RIS311526 Evaluatie jaja-sticker

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Liesbeth van Tongeren Wethouder van Duurzaamheid en Energietransitie

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10256009 RIS311526 Contactpersoon

J.H. Post Dienst

Stadsbeheer Afdeling

Beleidsafdeling Stadsbeheer Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

15 februari 2022

jan-harko.post@denhaag.nl

Onderwerp

Evaluatie ja/ja-sticker

Geachte voorzitter, Bij de behandeling van het Huishoudelijk Afvalplan 2016-2020 in december 2015 is in de Haagse gemeenteraad voor het eerst gesproken over de invoering van een opt-in systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk. In de praktijk gooien veel mensen reclamedrukwerk ongelezen weg en nemen zij niet de moeite om één van de opt-out stickers van de reclamebranche (nee/ja of nee/nee) op hun brievenbus te plakken. Het opt-in systeem draait het bestaande systeem met de nee/ja en nee/nee-stickers om: bewoners ontvangen alleen nog ongeadresseerd reclamedrukwerk wanneer zij expliciet aangeven dat te willen met een zogenaamde ja/ja-sticker. Met een opt-in systeem wordt voorkomen dat bij brievenbussen zonder sticker ongeadresseerd drukwerk wordt bezorgd. De verwachting is dat door deze maatregel de hoeveelheid ongeadresseerd reclamedrukwerk en daarmee de hoeveelheid papierafval vermindert. Op 26 maart 2020 heeft de Haagse gemeenteraad besloten tot het invoeren van het opt-in systeem (RIS304163). De wijziging van de Haagse Afvalstoffenverordening waarin de invoering van het Haagse opt-in systeem is geregeld is op 1 juli 2020 van kracht geworden. Er is nu anderhalf jaar ervaring opgedaan met de regeling. Aanleiding voor een eerste evaluatie van de werking van de regeling.

Juridische houdbaarheid Rondom de invoering van het opt-in systeem zijn door brancheorganisaties van verspreiders en producenten van reclamedrukwerk verschillende juridische procedures tegen gemeenten gevoerd. Omdat Amsterdam de eerste gemeente was die het opt-in systeem wilde invoeren werd de eerste procedure ook daar gevoerd. Daarbij ging het vooral om de vraag of de gemeente bevoegd is om een dergelijk systeem in te voeren. In november 2017 heeft de rechtbank Amsterdam geoordeeld dat de gemeente die bevoegheid heeft. Dit oordeel is in september 2019 bekrachtigd door het gerechtshof Amsterdam. De brancheorganisaties hebben ook procedures gevoerd tegen andere gemeenten die het opt-in systeem willen invoeren. In de procedures tegen Rotterdam en Den Haag is vooral de (overgangs)termijn tussen besluit en invoering onderwerp van proces geweest.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10256009

In eerste instantie stelde de voorzieningenrechter de gemeente Rotterdam in het ongelijk. In tweede instantie is een voor Rotterdam positieve uitspraak gedaan. Den Haag is in eerste instantie door de voorzieningenrechter in het gelijk gesteld. De brancheorganisaties hebben tegen de Rotterdamse en Haagse vonnissen geen hoger beroep ingesteld in afwachting van de uitkomsten van het cassatieberoep bij de Hoge Raad in de procedure tegen Amsterdam. In september 2021 heeft de Hoge Raad de gemeente Amsterdam in het gelijk gesteld en is ervoor zover bekend door de brancheorganisaties geen vervolg meer gegeven aan juridische procedures tegen andere gemeenten. De nieuwe situatie Het opt-in systeem voor ongeadresseerd reclamedrukwerk is sinds 1 juli 2020 opgenomen in de Haagse Afvalstoffenverordening. Ongeadresseerd reclamedrukwerk mag vanaf die datum alleen nog worden bezorgd wanneer daar door middel van een sticker expliciet toestemming voor wordt gegeven. Huis-aan-huisbladen en informatiefolders zonder commercieel oogmerk (bijv. wijkverenigingen, politieke partijen, vrijwilligersorganisaties, gemeentelijke informatie over werkzaamheden) vallen niet onder de regeling. Omdat de oude nee/ja- en nee/nee stickers nog op veel brievenbussen voorkomen en deze ook nog steeds verkrijgbaar zijn, blijven deze stickers geldig.

