RIS311095 Bijlage 8 Nota van Beantwoording zienswijzen voordracht intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht

Nota van Beantwoording zienswijzen voordracht intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286) Voor u ligt de reactie op de zienswijzen die zijn ingediend met betrekking tot de voordracht intrekking van het besluit tot aanwijzing van De Dreven in Den Haag Zuidwest als beschermd stadsgezicht (RIS310286). Hoe wordt omgegaan met de ingediende zienswijzen en hoe ziet het vervolgproces eruit? In deze Nota van Beantwoording wordt op de ingebrachte zienswijzen ingegaan. Aan de indieners van een zienswijze wordt deze Nota van Beantwoording na vaststelling door het College van Burgemeester en Wethouders toegezonden. Appellant

1

Vraag/reactie 1. Woningen worden over één kam gescheerd. De beste woningen die recent zijn gerenoveerd worden geofferd om betaalbaarheid te kunnen garanderen. De slechte woningen blijven nog jaren staan.

Antwoord 1. Het is uitdrukkelijk niet de bedoeling om de slechtste woningen nog jaren te laten staan maar het is onmogelijk om meer dan 1.100 woningen gelijktijdig aan te pakken. De fasering van de werkzaamheden is afhankelijk van veel factoren, waaronder: - clustering van bouwactiviteiten vanuit leefbaarheidsoverwegingen (niet de hele buurt tegelijk op z’n kop) - programma en balans in herhuisvesting. We willen dat zo min mogelijk mensen twee keer hoeven te verhuizen. - technische aspecten zoals ondergrondse infra, bouwlogistiek en bereikbaarheid. De technische staat van de woningen, en de benodigde investeringen om deze langer goed bewoonbaar te houden, speelt hierbij ook een rol maar is niet altijd de bepalende factor.

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

1

2 Erfgoed vereniging Heemschut

2.

Bij terugkeergarantie wordt alleen naar inkomen gekeken en niet naar de grootte van de huizen. Vragen over verwachtte huurprijs, en bijkomende service kosten worden niet beantwoord, evenals het eventueel vervallen van recht op huursubsidie.

2.

Het aangedragen punt is ongegrond. Bij passend toewijzen wordt ook gekeken naar gezinssamenstelling om een woning van een passende grootte toe te wijzen.

3.

de parkeernorm is zo bijgesteld dat er zeker geen plek is.

3.

Het aangedragen punt is ongegrond. Parkeren is in de plannen opgenomen conform de huidige parkeernorm (RIS 309547).

4.

Het achterhouden van het advies (red. van Welstand & Monumentencommissie?) om het intrekken van het beschermd stadsgezicht niet te doen.

4.

De Welstand en Monumenten commissie heeft op basis van de concept voordracht een definitief advies uit gebracht, conform de procedure omschreven in de Monumentverordening. In dit geval heeft de Welstand & Monumentencommissie op eigen initiatief op basis van concept stukken ook een “preadvies” uitgebracht. Deze was bijgevoegd bij de gepubliceerde concept voordracht.

5.

Verzoek: iets beter te gaan kijken of renovatie en normale herinrichting van de binnen tuinen niet een betere optie zou zijn.

5.

Binnen de planvorming zijn vele varianten onderzocht. Ook een variant met zeer veel renovatie. Deze is onder andere afgevallen omdat deze variant onvoldoende mogelijkheden bood tot woningdifferentiatie in combinatie met de doelstelling om alle huidige sociale huurders in de buurt te kunnen blijven huisvesten. Deze weging wordt nader toegelicht in bijlage 3 en 4.

1.

Een status van monument of beschermd gezicht stelt men vast om de aanwezige waarden voor de toekomst te behouden. Alleen langdurig zwaarwegende redenen om een monumentenstatus op te heffen zouden een mogelijkheid kunnen bieden een monumentenstatus te evalueren. Ook dan dient deze beslissing niet lichtvaardig te worden genomen. Conjuncturele omstandigheden fluctueren en kunnen niet de basis vormen voor het loslaten van de bescherming. Er is binnen een beschermd stadsgezicht veel mogelijk.

