RIS311295 Beantwoording SV Zorgen over veiligheid Geothermiecentrale Leyweg

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

22 februari 2022

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Oudshoorn, luidend: ‘Zorgen over veiligheid Geothermiecentrale Leyweg’

DSO/10260032 RIS311295

Het raadslid de heer Oudshoorn heeft op 18 januari 2022 een brief met daarin 19 vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. 1.

Waar is de bouwvergunning van de Geothermiecentrale aan de Leyweg te vinden? Indien niet openbaar beschikbaar, kan het college deze overleggen?

De bouwvergunning is onderdeel van de Omgevingsvergunning. De volgende vergunningen zijn van belang voor de beantwoording van de gestelde vragen: • Omgevingsvergunning Aardwarmte Leyweg, afgegeven door Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, kenmerk DGKE-WO/192604030, op 6 november 2019. Deze vergunning heeft betrekking op het oprichten en in bedrijf nemen van de bovengrondse installaties (zie bijlage 1). • Instemmingsbesluit Aardwarmte Winningsplan Haagse Aardwarmte Leyweg, afgegeven door Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, kenmerk DGKE-WO/V-109, op 2 december 2020. Deze vergunning heeft betrekking op het exploiteren van de ondergrondse bron. In te zien via link https://mijnbouwvergunningen.nl/cms/view/728be01c-5fd7-4ef4-851ca2645fe35f98/kennisgevingen/2203a997-488d-408f-86df-724f7a76ff19). Uit de Mijnbouwwet Artikel 43: 1 Rondom een mijnbouwinstallatie geldt een veiligheidszone van 500 meter. 2 Het is verboden zich te bevinden dan wel enig voorwerp te hebben of te doen hebben binnen een veiligheidszone, bedoeld in het eerste lid, anders dan ten behoeve van het op grond van een vergunning opsporen of winnen van delfstoffen, aardwarmte of het opslaan van stoffen. 2.

Veel huizen, wegen, openbaar vervoer en een ziekenhuis liggen binnen deze 500 meter zone, kan het college aangeven of hier sprake is van een ontheffing van de Mijnbouwwet en hoe is hier de veiligheid geborgd?

De veiligheidszone van 500 meter geldt voor een mijnbouwinstallatie. Een mijnbouwinstallatie is een mijnbouwwerk dat verankerd is in of aanwezig is boven de bodem van een oppervlaktewater (artikel 1 sub o van de Mijnbouwwet). In onderhavig geval is sprake van een installatie aan wal. Het betreffend artikel is niet van toepassing. De hier bedoelde veiligheidszone heeft ook als oogmerk het voorkomen van aanvaringen en moet niet worden verward met een veiligheidscontour zoals bedoeld in de Wet milieubeheer.

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10260032

3.

Tevens is de boor-ontvangstput 10 meter vanaf de tramrails aangelegd, kan het college aangeven met welke veiligheidsberekening dit is uitgevoerd?

Bij het toetsen aan externe veiligheid wordt beoordeeld of (beperkt) kwetsbare objecten aanwezig of geprojecteerd zijn. Het gaat om verblijfsruimten waar mensen gedurende langere tijd verblijven. Een openbaar vervoertracé valt buiten dit toetsingskader. Ten tijde van aanleg van de twee putten in 2010 is in het kader van het besluit Algemene Regels Milieu Mijnbouw het veiligheidsrisico beoordeeld. Risico’s zijn het grootst tijdens het maken van de boring. Na afloop van de boringen is vastgesteld dat de hydrostatische waterkolom tot enkele honderden meters onder het maaiveld ligt. De druk in de boorbuizen is lager dan de atmosferische druk op het maaiveld. De putten zijn aangemerkt als niet vallend onder Bevi (Besluit externe veiligheid inrichtingen). Er is geen veiligheidsrisico meer verbonden aan de putten. De directe omgeving van de putten is momenteel in gebruik als parkeerterrein voor personeel van HAGA Ziekenhuis. Eens in de 5 tot 10 jaar wordt parkeerterrein vrijgemaakt voor groot onderhoud aan de putten. Tijdens het onderhoud kunnen er nieuwe risico’s optreden. Uitgaande van een worst case scenario, het maken een sidetrackboring, is een risicocontour bepaald voor de onderhoudsfase. In de Notitie Externe Veiligheid Leyweg d.d.

