RIS311349 bijlage

Aan

MEMO

Martijn Balster Afzender

10 2 e Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Portefeuille Projecten Datum

7 september 2021 Onderwerp

Doorkiesnummer

10 2 e E-mailadres

10 2 e

@denhaag.nl

Pre-advies beschermd stad 10 2 e De Dreven

De welstand heeft 1 maart 2021 op eigen initiatief een preadvies uitgebracht over de voorgenomen plannen voor de herstructurering van de Dreven, waarbij het college voornemens is om een voordracht te doen voor de intrekking van de status van beschermd stadsgezicht. De voorzitter van de welstand heeft 23 juli een mail gestuurd waarin ze haar zorgen uit dat het college dit advies nog niet gedeeld heeft met de gemeenteraad hoewel de plannen wel al in de commissie en raad besproken worden. Deze memo geeft een toelichting over de stand van zaken en een advies voor het vervolg. Aanleiding De Dreven is een kenmerkende buurt in Bouwlust-Vrederust die kenmerkende is voor naoorlogse uitbreidingswijken. De nog grotendeels in oorspronkelijke staat, in combinatie het unieke bouwsysteem en de bijzondere verkaveling was aanleiding om deze buurt in 2004 aan te wijzen als gemeentelijk beschermd stadgezicht (RIS120560). De bebouwing verkeert nu in slechte staat, er zijn grote sociaal maatschappelijke problemen en er liggen opgaven in het kader van de energietransitie. In het ambitiedocument (RIS305714) is geconstateerd dat er behoefte is aan woningdifferentiatie door verdichting en dat er behoefte is aan meer interactie tussen bebouwing en openbare ruimte. Hiervoor zijn meerdere stedenbouwkundige oplossingen onderzocht, ook varianten met veel renovatie.

Conclusie was dat het niet mogelijk is om de gewenste woningdifferentiatie aan te brengen met behoud van het huidige sociale huurprogramma zonder een aanzienlijk sloop-/nieuwbouwprogramma. Daarom is een plan ontwikkeld dat uitgaat van een grootschaliger herstructurering waardoor met name de cultuurhistorische waarde van de openverkavelingsstructuur deels zal verdwijnen, maar wel wordt ingezet op het behoud van een aantal essentiële kwaliteiten van het beschermd stadsgezicht; - bestaande bouw en nieuwbouw te combineren tot een ‘gelaagd stadsbeeld’ - een aantal architectonische waarden behouden zoals de karakteristieke voormalige winkelbebouwing met portiekwoningen langs De Dreef - het orthogonale straten- en bebouwingspatroon met groene ruimte tussen de gebouwen en diagonale zichtlijnen terug laten komen in de nieuwe opzet - de fraaie singel met bajonet in het hart van de wijk met mooie brug behouden en versterken - de singelstructuur langs de Lozerlaan en bijzondere positionering van de bebouwing hierlangs laten terugkeren. Zo ontstaat een eigen, uniek nieuw imago. Toch wordt echter dusdanig ingegrepen dat er geen sprake meer is van het ontwikkelen binnen de kaders van de beschermde status. Het preadvies De plannen voor de Dreven zijn meerdere malen in de Welstand en Monumentencommissie besproken.

Aanvankelijk in 2019 waren de reacties opbouwend kritisch, maar met het aantreden van de nieuwe voorzitter van de welstand in 2020 gaf de opstelling van de welstand steeds minder ruimte ten opzichte van de status van het beschermde stadsgezicht.

Gemeente Den Haag

Volgens de monumenten verordening moet voor een besluit tot intrekking het college een concept voordracht opstellen, die ter inzage wordt gelegd en waar de welstand een advies over uitbrengt. De zienswijzen en het advies worden al dan niet verwerkt in de definitieve voordracht en deze wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de raad. Bij het besluit over de nota van uitgangspunten voor de Dreven (RIS308508) is in het dictum opgenomen dat het college deze voordracht zal gaan doen. De welstand wilde echter al voor het besluit van het college een advies uitbrengen en heeft dus op eigen initiatief, 1 maart 2021, een preadvies verzonden naar het college, dat zich uitspreekt tegen de intrekking van de beschermde status. Het preadvies is tegen de grootschalige sloop en de mate van verdichting en vraagt om de ontwikkeling van een plan binnen de huidige verkavelingsstructuur waarbij ingezet wordt op veel renovatie.

Bij het besluit over de NvU zit een zeer uitgebreide weging over de intrekking van het beschermd stadsgezicht bestaande uit: - een onderzoek heroverweging status beschermd stadsgezicht De Dreven - een memo van eigenaar Staedion over de investeringswegingen in De Dreven - een wegingsnotitie van stedenbouwkundig bureau Palmbout, zelf betrokken bij de waardestelling van de oorspronkelijke aanwijzing - de toelichting op de oorspronkelijke waardering - een onafhankelijk onderzoek naar de toekomst vastheid van het vastgoed door KBNG Ten onrechte suggereert het preadvies dat alleen een grootschalig renovatie scenario tegenover het huidige scenario is gewogen. Er zijn ook meerdere tussenvarianten uitgewerkt en onderzocht, maar deze hebben zowel ambtelijk als bij Staedion nooit genoeg draagvlak gekregen om te presenteren aan de welstand. Deze tussenvarianten zijn naar aanleiding van het preadvies bij het besluit over de NvU wel toegevoegd aan de omschrijving van de heroverweging status beschermd stadsgezicht. 11.1

De mail van Marianne Loof In de mail van 23 juli stelt de voorzitter van de Welstand dat ze beogen om met het preadvies bij te dragen aan integrale afwegingen. Daarbij spreekt ze haar zorgen uit dat er in de raadscommissie gesproken is over de NvU zonder dat het preadvies bij de raad bekend is.