1.

Het college denk zeker niet lichtvaardig over deze beslissing en onderkent nog steeds de cultuurhistorische waarde van de Drevenbuurt. De problemen die de buurt echter nu kent zijn van een structurele aard en worden groter en niet kleiner als er niet wordt ingegrepen. Het ingrijpen met woningverbetering en woningdifferentiatie is een noodzakelijke ingreep om dit tij de keren. Hierbij erkent, en betreurt, het college dat bepaalde cultuurhistorische waarden verloren zullen gaan maar in de totale weging hebben de belangen van de leefbaarheid van de buurt en de woonkwaliteit voor de mensen hier uiteindelijk zwaarder gewogen. Dit betekent niet dat de erfenis van de oorspronkelijke opzet wordt weggegooid maar ingebed in de vernieuwde buurt. In deze nieuwe buurt worden de meest krachtige delen van de bestaande buurt geïntegreerd waarmee een gelaagd stadsbeeld van oud en nieuw ontstaat. De karakteristieke

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

2

voormalige winkelbebouwing met portiekwoningen langs De Dreef en rond het pleintje centraal in de wijk blijven behouden en worden gerenoveerd. Het orthogonale straten- en bebouwingspatroon en de herhaling en afwisseling van langs- en kopgevels met groene ruimte en diagonale zichtlijnen tussen gebouwen komen terug in een nieuwe opzet. De fraaie singel met bajonet in het hart van de wijk met mooie brug blijft behouden en wordt zelf uitgebreid. Langs de singelstructuur bij de Lozerlaan komt nieuwbouw terug in dezelfde bijzondere positionering van de huidige bebouwing. Toch is deze aanpak zo verregaand dat die niet te verenigen is met de status van Gemeentelijk Beschermd stadsgezicht.

2.

3.

2.

Ook het college heeft aandacht voor het voorkomen van precedent- werking als gevolg van deze intrekking. Zoals omschreven in bijlage 1 is de Drevenbuurt niet één van de 30 wederopbouwgebieden die door het rijk van nationaal belang worden geacht in de “visie erfgoed’. Dit in tegenstelling tot de andere naoorlogse beschermde gebieden in Den Haag: het ‘Spoor van de Atlantikwal’ (Sportlaan-Zorgvliet) en Mariahoeve. Deze zijn wel aangewezen op de nationale kaart. Het is een logische gedachte om precedentwerking te vrezen als de status van beschermd stadsgezicht van een wijk wordt ingetrokken. Precedentwerking kan alleen ontstaan als er sprake is van sterk vergelijkbare situaties. Dat is in deze situatie dus niet aan de orde.

3.

De opgave is meer dan alleen een volkshuisvestelijke opgave. Het feit dat de Dreven nog “grotendeels onaangetast” is vormt ook een deel van de urgentie. De woningvoorraad moet hier grootschalig aangepakt om deze op een acceptabel niveau qua wooncomfort, duurzaamheid, betaalbaarheid en toekomstbestendigheid te brengen. Met dat gegeven is weging gemaakt of deze kans ook benut moet worden om niet alleen deze ambities hoger te leggen dan mogelijk met renovatie, maar ook andere doelstellingen te bereiken op het gebied woningdifferentiatie, betaalbaarheid, het bieden van een

Vraagt gemeente dit bijzondere gebied te sparen van structurele en onherstelbare ingrepen. Den Haag heeft tot op de dag van vandaag een uitstekende reputatie op het gebied van monumentenzorg. Heemschut is deelt de zorgen van de Welstand voor precedentwerking en is verbaasd dat advies ter zijde is geschoven.

