RIS311561 Bijlage 1 1 Een schone stad waar te beginnen De prioriteiten van inwoners voor het afvalprobleem

EEN

De prioriteiten van

SCHONE

inwoners voor het

STAD,

afvalprobleem.

WAAR TE

Zeewaardig Service Design

BEGINNEN?

Colofon Dit rapport is beschikbaar volgens de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieelGeenAfgeleideWerken 3.0 Unported licentie. Of eenvoudig gezegd: Voor niet-commercieel gebruik mogen de (eigen) informatie en afbeeldingen worden gebruikt mits bron- of naamsvermelding plaatsvindt.

Dit is een rapport en onderzoek van Zeewaardig Service Design. Heb je vragen of opmerkingen over de inhoud, of wil je er verder over in gesprek, dan kun je contact opnemen met Bob Knoester: bob@zeewaardig.com .

Inleiding Iedereen wil wonen in een schone stad. Helaas kampt

Voor dit onderzoek hebben wij een variant van card

Den Haag met een hardnekkig afvalprobleem, waar

sorting ontwikkeld. Deze toegankelijke methode,

inwoners veel last van hebben (rapport rekenkamer

vergelijkbaar met klantreizen, helpt om inzicht te krijgen

‘Schoon op Papier’).

in de beleving van respondenten. Waar klantreizen ervaringen in een proces onderzoeken, helpt card

Gemeente Den Haag zet zich elke dag in om dit probleem op te lossen, waarbij zij haar prioriteiten bepaalt op basis van onder andere metingen en

sorting om op een toegankelijke manier inzicht te krijgen in associaties, prioriteiten en onderliggende beweegredenen.

contact met inwoners. Wethouder Bredemeijer heeft toegezegd om inwoners nog intensiever te betrekken

De uitkomsten van dit onderzoek helpen om de

bij het bepalen van prioriteiten van straatreiniging.

stadsbrede en gebiedsgerichte aanpak van - en

Door aan te sluiten bij de ervaringen en prioriteiten van

communicatie over straatreiniging te heroverwegen. In

inwoners kan meer tevredenheid worden gerealiseerd,

elk stadsdeel kun je meer prioriteit geven aan bepaalde

is het idee.

typen afval, of beter uitleggen waarom je doet wat je doet.

Op verzoek van gemeente Den Haag heeft Zeewaardig Service Design de prioriteiten en beleving van

De aanpak van straatreiniging is echter mensenwerk.

straatafval in alle stadsdelen onderzocht. Met 248

Om de aanpak daadwerkelijk te verbeteren is een

korte straatinterviews hebben we ons verdiept in het

actieve rol nodig van de verantwoordelijke afdeling,

perspectief van inwoners: welke typen afval verdienen

bij het interpreteren van uitkomsten, de vergelijking

volgens hen prioriteit, en waarom? Waar te beginnen,

met de eigen werkwijze, en het vinden van realistische

als je werkt aan een schone stad?

verbeterpunten met intern draagvlak.

Een onderzoek en verslaglegging van

Zeewaardig

Service Design

In opdracht van

Scheveningen

Haagse Hout

Segbroek

Centrum

Laak Loosduinen Escamp

LeidschenveenYpenburg

Leeswijzer In dit rapport vindt u de resultaten van dit onderzoek. Het is ingedeeld in de volgende hoofdstukken:

H1. PRIORITEITEN

6

Prioriteiten van inwoners

6

Stedelijk gemiddelde

6

Prioriteit per stadsdeel

8

Leidschenveen-Ypenburg en Loosduinen

9

Haagse Hout, Laak en Escamp

10

Segbroek, Centrum en Scheveningen

12

Type locaties

14

Conclusies prioriteiten

16

H2. BEWEEGREDENEN

17

Andere uitspraken

19

H3. MOGELIJKE VERBETERPUNTEN

20

VERANTWOORDING

22

H1. Prioriteiten

Scheveningen

Haagse Hout

Segbroek

Centrum

Laak Loosduinen

LeidschenveenYpenburg

Escamp

Welk type afval geven inwoners van Den Haag

De hoogste prioriteit krijgt 7 punten, de laagste 1.

de meeste en de minste prioriteit? Dit is wat we hen gevraagd hebben in straatinterviews.