11.1

Advies 11.1

2/2

Aan

MEMO

Martijn Balster Afzender

10 2 e Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Portefeuille Projecten Doorkiesnummer

Datum

10 2 e

7 september 2021

E-mailadres

10 2 e

Onderwerp

@denhaag.nl

Annotatie t.b.v. gesprek Welstand over preadvies beschermd stadsgezicht De Dreven

Aanleiding De welstand heeft 1 maart 2021 op eigen initiatief een preadvies uitgebracht over de voorgenomen plannen voor de herstructurering van de Dreven, waarbij het college voornemens is om een voordracht te doen voor de intrekking van de status van beschermd stadsgezicht. De voorzitter van de welstand heeft 23 juli een mail gestuurd waarin ze haar zorgen uit dat het college dit advies nog niet gedeeld heeft met de gemeenteraad hoewel de plannen wel al in de commissie en raad besproken worden. Deze annotatie geeft een toelichting over hoe met het preadvies is omgegaan en hoe de Welstand betrokken wordt in de verdere procedure. Totstandkoming preadvies De plannen voor de Dreven zijn meerdere malen in de Welstand en Monumentencommissie besproken. De wens om bij de aanpak van de slechte woningen in te zetten op woningdifferentiatie en behoud (en zelfs uitbreiding) van het huidige sociale huurprogramma heeft geleid tot een voorstel met aanzienlijk sloop-/nieuwbouw en verdichting. Hierdoor verdwijnen een aantal kwaliteiten, onder andere de karakteristieke open verkavelingsstructuur, waarvan de cultuurhistorische waarde is benoemd in de aanwijzing van de buurt als het beschermd stadsgezicht.

11.1

11.1

Verwerking preadvies in besluit over NvU De Dreven Het preadvies heeft geleid tot aanpassingen en aanvullingen in de besluitvormingsstukken van de NvU: -

11.1

Gemeente Den Haag

11.1

11.1

11.1

11.1

11.1

Verdere procedure Het college zal nog deze maand een concept voordracht vrij geven voor inzage, en naar de Welstand en Monumentencommissie sturen voor advies. Na de ter inzage termijn zal het definitief advies worden opgesteld met verwerking van het Welstandsadvies en de binnengekomen zienswijzen. De definitieve voordracht wordt, op advies van de afdeling Monumentenzorg, gelijktijdig met het uitvoeringsbesluit (het projectdocument) behandeld in college, raadscommissie en ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit borgt dat het beschermd stadsgezicht niet wordt opgeheven zonder een uitvoeringsbesluit voor de nieuwbouw. Naar verwachting zal dit in december 2021 gebeuren.

2/2

Aan

MEMO

Staf Nieuwe Stad Ter attentie van:

Afzender

Martijn Balster

10 2 e Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Portefeuille Projecten Doorkiesnummer

Datum

10 2 e

5 november 2021

E-mailadres

10 2 e

Onderwerp

@denhaag.nl

Agendering cie Ruimte ontbreken preadvies beschermd stadsgezicht De Dreven bij de NvU

Aanleiding Het college heeft 14 oktober 2021 een “concept voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht” vrijgegeven voor inspraak (RIS310286). Bij dit besluit zitten een aantal onderbouwende bijlagen waaronder een preadvies van de Welstand en Monumentencommissie van 1 maart 2021. Dit preadvies was geen onderdeel van de nota van uitgangspunten De Dreven. Een aantal raadsleden is verontwaardigt dat zij ten tijde van de beraadslaging over de nota van uitgangspunten Dreven, Gaarden, Zichten op 24 juni en 30 juni 2021 niet op de hoogte zijn gebracht van het advies en hebben daarom om agendering gevraagd in de commissie ruimte van 10 november. Totstandkoming pre-advies De ambitie om bij de aanpak van de slechte woningen, naast verbetering en verduurzaming, in te zetten op woningdifferentiatie en behoud (en zelfs uitbreiding) van het huidige sociale huurprogramma vraagt om een grote verdichting. Dit heeft geleid tot een planvoorstel met aanzienlijk sloop-/nieuwbouw. De plannen voor de Dreven zijn meerdere malen in de Welstand en Monumentencommissie besproken.