Appellant erkent dat Den Haag een grote bouwopgave heeft binnen de bestaande stad. Het is echter van belang om deze verdichtingsopgave uit te voeren zonder erfgoed en haar structuren te vernietigen. Maak duidelijke keuzes waar verdichting wel mogelijk is en waar niet. Wees voorzichtig in beschermde gebieden en doe in historisch minder waardevolle gebieden iets meer. Er zijn in Den Haag zeker andere

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

3

4.

3

1.

2.

plekken aanwijsbaar waar fors verdicht kan worden. Het is van belang gerichte, duidelijke keuzes te maken.

terugkeergarantie, doorstroommogelijkheden in wijk, uitbreiden van de sociale voorraad en aanpak van de openbare ruimte.

De bestaande wijk kan gerevitaliseerd worden met behoud van de 4. bestaande karakteristieken. Zoals elders al is aangetoond zijn naoorlogse woonblokken met hun vaak uitstekende woningplattegronden goed te vernieuwen en verduurzamen met behoud van het bestaande karakter. Het zijn voor de woningcorporaties en gemeenten kosten intensieve projecten geweest. In het huidige investeringsklimaat verkeren de woningcorporaties zonder uitzondering in moeilijke omstandigheden. Wij hebben daar op verschillende bestuurstafels aandacht voor gevraagd. Heemschut vraagt visie en planvorming te maken binnen onaangetaste ruimtelijke structuur van de Dreven behouden en de sfeer die De Dreven uitstraalt als stedenbouwkundig ensemble geen geweld aan te doen. De Dreven is een wijk aangedragen als stedelijk vernieuwingsgebied 1. vanwege de omvangrijke, langdurige en ernstige leefbaarheid- en veiligheidsproblematiek. Onder andere vanwege de eenzijdige bevolkingssamenstelling van bewoners met een lage SES-score, armoede bij een groot deel van haar inwoners, (illegale) overbewoning en over de gehele linie een toenemende afkeer van instituties en overheid.

Kan de gemeente voorbeelden geven van wijken in Nederland die door het op grote schaal toepassen van forse verdichting (in Dreven-Gaarden-Zichten van rond de 340%) een significante verbetering opleveren van de leefbaarheidsituatie? Dergelijke opbeurende vooruitzichten zouden een opheffing van de beschermde status enigszins legitimeren, maar ik moet er gelijk bij zeggen, dat ik deze voorbeelden niet ken.

Binnen de planvorming zijn vele varianten onderzocht. Ook een variant die de verkavelingsstructuur van het beschermd stadsgezicht grotendeels blijft volgen. Deze is onder andere afgevallen omdat deze variant onvoldoende mogelijkheden bood tot woningdifferentiatie in combinatie met de doelstelling om alle huidige sociale huurders in de buurt te kunnen blijven huisvesten. Deze weging wordt nader toegelicht in bijlage 3 en 4. Terecht merkt u op dat woningcorporaties zorgvuldig met hun investeringsmogelijkheden moeten omgaan en dat hier dus ook een ‘volkshuisvestelijk rendement’ moet worden gehaald. In de totaal weging is voor een variant gekozen die verder gaat dan mogelijk binnen de status van het beschermde stadsgezicht.

Verzoekt het college te vertellen wat haar verwachting is ten aanzien van precedentwerking.

Voorbeelden van wijken die vooruit gaan in leefbaarheid door een meer gedifferentieerd woningaanbod zijn er voldoende. Wat inderdaad vrij uniek is aan de opgave in Dreven, Gaarden en Zichten is dat die differentiatie wordt bereikt door extra woningen toe te voegen zonder dat dit ten koste gaat van de bestaande bewoners. Overigens is de gemiddelde verdichting in DrevenGaarden en Zichten samen ongeveer 270% en in de Dreven ongeveer 230%. Er zijn in Nederland meerdere voorbeelden van geslaagde verdichtingsopgaven.

