RIS311200 Bijlage 1

Nieuwe tijd Voor onderzoek naar de nieuwe tijd (1500 tot nu) spelen historische bronnen en archiefmateriaal een steeds grotere rol. Historisch kaart- en beeldmateriaal en in het geval van de Tweede Wereldoorlog zelfs ooggetuigenverslagen van overlevenden, dragen bij aan een zeer gedetailleerd beeld van Den Haag in de nieuwe tijd. Er is voor deze periode een steeds dunnere scheidslijn tussen ondergronds (archeologisch) en bovengronds (monumentaal) erfgoed, aangezien in toenemende mate de structuren/ bouwwerken nog aanwezig zijn in het straatbeeld. De zichtbaarheid van het materiaal spreekt tevens snel tot de verbeelding bij het publiek. Hierdoor zijn er bijvoorbeeld veel amateurgroepen en -historici in de gemeente aanwezig die zich bezighouden met het latere deel van deze periode, van industrieel erfgoed tot bunkeronderzoek. Met name voor de late nieuwe tijd (vanaf 1750) tot nu is de vraag in hoeverre archeologisch onderzoek kan bijdragen aan de bekende historische gegevens, en wat de specifieke kenniswinst zou zijn. De meerwaarde van archeologisch onderzoek moet goed worden afgewogen. Het onderzoek naar de latere fasen van deze periode heeft veel baat bij een erfgoedbrede aanpak. Dit vereist nauwe samenwerking met het Haags Gemeentearchief (HGA) en de afdeling Monumentenzorg en Welstand en amateuronderzoeksgroepen.

Hiermee kan eerder duidelijk worden gemaakt of, en welke vraagstellingen bij individuele onderzoekslocaties kunnen worden geplaatst.

Onderzoek op het kerkhof bij de Grote Kerk; met de nodige belangstelling van de media.

31

6. Organisatie, huisvesting en financiën Organisatie en medewerkers In totaal zijn er zestien vaste archeologiemedewerkers. Voor het geven van de archeologielessen en voor de begeleiding van een deel van de publieksactiviteiten en het geven van workshops huurt de gemeente specialisten in. Voor het uitvoeren van grootschalig onderzoek worden indien nodig uitzendkrachten ingehuurd. Daarnaast zijn er vrijwilligers die helpen bij de vondstverwerking en administratie. Huisvesting Sinds 2010 zijn alle onderdelen van de afdeling Archeologie gehuisvest in De Tempel aan de Prins Hendrikstraat 39, behalve een deel van het depot dat in de kelder van het stadhuis aan het Spui 70 is gebleven. In De Tempel hebben alle werkzaamheden een plaats gekregen: van wettelijke en gemeentelijke beleidstaken tot veldwerk, onderzoek en publicatie, van het sorteren, wassen en restaureren van de Haagse vondsten, tot de opslag ervan in het (volgens de wettelijke norm ingerichte) archeologiedepot. Een deel van het depot is ingericht als ‘zichtdepot’ waarmee Den Haag beschikt over een gemeentelijke ‘schatkamer’ voor de archeologie. Daarnaast is er in het pand een publieksruimte voor lessen, lezingen en bijeenkomsten van gemeentelijke collega’s. Een deel van de Tempel is in gebruik door de afdeling Natuur- en Milieueducatie, eveneens onderdeel van de afdeling ANME..

32

Financiën De Archeologie Den Haag heeft een vast budget dat deels bestaat uit afdelingsbudget en deels uit een uitvoeringsbudget. Daarnaast worden tegen betaling onderzoeken in opdracht van derden uitgevoerd. Ieder jaar moet €346.000 worden omgezet.

33

De tentoonstelling ‘Archeologie achter de duinen’ in het Atrium van het stadhuis wordt bezocht door scholieren.