Er is door de gewenste verdichting sprake van een grootschalige herstructurering waardoor een aantal kernkwaliteiten, die in 2004 aanleiding waren om de Drevenbuurt aan te wijzen tot gemeentelijk beschermd stadgezicht, voor een belangrijk deel zullen verdwijnen (met name de open verkavelingsstructuur). 11.1

11.1

Bezwaren preadvies en verwerking in Nota van Uitgangspunten 11.1

Gemeente Den Haag

11.1

11.1

11.1

11.1

Procedurele verantwoording 11.1

Het vaststellen van de NvU is een collegebesluit. Onderdeel van dit besluit zijn de eerder genoemde wegingsnotities die zijn aangevuld op basis van het preadvies. In het besluit is duidelijk opgenomen dat een definitief advies aan de Welstand en Monumentencommissie gevraagd zal worden voordat een voordracht tot intrekking wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit besluit is gedeeld met de raadcommissie. Er is hiermee nog geen besluit gevraagd aan de raad. De raadscommissie heeft de NvU op eigen initiatief geagendeerd voor commissiebehandeling. Daarnaast is na de NvU’s verder gewerkt aan een beeldkwaliteitsplan en een optimalisatie van het stedenbouwkundig plan waarbij die bij de welstand zijn besproken. Ook deze ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op het definitieve advies. Recent heeft het college besloten tot vrijgave van de concept voordracht tot intrekking van het beschermd stadsgezicht (RIS310286). De afdeling Monumentenzorg is nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van deze voordracht. Deze voordracht is gepubliceerd en bevat naast als de definitieve wegingsnoties uit de NvU ook het preadvies en geeft hier duiding aan. Deze concept voordracht is ook verzonden naar de Welstand en Monumentencommissie met het verzoek hier een definitief advies op uit te brengen.

Dit definitieve advies zal samen met de verwerking van eventuele zienswijzen in de definitieve voordracht worden aangeboden aan de gemeenteraad ter besluitvorming. De definitieve voordracht wordt, op advies van de afdeling Monumentenzorg, gelijktijdig met het uitvoeringsbesluit (het projectdocument) behandeld in college, raadscommissie en ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. Dit borgt dat het beschermd stadsgezicht niet wordt opgeheven zonder een uitvoeringsbesluit voor de nieuwbouw. Naar verwachting zal dit in januari 2022 gebeuren. Conclusie

11.1

2/2

Aan

MEMO

Staf Nieuwe Stad Ter attentie van

Ons kenmerk

Martijn Balster

DSO/10205214 Afzender

10.2.e Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Portefeuille Projecten Den Haag

Datum

Doorkiesnummer

7 november 2021

10.2.e E-mailadres

Onderwerp

Stand van zaken structuurvisie en cultuurhistorische verkenning Zuidwest

10.2.e

@denhaag.nl

Geachte heer Balster,

Hierbij een update van de stand van zaken structuurvisie Zuidwest, waar bij een aantal punten expliciet wordt stilgestaan. Inmiddels zijn we gestart met het bij elkaar brengen van de verschillende onderzoeken en het afronden van deze onderzoeken. Hierbij gaat het om de volgende onderzoeken / bijlagen bij de structuurvisie: - Kansenkaart - Ruimtelijk raamwerk - Voorzieningenprogramma - Cultuurhistorische waarde onderzoek - Resultaten MER - Nota van Beantwoording NRD - Resultaten participatie-avonden Het bij elkaar brengen van de onderzoeken behelst het formuleren van de ordeningsprincipes / uitgangspunten en bevindingen (evt. knelpunten) voor het schrijven van de visie. Het schrijven wordt vanaf volgende week gestart door een extern bureau (Kuiper Compagnons).

11.1

Een drietal onderwerpen licht ik er uit, waarbij de eerste ter bespreking is: 1. Onderzoek Crimson; Cultuurhistorische waarde Zuidwest Vanuit de structuurvisie is opdracht aan het bureau Crimson gegeven voor het opstellen van cultuurhistorische verkenning Zuidwest. Doel hiervan is het opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart, die inzicht geeft in de waardevolle gebouwen, objecten, ensembles en structuren in Den Haag Zuidwest, voortbordurend op, en daar waar nodig, een herijking van het onderzoek opgesteld in 2002. Het cultuurhistorisch onderzoek dient als input voor de verdichtingsstrategie voor de structuurvisie, het nog op te stellen kwaliteitsplan voor Zuidwest, en voor de MER. Het conceptrapport is gereed en becommentarieerd en het definitieve rapport wordt binnenkort opgeleverd (we hebben nog 1 intern overleg om de puntjes op de “i” te zetten. Op dit moment is van belang wat het rapport zegt over het deel dat betrekking heeft op het collegevoorstel “intrekken beschermd stadsgezicht Dreven”. Het onderzoek van Crimson geeft meer historische duiding aan de Dreven dan in de notitie voor beschermd stadsgezicht is opgenomen. O.a. wat destijds aan publicaties over de Dreven is geschreven. In de waardestelling wordt bevestigd wat de architectonische waarden zijn.