Een voorbeeld binnen Den Haag zelf, ook met Staedion en Heijmans:Het Energiekwartier. Met de verdichting in Dreven, Gaarden, Zichten wordt ook een zeer betaalbaar woningbouwprogramma gerealiseerd, waardoor huidige bewoners kunnen terugkeren en in het extra programma ook veel oog is voor betaalbaarheid (30 procent sociaal, 26 procent betaalbare koop en 27 procent betaalbare koop.

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

4

3.

4.

4 SOS Den Haag

1.

Kan de gemeente aangeven hoe het nieuwe plan voor de Dreven past in de sociaalruimtelijke visie op de ontwikkeling van Zuidwest en hoe dit past in de algehele visie op de stad, zonder daarbij eenvoudigweg te verwijzen naar de nog op te stellen Structuurvisie voor Zuidwest?

Verzoekt het college de intrekking van het besluit aanwijzing van de Dreven in Den Haag tot gemeentelijk beschermd stadsgezicht te herzien en alternatieven zoals genoemd in de zienswijzen breder te onderzoeken.

Het college heeft miskend dat de onvolledige publicatie van haar besluit tot vrijgave voor inspraak tot verwarring bij burgerorganisaties heeft geleid. De rectificatie is daarmee onvoldoende om van een

2.

Ook het college heeft aandacht voor het voorkomen van precedent- werking als gevolg van deze intrekking. Zoals omschreven in bijlage 1 is de Drevenbuurt niet één van de 30 wederopbouwgebieden die door het rijk van nationaal belang worden geacht in de “visie erfgoed’. Dit in tegenstelling tot de andere naoorlogse beschermde gebieden in Den Haag: het ‘Spoor van de Atlantikwal’ (Sportlaan-Zorgvliet) en Mariahoeve. Deze zijn wel aangewezen op de nationale kaart. Het is een logische gedachte om precedentwerking te vrezen als de status van beschermd stadsgezicht van een wijk wordt ingetrokken. Precedentwerking kan alleen ontstaan als er sprake is van sterk vergelijkbare situaties. Dat is in deze situatie niet aan de orde.

3.

Het nieuwe plan voor de Dreven (evenals dat voor de Gaarden, de Zichten en de Venen) heeft als insteek het aantal sociale woningen te vergroten. Daarmee komen de plannen in kwantitatieve zin tegemoet aan de vraag naar sociale huur en betaalbare koopwoningen in Den Haag (Woonagenda). Door deze programmatische keuze en omdat we in de plannen op bouwblokniveau sociale huur en marktwoningen gaan mengen verminderen we de sociaal-ruimtelijke segregatie en versterken we de wijkeconomie en het draagvlak voor voorzieningen (visie Zuidwest).

4.

Binnen de planvorming zijn vele varianten onderzocht. Deze zijn onder andere afgevallen omdat deze variant onvoldoende mogelijkheden bood tot woningdifferentiatie in combinatie met de doelstelling om alle huidige sociale huurders in de buurt te kunnen blijven huisvesten. De varianten leverde onvoldoende volkshuisvestelijke rendement. Deze weging wordt nader toegelicht in bijlage 3 en 4.

1.

Artikel 5:1, derde lid, van de Monumentenverordening bepaalt dat een voordracht tot een aanwijzing zoals bedoeld in het eerste lid, of een intrekking zoals bedoeld in artikel 5:3, gedurende zes weken voor een ieder ter inzage ligt.

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

5

reguliere procedure te spreken om inspraakreacties op te halen. De termijn moet worden verlengd tot 22 december 2021.

2.

Appellant stelt dat het college de toezeggingen uit 2002 en 2015 (RIS28863) niet is nagekomen doordat het bestemmingsplan onvoldoende aangeeft welke waarden onder de bescherming vallen en welke niet.

3.