De staafdiagrammen op de komende pagina’s

Zij antwoordden door een aantal foto’s met

geven weer hoe zij het totaal aantal punten

verschillende typen afval op de juiste volgorde

verdeeld hebben. We beginnen bij het stedelijke

te plaatsen - op een fictieve route van de

gemiddelde, dan het gemiddelde per stadsdeel en

straatreiniging.

het gemiddelde per type locatie.

1.1 STEDELIJK GEMIDDELDE Als je kijkt naar de volgorde van prioriteiten in de hele

Veel respondenten geven aan dat afval dat groot is en

stad, dan komt er een duidelijk beeld naar voren.

afval dat er langer of vaker ligt, meer prioriteit verdient.

Dozen en zakken naast de container krijgen gemiddeld

Containers waar dagelijks meubels, zakken en dozen

met afstand de hoogste prioriteit en onkruid de

worden bijgezet, of afval dat in de weg ligt, moet snel

laagste prioriteit. Bij de plekken daar tussenin zijn

worden opgeruimd. Anders staat het in de weg, trekt

de onderlinge verschillen kleiner. Flesjes en blikjes

het extra afval aan, of verspreidt het over de straat.

ontlopen elkaar gemiddeld niet veel, en worden gevolgd door sigarettenpeuken. Meubels bij de containers en hondenpoep scoren vaak net iets lager.

6

3,7

3,1

2,7

FLESJES

MEUBELS

PEUKEN

0,6 ONKRUID

2,8

HONDENPOEP

3,5

5

BLIKJES

DOZEN EN ZAKKEN

Figuur 1: Visuele representatie van de prioriteit per type afval.

en zakken “” Dozen “Dit is de bron van veel zwerfafval. Als je dit niet op tijd opruimt, dan maken meeuwen de zakken kapot en komt het afval op straat terecht.”

5

Onkruid

1

Blikjes

zit (straks) statiegeld op, toch? Dan lost “” “Hier dit probleem zichzelf wel op!”

Flesjes

2

Dozen/zakken

zakken er gewoon bij.”

Meubels

3

Hondenpoep

meer of de container vol is, en gooien hun

4

Sigarettenpeuken

en blikjes “” Flesjes “Afval trekt afval aan: mensen kijken niet eens

0

“” Onkruid “Onkruid is niet te vergelijken met de rest: het

Figuur 2: Staafdiagram met de stedelijk gemiddelde prioriteit

is niet slecht voor het milieu en ik vind het er

per type afval. Onkruid krijgt minder prioriteit, terwijl dozen en zakken de meeste prioriteit krijgen.

zelfs wel leuk uitzien vaak!”

Zeewaardig Service Design

7

1.2 PRIORITEITEN PER STADSDEEL Als je de gemiddelde prioriteiten per stadsdeel vergelijkt, dan valt op dat de stedelijke volgorde in grote lijnen hetzelfde blijft. De eerste en laatste plek van de prioriteiten blijven hetzelfde, de plekken daar tussenin zitten dichter bij elkaar.

In de onderstaande tabel worden de prioriteiten per stadsdeel vergeleken met het stedelijk gemiddelde. Een groot verschil met dit stedelijk gemiddelde krijgt een donkerdere kleur. Op de volgende pagina’s zullen we de belangrijkste verschillen toelichten.

Vergelijking met stedelijk gemiddelde Dozen/zakken

Flesjes

Blikjes

Sigarettenpeuken

Hondenpoep

Meubels

Onkruid

Centrum

+0%

-5%

+9%

+8%

+11%

-17%

-43%

Escamp

+0%

-1%

+4%

-3%

-14%

+15%

-12%

Haagse Hout

+4%

+8%

+1%

+13%

-23%

+3%

-68%

Laak

+0%

+16%

+10%

-8%

-22%

+2%

-22%

Scheveningen

-4%

+8%

+0%

+1%

-1%

+3%

-25%

Segbroek

-8%

+1%

+4%

-10%

+31%

-10%

-16%

Loosduinen

+12%

-18%

-15%

-9%

+8%

+8%

+82%

Leidschenveen

-3%

-11%

-13%

+8%

+10%

-4%

+104%

Ypenburg Figuur 3: Tabel met de vergelijking van prioritering per afval per stadsdeel met het stedelijk gemiddelde

Voorbeeld: Dozen en zakken scoren in Loosduinen 12% hoger dan het stedelijk gemiddelde. Respondenten in dat stadsdeel geven gemiddeld 12% meer prioriteit dan respondenten in de hele stad.

