RIS311675 Bijlage 2
Tekst van het document
Nulmeting SDGs Gemeente Den Haag Auteurs: Reinier de Nooij & Judy van der Lijke (Optimal Planet) Opdrachtgever: BSD-I (Gemeente Den Haag, Bestuursdienst Internationaal) Met medewerking van: BSD-I (Gemeente Den Haag, Bestuursdienst Internationaal) Datum definitieve versie: 06-09-2021
Inhoudsopgave 1.
Inleiding ........................................................................................................................................... 3
2.
Aanpak ............................................................................................................................................. 3
3.
2.1
Optimal SDG Scan voor gemeenten ......................................................................................... 3
2.2
Dataverzameling ...................................................................................................................... 4
Resultaten ........................................................................................................................................ 5 3.1
Totaalscores en scores per niveau ........................................................................................... 5
3.2
Extra inzicht in Beleid en Strategie .......................................................................................... 6
3.3
Scores per niveau per SDG ....................................................................................................... 6
3.3.1
Bedrijfsvoering................................................................................................................. 6
3.3.2
Inkoop en burgers ........................................................................................................... 8
4. Slotopmerkingen.................................................................................................................................. 9
2
1.
Inleiding
De gemeente Den Haag heeft, met haar bijzondere status als VN-stad, behoefte aan een duidelijk beeld van de huidige mate van aandacht voor en implementatie van de Sustainable Development Goals (SDG) van de Verenigde Naties. In dit rapport worden de resultaten van een scan gepresenteerd, waarmee per SDG de bijdrage van verschillende gemeentediensten inzichtelijk en gekwantificeerd wordt. De kwantificering is gebaseerd op het door de VN vastgestelde Global Indicator Framework for the Sustainable Development Goals and Targets of the 2030 Agenda for Sustainable Development. De resultaten in dit rapport zijn bedoeld als basis voor het bepalen van doelen en ambities voor versterking van de implementatie van en bijdrage aan de SDGs door gemeente Den Haag, en kunnen ook als een nulmeting worden gebruikt voor toekomstige monitoring.
2.
Aanpak
2.1
Optimal SDG Scan voor gemeenten
De Optimal SDG Scan voor gemeenten bestaat uit de volgende vijf niveaus:
Figuur 1: opbouw van de Optimal SDG Scan
De onderste drie niveaus van de piramide worden bij elkaar gevoegd onder de term ‘Bedrijfsvoering’, de bovenste twee niveaus onder ‘Inkoop & Burgers’. Alle niveaus samen vormen de totaalscore. De niveaus wegen allen steeds even zwaar mee in de (sub)totaalscore. Op elk niveau wordt voor elke SDG een score berekend. Tevens wordt op het niveau ‘SDGs en beleid’ en ‘Strategie voor de SDGs’ gewerkt met een alternatieve indeling, waardoor de bijdrage aan de SDGs ook op een andere wijze kan worden benaderd: •
Op het niveau ‘SDGs en beleid’ wordt ook gekeken naar de mate van Inbedding, Pro-activiteit en Communicatie. 3
•
Op het niveau ‘Strategie voor de SDGs’ worden ook scores berekend voor Doelen, Beeld van de huidige situatie, Aanpak, Borging, Synergie tussen doelen en Samenwerking met andere organisaties.
Voor SDG 12 en 16 hebben wij gemeend dat het zuiverder is om een splitsing in de onderliggende doelen aan te brengen: •
SDG 16 is op niveau 1, 2 en 5 gesplitst in ‘Veiligheid & Criminaliteit’ en ‘Rechtvaardigheid & Goed Bestuur’ SDG 12 is op niveau 5 gesplitst in de categorieën ‘Grondstoffen, Afval & Circulariteit’ en ‘Bewustwording & Bevordering’.
•
In totaal heeft de scan 636 criteria waarbij vooral het niveau Dienstverlening, met 397 criteria, zeer gedetailleerd is uitgewerkt. Dit 5e niveau is gebaseerd op de ‘Handreiking Global Goals in het gemeentelijk beleid’ van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG). In de scoreberekening weegt elk criterium even zwaar mee in de Themascore (de score per SDG), thema’s/SDGs met meer criteria wegen evenredig zwaarder mee in de berekening van de Niveauscore. Er is echter weinig verschil in het aantal criteria per SDG, dus in deze scan wegen alle SDGs ongeveer even zwaar.