Vindt dat het college in het Ambitiedocument en de Nota van Uitgangspunten Dreven-Gaarden Zichten, voornemens van Staedion/Heijmans ongemotiveerd overneemt. Er wordt gepleit voor planvorming waarbij het college publieke waarden als uitgangspunt

Aan die regel is ook in dit geval voldaan: met de publicatie van het collegebesluit in het Gemeenteblad van 20-10-2021 ligt dit besluit vanaf 20-102021(gedurende 6 weken) ter inzage. Het bij wijze van erratum in de aanvulling op die publicatie van 9 november 2021 pas vermelden van het aflopen van inzagetermijn maakt dat niet anders. De termijn van zes weken is formeel gaan lopen op (de dag na) 20 oktober 2021. Belanghebbenden zijn vanaf die datum onmiskenbaar daadwerkelijk in staat gesteld om te reageren. Belanghebbenden hebben materieel nog steeds voldoende tijd krijgen om eventuele zienswijzen in te dienen. Voor de goede orde zijn belanghebbenden op 9 november 2021 expliciet geïnformeerd over het moment waarop die termijn eindigt. Over het moment waarop de reactietermijn eindigt kan geen verwarring meer zijn. Hierdoor is in dit geval zelfs sprake van een 2e bekendmaking. De aandacht van belanghebbenden is nu dus twee keer gevraagd, tegenover normaal gesproken één keer. Daar komt bij dat de aanvulling ook niet pas kort voor einde van de reactietermijn is gepubliceerd en er geen aanvullende inhoudelijke informatie is geleverd buiten het vermelden van het einde van de reactietermijn. 2.

In het bestemmingsplan is in tabel 5.3 aangegeven op welke wijze de aanwijzing tot beschermd stadsgezicht is verwerkt in het bestemmingsplan. Daarbij is uitgegaan van de typeringen in het aanwijzingsbesluit zoals die voor de verschillende onderdelen van de deelgebieden is geformuleerd. Per onderdeel wordt aangegeven op welke wijze dit is vertaald in het juridisch bindende gedeelte van het bestemmingsplan. RIS288633 is uit 2015 en van een latere datum dan het bestemmingsplan uit 2012. De voorgestelde gebiedsaanduiding was toen nog niet aan de orde.

3.

Het college neemt afstand van de suggestie dat publieke doelstellingen ondergeschikt worden gemaakt aan de businesscase van de erfpachter. Zowel ambitiedocument als NvU zijn gemeentelijk ambities en beleidskaders die weliswaar in goed overleg zijn gemaakt met de eigenaar van al het vastgoed, maar die invulling geven aan gemeentelijke ambities en beleid. Hierbij is juist veel aandacht voor publieke waarden die genoemd worden door de appellant

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

6

neemt en zich niet neerlegt bij de overwegingen van de businesscase van de erfpachter met haar opstallen. Appellant is het onduidelijk waarom sterk gepolitiseerde doelen (mobiliteitstransitie, energietransitie, woningdifferentiatie in woninggrootte en woningtypes maar ook in huurhoogte en financieringscategorieën) strijdig zouden zijn met behoud van bestaande bebouwing/bouwen in de footprint. De afweging tussen de verschillende business-cases van de concessiehouder openbaar vervoer, de opstalexploitanten StaedionHeijmans, de nog onbekende concessiehouder van een aan te leggen warmtenet– met de andere in geding zijnde belangen zoals de status beschermd gezicht heeft nooit plaatsgevonden omdat die waarde niet als belang is geïdentificeerd.

5

4.

Appellant verbaasd zich dat het college de Monumenten- en Welstandscommissie niet als sparring partner wenst in te zetten om tot een afgewogen en voldragen plan van aanpak voor dit gebied te komen.

1.