Dit is met eigen woorden omschreven, maar is niet anders dan wat in de toelichting van het beschermd stadsgezicht staat.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

In de stedenbouwkundige waardebeschrijving gaat Crimson wel iets verder dan in de toelichting van het beschermd stadsgezicht. De stedenbouwkundige waarden worden, vooral door de ongeschonden staat, uitzonderlijk genoemd en kan zich in ruimtelijk opzicht meten met andere belangrijke stedenbouwkundige hoogtepunten uit de wederopbouwperiode. Dit is meer uitgesproken dan in de toelichting van het beschermd stadsgezicht staat, maar niet wezenlijk anders.

11.1 => Te bespreken hoe we met deze informatie omgaan in het kader van de intrekking beschermd stadsgezicht Dreven. In de bijlage wordt nader op dit onderwerp ingegaan. 2.

Nota van Beantwoording NRD; Advies commissie m.e.r.

3.

Participatie structuurvisie is vrijwel afgerond

buiten bereik verzoek

buiten bereik verzoek

2/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

BIJLAGE Cultuurhistorisch onderzoek Crimson. Onderstaand vindt u ter informatie een toelichting op de door Crimson in opdracht van gemeente Den Haag uitgevoerde cultuurhistorische verkenning in het kader van de structuurvisie voor Den Haag Zuidwest. Opdracht aan Crimson Het doel van opdracht aan Crimson voor het opstellen van cultuurhistorische verkenning Zuidwest was het opstellen van een cultuurhistorische waardenkaart, die inzicht geeft in de waardevolle gebouwen, objecten, ensembles en structuren in Den Haag Zuidwest, voortbordurend op, en daar waar nodig, een herijking van het onderzoek opgesteld in 2002. Het cultuurhistorisch onderzoek moet als input dienen voor het nog op te stellen kwaliteitsplan voor Zuidwest en de verdichtingsstrategie voor de structuurvisie. Bij het onderzoek stonden de volgende vragen centraal: Welke eerder gewaardeerde objecten, gebouwen en structuren zijn nog aanwezig in het stedelijk weefsel? Welke nieuwe ontwikkelingen hebben er in het stedelijk weefsel plaats gevonden sindsdien en welke gevolgen hebben deze gehad op de objecten, gebouwen en structuren? Zijn er gebouwen of structuren die door nieuwe inzichten nu, aangemerkt kunnen worden als cultuurhistorisch waardevol? Wat zijn mogelijkheden t.a.v.

transformatie van de cultuurhistorisch waardevolle gebouwen en ensembles? Op te leveren product Het resultaat is een cultuurhistorische waardenkaart die als GIS raadpleegbaar is. Hierin worden alle waardevolle gebouwen (met onderscheid tussen formeel beschermde en niet beschermde panden), objecten, ensembles en structuren in Den Haag Zuidwest beschreven. Het bestaande onderzoek uit 2002 vormt een belangrijke basis, die tegen het licht gehouden moet worden en daar waar nodig aangevuld of herijkt wordt. Hierbij dient de belevingswaarde van cultuur aandacht te krijgen, door bijvoorbeeld te onderzoeken wat door de mensen in Zuidwest als cultuurhistorisch waardevol wordt gezien. Het lopende participatie traject kan hiervoor gebruikt worden.

Wat schrijft Crimson t.a.v. de Dreven in het rapport • •

Beschrijving totstandkoming Drevenbuurt Reacties destijds De hoge ruimtelijke kwaliteit van de levendige open verkaveling en die van de verzorgd gedetailleerde architectuur is al vroeg herkend, bijvoorbeeld door Rein Blijstra die in 1964 lovend over de Dreven schreef: “Het lijkt alsof men hier eindelijk de juiste vormgeving heeft gevonden: de mens is hier niet meer de anonieme opdrachtgever die een laatje in het opbergsysteem krijgt toegewezen”.4 Op alle schaalniveaus – landschappelijk, stedenbouwkundig en architectonisch - is in de wijk een goed antwoord gevonden binnen de opgave. De wijk kan gezien worden als het hoogtepunt van een ontwikkeling van een klassieke stedenbouw van gesloten bouwblokken (Berlage in Moerwijk), via Dudok die het bouwblok opende en in de collectieve binnen- en tussenruimtes ruimte bood

3/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

aan het wijkleven van de wijkgedachte, naar de experimenten met open verkaveling en stempels door de architectenwerkgroep onder leiding van J.H. van den Broek naar een vrije, open verkaveling ingevuld met een architectonisch zeer geslaagde systeembouw. •