27 november 2017 (zie bijlage 2, bladzijde 6) concludeert RHDHV dat deze plaatsgebonden risicocontour 10-6 per jaar niet over geprojecteerde kwetsbare objecten valt. 4.

De gasscheidings- en affakkelinstallatie is binnen de keerlus van de tramrails aangelegd, met welke veiligheidsberekening is dit uitgevoerd?

Door adviesbureau AVIV is een kwantitatieve risicoanalyse (QRA) uitgevoerd. Op basis van het rapport d.d. 30 november 2018 (zie bijlage 3) volgt dat de plaatsgebonden risicocontour vanwege de gaswaterscheider binnen de trambaan (keerlus) en het omliggende groen ligt. De fakkelinstallatie is hieraan ondergeschikt. De uitmonding van de fakkelinstallatie bevindt zich in het hoogste gedeelte van het gebouw. Bij het affakkelen is overigens geen vlam vanuit de omgeving zichtbaar. Het betreft een speciale constructie. Het affakkelen vindt alleen plaats wanneer het vrijgekomen aardgas niet in de ketelinstallaties kan worden gebruikt of wanneer grootschalig onderhoud aan de gaswaterscheider moet plaatsvinden. 5.

Kan het college aangeven welk advies de veiligheidsregio afgegeven heeft? Kan de raad deze inzien?

Het ministerie van EZK is bevoegd gezag van Omgevingsvergunning en Winningsplan. Het ministerie heeft het college om advies gevraagd. Voor beide vergunningen heeft het college een deeladvies gevraagd aan de Veiligheidsregio Haaglanden (VRH). De genoemde deeladviezen van VRH zijn één op één overgenomen in de adviezen van de gemeente Den Haag aan het ministerie van EZK. Op 23 juni 2019 heeft VRH haar deeladvies inzake de Omgevingsvergunning gegeven. De gemeente heeft op 26 juni 2019 geadviseerd over de Omgevingsvergunning (zie bijlage 4). Op 8 juli 2020 heeft VRH haar deeladvies inzake het Winningsplan uitgebracht. Het gemeentelijke advies Winningsplan van 3 augustus 2020 is in te zien via RIS306024. 6.

Voor een geothermie heb je een afmeting nodig ter grootte van een voetbalveld voor de veiligheid, deze locatie is uitgevoerd als een postzegel in een bewoond gebied, met een tramlijn, huizen en een ziekenhuis op beperkte afstand. Welke externe veiligheid is hier gehanteerd?

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10260032

Voor het boren van de geothermiebronnen is een kavel ter grootte van 5.000 m2 nodig (boortoren, installaties en opslag chemicaliën). In de operationele fase is een veel kleiner gebruiksoppervlak benodigd. Rondom de boorputten geldt geen risicocontour in de exploitatiefase. Gedurende groot onderhoud kan sprake zijn van een tijdelijke risicocontour rondom de boorputten (zie vraag 3). Rondom de gasafscheider geldt een risicocontour die binnen de trambaan (keerlus) en het omliggende groen ligt (zie vraag 4). 7.

Hoe wordt de veiligheid geborgd van de twee enkelwandige boorbuizen? Normaal is dit namelijk dubbelwandig (ook dringend advies van Sodm) met een druk tussen deze buizen zodra er dan een lek is valt de druk weg en dan weet men dat er een lekkage is.

De bronnen aan de Leyweg zijn in 2010 geboord. Toen werden bronnen enkelwandig uitgevoerd. In het instemmingbesluit Winningsplan zijn eisen gesteld om lekkage te voorkomen en tijdig te signaleren (zie hoofdstukken 5.1 en 5.5 van het instemmingsbesluit Winningsplan). Toekomstige bronnen zullen dubbelwandig worden uitgevoerd. De dubbelwandige uitvoering is de standaard sinds januari 2021. Toen verscheen de publicatie Industriestandaard Duurzaam Putontwerp voor aardwarmteputten van Geothermie Nederland. https://geothermie.nl/index.php/nl/downloads1/algemene‐publicaties/857‐industriestandaard‐ duurzaamputontwerp‐voor‐aardwarmteputten 8.