8

Leidschenveen-Ypenburg en Loosduinen Als je de stadsdelen onderling vergelijkt dan valt op dat Loosduinen en Leidschenveen- Ypenburg erg op elkaar lijken. Respondenten in de stadsdelen geven aan dat zakken en dozen de hoogste prioriteit verdienen, en onkruid de laagste. De rest ontloopt elkaar in beide

Onkruid

Meubels

Hondenpoep

0

Leidschenveen-Ypenburg

Sigarettenpeuken

0

1

Onkruid

1

Blikjes

2

Flesjes

2

Meubels

3

Hondenpoep

3

Sigarettenpeuken

4

Blikjes

4

Flesjes

5

Dozen/zakken

5

Dozen/zakken

stadsdelen amper.

Loosduinen Stedelijk gemiddelde

Flesjes en blikjes

Figuur 4: Grafieken met de prioriteit per afval in Leidschenveen-Ypenburg en Loosduinen. De zwarte

Deze typen afval scoren opvallend veel lager

lijn is het stedelijk gemiddelde.

dan in andere stadsdelen (Blikjes -13% en -15% in respectievelijk Leidschenveen-Ypenburg en Loosduinen, en Flesjes -11% en -18%).

Onkruid Dit scoort twee keer zo hoog als het stedelijk gemiddelde (+104% in Leidschenveen-Ypenburg en +82% in Loosduinen)

Inzicht Respondenten in deze stadsdelen geven ten opzichte van het stedelijk gemiddelde minder prioriteit aan de aanpak van flesjes en blikjes. Daarnaast geven zij ten opzichte van het stedelijk gemiddelde meer prioriteit aan onkruid. Om hierbij aan te sluiten kan de gemeente onderzoeken hoe de aanpak hiervan kan worden versterkt.

Zeewaardig Service Design

9

Haagse Hout, Laak en Escamp Ook Haagse Hout, Laak en Escamp lijken qua verdeling vrij veel op elkaar. Plek 1 en 7 zijn daar hetzelfde als in de rest van de stad, maar daar tussenin verschillen

0

Haagse Hout

0

Laak

0

Onkruid

Meubels

Hondenpoep

Sigarettenpeuken

Blikjes

1

Flesjes

Onkruid

1

Meubels

1

Hondenpoep

2

Sigarettenpeuken

2

Blikjes

2

Flesjes

3

Dozen/zakken

3

Onkruid

3

Meubels

4

Hondenpoep

4

Sigarettenpeuken

4

Blikjes

5

Flesjes

5

Dozen/zakken

5

Dozen/zakken

deze stadsdelen van de rest van de stad.

Escamp Stedelijk gemiddelde

Hondenpoep Dit scoort opvallend veel lager dan het stedelijk gemiddelde (-23% in Haagse Hout, -22% in Laak en -14% in Escamp).

Onkruid Onkruid scoort lager dan gemiddeld in deze stadsdelen (-68% in Haagse Hout, -22% in Laak, -12% in Escamp).

Sigarettenpeuken (Haagse Hout) Deze scoren 13% hoger dan het stedelijk gemiddelde.

Flesjes en blikjes (Laak) Deze scoren 10% en 16% hoger dan het stedelijk gemiddelde.

Meubels (Escamp) Deze scoren 15% hoger dan het stedelijk gemiddelde.

10

Figuur 5: Grafieken met de prioriteit per type afval in Haagse Hout, Laak en Escamp.

Inzicht Om aan te sluiten bij de prioriteiten van inwoners zou je in vergelijking met de stedelijke aanpak extra kunnen inzetten op flesjes en blikjes in Laak, Sigarettenpeuken in Haagse Hout en Meubels in Escamp. Respondenten in deze stadsdelen geven ten opzichte van het stedelijk gemiddelde minder prioriteit aan hondenpoep en onkruid.