Verdichtingsopgave van nu in het historische perspectief .. de gemeente Den Haag maakte in 2019 plannen om maar liefst 10.000 extra woningen te bouwen in Zuidwest, bovenop de bestaande 32.500 woningen. Wederom is het de bedoeling om daarmee een gedifferentieerdere bewonerssamenstelling te verkrijgen. Het is evenwel niet de bedoeling dat het aantal sociale huurwoningen afneemt en huidig bewoners hebben een terugkeerbelofte gekregen. Onderdeel van de woondeal zijn de aanstaande sloop- en nieuwbouwplannen in de buurten Dreven, Gaarden en Zichten, waarbij 2000 woningen worden gesloopt en 5000 woningen teruggebouwd. Het plan kon op zowel enthousiasme als flinke kritiek rekenen. Bewoners zijn blij dat er eindelijk iets gebeurt aan de slechte staat van hun woningen. Tegelijkertijd wordt er door bewoners en gemeenteraadsleden gevreesd dat de bestaande sociale buurtstructuren met de nieuwbouw zullen verdwijnen en huurders er in woonruimte of huurprijs op achteruitgaan.24 Bovendien heeft een deel van de sloopwoningen de status van beschermd stadsgezicht. De herontwikkeling van deze drie buurten legt de moeilijkheden van de aanstaande verdichtingsoperatie in Zuidwest goed bloot, waarin bewonerswensen, erfgoedbelangen en de bouw- en vernieuwingsopgave van de gemeente, woningbouwcoöperaties en ontwikkelaars soms sterk met elkaar botsen.

Waardebeschrijving Dreven 23. Drevenbuurt Beschermd stadsgezicht Vrederust-west F. Klein - 1960 Met de bouw van de buurt in Vrederust-west was de stadsuitbreiding van Den Haag Zuidwest voltooid. De buurt werd ontworpen door de Groningse architect F. Klein en werd in zijn geheel uitgevoerd in het bouwsysteem Rottinghuis. De buurt is opgezet rond een singel met een bajonetvormige knik en door het verspringen van straten en de open verkaveling van middelhoge bouw en laagbouwvolumes zijn luchtige, groene buurtjes ontstaan met dynamische zichtassen. De ordening van de buurt is aangepast aan de meest efficiënte montage van de geprefabriceerde bouwdelen van het bouwsysteem. Desondanks is er geen sprake van een uniforme of monotone buurt. De architect koos ervoor het betonnen prefabsysteem te combineren met (gedecoreerde) metselwerken invullingen en binnen de mogelijkheden van het systeem paste hij verschillende plattegrondoriëntaties, trappenhuizen, balkonindelingen etc. toe. *) *) bron: https://www.monumentenzorgdenhaag.nl/beschermde-stadsgezichten/vrederust-westdrevenbuurt en Wijnand Galema, Architectuurgids Wederopbouw Den Haag 1940-1965, Gemeente Den Haag i.s.m. Uitgeverij De Nieuwe Haagsche, VOM reeks 2013, nr. 3, p. 68-69.

Waardering Architectonisch: Bijzonderheid schuilt in het feit dat de buurt in zijn geheel volgens de heersende maatvoering van bouwsysteem Rottinghuis is gepland en opgetrokken, een innovatie op de schaal van de stad Den Haag. Ondanks het bouwsysteem hebben de verschillende toegepaste volumes opvallend veel esthetische kwaliteit. Dit komt onder andere door de diversiteit aan woningtypes, en door de

4/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

combinatie van prefabbeton met traditionele metselwerk invullingen. Het verschil in reliëf en kleur zorgt voor een gelaagdheid in de gevels. De architectuur is nog in hoge mate gaaf en door de combinatie van het innovatieve en integraal doorgevoerde bouwsysteem met de gekozen ornamentiek zeer waardevol. Stedenbouwkundig: De samenhang tussen de open verkavelingen (zeker die aan de randen van de buurt) het landschap en de waterstructuur is van hoge kwaliteit, mede door de talloze doorzichten die daarmee zijn gecreëerd. De stedenbouwkundige kwaliteit is, vooral door de ongeschonden staat, uitzonderlijk. De opzet van de buurt kan zich door de dynamische verkaveling en afwisselende volumehoogtes, de daardoor gecreëerde zichtlijnen en door de ontspannen ordening van de stroken in het groen, in ruimtelijk opzicht meten met andere belangrijke stedenbouwkundige hoogtepunten uit de wederopbouwperiode. Cultuurhistorisch: In cultuurhistorisch oogpunt is de Drevenbuurt van waarde als eerste Haagse woonbuurt die op integrale wijze in systeembouw werd uitgevoerd. Daarnaast is Vrederustwest specifiek van waarde als een wijk die is gebouwd in het systeem Rottinghuis en ontworpen door Frans Klein.

Klein werkte destijds intensief samen met Rottinghuis om het bouwsysteem te ontwikkelen en was als gevolg daarvan mede verantwoordelijk voor een groot deel van de gebouwen en wijken die met het bouwsysteem tot stand kwamen. Rottinghuis is bovendien een van de oudste niet traditionele bouwsystemen in Nederland en vinden we naast Den Haag verder terug in Groningen (de Wijert, vanaf 1965) en in Breda en Best (vanaf 1965). Veel van deze wijken in Groningen en Noord-Brabant zijn inmiddels afgebroken dan wel aangepast. De samenwerking Rottinghuis en Klein alsmede de gave staat van de buurt dragen bij aan de cultuurhistorische waarde. •

Dreven wordt ook genoemd bij algemene conclusie Dit alles, gecombineerd met de nadrukkelijk mee ontworpen openheid en de dominantie van het groen, maakt dat de drie wijken van Zuidwest over niet te onderschatten grote ruimtelijke kwaliteiten beschikt. Vrederust- West (de Drevenbuurt) vormt hierin een hoogtepunt.

