advies over wat te doen tijdens hitte.
Aangesloten organisaties die waterflesjes uitdelen gaan actief de straat op/langs cliënten.
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Tijdens de periode dat Nationaal Hitteplan actief is wordt snel bijgestuurd waar nodig.
Gedurende activatie hitteplan behoudt coördinator overzicht en handelt indien nodig door in nauw contact te staan met aangesloten organisaties.
Coördinator Faciliterende partners
Aangesloten facilitaire partners (zie pilot gekoelde locaties verderop in dit plan)
In samenspraak met beheerders openen zij hun locaties voor doelgroepen.
Zie draaiboek pilot gekoelde locaties verderop in dit plan voor acties coördinator. Aangesloten facilitaire partners openen locaties voor doelgroep. Rode Kruis levert indien nodig vrijwilliger(s) die tevens voor programma kunnen zorgen.
16
Evaluatie fase 2021 In het najaar zal het Haagse Hitteplan geëvalueerd worden. Hierin zal worden onderzocht wat het effect is geweest van de lokale aanpak op de gezondheid van de betreffende doelgroepen. Daarnaast komen de borging van de verschillende werkzaamheden, de manier van samenwerking, mogelijke uitbreiding van partners en de pilot gekoelde plekken aan bod. Tabel 11: Afspraken evaluatiefase 2021. Rol
Wie (invulling 2021)
Wat
Hoe (invulling 2021)
Coördinator
Gemeente Den Haag Projectleider lokaal hitteplan
Evalueert de effectiviteit van de lokale aanpak.
Bondige analyse aanpak 2021. Aanbevelingen en aandachtspunten worden opgesteld voor de voorbereiding en aanpak in 2022.
Doelgroep experts
Aangesloten organisaties
Korte terugkoppeling hoe zij de lokale aanpak hebben ervaren, aandragen verbeterpunten voor komend jaar.
Als input voor de evaluatie worden alle aangesloten organisaties gevraagd een korte terugkoppeling over hun ervaringen, aandachtspunten en verbeterpunten te geven via de mail aan de coördinator (gemeente Den Haag).
17
Pilot gekoelde locaties
Op deze locaties worden tafels en stoelen beschikbaar gesteld waar men kan
Om in de behoefte aan koele plekken in de (directe) woonomgeving van de
uitrusten. Omdat het juist de bedoeling is dat men minder beweegt, wordt
doelgroep te kunnen voldoen, is onderzocht in hoeverre leegstaande en
geen lichamelijk actief programma aangeboden. Er wordt door de aanwezige
beperkt gebruikte gebouwen kunnen worden ingezet als ‘koeltecentra’ tijdens
vrijwilligers van de faciliterende partij gelet op de signalen van hittestress bij
een hittegolf. In Den Haag speelt de hitte eiland problematiek in meer of
aanwezige mensen. Door middel van het uitdelen van waterflesjes en
mindere mate in alle stadsdelen. Het meest speelt dit effect op in de
informatieve flyers wordt meer bewustwording gecreëerd bij de doelgroep.
stadsdelen Centrum, Scheveningen en Laak (inclusief de Binckhorst). Daarom
In tabel 11 zijn de locaties opgesomd waar een koeltecentrum wordt ingericht.
is ervoor gekozen om voor de pilot in 2021 te focussen op deze gebieden. Tabel 12: Overzicht betrokken partijen facilitaire partners pilot gekoelde plekken
Doel
Facilitaire partner
Adres
Het doel van een koeltecentrum is om de doelgroep te helpen af te koelen, om
Evangelisch-Lutherse Gemeente Den Haag
Lutherse Burgwal 7, 2512 CB Den Haag
zo hittestress te verminderen. Er bestaan verschillende maatregelen om hitte
Haagse Hogeschool
Johanna Westerdijkplein 75, 2521 EN Den Haag
Openbare bibliotheek Den Haag
Spui 68, 2511 BT Den Haag
Openbare bibliotheek Den Haag
Scheveningseweg 333, 2584 AA Den Haag
Sewa Dhaam
Alberdingk Thijmplein 34, 2524 HV Den Haag
Vadercentrum Adam
Jonckbloetplein 24, 2523 AR Den Haag
binnenshuis zoveel mogelijk te beperken. Echter, als een hete periode langer aanhoudt dan zullen woningen absoluut opwarmen. Zeker in woningen met een plat dak, op een hogere verdieping van een appartementencomplex of flatgebouw kan de temperatuur hoog oplopen. Het doel van de koeltecentra is om kwetsbare inwoners een alternatieve locatie aan te bieden waar men de hitte kan ontvluchten.