Onder de Jan Romeinstraat wordt per jaar 1.000.000 m3 op een diepte van 2200 m1 retourwater geïnjecteerd. Normaal is dat een leeg gasveld. Dat is hier niet aanwezig. Als er geen ruimte in de laag is zal de druk die hier opgebouwd wordt stromen naar het punt met de laagste weerstand, hoe wordt dit dan geborgd op veiligheid?

Een geothermisch doublet bestaat uit een onttrekkings- en in injectiebron. Beide zitten in hetzelfde goed waterdoorlatend ondergrondse pakket. Middels een pompproef is aangetoond dat er voldoende stroming is tussen de onttrekkings- en in injectiebron. Er wordt geen water geïnjecteerd in lege gasvelden. 9.

De retourleiding richting winkelcentrum Houtwijk is onder het ziekenhuis doorgeboord volgens de tekening. Kan het college aangeven wat de gevolgen zijn voor het ziekenhuis bij een lekkage in de enkelwandige boorbuis?

Deze gevolgen zijn niet in beeld gebracht omdat de boorbuis ter hoogte van het ziekenhuis op ongeveer 900 meter onder het maaiveld ligt.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10260032

10. Is het college bekend met de afsluiting van de waterinjectie Twente vanwege een scheur buitenbuis ROW-2? De waterinjectie is hetzelfde principe als de Geothermie van de Leyweg. Het enige verschil is dat de injectiebuis daar dubbelwandig uitgevoerd is, terwijl de buis bij ons enkelwandig is uitgevoerd en daarmee nog risicovoller is. Welke risico’s loopt de waterinjectie van de Geocentrale Leyweg Ja, dit is bij het college bekend. In het instemmingbesluit Winningsplan zijn eisen gesteld om lekkage te voorkomen en tijdig te signaleren (zie hoofdstukken 5.1 en 5.5 van het instemmingsbesluit Winningsplan). 11.

Kan het college de veiligheidsberekening BEVI doen toekomen van de Geothermie-installatie, gelegen 10 meter vanaf de tramrails en van de affakkelinstallatie gelegen binnen de keerlus van de tram? Daarnaast ook de twee zoneringstekeningen van de gevaren.

In de huidige situatie zijn de berekeningen van de risicocontour voor de onderhoudsfase (zie vraag 3 en bijlage 2) en risicocontour gaswaterscheider (zie vraag 4 en bijlage 3) van belang. De kaarten met de risicocontouren zijn opgenomen in de genoemde bijlagen. Voor de gaswaterscheider is een kwantitatieve risicoanalyse uitgevoerd. Daarbij is aangesloten bij de Rekenmethodiek Bevi (Safeti‐NL en de Handleiding risicoberekeningen Bevi). De kaarten met de risicocontouren zijn opgenomen in de genoemde bijlagen. 12. Is er een aanvalsplan brandweer opgesteld, aangezien de aanrijroute van de brandweer is geblokkeerd door auto’s van een nieuw gerealiseerd parkeerterrein? Zo nee, waarom niet? De Brandweer geeft aan dat er planvorming is opgesteld waarin ook de bereikbaarheid van de geothermiecentrale is opgenomen. 13. Is het college zich ervan bewust dat de Geothermie- en Affakkelinstallatie niet voldoet aan de Nota Externe Veiligheid Gemeente Den Haag? In de bijlage van de schriftelijke vragen worden twee voorbeelden genoemd: in woongebieden geen nieuwe risicobronnen van betekenis toelaten en het inwinnen van advies van VRH genoemd. Als zodanig vormt de geothermiecentrale geen risicobron van betekenis. De belangrijkste risicobron is de gaswaterscheider.

Vanwege de beoogde realisatie van deze vorm van duurzame energie is door adviesbureau AVIV een kwantitatieve risicoanalyse (QRA) uitgevoerd. Op basis van het rapport d.d. 30 november 2018 volgt dat de plaatsgebonden risicocontour en het maximale invloedsgebied binnen de trambaan (keerlus) en het omliggende groen liggen. De hoogte van het groepsrisico is een belangrijke pijler van de Nota externe veiligheid. Het groepsrisico geeft aan wat de kans is op een ongeval met tien of meer dodelijke slachtoffers in de omgeving van de inrichting. Het aantal personen dat in de omgeving van de inrichting verblijft, bepaalt daardoor mede de hoogte van het groepsrisico. Binnen het invloedsgebied van de geothermiecentrale is geen sprake van het langdurig verblijf van personen. De inrichting veroorzaakt daarom geen groepsrisico. De gemeente heeft advies aan VRH gevraagd (zie vraag 5). De geothermiecentrale is in dit geval geen risicobron van betekenis. Voor de twee voorbeelden is voldaan aan de uitgangspunten van de Nota Externe Veiligheid.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10260032