Ziet niet in waarom de gemeente – die eerder heeft besloten tot het beschermen van het stadsgezicht van de Dreven – nu zou besluiten dat niet meer te doen. Appellant neemt aan dat ook vóór het instellen van de bescherming al bekeken is of deze woningen nog wel te redden waren.

als moderniseren van de goedkope voorraad, stimuleren lokale economie en werkgelegenheid, differentiëren in huurprijzen en woningcategorieën. Mobiliteit en energietransitie zijn geen politieke doelen maar maatschappelijke vraagstukken die juist in achterstandswijken bijzondere aandacht vragen, omdat ze hier niet autonoom worden geïnitieerd, of omdat niet iedereen in staat is hierbij aan te sluiten. Bij ontwikkelen binnen de bestaande footprint is het niet mogelijk gebleken om zowel de gewenste woningdifferentiatie te realiseren als de volledige huidige sociale voorraad te compenseren en zelfs uit te breiden. Het college is van mening dat de weging juist heel zorgvuldig is gemaakt. Sterker nog cultuurhistorische waarden zijn niet alleen tegenover de businesscases gewogen maar ook tegen het maatschappelijk en volkshuisvestelijk belang.

4.

Uiteraard zijn de plannen meerdere malen besproken met de Monumenten- en Welstandscommissie, maar dit betekent niet dat er een consensus is over de weging tussen cultuurhistorische belangen en sociaal/maatschappelijke of volkshuisvestelijke belangen.

1.

Het college onderkent nog steeds de cultuurhistorische waarde van de Drevenbuurt. De argumenten die werden gehanteerd om over te gaan tot aanwijzing van het beschermde stadsgezicht vormden in het licht van de (wederopbouw)geschiedenis een logisch gedachtegoed. Maar enkele argumenten als “hoge kwaliteit van de bebouwing” en “succesvolle voltooiing van de wijk” zijn met de kennis van nu achterhaald door nieuwe technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. Zoals omschreven in bijlage 1 is de stad is feitelijk nooit af en moet met de tijd mee transformeren om voldoende leefbaarheid en maatschappelijk welzijn te kunnen blijven dienen. De noodzaak om de beschermde status los te laten is niet alleen een gevolg van het feit dat woningen in slechte staat zijn, maar komt voort uit een combinatie van factoren

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

7

zoals sociaal maatschappelijke argumenten, programmatische argumenten, wooncomfort, duurzaamheid, stedenbouwkundige inpassing en volkshuisvestelijke rendement op investeringen. 2.

Is benieuwd hoe het college beargumenteert dat dit beschermd stadsgezicht moet verdwijnen en andere stadsgezichten (even eenzijdig en weinig ecologisch) niet.

2.

Het college heeft aandacht voor het voorkomen van precedent werking als gevolg van deze intrekking. Zoals omschreven in bijlage 1 is de Drevenbuurt niet één van de 30 wederopbouwgebieden die door het rijk van nationaal belang worden geacht in de “visie erfgoed’. Dit in tegenstelling tot de andere naoorlogse beschermde gebieden in Den Haag: het ‘Spoor van de Atlantikwal’ en Mariahoeve. Deze zijn wel aangewezen op de nationale kaart.

3.

Volgens appellant lijkt renoveren mogelijk of in elk geval niet uitgesloten. Dat de woningen inmiddels in uiterst slechte staat zijn, is volgens appellant te wijten aan de woningbouwcorporatie en eigenlijk ook de gemeente. Maar schuld kan geen reden zijn tot beloning met sloop.

3.

Renoveren is inderdaad technisch mogelijk. Dit is ook niet de (enige) motivatie om te kiezen voor een andere stedenbouwkundige opzet. Zie punt 1 voor nadere toelichting. Daarnaast is renovatie kostbaar met uiteindelijk een suboptimaal resultaat: woningen hebben nog geen lift, geluidsproblemen zijn niet goed op te lossen, mogelijkheden met woningindelingen zijn beperkt, het groen wordt nog steeds omsloten door bergingen en de energieprestatie is niet gelijkwaardig aan nieuwbouw. Deze problemen komen grotendeels voort uit hoe de woningen destijds zijn gebouwd (als goedkope en snelle volkshuisvesting) en niet vanuit achterstallig onderhoud.

4.