7. PR en communicatie Een belangrijke beleidsdoelstelling (doelstelling 6) van de gemeente Den Haag is de archeologie dichter bij de Haagse burgers brengen. De drie teams van de afdeling Archeologie hebben eigen kernactiviteiten, taken en verantwoordelijkheden, maar werken ook intensief samen. Dit gebeurt onder meer op het gebied van communicatie en educatie. Het beschikbaar maken van de informatie over Haagse archeologie voor een breed publiek is ook één van de taken volgens het Europese verdrag van Valetta. De gemeente Den Haag geeft daar op verschillende manieren invulling aan: • Voorlichting geven over archeologie: zowel fysiek als online, via de media, evenementen, tentoonstellingen, workshops, folders, publicaties (zowel wetenschappelijke publicaties als publieksboeken), lezingen, rondleidingen, presentaties, social media, vlogs, apps, VR toepassingen en open dagen; • Uitvoeren van educatieve projecten: het geven van lessen aan scholen zowel fysiek (via Cultuurmenu, Cultuurschakel en het jaarprogramma van Natuur- en Milieueducatie) als online en uitbrengen van kinderboeken en het uitlenen van leskisten; • Het beschikbaar stellen van de herziene geologische kaart van Den Haag en Rijswijk 2019; • Het digitaal en analoog beschikbaar stellen van de Archeologische- Geologische kaart van Den Haag en Rijswijk 2021; • Archeologie als inspiratiebron gebruiken in nieuwbouw of bij

de inrichting van nieuwbouw met duidelijke toelichting en het aanbieden van wandel- en fietsroutes; • Informatie leveren via de websites van de gemeente Den Haag en de afdeling Archeologie; • Gezamenlijke projecten met andere erfgoedbeheerders en musea; • Publieksparticipatie initiëren en faciliteren. 34

Samenwerking erfgoed Door het uitgebreide netwerk van de gemeente wordt veel samengewerkt met lokale en landelijke culturele erfgoedinstellingen, musea, scholen, burgers, de provincie, de Universiteit Leiden, het rijk en andere gemeenten en instellingen. Erfgoedvisie Samen met het Haags Gemeentearchief en de afdeling Monumentenzorg en Welstand is een Erfgoedvisie opgesteld die begin 2021 is vastgesteld door het Haagse college van burgemeester en wethouders. Deze Erfgoedvisie wordt tot uitvoering gebracht en resulteert in nog meer samenwerking op het gebied van ons lokale erfgoed. De plannen zijn vooral gericht op het samen uitbrengen van een erfgoedkaart in het kader van de Omgevingswet en –visie; samenwerking op het gebied van erfgoed uit de Tweede Wereldoorlog, zorgdragen voor een goede afspiegeling van de Haagse culturele diversiteit in de Collectie Den Haag. Ook wordt de samenwerking gecontinueerd bij het organiseren van publieksevenementen zoals Open Monumentendag. Doelgroepenonderzoek Sinds 2002 doet Archeologie Den Haag om de twee jaar mee aan de stadsenquête of het stadspanel. Met gerichte vragen wordt onderzocht of burgers weten dat de gemeente archeologische activiteiten uitvoert. Zo ja: waardoor, wat ze interesseert en waaraan zij behoefte hebben. Dit geeft informatie over de belangstelling en vraag naar archeologische informatie.

Deze informatie wordt gebruikt om de PR en communicatie te blijven verbeteren. Tussen 2002 en 2019 is de bekendheid gestegen van 25% naar 50% en is gebleken dat juist de projecten in de openbare ruimte en open dagen enthousiast worden ontvangen door de Haagse bevolking. In 2002 kenden de meeste inwoners van Den Haag archeologie vooral door artikelen in de Haagse Courant en van uitzendingen op TV West. In 2019 kennen de Hagenaars archeologie vooral door huis-aan-huiskranten, publieksevenementen, open dagen, opgravingen, projecten met archeologie in nieuwbouw zoals de archeologische tramtunnel, tentoonstellingen, de website en social media. In de nieuwe beleidsperiode 2021 – 2030 worden kansen benut om op trends in te spelen, houden we digitale ontwikkelingen bij en wordt de deelname aan de Stadsenquête voortgezet. De Tempel als kenniscentrum De locatie van Archeologie, De Tempel aan het Prins Hendrikplein is fysiek de basis van het archeologische kenniscentrum van Den Haag. Deze wordt benut voor het houden van open dagen en het geven van rondleidingen, lessen, presentaties en lezingen. Rapporten In het kader van de informatieplicht moet alle archeologische informatie publiekelijk beschikbaar zijn. Alle onderzoeken en rapporten van Archeologie worden naar de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) gestuurd.