14. Een tijdelijke mijnbouwvergunning is voor twee jaar afgegeven tot oktober 2022. Kan het college aangeven hoe de installatie opgenomen is in het bestemmingsplan? In het bestemmingsplan is voor de aardwarmtecentrale een bestemmingsvlak 'Bedrijf" met aanduiding 'nutsvoorziening' en een bebouwingsvlak opgenomen en bij de winningsput eenzelfde bestemmingsvlak. Tussen de beide bestemmingsvlakken is op de bestemming 'Verkeer-verblijfsgebied' een 'vrijwaringszone' opgenomen ten behoeve van de ondergrondse leidingen. Aan de andere zijde van het bestemmingsvlak bij de uitgang van het parkeerterrein is eenzelfde 'vrijwaringszone opgenomen. Op de vrijwaringszone mogen geen bomen worden gepland. De mijnbouwvergunning gaat hoofdzakelijk over de leidingen in de ondergrond. 15.

Kan het college aangeven welke vergunningen er afgegeven zijn voor de omgeving (bovengrond)?

Dit is de Omgevingsvergunning Aardwarmte Leyweg, afgegeven door Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, kenmerk DGKE-WO/192604030, op 6 november 2019 (zie bijlage 1). 16. Welke Externe veiligheid rapporten zijn er opgesteld? 1. 2.

17.

Notitie Externe Veiligheid Leyweg, opgesteld door RHDHV, kenmerk I&BBF2506-149100N001D0.1, 27 november 2017 (zie bijlage 2). Risicoanalyse Gaswaterafscheider, opgesteld door Adviesgroep AVIV BV, kenmerk 183767, 30 november 2018. Dit is bijlage 10 van de aanvraag Omgevingsvergunning Aardwarmte Leyweg (zie bijlage 3). Is het college bereid om een certificaat voor ingebruikname te laten opstellen door Loyds_LRQA zoals gebruikelijk in de petrochemische industrie, waarbij ook de omgeving wordt meegenomen? Zo nee, waarom niet?

Nee, gemeente Den Haag is geen eigenaar van de installaties. De eigenaar van de installatie zorgt voor de benodigde certificaten. 18. Wat is de reactie van het college op het artikel in het AD (1) over de waterwinbedrijven die alarm slaan over het gevaar van aardwarmte? De belangen van drinkwater zijn in Den Haag goed geborgd. Over de relatie tussen geothermie en drinkwater zijn vragen gesteld door raadsleden de heer Barker en de heer Smit. (RIS311217). U treft daarin een uitgebreide toelichting. 19. Kan het college aangeven of dit gevaar meegenomen wordt in de planning voor toekomstige geothermiecentrales? Zo nee, waarom niet Het is vooral aan de vergunningverlener om te borgen dat geothermieboringen drinkwater niet in gevaar brengen. In het advies dat lagere overheden uitbrengen in het vergunningverleningsproces besteed de gemeente aandacht aan de drinkwatervoorziening. Het college zal waar nodig dit belang stevig behartigen.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10260032

De gemeente is in goed overleg met de houder van de opsporingsvergunning die het grootste deel van Den Haag beslaat, Haagse Aardwarmte. Deze partij heeft het gebied waarvoor de opsporingsvergunning werd aangevraagd zo gekozen dat de waterwingebieden er buiten vallen. Zie ook beantwoording raadsvragen “Schoon drinkwater voor gemeente Den Haag” (RIS311217). Bijlagen 1) Omgevingsvergunning Aardwarmte Leyweg, afgegeven door Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, kenmerk DGKE-WO/192604030, 6 november 2019. 2) Notitie Externe Veiligheid Leyweg, opgesteld door RHDHV, kenmerk I&BBF2506-149100N001D0.1, 27 november 2017. 3) Risicoanalyse Gaswaterafscheider, opgesteld door Adviesgroep AVIV BV, kenmerk 183767, 30 november 2018. 4) Advies Ontwerp Omgevingsvergunning door Gemeente Den Haag, 26 juni 2019. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6