Zeewaardig Service Design

11

Segbroek, Centrum en Scheveningen Segbroek, Centrum en Scheveningen zijn qua gemiddelden minder uitgesproken dan beide clusters. In deze stadsdelen zijn wel een aantal specifieke typen afval die een andere prioriteit krijgen dan het stedelijk

0

Segbroek

0

0

Centrum

Onkruid

Meubels

Hondenpoep

Sigarettenpeuken

Blikjes

Flesjes

1

Onkruid

1

Meubels

1

Hondenpoep

2

Sigarettenpeuken

2

Blikjes

2

Flesjes

3

Dozen/zakken

3

Onkruid

3

Meubels

4

Hondenpoep

4

Sigarettenpeuken

4

Blikjes

5

Flesjes

5

Dozen/zakken

5

Dozen/zakken

gemiddelde.

Scheveningen Stedelijk gemiddelde

Hondenpoep (Segbroek)

Figuur 6: Grafieken met de prioriteit per afval in Segbroek, Centrum en Scheveningen.

Dit scoort 31% hoger dan het stedelijk gemiddelde.

Meubels en onkruid (Centrum) Deze scoren opvallend veel lager dan het stedelijk gemiddelde (meubels 17% lager, onkruid 43% lager).

Scheveningen In dit stadsdeel krijgt alleen onkruid een opvallend lagere prioriteit (-25%) dan het gemiddelde.

Inzicht Om aan te sluiten bij de prioriteiten van inwoners zou je in vergelijking met de stedelijke aanpak extra kunnen inzetten op onkruid en minder op flesjes en blikjes.

12

Wat verklaart de hiervoor genoemde verschillen? Hiervoor zijn meerdere uitleggen mogelijk. In hoofdstuk 2 zijn we hier verder ingedoken.

Zeewaardig Service Design

13

1.3 TYPE LOCATIES De prioriteiten van inwoners verschillen niet alleen als

Ook vanuit type locaties krijgen zakken en dozen naast

je kijkt naar de verschillende stadsdelen, maar ook als

containers de hoogste prioriteit en onkruid de laagste.

je kijkt naar het type locatie.* Was het een winkel- of

De scores van flesjes en blikjes ontlopen elkaar niet

horeca gebied, een markt, woonwijk, bij een school of

veel. De opvallende verschillen tussen de typen locaties

speeltuin, of bij een station?

zie je bij de volgende typen afval:

Station

0

Meubels

School

0

Hondenpoep

Meubels

Horecaplein

Stedelijk gemiddelde

Station

1

School

1

Wonen

2

Winkelgebied

2

Markt

3

Horecaplein

3

Wonen

Horecaplein

Station

School

0

Markt

1

Wonen

Winkelgebied

2

4

Stedelijk gemiddelde

Winkelgebied

3

4 Stedelijk gemiddelde

Markt

4

Onkruid

Figuur 7: Grafieken met de prioriteiten van inwoners

Meubels krijgen meer prioriteit bij markten en winkelgebieden

voor verschillende typen afval, per type locatie.

(+16% en +15%) dan bij horecaplein.

Hondenpoep Hondenpoep scoort hoger op de prioriteitenlijst bij wonen en horecapleinen (beide +18%), en lager bij scholen (-20%).

Onkruid Onkruid scoort hoger bij de markt en bij scholen (+40% en +26%). Bij winkelgebieden, wonen en horeca is deze score een stuk lager dan gemiddeld (-18%, -13% en -39%).

In deze tabel vergelijken we de prioriteiten op deze locaties met het stedelijke gemiddelde.