Plannen bevatten teveel bijkomende woningen Staedion wil op deze 4. plek bijna dubbel zoveel nieuwe woningen. Deze kleine lap grond is daarvoor niet geschikt. Ik moet het college waarschijnlijk niet herinneren aan contextfactoren in dit stadsdeel zoals daar zijn: mogelijk de dichtstbevolkte wijken van Nederland, geen ontsluiting van de wijk behalve met 1 tram en 2 buslijnen, geen ontsluiting naar het Westland en naar Rotterdam (dat moet via het centrum), geen middelbare school, geen culturele voorzieningen, eigenlijk ook geen werk, geen opleidingscentra of volwassenenonderwijs.

De wens om hier te verdichten is niet alleen een Staedion wens maar ook een gemeente wens. Dit is vanuit volkshuisvestelijke motivatie (uiterst betaalbaar woningbouwprogramma waardoor bewoners kunnen terugkeren en kunnen doorstromen), maar ook sociaal maatschappelijke, maar inderdaad ook vanuit het draagvlak voor voorzieningen. De bevolking in Zuidwest is sinds de jaren ’60 afgenomen van ruim 100.000 naar ca. 70.000 in 2020. Er waren ooit drie VWO scholen, nu is er geen één meer. Het winkel- en horecaanbod is verschraald. Met de toevoeging van extra huishoudens en sterker schouders kunnen er juist meer voorzieningen floreren maar ook nieuwe voorzieningen bijkomen zoals culturele voorzieningen, scholen en nieuwe OV-verbindingen. In de eindsituatie zal de Dreven ca. 50 woningen per hectare bevatten. Dit is geen uitzonderlijk

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

8

5.

6 Cuypergenootschap

1.

Er zijn op dit ogenblik onvoldoende argumenten om de Dreven niet langer te beschermen.

De wijk is een prachtig en gaaf bewaard voorbeeld van een naoorlogse tuinwijk. Een buurt met kenmerkende modernistische wederopbouwarchitectuur en een fraai evenwicht tussen bebouwing en groen. Het is een gebied met grote architectuur- en cultuurhistorische waarden en het is dan ook zeer terecht dat de gemeente Den Haag reeds jaren geleden heeft besloten om de wijk te beschermen. Een dergelijke beschermde status is niet vrijblijvend. Een status van monument of beschermd gezicht stelt men vast om de aanwezige waarden voor de toekomst te behouden. Het kan niet zo zijn dat deze status wordt opgeheven wanneer deze even niet uit komt of in de weg zit. Wij verzoeken u dan ook om deze stap niet te zetten. De gemeentelijke Welstands- en Monumentencommissie heeft een negatief advies uitgebracht over het gemeentelijke voornemen. Opvallend en zeer ongebruikelijk is dat het college dit zeer zwaarwegende advies terzijde heeft geschoven.

hoge dichtheid, en zeker niet één van de dichtstbevolkte wijken van Den Haag of Nederland. 5.

Het college ziet voldoende argumenten en heeft deze benoemd in de voordracht.

1.

Het college denk zeker niet lichtvaardig over deze beslissing en onderkent nog steeds de cultuurhistorische waarde van de Drevenbuurt. De problemen die de buurt echter nu kent zijn van een structurele aard en worden groter en niet kleiner als er niet wordt ingegrepen. Het ingrijpen met woningverbetering en woningdifferentiatie is een noodzakelijke ingreep om dit tij de keren. Hierbij erkent, en betreurt, het college dat bepaalde cultuurhistorische waarden verloren zullen gaan maar in de totale weging zijn de belangen van de leefbaarheid van de buurt en de woonkwaliteit voor de mensen hier uiteindelijk zwaarder gewogen. Dit betekent niet dat de erfenis van de oorspronkelijke opzet wordt weggegooid maar ingebed in de vernieuwde buurt. In deze nieuwe buurt worden de meest krachtige delen van de bestaande buurt geïntegreerd waarmee een gelaagd stadsbeeld van oud en nieuw ontstaat. De karakteristieke voormalige winkelbebouwing met portiekwoningen langs De Dreef en rond het pleintje centraal in de wijk blijven behouden en worden gerenoveerd. Het orthogonale straten- en bebouwingspatroon en de herhaling en afwisseling van langs- en kopgevels met groene ruimte en diagonale zichtlijnen tussen gebouwen komen terug in een nieuwe opzet. De fraaie singel met bajonet in het hart van de wijk met mooie brug blijft behouden en wordt zelf uitgebreid.