•

Bij conclusies tav Bouwlust Vrederust wordt volgende conclusie over Dreven genoteerd In de Drevenbuurt, als laatste buurt van Zuidwest gerealiseerd, komen alle naoorlogse ruimtelijke en sociaalmaatschappelijke woningbouwprincipes tot een hoogtepunt. De samenhang tussen de open verkavelingen (zeker die aan de randen van de buurt) het landschap en de waterstructuur is van hoge kwaliteit, mede door de talloze doorzichten die daarmee zijn gecreëerd. De stedenbouwkundige kwaliteit is, vooral door de ongeschonden staat, uitzonderlijk. In architectonisch opzicht schuilt de bijzonderheid in het feit dat de wijk in zijn geheel volgens de heersende maatvoering van bouwsysteem Rottinghuis is opgetrokken. Ondanks het bouwsysteem hebben de verschillende toegepaste volumes opvallend veel esthetische kwaliteit. Dit komt onder andere door de diversiteit aan bouwtypes, en door de combinatie van prefabbeton met traditionele metselwerk invullingen. Het verschil in reliëf en kleur zorgt voor een bijzondere gelaagdheid in de gevels. De architectuur is nog in hoge mate gaaf en zeer waardevol.

•

Bij de aanbevelingen is het volgende opgenomen over de Dreven De integrale ruimtelijke kwaliteit (onder meer in de nauwe relatie tussen architectuur en stedenbouw) van de Drevenbuurt is uitzonderlijk hoog en terecht vastgelegd in een beschermd stadsgezicht en verdient bescherming.

5/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

Uit collegevoorstel intrekken beschermd stadsgezicht Dreven Argumentatie uit toewijzing beschermd stadsgezicht Waardering: “De aanleg van Vrederust-West betekende de voltooiing van de stadsuitbreidingen in Den HaagZuidwest en vormde tevens één van de architectonische- en stedenbouwkundig hoogtepunten ervan. Dit mede dankzij het contract met de NV Gembouw, licentiehouder van het systeem Rottinghuis. De open verkaveling en de hoge kwaliteit van de bebouwing van een groot deel van de Drevenbuurt wordt bepaald door de bouwtechnische eisen van het bouwsysteem én door architect Frans Klein, die het ontwerp van de woningen voor zijn rekening nam. Met de bouw van VrederustWest werden de stadsuitbreidingen van Den Haag-Zuidwest op succesvolle wijze voltooid” Typering: - waardevol als eerste woonbuurt in Den Haag dat in zijn geheel in systeembouw werd uitgevoerd en typerend voor de innovaties in de volkshuisvesting van de na-oorlogse wederopbouw - de samenhang tussen verkaveling, bebouwing en openbaar groen - de bijzondere beëindiging van de stadsrand bepaald door de waterpartijen en randbebouwing langs de Lozerlaan - de ook in detail nog goed bewaard gebleven oorspronkelijke architectuur. Advies afdeling monumenten De RCE heeft in 2002-2008 onderzoek uitgevoerd naar de wederopbouwperiode. Dit heeft geleid tot een groslijst van ruim 450 gebieden uit de periode 1940-1965.

Uit deze groslijst zijn 30 gebieden geselecteerd die van nationaal belang worden geacht voor deze periode en die zijn opgenomen in de vijf speerpunten van de Visie Erfgoed en Ruimte (VER) van de RCE1 . Binnen Den Haag zijn dat het spoor van de Atlantikwal en Mariahoeve. (en dus niet de Dreven) Pre-advies welstand Het beschermd stadsgezicht staat vernieuwing of verdichting niet in de weg. Binnen en met gebruikmaking van de cultuurhistorische kernwaarden kunnen opgaven van deze tijd (woonkwaliteit, klimaattechnische en bouwtechnische eisen) ingepast worden. Deze waarden moeten wel vroegtijdig en volwaardig meegewogen worden. De commissie constateert dat deze vroegtijdige weging niet heeft plaatsgevonden.

reeds openbaar

Ieder beschermd stadsgezicht heeft een gelaagde bescherming. Naar elk van die lagen moet gekeken worden en in elk van die lagen kan ruimte en interpretatie gevonden worden. Juist in de wederopbouwwijken – dus ook in de Drevenbuurt – kan transformatie vanuit de kernwaarden leiden tot behoud van verkaveling en groenstructuren. Door nieuwbouw van woningen, die voldoen aan de huidige eisen op het gebied van bijvoorbeeld energie en geluid, binnen de bestaande bebouwingscontouren (footprints) en (her)interpretatie van architectonische kenmerken, is een zekere Gemeente Den Haag 3/3 mate van verdichting mogelijk en blijven de kernwaarden van het