Dozen/zakken

Flesjes

Blikjes

Sigarettenpeuken

Hondenpoep

Meubels

Onkruid

Markt

+4%

-6%

-10%

-2%

-7%

+16%

+40%

Winkelgebied

+3%

-2%

+0%

+0%

-13%

+15%

-18%

Wonen

-6%

+1%

+4%

-10%

+18%

+0%

-13%

School

-2%

+12%

+5%

-6%

-20%

+3%

+26%

Station

-3%

+4%

-8%

+9%

+3%

-5%

+5%

Horecaplein

+3%

-9%

+9%

+10%

+18%

-27%

-39%

Figuur 8: Tabel met de vergelijking van prioritering per afval per

14

stadsdeel met het stedelijk gemiddelde

*Betrouwbaarheid De data is minder betrouwbaar dan de data van het vorige hoofstuk. Bij veel locaties passen immers meerdere categorieën - bijvoorbeeld bij een winkelstraat in een woonwijk of een school bij een station. Daarnaast hebben we een hoge respons prioriteit gegeven over de spreiding van de locaties, waardoor we meer mensen hebben gesproken bij winkelgebieden, markten en woonwijken dan bij het strand, speeltuinen en stations, door het tegenvallende weer.

Zeewaardig Service Design

15

CONCLUSIES PRIORITEITEN Inwoners van Den Haag zijn niet tevreden met de

Als je kijkt naar de prioriteiten per type locatie, dan valt

afvalsituatie in hun stad. Om hier iets aan te doen

op dat inwoners opvallend lage prioriteit geven aan

zou de gemeente haar eigen prioriteiten kunnen

hondenpoep bij scholen, en meubels of onkruid bij

heroverwegen, en in kunnen zetten op afval waaraan

horecapleinen. Meer aandacht zou je kunnen besteden

de inwoners prioriteit geven. De straatinterviews die

aan onkruid bij markten of scholen, hondenpoep in

wij hebben gedaan geven hiervoor een eerste indicatie.

woongebieden of horecapleinen. De verschillen bij

Inwoners geven, gemiddeld gezien, dozen en zakken de

typen locatie zijn echter wel minder betrouwbaar, door

hoogste prioriteit en onkruid de laagste. De onderlinge

overlappende categorieën.

verschillen tussen de andere typen afval zijn veel kleiner.

Deze prioriteiten van inwoners zijn subjectief. Deze kunnen afwijken van andere bronnen van de gemeente,

Als je stadsdelen onderling vergelijkt dan valt op dat

zoals metingen en de ervaringen van de partijen die de

een aantal stadsdelen op basis van hun scores in te

stad schoon houden.

delen zijn in twee duidelijke clusters: de respondenten in het cluster Loosduinen en Leidschenveen-Ypenburg geven meer prioriteit dan het stedelijk gemiddelde aan onkruid, en lagere prioriteit aan flesjes en blikjes. Respondenten in het cluster Haagse Hout, Escamp en Laak geven minder prioriteit dan stedelijk aan

Om de aanpak van straatafval beter te laten aansluiten bij de behoeften van inwoners kun je extra inzettten op de prioriteiten van inwoners, of onderzoeken waar deze prioriteiten niet overeen komen met andere data.

hondenpoep en onkruid. Wat als je per gebied extra inzet op de typen afval Elk stadsdeel wijkt op specifieke typen afval af van het stedelijk gemiddelde, zoals hondenpoep in Segbroek en flesjes in Laak die meer prioriteit krijgen, en meubels die meer prioriteit krijgen in Escamp en minder in het centrum.

16

waaraan inwoners meer prioriteit geven? Wat is de invloed op hun ervaring van straatafval en hun tevredenheid met de straatreiniging?

Zeewaardig Service Design

17

H2. Beweegredenen In de straatinterviews hebben we inwoners achter

Als je de dominante motivaties of beweegredenen

de knoppen gezet: als het aan hen lag, dan geven

van respondenten analyseert dan worden de

zij type afval x of y prioriteit. In de pagina’s hiervoor

persoonlijke verschillen duidelijker. Hierin zijn drie

lijkt het alsof hier geen enorme verschillen zitten;

belangrijke smaken te ontdekken.

die zijn verdwenen door de gemiddelden te

Op de volgende pagina vind je andere veelgehoorde

vergelijken. In werkelijkheid hebben de gesprekken

beweegredenen en uitspraken die kansen bieden

talloze varianten opgeleverd; iedereen ervaart afval

voor een verbetering.

immers op zijn eigen manier. In dit hoofdstuk gaan we eerst in op de dominante beweegredenen. Vervolgens vind je andere veelgehoorde beweegredenen en uitspraken die kansen bieden voor een verbetering van je aanpak.