2.2
Dataverzameling
De benodigde data om de scan in te vullen, is verzameld aan de hand van online interviews en het verzenden van vragenlijsten via de mail. Voor de interviews is de volgende indeling gebruikt: Indeling Groep 1: Geen honger en geen armoede • SDG 1: Einde aan armoede • SDG 2: Einde aan honger, zorgen voor voedselzekerheid en duurzame landbouw Groep 2: Goede gezondheid • SDG 3: Gezondheidszorg voor iedereen Groep 3: Gelijke kansen (onderwijs, gender) • SDG 4: Inclusief, gelijkwaardig en goed onderwijs voor iedereen • SDG 5: Gelijke rechten voor mannen en vrouwen, en empowerment van vrouwen en meisjes Groep 4: Leven op het land/in het water, schoon water en sanitair • SDG 6: Schoon water en sanitaire voorzieningen voor iedereen • SDG 14: Beschermen en duurzaam gebruik van de oceanen en zeeën • SDG 15: Beschermen en duurzaam gebruik van ecosystemen, bossen en biodiversiteit Groep 5: Verantwoorde consumptie en duurzame energie • SDG 7: Toegang tot betaalbare en duurzame energie voor iedereen • SDG 12: Duurzame consumptie en productie
4
Groep 6: Industrie, innovatie, economische groei en infrastructuur • SDG 8: Inclusieve economische groei, werkgelegenheid en fatsoenlijk werk voor iedereen • SDG 9: Infrastructuur voor duurzame industrie • SDG 17: Versterken van mondiaal partnerschap en coherent beleid voor duurzame ontwikkeling Groep 7: Verminderen van ongelijkheid • SDG 10: Verminderen van ongelijkheid binnen en tussen landen Groep 8: Klimaatactie + duurzame steden • SDG11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam • SDG13: Aanpak van klimaatverandering Groep 9: Inclusieve samenleving en veiligheid • SDG11: Maak steden en dorpen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam • SDG16: Bevorderen van veiligheid, publieke diensten en recht voor iedereen Tabel 1. Lijst met uitgevoerde interviews
Naast de interviews zijn vragenlijsten per mail verstuurd. Dit is gedaan voor vragen op het gebied van Inkoop, Facilitaire Zaken, Personeelszaken en de VNG-lijsten die tijdens de interviews niet (volledig) konden worden ingevuld. Doordat aan bijna alle interviews meerdere geïnterviewden deelnamen, zijn deze afgenomen door twee mensen. De uitwerkingen van de interviews zijn gedurende de opdracht gedeeld met een medewerker van BSD-I. Na het invullen van de data in de scan is een cross-check uitgevoerd op de invoer, waarbij de twee interviewers elkaars invoer controleerden.
3.
Resultaten
3.1
Totaalscores en scores per niveau
De gemeente Den Haag scoort in totaal 71%, waarbij de scores op het niveau van ‘Inkoop en burgers’ hoger zijn dan in de eigen bedrijfsvoering (figuur 2). De wat lagere score voor bedrijfsvoering komt vooral door een lage score voor de mate van inbedding van de SDGs in beleid en interne communicatie (tabel 2 en 3). In de meeste onderdelen van de gemeente wordt in beleidsstukken en overige interne communicatie nog niet expliciet gerefereerd aan de SDGs. De gemeente scoort hoog op het niveau van Dienstverlening aan de samenleving.