Daarnaast worden de publicaties en documentatie aan het landelijke elektronische archeologiedepot (e-depot) geleverd. Daarmee zijn alle archeologische rapporten en opgravingsgegevens digitaal beschikbaar. Naast wetenschappelijke publicaties worden ook publieksboeken uitgebracht. Er is een overzichtswerk over de archeologie van Den Haag en er is ook een publieksreeks waarin jaarlijks een bijzonder project onder de aandacht wordt gebracht. In 2021 komt het boek uit over het onderzoek op het Kerkplein rondom de Grote Kerk en in 2022 komt het publieksboek over de Rotterdamsebaan uit. Digitale informatie Via Opendata gemeente Den Haag (Kaarten Den Haag) en de website is veel informatie over de archeologie van de stad beschikbaar. Vanaf eind 2021 heeft Archeologie Den Haag een eigen 35

website. Na vaststelling van de nieuwe nota en beleidsinstrumenten zullen deze daaraan worden toegevoegd. De nieuwe website dient ook als basis voor alle digitale informatie over Archeologie en vormt, samen met de pagina op de gemeentelijke website en de eigen social media kanalen de online communicatie van de afdeling. Depot ontsluiten Professionalisering van het archeologisch depot (beleidsdoelstelling 7) heeft hoge prioriteit bij de afdeling Archeologie. Dit proces zal hand in hand gaan met de digitale ontsluiting van het depot en de meest aansprekende vondsten. Het digitale depot is terug te vinden op de eigen website. Het fysieke depot wordt ontsloten op de locatie De Tempel, via (permanente en tijdelijke) tentoonstellingen en het in bruikleen geven van vondsten met informatie aan (erfgoed)partners en musea.

36

8. Globaal activiteitenoverzicht voor de periode 2021-2030 • Uitvoeren diverse onderzoeken en uitwerken daarvan (doelstelling 3); • Archeologie in de openbare ruimte realiseren bijvoorbeeld in en om het Molenvlietpark (Rotterdamsebaan) (doelstelling 6); • Publieksevenementen en publieksparticipatie organiseren rondom het archeologisch onderzoek op het Binnenhof (doelstelling 6); • Participeren in de implementatie van de Omgevingswet (doelstelling 2 en 5); • Adviseren bij bouw- en aanlegprojecten (doelstelling 4); • Uitvoeren bevoegd gezag-taken (doelstelling 1, 2 en 4); • Meedoen met publieksevenementen (doelstelling 6); • Meedoen met de vernieuwde Dag van de Haagse Geschiedenis (doelstelling 6); • Programmering Haagse Informatie Punten (HIP’s) (doelstelling 6); • Tentoonstellingen realiseren, zoals in 2022 de afvaltentoonstelling in het Atrium (doelstelling 6); • Lezingen, rondleidingen en presentaties (doelstelling 6); • Uitbrengen van publicaties (doelstelling 6); • Geven van lessen in De Tempel en elders (doelstelling 6); • Opzetten en gebruik maken van de website, social media etc.

(doelstelling 6 en 7); • Ontwikkelen van online middelen voor publieksbereik (doelstelling 6 en 7); • Digitaal ontsluiten van het archeologische depot (doelstelling 7); • Beheren en ontsluiten van digitale data (doelstelling 2, 6 en 7); • Nauwere samenwerking met de erfgoedpartners (doelstelling 5); • Het beter en actiever monitoren van ‘in situ’ behouden vindplaatsen (doelstelling 1); • Het organiseren van publieksactiviteiten rond het veertigjarige bestaan van de afdeling Archeologie in 2022 (doelstelling 6).

37