Comfort Mensen die prioriteit geven aan afval dat de route door de stad minder comfortabel maakt: hondenpoep, huisvuil en meubels die slingeren op de stoep worden door hen vaak genoemd. Dit afval stinkt, is onhygiënisch en trekt ongedierte aan. Als het aan deze mensen ligt, richt de gemeente zich vooral op deze typen afval.

Dier en milieu Mensen die afval vooral zien als een gevaar voor de dieren. Sigarettenpeuken worden opgepikt door vogels, en flesjes en blikjes waaien in zee waar ze terecht komen in vissen. Als het aan deze mensen ligt, dan begint de gemeente met het afval dat gevaar oplevert voor dieren en schadelijk is voor het milieu.

18

Verantwoordelijkheid Mensen die prioriteit geven aan typen afval waar de gemeente duidelijk voor verantwoordelijk is. De gemeente kan er niks aan doen als mensen flesjes en blikjes op straat gooien, maar kan wel vaker containers legen. Als het aan deze mensen ligt, dan richt de gemeente zich op afval bij de containers, en het straffen van vervuilers.

Deze beweegredenen leveren compleet andere prioriteiten op. Hondenpoep scoort bijvoorbeeld hoog bij mensen die gericht zijn op comfort, maar laag bij andere groepen. ‘Dat vergaat vanzelf’, hoorden we vaak. Bij sigarettenpeuken is dit omgekeerd. Dit stoort vooral de mensen die dierenwelzijn het belangrijkst vinden, want het kan immers worden opgegeten door vogels. Mensen die comfort prioriteren, plaatsen dit lager op hun lijst.

Idee Op basis van beweegredenen kun je ijkpersonen, of persona’s, ontwikkelen. IJkpersonen (zowel voor de mensen die afval ervaren, deze melden of deze veroorzaken) kun je gebruiken om je aanpak of communicatie te verbeteren. Bij de beweegredenen hiernaast passen bijvoorbeeld een Corry Comfort, een Dunia Dierenwelzijn en een Vincent Verantwoordelijkheid. Elke persona is ontvankelijker voor andere oplossingen en communicatieboodschappen.

Zeewaardig Service Design

19

ANDERE UITSPRAKEN Uit de gesprekken hebben we naast de dominante beweegredenen voor prioriteiten ook andere uitspraken gehoord. De onderstaande selectie geeft een goed beeld van de ervaringen en gedachten van inwoners op dit thema.

Afval veroorzaakt afval. Zowel in het geval van blikjes en flesjes als in het geval van bijplaatsingen. Peuken zijn klein maar vervelend. Stel dat een klein kindje dat in zijn mond stopt? Meubels op straat? Die worden vanzelf opgehaald door mensen die ze nodig hebben. Ze komen aan met hun busje en laden stoelen of banken in. Het is prima dat het daar staat.

Afval bij de containers is de verantwoordelijkheid van de gemeente! Ik doe het er zelf altijd in, maar heb wel eens drie straten omgelopen omdat alles vol zat, en dan neem je het ook niet meer mee naar huis. Zijn de containers niet te klein?

20

Statiegeld is echt een uitkomst. Je ziet nu al minder flesjes, en strak ook minder blikjes, omdat je die kan inleveren voor geld. Zwervers kunnen zo ook een centje verdienen, het is een mooie oplossing. Maar in de Poolse supermarkt verkopen ze ook flesjes zonder statiegeld. Mag dat? Vergeet kauwgom en mondkapjes niet! En paardenpoep. En vuurwerk!

Onkruid dat is van een andere orde dan de rest. Het is natuur, het schaadt het milieu niet en het vergaat vanzelf. De gemeente mag zich meer richten op andere typen afval. Tenzij het echt hoog is, of als het een rommeltje wordt.

Weten mensen wel dat je de gemeente kan bellen voor grofvuil? Of dat je afval in de prullenbak moet? Het abnormale lijkt wel normaal te worden. Het is een probleem met de mentaliteit.