Langs de singelstructuur bij de Lozerlaan komt nieuwbouw terug in dezelfde bijzondere positionering van de huidige bebouwing. Toch is deze aanpak zo verregaand dat die niet te verenigen is met de status van Gemeentelijk Beschermd stadsgezicht. De woningdichtheid en de variatie aan woningtypes kan sterk toenemen. Hierbij staat het terugbouwen van het aantal huidige sociale huurwoningen voorop.

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

9

2.

Het is van belang de verdichtingsopgave uit te voeren zonder erfgoed te vernietigen. Maak duidelijke keuzes waar verdichting wel mogelijk is en waar niet. Wees voorzichtig in beschermde gebieden en doe in historisch minder waardevolle gebieden iets meer. Er zijn in Den Haag zeker andere plekken aanwijsbaar waar fors verdicht kan worden.

3.

De bestaande wijk kan gerevitaliseerd worden met behoud van de bestaande karakteristieken. Zoals elders al is aangetoond zijn naoorlogse woonblokken goed te vernieuwen en verduurzamen met behoud van het bestaande karakter. Voorbeeld: de zeer succesvolle renovatieprojecten in Overvecht in Utrecht en Slotermeer in Amsterdam. In deze wijken zijn diverse woonblokken uit de wederopbouwperiode met succes gerenoveerd en verduurzaamd met behoud van de karakteristieken van de stedenbouw en architectuur.

2.

De keuze voor verdichting in de Dreven is meer dan alleen een stedelijke bouwopgave. Het feit dat de Dreven nog “grotendeels onaangetast” is vormt ook een deel van de urgentie. De woningvoorraad moet hier grootschalig aangepakt om deze op een acceptabel niveau qua wooncomfort, duurzaamheid en toekomstbestendigheid te brengen. Met dat gegeven is weging gemaakt of deze kans ook benut moet worden om niet alleen deze ambities hoger te leggen dan mogelijk met renovatie, maar ook andere doelstellingen te bereiken op het gebied van betaalbaarheid en terugkeer van de bewoners, woningdifferentiatie, het bieden van doorstroom mogelijkheden, uitbreiden van de sociale voorraad en aanpak van de openbare ruimte. De keuze komt dus net zozeer voort uit sociaal/maatschappelijke overwegingen als uit volkshuisvestelijke opgaven.

3.

Binnen de planvorming zijn vele varianten onderzocht. Ook een variant die de verkavelingsstructuur van het beschermd stadsgezicht grotendeels blijft volgen en waarbij veel gerenoveerd wordt. Deze is onder andere afgevallen omdat deze variant onvoldoende mogelijkheden bood tot woningdifferentiatie in combinatie met de doelstelling om alle huidige sociale huurders in de buurt te kunnen blijven huisvesten. Deze weging wordt nader toegelicht in bijlage 3 en 4. De variant is dus niet afgevallen omdat het technisch niet mogelijk zou zijn (zie ook punt 1.). Daarnaast is renovatie ook kostbaar met uiteindelijk een suboptimaal resultaat: woningen hebben nog geen lift, geluidsproblemen zijn niet goed op te lossen, mogelijkheden met woningindelingen zijn beperkt, het groen wordt nog steeds omsloten door bergingen en de energieprestatie is niet gelijkwaardig aan nieuwbouw (BENG).

Nota van beantwoording Voordracht tot intrekking besluit aanwijzing De Dreven als beschermd stadsgezicht (RIS310286)

10