5
Niveau Dienstverlening Inkoop
% 81 70
Acties intern Strategie Beleid
77 75 54
Tabel 2. Scores per niveau Figuur 2. De totaal- en subtotaalscores
3.2
Extra inzicht in Beleid en Strategie
Zoals al opgemerkt heeft met name de inbedding van de SDGs in beleid en interne communicatie aandacht nodig. Positief is dat er in de externe communicatie veel aandacht is voor duurzaamheidsthema’s. Er is ook al redelijk veel aandacht voor bij bestuurders en ambtenaren. De gemeente Den Haag heeft in de meeste gevallen een duidelijk beeld van de huidige situatie en wat er nodig is om doelen te bereiken (aanpak). Doelen zijn echter vaak ruim geformuleerd, waardoor borging lastig is. Er is veel bewustzijn over samenhang en mogelijke synergie tussen duurzaamheidsdoelen. De score voor samenwerking met andere organisaties blijft in het overall beeld wat achter. Thema Inbedding Pro-activiteit ambtelijk Pro-activiteit bestuurlijk Communicatie intern, SDGs expliciet Communicatie extern, SDGs niet expliciet
% 25 64 61 33 88
Tabel 3. Alternatieve thema-indeling voor SDGs en beleid (54%)
3.3
Thema Doelen Beeld huidige situatie Aanpak Borging Synergie tussen doelen Samenwerking
% 67 83 81 67 85 63
Tabel 4. Alternatieve thema-indeling voor Strategie voor de SDGs (75%)
Scores per niveau per SDG
3.3.1 Bedrijfsvoering In onderstaande tabel staan de resultaten voor het subtotaalniveau ‘Bedrijfsvoering’ op drie niveaus: 1. SDGs en beleid 2. Strategie voor de SDGs 3. Acties SDGs intern
6
Niveau: Thema: 1. Armoede 2. Voeding 3. Gezondheid 4. Onderwijs 5. Gender 6. Water 7. Energie 8. Economie 9. Industrie, Infra & Innovatie 10. Ongelijkheid 11. Leefomgeving 12. Grondstoffen, Bewustwording & Bevordering 13. Klimaat 14. Zeeleven 15. Landleven 16.1 Veiligheid & Criminaliteit 16.2 Rechtvaardigheid & Goed bestuur 17. Partnerschappen Totaal
1
2
3
% 39 63 35 31 35 57 57 100 61 39 82 39 53 57 57 43 69 49 54
% 80 57 75 73 80 97 83 97 87 83 55 57 55 77 65 80 88 53 75
% 75 0 75 100 60 50 90 100 100 100 79 83 100 100 0 94 67 77
Tabel 5. Score per SDG voor het subtotaalniveau ‘Bedrijfsvoering’
Toelichting op niveau 1 – SDGs en beleid: Wat meteen opvalt bij de aandacht voor de SDGs en beleid, is dat het Sociale domein over de hele linie laag scoort, terwijl het domein Economie en Leefomgeving de hoogste scores laat zien. De hoge scores laten zien dat voor deze beleidsvelden expliciet de koppeling wordt gemaakt met de SDGs en dat de aandacht voor de SDGs ook wordt gedragen door bestuurders en beleidsambtenaren. Dit geldt in mindere mate ook voor 16.2 (Rechtvaardigheid & Goed bestuur). Toelichting op niveau 2 – Strategie voor de SDGs: Opvallend hoog zijn de scores voor Water, Economie, Industrie, Infra & Innovatie en het aspect Rechtvaardigheid & Goed bestuur van SDG 16. Dat betekent dat doelen vaak kwantitatief geformuleerd zijn, er een goed beeld is van de huidige situatie, er een concreet plan van aanpak is en doelen goed geborgd zijn. Lage scores worden voornamelijk veroorzaakt door doelen die alleen kwalitatief zijn, en (mede daardoor) een gebrekkige borging kennen. Bij Klimaat komt de lage score doordat er nog geen plan van aanpak gereed is. Toelichting op niveau 3 – Acties SDGs intern: Op het niveau van Interne acties scoort gemeente Den Haag op meerdere SDGs hoog. Dat komt deels doordat op dit niveau in de scan per SDG weinig vragen beantwoord hoeven te worden. Een positieve beantwoording leidt dan gelijk tot een hoge score en vice versa.
De lage scores voor Voeding, Water en Landleven vallen op. Dit komt doordat er niet actief op duurzame voeding in de kantines wordt gestuurd, op het verlagen van watergebruik en op het vergroten van de biodiversiteit in en rondom de eigen terreinen.