Mensen gooien makkelijk afval op straat: volledige McDonalds maaltijden bij de parkeerplaats, redbull blikjes op straat, van alles. En als je mensen erop aanspreekt moet je uitkijken dat je geen klap krijgt.

Zeewaardig Service Design

21

H3. Mogelijke verbeterpunten De straatinterviews geven inzicht in de prioriteiten

al eindigen flesjes, blikjes en sigarettenpeuken in

van Hagenezen. Inzicht in wat zij zouden doen als

de meeste stadsdelen wel hoger dan meubels en

ze op de stoel van de gemeente zaten. Zakken en

hondenpoep.

dozen naast containers krijgen van hen overal in de stad de hoogste prioriteit, onkruid de laagste. Daar tussenin zijn minder grote verschillen zichtbaar,

3.1 PRIORITEITEN VAN INWONERS Elk stadsdeel en elk type locatie kent typen afval die hoger of lager scoren dan het stedelijke gemiddelde. Deze uitschieters vind je in het voorgaande hoofdstuk. Met dit inzicht kun je de prioriteiten van de gemeente heroverwegen en (extra) inzetten op afval dat inwoners belangrijk vinden.

3.2 DE INWONER CENTRAAL Naast de prioriteiten van inwoners hebben we verkend

Communicatie

welke beweegredenen zij hiervoor hebben. Dit helpt

Ook als de gemeente haar prioriteiten niet kan

om de aanpak van straatreiniging beter te laten

verleggen, is inzicht in de beweegredenen van

aansluiten bij inwoners.

inwoners relevant. Hierop kun je je communicatieuitingen aanpassen, om inwoners inzicht te geven in de

Opruimen Inzicht in deze beweegredenen biedt kansen om straatreiniging te verbeteren. Als je weet welke beweegreden dominant is in welke wijk kun je bijvoorbeeld prioriteit geven aan afval dat milieuschade oplevert of de stoep blokkeert.

22

onderbouwing van je eigen aanpak. De beweegredenen kun je ook gebruiken om inwoners te betrekken bij het oplossen van het vraagstuk: bijvoorbeeld bij de werving van ambassadeurs of voor gedragscampagnes.

Persona’s Een manier om praktisch gebruik te maken van de beweegredenen is het gebruiken van ijkpersonen of

Idee ‘Dierenwelzijn’ wordt als zorg vaker genoemd

persona’s, zoals in dit geval bijvoorbeeld Corry Comfort,

dan ‘duurzaamheid’. Een uitleg van je eigen

Dunia Dierenwelzijn of Vincent Verantwoordelijkheid.

aanpak waarbij je dienwelzijn gebruikt, zal meer resoneren bij de gesproken inwoners.

Als je aan de slag wilt met persona’s binnen dit vraagstuk dan heb je wel meer inzicht nodig in (soms onbewuste) motieven, wensen en zorgen van inwoners. Daarvoor heb je diepte-interviews of generatieve onderzoeksmethoden nodig.

3.3 PARTICIPATIE IN DE AANPAK Om verbeterpunten voor de aanpak te vinden moet je

Lerende aanpak

prioriteiten van inwoners kunnen vergelijken met de

Bij het hardnekkige vraagstuk van straatafval in

prioriteiten van de gemeente, en je kunnen verdiepen

Den Haag past in onze optiek een aanpak waarbij

in de verschillen daartussen. Hiervoor is inzicht in

je constant zoekt naar aangrijpingspunten voor

het interne proces van de verantwoordelijke afdeling

interventies bij vervuilers, melders, uitvoerders en

nodig. Wat gebeurt er van het moment van signalering

inwoners. Door in korte cycli te werken aan het

of meting tot aan het moment van reiniging? Wie

ontwikkelen, testen en meten van effecten van deze

maakt daarin welke keuzes en op basis waarvan?

(gedrags)interventies verbeter je constant je eigen

Straatreiniging is mensenwerk, en de ervaringen van

aanpak.

de mensen in de uitvoering zijn waardevol om mee te nemen.