6/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

beschermd stadsgezicht behouden. Deze werkwijze is bewezen ‘practise’ in alle andere beschermde stadsgezichten. De commissie is unaniem in haar gezamenlijke evaluatie van de NvU en zal negatief adviseren over de intrekking van het beschermd stadsgezicht. Onderbouwing Palmbout Bevat o.a.: • Ruimtelijke analyse • Verdieping hoe buurt stedenbouwkundig in elkaar zit, welke onderdelen waardevol zijn en wat de zwakkere delen van het gebied zijn • Toelichting ontwerpend onderzoek en renovatie onderzoek • Toelichting uitwerking twee uiterste varianten • Toelichting op de voorliggende keuze

Samenvattend Onderzoek van Crimson geeft meer historische duiding aan de Dreven dan in de notitie voor beschermd stadsgezicht is opgenomen. O.a. wat destijds aan publicaties over de Dreven is geschreven. In de waardestelling in het onderzoek van Crimson wordt bevestigd wat de architectonische waarden zijn. Dit is eigen woorden omschreven, maar is niet anders dan wat in de toelichting van het beschermd stadsgezicht staat. In de stedenbouwkundige waardebeschrijving worden de waarden omschreven als ‘uitzonderlijk’ en het gebied zich ‘in ruimtelijk opzicht kan meten met andere belangrijke stedenbouwkundige hoogtepunten uit de wederopbouwperiode’. Dit is meer uitgesproken dan in de toelichting van het beschermd stadsgezicht staat, maar niet wezenlijk anders. Bij de beschrijving van de cultuurhistorische waarden komt overeen met die van de toelichting van het beschermd stadsgezicht, met de aanvulling dat uniek is dat de systeembouw van Rottinghuis nog intact is, terwijl die op veel plekken in Nederland inmiddels aangepast of afgebroken is. Bij de conclusies legt Crimson nogmaals de nadruk op de waarden van de Dreven, het wordt beschreven als ‘hoogtepunt’, ‘hoge kwaliteit’, ‘uitzonderlijk’ en architectonisch ‘zeer waardevol’ en zij geven als aanbeveling aan dat deze waarden ‘bescherming verdient’.

Conclusie Crimson heeft onafhankelijk onderzoek en advies gegeven over alle waardevolle buurten in Zuidwest, ook over de Dreven. Zij plaatsen het in een breder cultureel perspectief en benadrukken de uitzonderlijke waarden van de Dreven. Dit doen zij in meer uitgesproken bewoordingen dan de toelichting van het beschermd stadsgezicht en de onderbouwing van Palmbout, zij hebben dit vanuit een onafhankelijke expert rol gedaan. Geeft het rapport van Crimson nieuwe inzichten in de discussie over de intrekking van het beschermd stadsgezicht Dreven? • 11.1

7/8

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10205214

11.1

8/8

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

23-03-2021

Tijd

9:00 - 10:00

Locatie

MS-TEAMS

Deelnemers

Martijn Balster (voorzitter),

10.2.e

10.2.e Gasten

10.2.e

1

Opening en mededelingen

2

Dreven, Gaarden en Zichten buiten bereik verzoek

buiten bereik verzoek



Stukken worden alvast gedeeld met de wethouders Bredemeijer en Van Asten.

 3

Volgende week stukken terug in de staf, met de nodig wijzigingen.

Rondvraag en sluiting 

Geen opmerkingen.

Pagina 2

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

1 februari 2021

Tijd

15:00 - 16:00

Locatie

MS-TEAMS

Deelnemers

Martijn Balster (voorzitter), Ronald Nomes,

Gasten

1

10.2.e

10.2.e

Opening en mededelingen  

. 10.2.e vervangt 10.2.e ivm 10.2.e 10.2.e zit voor de laatste keer bij deze staf. Het account Zuid is door haar overgenomen. 10.2.e zit er vanaf 10.2.e de volgende keer bij.

2

Vaststelling verslag voorgaande vergadering 

3

Actiepunten en overzichten 

4

Termijn agenda: actualisatie volgt 15 februari 2021. buiten bereik verzoek

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad 

5

Het verslag is akkoord.

Geen bijzonderheden.

Bespreekpunten

5.1

Omgevingsvisie buiten bereik verzoek

5.2

Voorbespreking Ontmoetingskerk/twee minuten debat buiten bereik verzoek

5.3

Project Parelmoer deel 1 en 2 buiten bereik verzoek

5.4

Loosduinsekade 359/ Zuiderparklaan 2 (transformatie Valkenboskerk) buiten bereik verzoek

6

Rondvraag en sluiting 

Geen opmerkingen.

Pagina 2

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

29-03-2021

Tijd

15:00 - 16:00

Locatie

MS-TEAMS

Voorzitter

Martijn Balster (voorzitter), Ronald Nomes,

10.2.e

Gasten 1

Opening en mededelingen buiten bereik verzoek

2

Vaststelling verslag voorgaande vergadering buiten bereik verzoek

3

Actiepunten en overzichten 

4

Termijnagenda: volgende update volgt 12 april 2021.

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad 

Geen bijzonderheden.