Vanuit het oogpunt van dienstverlening kunnen bewoners de verschillende stickers (nee/ja, nee/nee en ja/ja) gratis ophalen bij stadsdeelkantoren.

Klachten, meldingen en handhaving Bewoners kunnen via de gemeentelijke website hun klachten en meldingen kwijt over onjuiste bezorging van reclamedrukwerk. Op basis van klachten en meldingen kan de gemeente handhavend optreden tegen adverteerders en verspreiders. In onderstaande grafiek is de ontwikkeling van het aantal klachten en meldingen over ongewenst reclamedrukwerk in het eerste jaar na inwerkingtreding van de regeling weergegeven.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10256009

In de eerste maanden na inwerkingtreding van de regeling is het aantal meldingen het hoogst. Vanaf oktober 2020 zet een dalende trend in die vanaf april 2021 versterkt doorzet naar een stabiel laag niveau van gemiddeld 1-2 meldingen per week in de rest van 2021. Na de overgangsperiode van 3 maanden (1 juli tot 1 oktober 2020) handhaaft de gemeente actief op de naleving van de opt-in regeling. Klachten en meldingen worden in eerste instantie gevolgd door een waarschuwing aan de adverteerder of verspreider. Meestal is dat voldoende. Heeft waarschuwen geen effect dan kan de gemeente een last onder dwangsom opleggen. Sinds de inwerkingtreding van de regeling is er één last onder dwangsom opgelegd. De last is niet verbeurd omdat er na het opleggen van de last geen nieuwe overtredingen zijn geconstateerd. Gezien de daling van het aantal klachten en meldingen lijkt het erop dat de regels voor het verspreiden van ongeadresseerd reclamedrukwerk bij de meeste adverteerders en verspreiders bekend zijn. Daarbij zal ook de handhavingsstrategie een rol hebben gespeeld. Effecten op aandeel reclamedrukwerk in fijn restafval De gemeente Den Haag onderzoekt twee keer per jaar aan de hand van een representatieve steekproef de samenstelling van het fijn huishoudelijk restafval.

Deze zogenaamde sorteeranalyse richt zich op de belangrijkste afvalstromen die huis aan huis en in de openbare ruimte worden ingezameld, waaronder ook papier en karton. Sinds januari 2020 is ongeadresseerd reclamedrukwerk in de analyse opgenomen om zo het effect van de opt-in regeling te kunnen meten. In onderstaande tabel en trendgrafiek zijn de resultaten van de sorteeranalyses van 2020 (voor inwerkingtreding van de regeling) en 2021 (na inwerkingtreding van de regeling) opgenomen. Het gewichtspercentage reclamedrukwerk uit de sorteeranalyse is vervolgens omgerekend naar kilogrammen per inwoner.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10256009

01/2020

06/2020

02/2021

06/2021

Percentage reclamedrukwerk

3,3%

2,9%

0,5%

0,7%

Kg/inwoner reclamedrukwerk

9,8

8,6

1,5

2,1

Totaal Den Haag (tonnen)

5360

4710

812

1137

Effecten op totale hoeveelheid ingezameld papier en karton Op de totale hoeveelheid ingezameld papier en karton is geen significant effect van de opt-in regeling te zien. Dit is vermoedelijk een Corona-effect: mensen hebben veel meer online aankopen gedaan waardoor het aanbod papier en karton is toegenomen. Op dit moment kan dan ook alleen maar gezegd worden dat de opt-in regeling op z’n best de groei van de hoeveelheid papier en karton heeft beperkt.