Voor participatie van inwoners is ook een participerende afdeling nodig. Als de verantwoordelijke afdeling zelf verbeterpunten formuleert, dan kunnen deze rekenen op meer eigenaarschap en een hogere slagingskans dan verbeterpunten vanuit een extern bureau of inwoners. Daarom adviseren we om hen te betrekken bij het zoeken van verbeterpunten op basis van hun ervaring met het meten, signaleren, doorsturen, inplannen of reinigen. Wat bepaalt of iets prioriteit krijgt? Vanuit deze afwegingen kun je onderzoeken wat je anders kan doen om meer aan te sluiten bij inwoners. Zeewaardig Service Design

23

3.4 VOORKOMEN VAN STRAATAFVAL Het afvalprobleem los je niet van de ene op de andere dag op. Door slimme keuzes kun je met dezelfde middelen de ervaring van straatafval verbeteren, maar om het probleem op te lossen moet je ook de oorzaak aanpakken: mensen die vervuilen. In de interviews hebben we veel tips hiervoor gekregen, van betere voorlichting tot cameratoezicht en zware straffen.

Gedragsinterventies Voor effectieve interventies heb je inzicht nodig in waarom iemand een afvalzak naast een lege container zet, welke nudges werken bij snackende scholieren of hoe je voorlichtingscampagne aansluit bij iemands sociale norm. Voor dergelijk onderzoek kun je gebruik maken van gedragslenzen, een methode die ontwikkeld is door de Hogeschool van Utrecht samen met ontwerpbureaus. Met deze methode kun je al onderzoekend en experimenterend effectieve interventies ontwikkelen, die aansluiten bij de context en de doelgroep waar deze moeten werken. Zo voorkom je dat je een interventie van een andere plek kopieert die binnen Den Haag niet werkt.

24

Verantwoording Voor dit onderzoek zijn in november en december 248

We vroegen respondenten om foto’s van verschillende

straatinterviews gedaan in Den Haag, verdeeld over

typen afval op volgorde van prioriteit te hangen, en

de verschillende typen locaties in 8 stadsdelen. We

om toe te lichten waarom zij voor deze volgorde

hebben in elk stadsdeel gemiddeld 30 passanten de

kozen. Waarom vonden zij het ene type belangrijker

volgende vraag gesteld:

dan de ander? Wat zou voor hen doorslaggevend zijn, als ze de gemeente zouden zijn? De volgorde en de

Stel, u bent de gemeente en verantwoordelijk voor de straatreiniging van deze locatie. Welk type afval zou u

beweegredenen analyseerden we om te komen tot gemiddelden per stadsdeel en per type locatie.

dan prioriteit geven?

Respons per stadsdeel

Respons per type locatie

Centrum

29

Winkelgebied

96

Escamp

30

Wonen

43

Haagse Hout

38

Markt

47

Laak

30

School

25

Loosduinen

30

Station

15

Scheveningen

31

Horecaplein

18

Segbroek

30

Strand

0

Leidschenveen-Ypenburg

30

Beperkingen

gekozen voor winkelgebieden en markten, waar we

Belangrijke noot is dat locaties zich niet makkelijk

makkelijker in gesprek kwamen.

laten categoriseren. Denk aan een winkelstraat in een woonwijk, een markt in een horecastraat of een station bij een school.

De onderzoeksopzet, met 30 korte straatinterviews per stadsdeel, heeft ook zijn beperkingen. Hoe ervaren respondenten straatafval? Welk type afval is volgens

Ook hebben we in samenspraak met opdrachtgever

hen het meest aanwezig in de buurt? Wat denken

besloten om prioriteit te geven aan de respons ten

zij over de oorzaak en de gevolgen van deze typen

koste van de spreiding: in de weken van het onderzoek

afval? Dit valt buiten het onderzoek, maar is wel zeker

was het dermate slecht weer dat de stranden en

relevant om tevredenheid van inwoners te vergroten.

speelplekken grotendeels leeg waren en mensen op stations snel door liepen. Daarom hebben we vaker Zeewaardig Service Design

25

Zeewaardig

Service Design

Dit werk valt onder een Creative Commons Naamsvermelding-GelijkDelen 4.0 Internationaal-licentie