5

Bespreekpunten

5.1

Behandeling ontwerp UP Erasmusveld Midden buiten bereik verzoek

5.2

Bestemmingsplan De Schaloen buiten bereik verzoek

buiten bereik verzoek

5.3

Bestemmingsplan Waldeck 2021 buiten bereik verzoek

5.4

Woningbouwopgave HS-Laakhavens buiten bereik verzoek

5.5

Woningbouwopgave CS-NOI buiten bereik verzoek

5.6

Inspiratiesessie tijdelijke initiatieven Den Haag Zuid-West buiten bereik verzoek

5.7

NvU’s DGZ buiten bereik verzoek



Groen: verwijzing beschermd stadsgezicht, meer toelichting op het proces, met Heijmans als partner van Staedion.

Pagina 2

buiten bereik verzoek



Control op beeldkwaliteit expliciet maken met elementen bestaande stad en beschermd stadsgezicht. buiten bereik verzoek



Dossier mag langs de lijn aangeleverd worden voor het college (volgende week woensdag), en dus niet langs de staf, vóór het weekend naar de wethouder, volgende week aanleveren.

6

Rondvraag en sluiting 

Geen opmerkingen.

Pagina 3

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

02-09-2021

Tijd

11:00 - 12:00

Locatie

MS-TEAMS

Leden staf

Martijn Balster (voorzitter), Ronald Nomes,

10.2.e

10.2.e Gasten 1

10.2.e Opening en mededelingen

buiten bereik verzoek

2

Vaststelling verslag voorgaande vergadering Naar aanleiding van het verslag:

buiten bereik verzoek

3

Actiepunten en overzichten

buiten bereik verzoek

4

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad

buiten bereik verzoek



Termijnplanning: Er volgt een nieuwe planning voor het projectdocument DGZ.

5

Bespreekpunten

5.1

DGZ: moties doornemen

buiten bereik verzoek

5.2

Sloop intenties Denekampstraat e.o.

buiten bereik verzoek

5.3

Petroleumhaven

buiten bereik verzoek

6

Rondvraag en sluiting

buiten bereik verzoek

Pagina 2

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

10-06-2021

Tijd

10:00 - 11:00

Locatie

MS-TEAMS

Aanwezigen

Martijn Balster (voorzitter), Ronald Nomes,

1

10.2.e

Opening en mededelingen 

Retraite: kwestie van prioriteren van de claims, aanpakken structurele tekorten, apart in de staf brengen van de projecten in het kader van het Urgentieprogramma.

2

Vaststelling verslag voorgaande vergadering

3

Actiepunten en overzichten buiten bereik verzoek

4

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad buiten bereik verzoek

5

Bespreken

5.1

Voorbereiding Dreven-Zichten-Gaarden buiten bereik verzoek

5.2

WOM Den Haag Zuidwest buiten bereik verzoek

5.3

Technische vragen buiten bereik verzoek

5.4

Afdoening moties 

5.5

Geen bijzonderheden.

De Venen buiten bereik verzoek

5.6

Steenzicht en Ruimzicht buiten bereik verzoek

6

Rondvraag en sluiting 

Geen.

Pagina 2

Notulen Staf Nieuwe Stad Datum

12-04-2021

Tijd

15:00 - 16:00

Locatie

MS-TEAMS

Voorzitter

M. Balster

Aanwezigen

Martijn Balster (voorzitter), Ronald Nomes,

Gasten

10.2.e

1

Opening en mededelingen buiten bereik verzoek

2

Notulen staf Nieuwe Stad 29 maart 2021 

3

10.2.e

Geen opmerkingen.

Actiepunten en overzichten buiten bereik verzoek

4

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad buiten bereik verzoek

5

Bespreekpunten

5.1

Klankbordgroep Cornelie van Zantenstraat buiten bereik verzoek

buiten bereik verzoek

5.2

DGZ - stand van zaken buiten bereik verzoek

5.3

Planning projecten Zuidwest buiten bereik verzoek

5.4

Woningbouwopgave HS-Laakhavens buiten bereik verzoek

5.5

Woningbouwopgave CS-NOI buiten bereik verzoek

6

Rondvraag en sluiting 

Geen bijzonderheden.

Pagina 2

Notulen Vertrouwelijk Staf Nieuwe Stad Datum

15-03-2021

Tijd

15:00 - 16:00

Locatie

MS-TEAMS

Deelnemers

Martijn Balster (voorzitter),

10.2.e

Gasten

1

Opening en mededelingen 

2

Notulen Staf Nieuwe Stad 1 maart 2021 

3

Akkoord.

Actiepunten en overzichten 

4

Geen.

Geen opmerkingen.

Agenda's en termijnplanningen wethouder, college, commissie en raad 

Geen opmerkingen.

5

Bespreekpunten

5.1

Nota’s van Uitgangspunten voor Dreven Gaarden Zichten buiten bereik verzoek

buiten bereik verzoek

5.2

Woningbouwopgave HS-Laakhavens buiten bereik verzoek

5.3

Woningbouwopgave CS-NOI buiten bereik verzoek

5.4

Stand van zaken Aanvraag bijdrage Volkshuisvestingsfonds voor Zuidwest buiten bereik verzoek

5.5

MER Zuidwest buiten bereik verzoek

6

Rondvraag en sluiting

buiten bereik verzoek

Pagina 2