Methode
Rode Kruis
Deze koeltecentra kan de gemeente Den Haag niet alleen optuigen. Zij heeft
Het Rode Kruis heeft aangeboden om vrijwilligers te leveren om mee te helpen
hierbij de hulp nodig van facilitaire partners die hun gebouw beschikbaar
op de locaties. Deze vrijwilligers kunnen – naast het opletten op signalen van
stellen aan het publiek. Voorbeelden hiervan zijn:
hittestress – ook een inhoudelijke presentatie geven over hitte en/of een
• Religieuze gebouwen, vaak een plek van rust en koelte;
activiteit begeleiden zoals bijvoorbeeld een hitte bingo.
• Openbare bibliotheken, in de praktijk al vaak gevonden door senioren in tijden van hitte; • Buurthuizen, een mooie ontmoetingsplek en indien voorzien van airco geschikt als koeltecentrum; • Overheidsgebouwen, grote open gebouwen met veel ruimte en goede klimaatbeheersing.
18
Draaiboek gekoelde locaties 2021 In onderstaand figuur is het draaiboek weergegeven voor 2021. Deze acties
COVID-19 Hitteadvies
worden uitgevoerd door de coördinator van het lokale hitteplan.
Gebaseerd op het Global Heat Health Information Network geeft de GGD de volgende adviezen m.b.t. de inrichting van gekoelde ruimtes:
Draaiboek 2021
Check
• Zorg bij de fysieke indeling van faciliteiten voor afscheidingen van ruimtes en
Wanneer
Hitteplan geactiveerd? Mail uitsturen naar aangesloten panden/beheerders dat het plan wordt geactiveerd en dat actie dient te worden ondernomen.
Na bekendmaking RIVM / min 72u van tevoren
Nabellen of informatie is aangekomen en facilitaire partners een vrijwilliger, materiaal en programma nodig hebben.
48u van tevoren
Vrijwilligers Rode Kruis informeren via aanspreekpunt Rode Kruis. Materiaal distribueren onder partners.
24u van tevoren
Laatste check of alles klaar staat op dag dat plan geactiveerd wordt. Locaties vragen bij te houden hoeveel mensen er langskwamen (turven).
bij aanvang dag dat plan geactiveerd is
Bellen met locaties of alles goed verloopt/ ondersteuning gewenst is. Indien nodig adequate actie ondernemen
einde elke dag dat plan geactiveerd is
Hitteplan gedeactiveerd? Locaties inlichten dat ze kunnen opruimen.
laatste dag hittegolf
Aangesloten panden/beheerders vragen op de mail een korte evaluatie toe te sturen met verloop van de hittegolf/hoeveelheid gebruikers/resterend materiaal etc.
24u na laatste dag hittegolf
Ophalen resterend materiaal. Bedanken voor de medewerking dit jaar. Vragen of men volgend jaar weer wil meewerken en evt. wil meedenken over een betere invulling.
eind september
paden, die eenrichtings-circulatie markeren en de fysieke afstand vergroten; • Zorg ervoor dat iedereen in elke ruimte van het koeltecentrum voldoende afstand kan houden (1,5 meter), tenzij ze uit hetzelfde huishouden komen; • Geef bij de toegang tot het koeltecentrum prioriteit aan de meeste kwetsbaren voor extreme hitte in het geval dat vraag de bezettingsbeperkingen overschrijdt; • Zorg voor voldoende watertappunten om te drinken/koelen; • Zorg voor een toereikend aantal goed uitgeruste handenwasgelegenheden met voldoende vloeibare zeep met een pompsysteem, papieren handdoekjes en afvalbak die handsfree te bedienen is; • Plaats borden bij ingangen en op strategische plaatsen van koeltecentra die informatie geven over het herkennen van COVID-19 symptomen evenals het benadrukken van het belang van handhygiëne, ademhalingshygiëne, hoesten etiquette en afstand houden; • Zorg voor educatie materiaal over COVID-19, evenals de details van mogelijkheden voor geestelijke gezondheid en sociale ondersteuning; • Zorg ervoor dat elk koeltecentrum regelmatig wordt schoongemaakt om de verspreiding van COVID-19 tot een minimum te beperken.
Zorg voor extra aandacht/ verhoogde schoonmaakfrequentie voor die oppervlakken en contactpunten die vaak worden aangeraakt; • Zorg dat de gebruikte materialen voor meubilair goed nat/ vochtig zijn te reinigen; • Zorg voor een goede registratie van persoonsgegevens van bezoekers t.b.v contactopsporing; • Zorg voor een goede ventilatie van de ruimte(s). N.B. Voor mensen in quarantaine en mensen met milde klachten geldt: blijf thuis. Voor mensen met daarnaast koorts en/of benauwdheid geldt: het hele gezin blijft thuis.
19