7
3.3.2 Inkoop en burgers In tabel 6 staan de resultaten samengevat voor het subtotaalniveau ‘Inkoop en burgers’ op twee niveaus: 4. SDGs en inkoop 5. SDGs en dienstverlening Niveau: Thema: 1. Armoede 2. Voeding 3. Gezondheid 4. Onderwijs 5. Gender 6. Water 7. Energie 8. Economie 9. Industrie, Infra & Innovatie 10. Ongelijkheid 11. Leefomgeving 12 Grondstoffen en Rapportage 13. Klimaat 14. Zeeleven 15. Landleven 16 Veiligheid & Instituties 17. Partnerschappen Totaal
4
5
% 75 25 50 100 100 50 50 75 100 100 75 60 40 100 63 100 75 70
% 89 38 70 77 80 77 90 83 91 98 84 90* 92 82 91 93* 59 81
Tabel 6. Score per SDG voor het subtotaalniveau ‘Inkoop en burgers’
Toelichting op niveau 4 – SDGs en inkoop: Zoals al eerder opgemerkt, wordt er niet actief gestuurd op het zorgen voor een overwegend duurzaam aanbod in de kantines, waardoor het thema Voeding laag scoort (hier zit inhoudelijk wat overlap tussen acties intern en inkoop). Aandacht voor water is er bij aanbestedingen in de bouw, waar met MKI-scores wordt gewerkt, waarin de impact op water is verwerkt. Dit is beoordeeld als gedeeltelijke aandacht. Het eisen van gebruik van duurzame energie en verlaging van energiegebruik door leveranciers gebeurt deels. Bij aanbestedingen is dat ook niet altijd mogelijk. De relatief lage score voor Klimaat komt doordat leveranciers niet worden gestimuleerd om hun CO2 uitstoot te compenseren. Toelichting op niveau 5 – SDGs en dienstverlening: Bij dienstverlening aan de samenleving is er zeer veel aandacht voor Ongelijkheid en VeiligheidRechtvaardigheid. Ook Armoede, Energie, Klimaat, Natuur, Grondstoffen en Industrie-Infra-Innovatie krijgen veel aandacht. Opvallend hoog scoort het aspect Bewustwording & bevordering van duurzaamheid in het algemeen van SDG 12. Er zou beter naar de mogelijkheden voor sturen op Voeding en het vormen van Partnerschappen gekeken kunnen worden. * In de scan is er op niveau 5 voor twee SDGs een nuancering aangebracht, omdat de indicatoren onderling behoorlijk verschillen:
8
Thema SDG 12.1 Grondstoffen, afval, circulariteit SDG 12.2 Bewustwording en bevordering algemeen SDG 16.1 Veiligheid en criminaliteit SDG 16.2 Rechtvaardigheid en goed bestuur
% 83 100 100 88
Tabel 7. Uitsplitsing SDG 12 en 16 op niveau 5 ‘Inkoop en burgers’
4. Slotopmerkingen Een aantal algemene opmerkingen zijn: • • •
De SDGs komen in de Dienstverlening aan de samenleving goed naar voren, echter het fundament in beleid en communicatie intern heeft aandacht nodig. Op Strategisch niveau scoort de gemeente ruim voldoende. Het stellen van kwantitatieve doelen en de borging daarvan door meten en monitoren is een aandachtspunt. Er is nog veel meer over de resultaten te zeggen, maar dat gaat het project te boven. Aangeraden wordt om bij bijvoorbeeld opvallend lage scores de criteria in de scan te bekijken om te zien wat er extra gedaan zou kunnen worden aan de SDGs.
Beperkingen van de gebruikte methode: •
• •
Er is in deze beoordeling alleen gekeken naar aandacht voor en acties c.q. inspanning ten aanzien van SDGs. Er heeft geen meting plaatsgevonden van daadwerkelijke impact, zoals bijvoorbeeld hoeveelheid bespaarde CO2-uitstoot. De beoordeling is gedaan in termen van ja, nee of deels, en vaak ook binair. Dat is een vrij grofmazige benadering, die niet altijd recht doet aan de complexiteit. De gegevens zijn verzameld met interviews, zonder verificatie op basis van documentatie, en dat zou kunnen leiden tot overschatting vanwege de universele neiging sociaal wenselijke antwoorden te geven.
Mogelijkheden voor verdere ontwikkeling van de scan: • • •
Aan de meetmethode kunnen indicatoren worden toegevoegd voor de daadwerkelijke impact van acties, zoals bijvoorbeeld het aandeel duurzame energie in de gemeente. De SDGs en de criteria daarin wegen (ongeveer) even zwaar, terwijl er voor gemeente Den Haag goede redenen kunnen zijn om hierin onderscheid te maken. Antwoordopties kunnen verder worden verfijnd, bijvoorbeeld met een 5 puntschaal, waardoor de scan meer onderscheidend vermogen krijgt.
9