Tonnage (x1000 kg)

Ingezamelde hoeveelheid papier en karton 2800 2700 2600 2500 2400 2300 Q4-2019

Q1-2020

Q2-2020

Q3-2020

Q4-2020

Q1-2021

Q2-2021

Kwartaal

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10256009

Waterbedeffecten Huis-aan-huisbladen zijn uitgezonderd van de opt-in regeling. Uit de ervaringen in Amsterdam kwam naar voren dat er een waterbedeffect kan optreden waarbij reclamedrukwerk in de vorm van (nieuwe) huis-aan-huisbladen wordt verspreid. Om dit waterbedeffect te beperken is in de Afvalstoffenverordening de bepaling opgenomen dat een huis-aan-huisblad tenminste 10% journalistieke content moet bevatten. Deze bepaling heeft niet het gewenste effect gehad. In Den Haag worden, net als in onder andere Amsterdam, sinds de invoering van het opt-in systeem nieuwe huis-aan-huisbladen verspreid die voldoen aan dit absolute minimum en voor het overige gevuld zijn met reclame. De omvang van dit waterbedeffect is in de sorteeranalyses niet goed te kwantificeren. Wel zien we dat hierover van inwoners regelmatig klachten bij het meldingenloket binnen komen. Conclusies Op basis van de evaluatie mag worden geconcludeerd dat de opt-in regeling voor ongeadresseerd reclamedrukwerk in Den Haag goed werkt. Gemeten naar het aantal meldingen en klachten en het aantal opgelegde sancties lijkt de regeling goed te worden nageleefd door adverteerders en verspreiders. Daarnaast is er in de (sorteer)analyses van de afvalstromen in Den Haag een significante afname van de hoeveelheid reclamedrukwerk te zien. Daarmee wordt voldaan aan de doelstellingen van de regeling om papierafval te voorkomen.

Mede op basis van de klachten en meldingen die door de gemeente zijn ontvangen wordt de regeling en de uitvoering daarvan op twee punten aangepast: Tegengaan waterbedeffect De Hoge Raad heeft in 2021 bepaald dat de opt-in regeling geen betrekking mag hebben op huis-aanhuisbladen. Daarmee zijn de opties om het waterbedeffect tegen te gaan beperkt. Uit ervaringen van onder andere Rotterdam lijkt een verhoging van het percentage journalistieke content een effectieve maatregel. Daarom wordt bij de aankomende wijziging van de Haagse Afvalstoffenverordening (verwacht Q2/2022) het percentage verplichte journalistieke inhoud voor huis-aan-huisbladen verhoogd van 10% naar 30%. Deze verhoging is in lijn met wat door andere gemeenten wordt gehanteerd. Het belangrijkste huis-aan-huisblad in Den Haag, De Posthoorn, voldoet aan dit criterium. Communicatie en dienstverlening Bij invoering van het opt-in systeem is besloten dat inwoners via de gemeente ook ja/ja-stickers kunnen krijgen. Daarbij is de keuze om deze per post te ontvangen of af te halen op één van de stadsdeelkantoren. Voor de nee/ja-sticker en de nee/nee-sticker is alleen afhalen mogelijk. Om deze per post toegestuurd te krijgen wordt verwezen naar de website van de brancheorganisaties omdat zij uitgever zijn van de stickers. Dit is voor inwoners niet logisch.

Daarnaast is het evenmin logisch dat de gemeente zelf ja/ja-stickers produceert en uitgeeft en daarmee het effect van de opt-in regeling eigenlijk ondergraaft. Inmiddels zijn de ja/ja-stickers net als de andere stickers ook via kanalen van de branche te verkrijgen. Daarom wordt de manier waarop bewoners deze stickers kunnen krijgen gelijk aan de andere stickers. Met vriendelijke groet, de wethouder van Duurzaamheid en Energietransitie Liesbeth van Tongeren

5/5